Lingala - The Letter of Aristeas

Page 1


MokandayaAristeas

MALOBAYAEBANDELI

NamokandayaAristeas,mokoyabilokooyobizalina ntinamingimpeyakalaoyoezongisamakinakatiya libokeoyo,tosilimosikanaAdamampeEva,mosikana MpelaBokomioyoezalikolakisalikamboyakokamwaya bokasiyalibotayabato,oyoezongisakibatonaMabelé,na bikoloyanguyaoyoezalikobikanalolendompena nkembo

Okotangaawayabibliophilemoneneyaliboso--Ptolémée PhiladelpheAzalinamposayakosangisanabibliotɛkɛna yenaAlexandrie“babukunyonsooyoezalinamokili.”Na nsukanamposanayeyakozwamosalamokomonene MibekoyaBayudaabongolibakangami100000mpona bukuwanaMbalamosusuyangoezalintalooyoeleki moneneoyobafutakinainotemponamosalamoko.Ezali komonisantinamokooyoezangimomesenomponansuka yaBokangamiMonene

MakamboyalisolooyoesalemakinabomoiyaMokonzimwasiArsinoeoyoayebanakimingi,oyoakufakinamobu 270libosoyantangonabisoMokoloyasikisikioyo bakomakiyangoeyebanimalamute

Makamboyamikemikeyabomoiyatribinale,masoloya mikakatanoyabomoiyabatoyantangowanaezalina ntinamingimpeezalinabomoiyapolele.Ezalilikamboya kokamwaoyobamonakinamikolooyokomonamokonzi mpebapayanayebazalikosakananamitunampebiyano nantangoyafɛtinabango.

Bokeliyamosalaoyoyakoabsorberezaliboye: 1.KobulisabukuyangoepaiyaPhilocrate. 2Makambooyoesengelikosalaliboso: (a)LikanisiyaMobateliyaBibliotɛkɛmponakosikola Bayudaoyobakangaminaesikayakozwabuku.

(b)Bopesibonsomi

(c)MokandayaPhiladelpheepaiyaEleazar (d)Eyanooyoepesami.

e)Bankomboyakomiteoyoeponamimponakobongola bukuyango

3.Bolimbisiyamakaboyamokonzi: (a)Mesa(mbalamosusueteniyandakooyoesalemina mayelemingikolekaoyoesaleminainote) (b)Mosusuazalikopesa.

4BolimbisiyaYelusaleme (a)Tempelo(mpeebongiseliyamisalayamai) (b)Moluluyango.

(c)Esikamakasiyaengumba (d)Engumba e)Bambokayamboka.

5AdieuyaEleazar 6NdimbolayaEleazarnantinayamobeko(oyoezali mayeleyamozindo).

7Boyambiyabato

8Elambo(72mitunampebiyano)

9.BobongoliyaBuku.

MOKAPOYA1

NantangooyoBayudabakangamakinaEzipito,Ptolémée Philadelpheamimonisilokolamotomoneneyalibosooyo alingakibibliotɛkɛAzalinamposayakozalanamikanda nyonsooyoezalinamokilinabibliotɛkɛnaye;mpona kozwaMibekoyaMoizeapesimombongoyabakangami 100000mponamosalawanakogangákáete,“Ezali mpenzalipambolimoke!”

1Lokolanasangisibilokomponalisolomokoyakobosana teyabotalinangaiepaiyaEleazarNgangaMoneneya Bayuda,mpelokolayo,Filocrate,lokolaozalikobungisa libakumokoteyakokundolisangai,otiemagazinimonene ntangoozwilisoloyabantinampentinayamisionangai, namekikosalandimbolayapoleleyalikambomponayo, mponamonieteozalinabolingoyaboyekoliyabomoto, ezalelioyoezalielokooyoelekilikolóyamotokozala ntangonyonsokomeka‘kobakisanastocknayeyaboyebi mpebilokooyoazwi’ezalananzelayaboyekoliyalisolo yabatotonakosanganampenzanamakamboyangomoko 2Ezalinanzelaoyo,nakokamatakanakatinayango bilokoyalokumumingi,ndemolimoetongaminabopeto, mpelokolaetiemokanonayangonabopeto,mokanoya lokumukolekanyonso,esaleliyangolokolamotambwisi nayangooyoekokikosalamabungatempebongoezwi mokanomokoyasikisiki

3Ezalakikomipesanangainakolukaboyebiyalosambo ndeememakingainakosalamosalayaambassadeepaiya motooyonalobeli,oyoazalakinalokumuminginabanambokanayemokompenabatomosusu,ezalampona bizalelimalamunayempenankembonaye,mpeoyo azalakinamikandayamotuyamingikolekaepaiya Bayudanambokanayemokompenamikiliyabapaya mponakolimbolamobekoyaNzambe,mponamibekona bangoekomaminamposoyanyamanamakomiyaBayuda 4Nansima,nazwakiambassadeoyonamolende,mpo nazwakilibosolibakuyakobondelamokonzinankombo yabakangamiyaBayudaoyotatayamokonziamemaki longwanaYudeatiinaEzipito,ntangoazwakimpona mbalayalibosoengumbaoyompealongakimokiliya Ezipito

5Ezalinantinaetenayebisabinolisolooyo,mpe,lokola nandimisamietebino,naezalelinabinoepaiyabosantu mpemawanabinoepaiyabatooyobazalikobika

engebenenamobekomosantu,bokoyokanapetemingi kolekalisolooyonazalinamokanoyakopesa,lokolayo mokooutikoyaepainabisokalamingiteutanaesanga mpeozalikomitungisamponakoyokanyonsooyoezalina momesanoyakotongamolimo.

6Nalibakumokoyakalampe,natindelakibinomokanda yamakambooyonakanisakieteebongikoyebisanantina yalibotayaBayuda,likundolioyonazwakiepaiya banganga-nzambemineneoyobayekolakimingiyamokili yaEzipitooyobayekolakimingi

7Lokolabozalinamposamakasiyakozwaboyebiya makambowanaoyoekokikopesalitombanamakanisi, nayokieteezalimokumbanangaiyakopesabinonsango nyonsooyoezalinanguyanangai

8Nasengelikoyokamokumbamokoepaiyabatobanso bazalakinaezalelimokokasinayokiyangomingimingi epaiyayoutaozalinabamposaoyoezaliyalokumumingi, mpelokolaozalikakandekonangaiyamobalitena bizaleli,moketekolekanamakila,kasiozalimokonangai lokolanakolukabolamu

9Mpoezalaesengooyoeutinawolotobilokomosusuoyo makanisiyamozindoteepesakamotuyamingiteepesaka litombandengemokonakolukamimesenompeboyekoli oyotolekisakamponakozwayango

10Kasimponalembisabinotenamalobayaebandeliya molaimingi,nakobambalamokonantinayalisolonangai

11DemetrioyaPhalerum,mokambiyabibliotɛkɛya mokonzi,azwakimbongomingi,mponakoyanganisa mikandanyonsooyoezalinamokili,nandengeoyo akokaki

12Nanzelayakosombampekokoma,akokisaki,na makokinayenyonso,mokanoyamokonzi

13Mokolomokontangonazalakiwana,batunakiyeete: Mikandankótoboniezalinabibliotɛkɛ?mpeayanolakiete, ‘Kolekankótonkamamibale,Eemokonzi,mpenakosala makasinamikolomizalikoyanokinokimponakosangisa mpeoyoetikali,mpoetemotangomobimbayankóto nkamamitanoekokikokómaBayebisakingaietemibeko yaBayudaebongikokomamampeebongikozwaesikana bibliotɛkɛnabino!

14‘Niniezalikopekisayoosalaboye?’ayanolakimokonzi ‘Elokonyonsooyoesengelietyaminamabɔkɔnayo!

15Demetrioayanolakiete:‘Esengelikobongolayango mpambatenambokayaBayudabasalelakaalfabɛmokoya kokamwa(lokolampeBaezipitobazalinalolengemokoya sipesialeyabalɛtrɛ)mpebalobakamonɔkɔmokoya kokamwa

16BakanisakaetebasalelakamonɔkɔyaSyriaque,kasi ezalibongote;monokonabangoekesenimpenza’

17Mpentangomokonziasosolakimakambonyonsoya likamboyango,apesakimitindoetebákomelaNganga MoneneyaBayudamokandampoetemokanonaye(oyo esilákolobelama)ekokisama

18Kokanisakaetentangoekokiyakofinabosenga,oyo mbalaminginatyakilibosoyaSosibiusyaTarentummpe Andreas,mokonziyabakɛngɛli,mponabonsomiya BayudaoyobamemamakiutanaYudeanatatayamokonzi mpontangonabosanganiyabozwimpempikoamemaki etumbanayenaetukamobimbayaCoele-Syriampe Phenisianaelongalikambo,naprocessusyakoterroriser mbokanasoumission,amemakibaennemisnayemisusu mpemisusuakitisakinaboombo

19Motángoyabatooyoyeamemakilongwanambokaya BayudatiinaEzipitoekómakinanseyankótonkama mokote

20Nakatiyabatoyango,apesakibibundelinkótontuku misato(30000)oyoaponakimpeafandisakibangona basodayabasodanabitúkáyabamboka

21(Mpelibosoyantangooyo,ebeleyaBayudabayakina EzipitoelongonaMoperse,mpenaelekomokoyaliboso batindamakinaEzipitomponakosungaPsammétikona etumbanayemponakobundisamokonziyaBaetiopi 22LokolanasilakikolobaPtoléméeaponakioyoeleki malamukatinabango,mibalioyobazalakinabomoiya malamumpebakesenisakimponampikonabango,mpe apesakibangobibundeli,kasiebelemoneneyabasusu, baoyobazalakimibangemingitobilengemingimpona ntinaoyo,mpebasimpe,akitisakinaboombo,teete alingakikosalayangonabolinginayemoko,kasi atindamakinamakasinabasodanayeoyobazalaki kosɛngabangolokolambanomponayangomisalaoyo basalakinaetumba

23Lokola,lokolaesielobami,nazwakilibakuyakobatela bonsominabango,nalobakinamokonzinamalobaoyo elandi‘Tózalabatoyakozangamayeletenaboyeete tótikaetemisalanabisoepesalokutanamalobanabiso

24Lokolamobekooyotolingibobelekokomatekasimpe kobongolaezaliyalibotamobimbayaBayuda,bolongi ninitokokikozwamponaambassadenabisontango motangomoneneboyekatinabangobatikalinaezalelaya boombonabokonzinabino?

+25Nabomengoyakokokampenabomengoyamawana yo,bimisábaoyobakangaminaboomboyamawaboye, mpambatelokolanazalakinampasimponakomona, Nzambeoyoapesakibangomobekonabangoazali Nzambeoyoabatelakabokonzinayo.

26BazalikosambelaNzambemokoNkolompe MozalisiwaMokilimobimba,lokolabatobanso,lokola bisomoko,Omokonzi,atakotobengiyenabankombo ekeseni,lokolaZeus1toDis

27Nkombooyoepesamelakiyenandengeebongimpenza nabankokonabisoyaliboso,mponakolakisaeteYe,oyo nanzelanayebilokonyonsobipesaminabomoimpe bizali,azalimpenzaMokumbimpundampeNkoloya Mokilimobimba.

28Pesábatonyonsondakisayabobotonakobimisáká baoyobakangaminaboombo’

29Nsimayamwantangomokuse,ntangonazalakikopesa losamboyamolendeepaiyaNzambeeteAzalana makanisiyamokonziboyeetebakangamibansobakoka kozwabonsomi--(mpoetelibotayabato,lokolaekelamu yaNzambe,ezalikoninganampekopusamanaYe

30Yangowananamabondelimingiyandengenandenge nabiangakiYeoyoazalikoyangelamotemaetemokonzi akokakotindikamamponakondimabosengabwangai

31Mponazalakinaelikiaenenenantinayalobikoyabato utanandimisamakieteNzambeakopesabokokisibwa losambonangai

32Pambaténtangobatonamakanisiyapetobazalikokana kosalamakambomosusumponabolamuyaboyengebene mpekosalamisalayalokumu,NzambeMozwi-ya-NguyaNyonsoamemimilendempemikanonabangonalikambo yaelonga)mokonziatombolakimotómpeatalakingai

naelongiyaesengoatunaki:‘Okanisietebakotánga bankótoboni?’

33Andreas,oyoatɛlɛmakipenepene,ayanolakiete:‘Mwa mokekolekankótonkamamoko.’

+34Mokonzialobakiete:‘Ezalimpenzalipambolimoke eteAristiasiasɛngibiso!’

35BongoSosibiusnábatomosusuoyobazalakiwana balobakiete‘Ɛɛ,kasiekozalampakooyoebongimpona bonenenayomponakopesabatoyangolotomoyakopona lokolamosalayakomipesaepaiyaNzambeoyoaleki likoló

+36NzambeMozwi-ya-Nguya-Nyonsoakumisamimingi mpeotombwamilikolóyabankɔkɔnayonyonsona nkembompeebongimpenzaeteopesaYelikaboya matɔndioyoelekimonenenanguyanayo’

37Lokolaasepelakiminginamalobamayeapesaki mitindoeteebakisamanalifutiyabasodanamotuyaya mbongoyabosikoli,etedrakmantukumibaleefutamana bankolomponamoombonyonso,etemolongoyabato nyonsoebimisamampeetebakokangisamikandaya bakangaminayango

38Alakisakimolendemonenekolekanamombongo,mpo eteezalakiNzambendeamemakimokanonabisona kokokisamanamobimbanayangompeatindakiyeasikola kakatebaoyobayakinaEzipitoelongonalimpingayatata nayekasimotonyonsooyoayakilibosoyantangowanato bamemamakinansimanabokonzi

39Bamonisakiyeetembongoyalisikoekolekatalanta nkamaminei

40Nakanisiekozalanantinakokotisakopiyamobeko, mponalolengewanaboneneyamokonzi,oyoNzambe apesakinguyayakobikisaebeleyabatoebeleboye, ekomonisamapolelempeekomonanamingi

41Mobekoyamokonziekendekiboye:‘Baoyonyonso basalakinalimpingayatatanabisonakampanyeya kobundisaSirimpeFenisiampenakobundisambokaya BayudampebakomakinabakangamiyaBayudampe bazongisakibangonaengumbaAlexandriampenamokili yaEzipitotobatekakibangonabasusu--mpenalolenge mokobakangaminyonsooyobazalakinamokilinabiso libosoyantangowanatobazalakiememamiawansima baoyonyonsobazalinabakangamiyandengewana basengelikosikolabangonambalamoko,kozwakadrakma ntukumibalenamotómokolokolambongoyalisiko

42Basodabakozwambongoyangolokolalikabooyo ebakisaminalifutinabango,basusubakozwambongoya mokonzi

43Tokanisieteezalakinabolingiyatatawabisotempena bosembonyonsoetebasengelakikokomabango bakangamimpeetekobebisamabelenabangompe komemaBayudanaEzipitoezalakimosalayabosotoya basoda.

44Bopunzioyoekweyakinabasodanaesikayaetumba ezalakibilokonyonsoyabopunzioyobasengelakikosɛnga

45Kokitisabatonaboomboenplusezalakiacteya injusticeabsolue

46Yangowana,lokolaendimamietetomesenikopesa bosemboepaiyabatobansompemingiminginabaye bazalinabosembotenaezalelayabowumbu,mpelokola tozalikosalamakasimponakosalanabosembonabato bansoengebenenamasengiyabosembompeyabonzambe, topesimokano,nantinayabatoyaBayudaoyobazalina

ezalelainsoyabowumbuoeteniyokoyokoyabokonzi bwabiso,etebayebazalinayangobakozwamosolomoye mopesamimpebakopesabangobonsomimpeetemoto mokoteakolakisaretardmokotemponakokokisa mikumbanaye.

47Namikolomisatonsimayakobimisamayamobekooyo, basengelikosalabalisteyabaombomponabakonzioyo baponamakimponakokokisamokanonabiso,mpembala mokokobimisabatoyabakangami

48Mpotomonieteekozalanalitombamponabisompe mponamakambonabisosokilikamboyangoesuka

49Motonyonsooyoasepeliakokikopesasangonantina yamotonyonsooyoazalikotosamobeko,nakondimaete sokimotoyangoamonisamieteazalinangamboakokóma moombonaye;nzokande,bilokonayeekopesamana ebombeloyamosoloyamokonzi.’

50Ntangobamemakimobekoyangomponakotángama epaiyamokonzimpoandimaye,ezalakinabibongiseli mosusunyonsolongolakakafraze‘bakangaminyonsooyo bazalakinamokililibosoyantangowanatobamemaki bangoawanansima,’mpenabonenenayempenabonene yamotemanayemokonziakɔtisakietenioyompeapesaki mitindoetelikaboyambongooyoesengelakimpona kosikolayangoesengelikotyamamobimbaelongona bakonziyalifutiyamampingampeyabakonziyabanki, mpebongolikamboyangoezwamakiekatelimpemobeko yangoendimaminaboumeliyamikolonsambo

51Lisungimpoyabosikoliekomakikolekatalantankama motobanantukumotoba;mpoetebanamikemingioyo bazalakinalibelebalongolamakielongonabamamana bango.

52Ntangomotunamotunamakisokimotuyayatalanta ntukumibaleesengelikofutamamponayango,mokonzi apesakimitindoeteesalema,mpeboyeakokisakimokano nayenalolengeyamonenekoleka

MOKAPOYA2

Kolakisandengeninibadossiersyabokebimingi ebombamakiyamakamboyal’EtatBukuyamotaneya LetaKomiteyabatomotobaeponamimponakokende epaiyaNganga-nzambeMonenenaYelusalemempe kobongisabosangisiAristeasazalikotiamanamokumba yadélégation

1Ntangoyangoesilaki,apesakiDemetriomitindoeteasala ekaniselinantinanamakomiyamikandayaBayuda.

2MpomakambonyonsoyaLetaezalakikosalemananzela yamibekompenabosikisikioyoezalakikopesampasi minginabakonziwanayaEzipito,mpeelokomokote ezalakikosalemanandengeyakogumbamatoyakozanga kokana

3Mpeboyenakotisibakopiyabokundolimpemikanda, motangomwamakabomatindamakimpelolengeyamoko namoko,utamokonamokonabangoalekakinabokengi mpenamayeleyatekiniki

4OyoelandiezalikopiyaekaniseliBokundoliya Demetrioepaiyamokonzimonene.‘Lokolaopesingai malakoOmokonzi,etemikandamiyemisengelimpona kosilisabibliothèquenayomisengelikosangisamaesika moko,mpeeteoyoezalinambebaesengelikobongisama, namipesakinabokebimpenzamponakokokisabamposa

nayo,mpenazalisikoyonalikanisioyoelandimpona kotyalibosonayo.

5MikandayamibekoyaBayuda(elongonamwandambo mosusu)ezalitenabibliotɛkɛ.

6EkomaminabilembompenamonokoyaLiebelempe elimbolaminabokebi,mpeezalikomonisatemakomiya ebandelilokolabayebisingainabayebayebi;mpo bazalakanainotenabokebiyamokonzimponakobatela bango

7Esengelietemayemakomisamayasikisikimpoya bibliotɛkɛnabinompambatemobekomoyemozalina yango,lokolamoutinabonzambe,etondinamayelempe ezalinambebanyonsote.

8Mponantinaoyobatoyamikandampebapowɛtimpe ebeleyabakomiyamasoloyakalabamipesakimosikana kolobelamikandayangompebatooyobafandakimpe bazalikofandanaboyokaninayango,mpambatelikanisi nabangoyabomoiezalimosantumpeyalosambo,ndenge HécataeusyaAbderaalobiyango.

9Sokoesepelisiyo,Omokonzi,mokandamokokomama epaiyaNganga-nzambeMonenenaYelusaleme,kosenga yeatindabankulutumotobautanalibotanyonso--mibali oyobasilikozalanabomoiyalokumukolekampebayebi minginamibekoyabango--etetokokakoyebamakambo oyomingikatinabangobazalinaboyokani,mpebongo tozwilibongoliyasikisikitokokikotiayangonaesikaya komonananalolengeoyoebonginayangomosalayango mokompentinanayo.

10Tikáetebomengoyantangonyonsoezalayabino!’

11Ntangobapesakiekaniseliyango,mokonziapesaki mitindoetebákomelaEleazarmokandamponalikambo yango,mpeapesakimpelisoloyakosikolamayaBayuda oyobakangami

12Mpeapesakikilontukumitanoyawolompetalanta ntukunsamboyapalatampeebeleyamabangayantalo mponakosalabasaanimpebambɛkimpemesampe bakɔpɔyamasanga.

13Apesakilisusumitindonabaoyobazalakinabobateliya sandukunayeetebápesanzelanabatoyamayelebápona bilokonyonsooyobakokakikosɛngamponantinayango, mpeetetalantankamamokonambongoetindamampona kopesabambekamponatempelompemponabamposa mosusu.

+14Nakopesabinolisolómobimbayamosalayango nsimayakotyabakopiyamikandayangolibosonabino Mokandayamokonziezalakikokendeboye:

15‘MokonziPtoléméeatindeliNgangaMoneneEleazar mbotempembote.

16LokolaezalinaBayudamingibafandakiobokonzibwa bisobayebamemamakimosikautanaYelusalemena Baperseontangoyanguyayabangompemingikoleka bayebayakielongonatatawangaioEzipitolokola bakangami--motangomoneneyabayeatiakinamampinga mpeafutakibangolifutiyalikolokolekandengebamesaná, mpentangoamonisakibosemboyabakambinabango atongakibikumbampeatyakibangonamokumbanabango eteBaezipitoyambokabakokakozalakobangisamana bango

17Mpengai,ntangonamatamakinakitiyabokonzi, nazwakiezaleliyabobotoepaiyabatonangaibanso,mpe mingimingiepaiyabaoyobazalakibana-mbokayabino-natiakibonsomikolekankotonkamamokoyabakangami,

kofutakabankolonabangomotuyayazandooyoebongi mponabango,mpesokomokolomokomabeesalemiepai yabatonabinonanzelayabamposayaebeleyabato, nasalibangobozongisi.

18Ntinaoyoetindakimosalanangaiezalakimposaya kosalanabopetompekopesaepaiyaNzambeoyoeleki monenelikaboyabotondimponakobatelabokonzibwa ngainakimiampenkembomoneneomokilimobimba.

+19Lisusubaoyokatinabatonabinooyobazalakina bomoiyamalamumpenza,nakɔtisibasodanangai,mpe baoyobabongimponakokangamanamotonangaimpe babongikotyelamamotemanaesambiselo,nasilikotyana bisikayaLeta.

20Sikawalokolanazalikomitungisamponakolakisa botondinangaiepaiyabatooyompeepaiyaBayudana mokilimobimbampenabankolaoyoekoya,nazwi mokanoetemobekonabinoekobongolautanamonokoya Liebeleoyoezalikosalelamakatinabinonamonokoya Greke,etemikandaoyoekokakobakisanamikanda misusuyabokonzinabibliothèquenangai

21Ekozalabobotonangambonayompembanompona molendenangaisokibokoponabankulutumotobakatina mabotanabinomokonamoko,mibaliyabomoiya lokumumpebayebimibekonabinompebakokikolimbola yango,mpoetenamitunayamatatatokokakoyebaekateli oyobatomingibandimaka,mpobolukilukiezalinantina mingikoleka

22Nazalinaelikyayakozwalokumumonenena kokokisakamosalaoyo

23NatindiAndreas,mokonziyabakɛngɛlinangaimpe Aristeasbatooyonazalikopesamotuyamingimpona kotyalikamboyangolibosonabinompekolakisabino talantankamamokoyapalata,mbumayalibosoyalikabo nangaimponatempelompebambekampemilulumosusu yalosambo

24Sokookokomaepaiyangaietalibamposanayona makambomaye,okopesangaibobotomonenempe okopesangaielakayasikayaboninga,mpobamposanayo nyonsoekosalemanokilokolaekokiMboteyansuka!

25NamokandaoyoEleazarayanolakinandengeoyo ebongiboye:‘Eleazarnganga-nzambemoneneatindeli MokonziPtoléméemoninganayeyasolombote

26Bamposanangaiyalikoloezalimponabolamunayo mpebolamuyaMokonzi-mwasiArsinoe,ndekonayoya mwasi,mpebananayo

27Ngaimpenazalimalamu.Nazwimokandanayompe nasepelimingimponamokanonayompenatolinayoya lokumu.

+28Nabengisibatonyonsoesikamokompenatángelaki bangoyangompobáyebakomipesanabinoepaiya Nzambenabiso

+29Nalakisakibangompebakɔpɔoyootindaki,ntuku mibaleyawolompepalatantukumisato,basaanimitano mpemesayakobulisa,mpetalantankamayapalatampo nalikaboyambekampeyakopesabilokooyotempelo ezalinamposanayango

30MakabomayemamemelamakiepainangainaAndreas, mokoyabasalinabinoyalokumumingi,mpenaAristeas, batomalamumpeyasolo,bakesenisaminaboyekolina bango,mpebabonginalolengenyonsomponakozala bamonisiyamibekonabinoyalikolompemikanonabino yabosembo

31Batoyangobapesakingainsangonayompebazwaki eyanoepainangaioyoeyokaninamokandanayo.Nako ndimanionsooyoezaliavantageuxponayoatakodemande nayoezalitrèsinhabituelle.

+32Mpobopesakibana-mbokanabisomatombaminene mpeoyobakokikobosanatenamakambomingi +33Mbalamokobongonapesakimbekanankombonayo, ndekonayoyamwasi,bananayo,mpebaninganayo, mpebatonyonsobabondelakietemyangonayoelonga ntangonyonso,mpeeteNzambeMozwi-ya-Nguya-Nyonso abatelabokonzinayonakimyanalokumu,mpeete libongoliyamobekomosantuezalanalitombamponayo mpeesalemanaelonga.

+34Namisoyabatonyonso,naponakibankulutumotoba nalibotamokomoko,batomalamumpebatoyasolo,+ mpenatindelakibinokopiyaMibekonabiso.

+35Ekozalaboboto,+Eemokonziyasembo,soki okopesamalakoetentangokakakobongolamobekoyango ekosila,batoyangobakozongisamalisusuepainabisona libateliMboteyansuka!

36Nkomboyabankulutuoyoelandi:Nalibotayaliboso: Yozefe,Ezekia,Zakaria,Yoane,Ezekia,Elisa.

37Nalibotayamibale:Yuda,Simon,Samwele,Adaeus, Matatia,Eklemia

38Nalibotayamisato:Nehemia,Yozefe,Teodosie, Basease,Ornias,Dakis

39Nalibotayaminei:Yonatane,Abraye,Elisa,Anania, Kabriasi....

40Nalibotayamitano:Yisaka,Yakobo,Yesu,Sabatae, Simon,Levi

41Nalibotayamotoba:Yuda,Yozefe,Simona,Zakaria, Samwele,Selemas

+42Nalibotayansambo:Sabatae,Sidikiya,Yakobo, Yisaka,Yesiya,Natae.

43Nalibotayamwambe:Teodosi,Yason,Yesu,Teodote, Yoane,Yonatane

44Nalibotayalibwa:Teofili,Abrahama,Arsamo,Yasona, Endemia,Danyele

45Nalibotayazomi:Yilimia,Eleazare,Zakaria,Banease, Elisa,Dateusi.

46Nalibotayazominamoko:Samwele,Yozefe,Yudasi, Yonate,Kabu,Dositheus

47Nalibotayazominamibale:Yisaya,Yoane,Teodosi, Arsamo,Abiete,Ezekiele

48Bangonyonsobazalakintukunsambonamibale Eyazarempebaninganayebapesakieyanonamokandaya mokonzi,ezalakibongo

MOKAPOYA3

Nakatinayangobalobelimesaoyoelekikitokompekitoko oyoesalemánainoteLisusumakabomosusuyabozwi, Intéressantnalumièreyabaexcavationsrécentesna Egypte

1Nakokendesikawakosikolaelakanangaimpekopesa ndimbolayamisalayamayele

2Bazalakikosalayangonamayeleyakokamwa,mpamba temokonziazalakikotikambongotempeazalaki kotambwisabatomokomoko

3Nayango,bakokakitekokimaetenimokoyamosalato kosilisayangonabopɔtu

4Yalibosonakopesabinondimbolayamesa

5Mokonziamitungisakieteeteniwanayamosalaezalana boneneyamonenempenza,mpeasalakietebátunaBayuda oyobazalakinaesikayangomponaboneneyamesaoyo esilakikozalanatempeloyaYelusaleme.

6Mpentangobalimbolakibomekoli,abandakikotunasoki akokikosalandakomokoyamonenekoleka

+7Mpebanganga-nzambemosusumpeBayudamosusu bazongiselakiyeeteelokomokoteepekisakiye.

8Mpealobakieteamitungisakimponakosalayango mbalamitanoyabonene,kasiakakatanakinokiteezalana ntinatemponamisalayatempelo

9Azalakinamposaetelikaboyayeetiamakikakatena tempelo,mpoekopesayeesengomingikolekasokibato oyomokumbanabangoezalakiyakopesabambekaoyo ebongibazalakinamakokiyakosalayangonandenge ebonginamesaeyeasalaki.

10Akanisakiteeteezalakimponakozangawolondemesa yakalaesalemakinabonenemoke,kasiemonanilokola ezalaki,alobaki,ntinamokoboyemponaniniesalemaki nadimensionoyo

11Mposokimotindoyangomopesamaki,mbɛlɛbazangi makokite.

12Yangowanatosengelitekobukamobekotokoleka ndelooyoebongi

13Bobelenantangoyangoapesakibangomitindoete báfinanamosalamitindonyonsoyantɔkindengena ndenge,mpambateazalakimotoyamakanisioyoeleki likolómpebozalisiepesakiyemakanisiyamakasioyo epesakiyelikokiyakokanisalolengeyakomonanaoyo ekomonisamanamosalaoyoesilaki

14Apesakimpemitindoeteepaikunamalakomazalite katinaMakomamiyaBayuda,bilokonyonsoezalakitoko lokolaekoki

15Ntangomalakoyandengewanaepesamaki,esengelaki kokokisamanamokanda

16Basalakimesanabolaiyamapekomibale1,boneneya mapekomoko,bosandayamapekomokonandambo, basalakiyangonawoloyapetoyamakasi

17Oyonazalikolobelaezalakitewoloyamokeoyo batyakilikolóyamobokomosusu,kasietongamobimba ezalakiyawolomoneneoyobasangisakiesikamoko

18Mpebasalakindeloyaboneneyalobokomoko zingazinganayango.

19Mpeezalakinaguirlandemokoyamosalayambonge, eyemaminabopeminalolengeyabansingaoyoesalemina ndengeyakokamwanamipanzinayangomisato.

+20Mpoezalakinalolengeyatrianglempelolengeya mosalayangoezalakimpenzandengemokonamipanzi mokomoko,naboyeeteatamopanzininiebalukaki, ezalakikomonanandengemoko

21Namipanzimibaleoyoezalakinanseyandelo,oyo ekitinansetiinamesaezalakimosalamokokitoko mpenza,kasiezalakingámboyalibándándeebendaki misoyamotali

22Sikawansɔngɛyalikolóyamipanzimibale,lokola etombwamaki,ezalakimakasimpambate,lokolatolobaki yango,nsɔngɛnayangoezalakinangámbomisato,atasoki motoapusanakipenenayango

23Mpeezalakinabiteniyamabangayamotuyalikolona yangookatikatiyansingayansingaoyoekomamaki,mpe ekangisamakimokonamosusunanzelayaesaleliya mayeleoyoekokikomekolamate

MokandayaAristeas

+24Mponalibateli,bangonyonsobakangisamakina ntongayawolooyoekɔtisamakinamabulunamabanga.

25Namipanzi,bazalakikokangayangoesikamokona bilokooyoekangamakamponakokangayangomakasi.

26Naeteniyandelozingazingayamesaoyoebalukaki likolompeekutanakinamiso,esalemakinamotindomoko yamakeinamabangayamotuya,oyoeyemamakina mayelenyonsonaeteniyamosalayakokangamaoyo ezalakikolandananansinga,oyoekangisamakipenepene zingazingayamesamobimba

+27Mpenanseyamabangaoyoebongisamakimpona komonisamakei,batoyamayelebasalakimotoleoyo ezalakinambumayandengenyonso,oyoezalakinalikoló nayangobitulukuyambumayavinyompematoiya masangu,mpedatimpebapɔme,mpegrenadempebiloko mosusuyandengewana,oyoebongisamakinandengeya polele

+28Bambumayangoesalemakinamabangayantalo,ya langimokonambumayangomokompebakangisakiyango nansɔngɛnamipanzinyonsoyamesanansingayawolo

29Mpensimayakolatamotoleyambuma,nanse ekotisamakimotindomosusuyamakeinamabangaya motuya,mpemosalamosusuyakopumbwampeya kokangama,etengambomibaleyamesaekokakosalelama, engebenenamposayabankolompemponantinaeye mosalayambongempendeloetandamakikinonamakolo yamesa

30Basalakimpebakangisakinanseyabonenemobimba yamesapalakimokomoneneyamisapimineiyamonene, mpoetemakoloekokakokɔtisanakatinayango,mpe bakangisakiyangomakasinabapinɛoyoekɔtisamakina makonzínanseyandelo,mpoetengámbonyonsoyamesa oyobatobalingi,básalelayango 31Nabongoemonanakipoleleetemosalayango esengelakikosalelamanalolengenyonsomibale

+32Namesayangomokobakomaki‘maeander,’oyo ezalakinamabangayantalooyoetɛlɛminakatikatina yango,rubimpeémeraudempeonyxmokompempe mitindomosusumingiyamabangaoyoelekikitoko

33Mpepembeniya‘maeander’batyakietenimokoya kokamwayamonyama,oyoesalakietekatikatiyamesa ezalalokolaromboïdenalolenge,mpelikolonayango basalakikristalempeambre,ndengebabengakayango,oyo ebimisakilikanisioyoekokaninamosusuteepaiyabatali

+34Bakómisakimakoloyamesanamitólokolabafololo, naboyeeteezalakilokolabafololooyoegumbaminanse yamesa,mpebitenioyoezalakikomonanaezalaki komonisankasaoyoetɛlɛmakisemba.

+35Mobokoyalokolonamabeleezalakinarubimpe ezalakinaboneneyalobɔkɔmokomolaizingazinga nyonso

36Ezalakilokolasapatompeboneneyamisapimwambe.

37Likolonayango,etandomobimbayamakolo epemamaki

+38Mpebasalakietelokoloyangoemonanalokolanzete yanzeteoyoezalikokolanalibanga,ekangisamina akanthusmpeezingamakinanzeteyavinyooyo ezingamakinayangonabitulukuyambumayavinyo,oyo esalemakinamabanga,tiinansɔngɛyamakolo

39Makolonyonsomineiesalemakinalolengemoko,mpe nyonsoesalemakimpeebongisamakinamayelempenza, mpemayelempeboyebiyakokamwaesalelamakimpona

kosalayangoyasolonabozalisi,etentangomopepe eninganakinampemayamopepe,boningisiepesamakina nkasa,mpenyonsoesalemakimponakokokananabosolo yasolooyoyangoezalakikomonisa.

40Mpebasalakilikoloyamesanabitenimisatolokola triptychon,mpeekangamakimpeekangamakielongonaba spigotsnabonenemobimbayamosala,etebokutaniya matongaekokakikomonanatetokutukomonanate.

+41Bolaiyamesayangoezalakinanseyandamboya mapekote,yangowanamosalamobimbaesengelakikozala nabatalantamingi

42Mpolokolamokonzialingakitekobakisanabonenena yango,abimisakinamakambomikemikemotuyamokoya mbongooyoelingakikosengasokimesaekokakikozalana boneneyamonenekoleka

43Mpenyonsoesilakiengebenenamwangomwaye,na lolengeyakokamwampenzampeyakokamwa,namayele yakomekolatempekitokoyakokokanate

44Nabasaaniyakosangisa,mibaleesalemakinawolo, mpebandanansetiinakatikati,mayemaminamosalaya kopemanamotindoyabimekeli,mpenakatikatiya bimekelimabangayamotuyamazalakikokɔtisamana mayelemingiyamayemi

+45Bongoezalakina‘maeander’mokonabolaiyalipeko moko,mpelikolónayango.esaleminamabangayantalo yalangimingi,oyoezalikomonisamilendemoneneya ntɔkimpekitoko

46Likolonayangoezalakinamosaïque,oyoesalemakina lolengeyarombo,oyoezalakikomonanalokolamonyama mpeekómakitiinansɔngɛ

47Nakatikati,ngubamikemikemikemikemisalemakina mabangayamotuyamikeseni,mitiamakinangambo,mpe mikeseninalolenge,naboneneyamisapimokete, ebakisakikitokoyalolengenayango.

+48Nansɔngɛyansɔngɛyangoezalakinaelokomokoya kokembisaoyoezalinabafololoyalis,mpemabokeya mbumayavinyooyoekangisamakinamayemizingazinga.

+49Bongoezalakibongobotongiyabasaaniyawolo, mpeesimbakibafololokolekamibalemokonamoko

50Basapiyapalataezalakinaesikayapetepete,mpe esalemakinandengeyakokamwalokolandeesalemaki mponabalunettesyakotala,naboyeetenyonsooyo ememamakipenepenenayangoezalakikomonanapolele kolekanabatalatala

51Kasiekokikosalematekolimbolalikanisiyasolooyo misalawanayantɔkiebimisakinamakanisintangoesilaki.

52Mpo,ntangobambɛkiyangoesilakimpebatyakiyango pembenipembeni,libososaaniyapalatampenansimaya wolo,nansimapalatamosusu,mpenansimayawolo mosusu,komonanaoyobalakisakiezalimpenzaoyoekoki kolimbolamate,mpebaoyobayakikotalayangobakokaki tekomipasolautanabomoniyakongengampeyakotala yakobendalikebi

53Baimpressionsoyoebimisakinaspectacleezalaki ndengenandenge

54Ntangobatobatalakibambɛkiyawolo,mpemakanisi nabangoesalakiankɛtɛmobimbayalikambomokomoko yamosala,milimonabangoesepelakinakokamwa

55Lisusuntangomotomokoalingakikotindamisonaye nabambɛkiyapalata,ntangoetɛlɛmakilibosonaye, makambonyonsoemonanakilokolakongɛnganapole

zingazingayaesikaoyoatɛlɛmaki,mpeepesakiesengo monenekolekanabatali.

56Naboyeeteekokimpenzatekolimbolakitokoya mayeleyamisala.

57Bilokoyawolooyobakomakinakatikatinabitungaya vinyo

+58Mpenansɔngɛyansɔngɛ,batongakielambayanzete yanzeteyanzeteyanzeteyanzeteyanzeteyanzeteoyo babengiivympeyamirtempeyaolivenamosalaya kopemampekokɔtisamabangayantalonakatinayango

59Bitenimosusuyamosalayalisungibasalakinandenge ekeseni,lokolabasalakiyangolikamboyalokumumpona kosilisamakambonyonsonalolengeoyoebongina nkemboyamokonzi

60Nalilobamokoekokikolobaeteezalanaebombeloya mosoloyamokonzitonamosalamosusute,ezalakina misalamokoteoyoekokaninaoyonantalotonamayele yamayele

61Mpomokonzialekisakimakanisimoketelikololya bango,mpoalingakikozwankembompoyabolamubwa mikanomyaye

62Mpombalamingiazalakikoboyamosalamwayeya Leta,mpekolekisantangonayeelongonabayembina mitungisinayeetebasilisamakambomansonalolenge lobonginaesikawapimakabomasengelakikotindama.

+63Bongomakambonyonsoesalemakinabonene,na lolengeoyoebonginamokonzioyoatindakimakabompe nanganga-nzambemoneneoyoazalakimokonziyamboka.

64Ezalakinamwamabangayamotuyate,mpoete esalelamakinanseyankotomitanotempenyonsoezalaki yabonene.

65Basalelakimayeleyantɔkioyoelekikokamwa,naboye etentaloyamabangampeyamosalaezalakimbalamitano kolekaoyoyawolo.

MOKAPOYA4

MakambomikemikeyapoleleyambekaBosikisikiya banganga-nzambeoyoezangilibungaezaliyakokamwa OrgiemokoyasauvageBolimbisiyatempelompemisala nayangoyamai

1Napesibinondimbolaoyoyamakabomponakanisaki eteesengeli.

2Likambooyoelandinalisoloyangoezalilisoloya mobembonabisoepaiyaEleazare,kasilibosoliboso nakopesabinondimbolayambokamobimba.

3NtangotokómakinamokiliyaBayudatomonaki engumbayangonakatikatiyaYudeamobimbanansɔngɛ yangombamokooyoetombwanámingi

4Nansɔngɛyango,tempeloetongamakinankembona yangonyonso

+5Ezingamakinabifelomisatooyoezalakinabolaiya mapekokolekantukunsambompebolaimpebonenena yangoekokanakinaebongiseliyandakoyango

6Bandakonyonsoezalakinalokumumpentalomingioyo emonanánainote

7Emonanakipoleleetebatikakimosolomokotempona portempebilokooyoekangamaki,oyoekangisakiyango namakonzíyaporte,mpemponakokangamayalikonzíya porte.

8Lolengeyaridoyangompeekokanakimpenzanaoyoya ekuke

9Elambanayangomponamopɛpɛezalakikotambola libela,mpelokolakoninganayangoezalakikoyebisamauta nansemperidoezalakikopumbwapumbwatiinaesikana yangoyalikolómpenza,ezalakikopesalikambomokoya kosepelisaoyomotoakokakimpenzatekomipasola.

10Botongiyaetumbeloezalakinaboyokaninaesika yangomokompenamakaboyakotumbaoyoezikisamaki namɔtɔlikolónayango,mpekopusanapenepenenayango ezalakinaboneneyandengewana

+11Ezalakinaesikamokooyoebalukakamokemoketii nayango,oyoebongisamakimalamumponakozalana lokumu,mpebanganga-nzambeoyobazalakikosala mosalabalatakibilambayalini,tiinamakolo.

12Tempeloetalinaɛstimpemokɔngɔnayangoezaliepai yawɛsti

+13Etandomobimbaetongaminamabangampenansetii nabisikaoyoetyami,mpomaiekɔtamponakosukola makilanabambeka,mpambatebanyamankótomingi epesamakambekakunanamikoloyabafɛti.

14Mpeezalinamaioyoesilakate,mpambatelizibaya bozalisiebeleezalikobimanakatiyaetandoyatempelo

15Lisusuezalinamabuluyakokamwampeoyoekoki kolimbolamatenanseyamabele,lokolabalakisakingai, nantakayakilometelemitanozingazingayaesikaya tempelo,mpemokonamokonayangoezalinabapiblisite ebelempoetebibalebikeseniesanganaesikamoko 16Mpenyonsowanaekangamakinaplombnansempena bifeloyamopanzi,mpelikolonayangoebeleyaplâtre epalanganisamaki,mpeeteninyonsoyamosalaesalemaki nabokebimpenza

+17Ezalinabisikamingiyakofungwamamponamaina nseyaetumbelooyobatonyonsobakokikomonate longolakakabatooyobazalikosalamosalayakosakola,+ naboyeetemakilanyonsoyabambekaoyoeyanganisami mingiesukolaminakongɛngayaliso

18Likanisinangaiezaliboyenaoyoetalibizaleliyaba réservoirspenakolakisabinosikoyondengeniniendimami.

+19Bamemakingainantakayakilomɛtrɛkolekamineina libándáyaengumbampebasɛngakingainatalelananse epaiyaesikamokoboyempenayokamakɛlɛlɛoyoezalaki kobimanabokutaniyamai,naboyeetebonenemoneneya bibombeloemonanakiepainangai,lokolaesilaki komonisama.

20Mosalayabanganga-nzambeezalinamakambonyonso oyoekokaninamosusute,ezalamponakoyikampikona nzotompemponamosalanayangonamolɔngɔmpena nkuku

21Mpobangonyonsobasalakayangomoko,atako esɛngakamilendemingiyampasi,mpemotonamotoazali namosalamokoyasipesialeoyobapesiye

22Mosalayangoesalemakakozangakokata--basusu bapesakankoni,bamosusumafuta,bamosusufariniyablé yamalamu,bamosusubapesakabilokoyansolokitoko; basusubamemakalisusubiteniyamosunimponambeka yakotumba,kolakisakamakasi,yakokamwa

+23Mpobakamatakanamabɔkɔnabangomibalebinama yamwana-ngɔmbɛ,+mokomokonayangoezalinakilo kolekatalantamibale,mpebabwakakayangonalobɔkɔ mokomokonandengeyakokamwanaesikaoyo etombwanáyaetumbelompebazangakatekotyayangona esikaoyoebongi

+24Bobelebongobiteniyabampatempelisusuya bantabaezalikitokomponakilonayangompempona mafutanayango

+25Mpobaoyo,oyoezalimosalanabango,baponaka ntangonyonsobanyamaoyoezalinambebatempe mingimingimafuta,mpeboyembekaoyonalobeli, ekokisami

+26Ezalinaesikamokoyasipesialeoyoebongisamimpo nabangomponakopema,epaibaoyobalongolamina mosalabafandi

27Ntangolikamboyangoesalemi,baoyobasilákopema mpebasilikomibongisamponakozongelamisalanabango batɛlɛmakabangomokompambatemotomokoteoyo akopesamitindonaoyoetaliebongiseliyabambeka

28Kimyaoyoelekimobimbaezalikoyangelampomoto akanisaeteatamotomokoteazalakiwana,atakoezali mpenzanamibalinkamansambooyobazalikosalamosala yango,longolamotángomoneneyabaoyobazalikomipesa nakotombolabambeka.

+29Makambonyonsoesalemakanalimemyampena ndengeoyoebonginaNzambemonene

+30Tokamwakimingi,ntangotomonakiEleazareazali kosalamosalayakosakola,nalolengeyakolatanaye,mpe nkembonaye,oyoemonanakinaelambaoyoalatakimpe namabangayantalooyoezalakilikolónanzotonaye.

+31Ezalakinabangongayawololikolóyaelambaoyo ekómakitiinamakolonaye,ezalakikobimisalolenge mokoyalolendoyakokamwa,mpenangámbonayango nyonsomibaleezalakinabagrenadeoyoezalakina bafololoyalangilangiyalangiyakokamwa

+32Akangamakinamokabayakitokooyoezalaki komonana,oyoetongamakinabalangiyakitokompenza

33NantolonayealatakioracleyaNzambe,ndenge babengakayango,oyomabangazominamibale,yandenge nandenge,etiamaki,ekangamakiesikamokonawolo, ezalakinabankomboyabakambiyamabota,engebenena molongonabangoyaebandeli,mokonamokokongenga nalolengeoyoekokikolimbolamatelanginayemokoya sikisiki

34Namotónayealatakitiara,ndengebabengakayango, mpelikolónayangonakatikatiyaelonginayeturbanoyo ekokikomekolamate,mokonziyabokonzioyoetondina nkembompenkomboyaNzambeekomamakinamakomi yabulɛɛlikolóyapalakiyawololokolabasambisamaki eteabongikolatabilembowananamisalayamisala

35Emonanelinabangoebimisakibobangimpe mobulunganoyamakanisinaboyeetemotoamiyokaete ayeilibosoyamotooyoazalimotoyamokilimosusu.

36Nandimisamietemotonyonsooyoakosanganana spectacleoyonalimboliakotondanakokamwampena kokamwaoyoekokikolimbolamatempeakosimbama minginamakanisinayenalikanisiyabosantuoyo ekangaminalikambomokonamokoyamosala

37Kasimpotózwansangoyamobimba,tomatakina nsɔngɛyaengumbamakasioyoezalakipembenipembeni mpetotalakizingazinganabiso

38Ezwaminaesikamokoyalikolompenza,mpe ebatelaminabandakomilaimingi,oyoetongamikinona likolompenza,namabangaminene,namokano,lokola bayebisakibiso,yakokengelabisikayatempelo,naboye etesokiezalakinaetumba,tobotombokitobobundisiya

monguna,motomokoteakokakikokokakokotanamakasi nakatiyabifelooyoezingitempelo.

39Likoloyabandakomilaiyacitadelemitukayabitumba etiamakimpelolengeekeseniyabamasini,mpeesika ezalakilikolomingikolekasɛrklɛyabifelooyonalobeli.

40Batomingioyobazalakikotyelabangomotemampe bazalakikokɛngɛlabandakomilaiyangompeoyobapesaki bilembetelioyoelekimonenemponabosembonabango epaiyambokanabango

41mibaliwanabapesamakinzelaatamoketeyakobima nandakomonene,longolasenamikoloyabafɛtimpena nsimakakanabituluku,mpebapesakinzelatenamopaya mokokokotanayango.

42Bazalakimpenabokebimingintangoetindanyonso ewutakinamokonziyabasodamponakondimamopaya nyonsomponakotalaesikayango,lokolalikambooyo bisomokotokutanakinayangoeteyakibiso

43Bazalakikolingamingikondimabisoatakotozalaki kakabatomibaleoyobazalakinabibundelitekotala likaboyabambeka

44Mpebandimisakietebakangisamakinandaintango bondimibopesamakiepaiyabango,mpobalapakindai mpebakangisamakimponakokokisandainabulena mokanda,eteatakobazalakinkamamitanonamotango bakopesanzelatekolekabatomitanokokotanambala moko

45Citadelleezalakilibateliyasipesialeyatempelompe mobandisinayangoatongakiyangomakasimpenzana boyeeteekokakikobatelayangomalamu

MOKAPOYA5

BolimbisiyaengumbampebambokaKokanisaVɛrsɛ11 namakamboyalelo.Vɛrsɛ89-41emonisindengebatoya kalabakanisakaetemotoyamayelempemotomokoya moninga

1Boneneyaengumbayangoezalinaboneneyamoke.

2Ezalinazingazingayakilomɛtrɛsokintukuminei,na ndengeoyomotoakokikokanisa

3Ezalinabandakomilainayangooyoebongisamina lolengeyandakoyamasano,nabanzelayakolekaoyo ememakakatinayangosikawaesikaoyobanzelayamilai yanseekutaniezalikomonanakasioyoyabandakomilai yalikolóezalimingi

+4Mpomabeleemati,mpambateengumbaetongami likolóyangomba.

5Ezalimpenamatambeoyoememakanabokutani,mpe batomosusubazalintangonyonsokomata,mpebasusu bazalikokitampebabatelakamosikamokonamosusu lokolaekokinanzelanantinayabaoyobakangisamina mibekoyabopeto,nokitebasimbaelokonyonsooyoezali namibekote.

6Ezalakimpambateetebatooyobatongakiengumba yangonaebandelibatongakiyangonandengeoyoebongi, mpambatebazalakinabososoliyapolelenaoyoetali makambooyoesengelaki

7Mpombokaezalimonenempekitoko.

+8Bitenimosusunayangoezalinanivo,mingimingi bitúkábiyebizaliyaSamaria,ndengebabengakayango, mpeoyoezalinandelonamokiliyaBaidume,biteni mosusuezalinabangomba,mingimingioyoezali pembenipembeniyamokiliyaYudea

9Nayango,batobasengelikomipesanamosalayabilanga mpeyakolonamabelemponandengewanabázalana milonamingi

+10Nandengeyango,baloniyandengenyonso,mpe mbumamingiebukamakanamokilimobimbaoyotolobeli liboso

11Bingumbaoyoezaliminenempeezalinabozwioyo ekokaninayangoezalinabatomingi,kasiezalikoboyaba districtsyamboka,mpambatebatonyonsobazalina mposayakozalanabomoiyaesengo,mpambatemotona motoazalinaezaleliyabomotoyakolukabisengo

12LikamboyangoesalemakimpenaAlexandrie,oyoeleki bingumbanyonsonabonenempenabozwi.

13Batoyambokanakolongwanabadistrictsyabamboka mpekofandanaengumbabamemakibilanganalokumute: mpebongomponakopekisabangokofandanaengumba, mokonziapesakimitindoetebafandanayangokoleka mikolontukumibalete

14Mpenalolengemokoapesakibasambisimalako makomami,etesokoesengelakikobimisamokandaya kobengisamotonyonsooyoafandakinamboka,likambo lisengelikosilanamikolomitano.

15Mpelokolaatalelakilikamboyangolokolayantina mingi,aponakilisusubakonziyamibekomponaetuka nyonsoelongonabasalisinabango,etebasalibilangampe babundinabangobakokatenabolamuyamombongo kotikabisikayakobombabilokoyamboka,nalingikoloba, nambumayabilanga.

16NapesinzelanabopengwiboyempoeteezalakiEleazar ndealakisakinapolelempenzamakambooyoelobelami

17Mponguyaoyobasalelakamponakolonamabeleezali monene

+18Mpomokilielonaminaebeleyabanzeteyaolive, milonayamasangumpeyambumayambuma,mpe banzeteyavinyo,mpemafutayanzoiezalimingi

19Lolengemosusuyabanzeteoyoebotakambumampe datietángamakatesokitokokanisiyangonabanzeteyango.

+20Ezalinabangɔmbɛyandengenyonsonamotángo monenempeelangayakoleisabanyamamponayango

21Yangowanabayebimalamuetebadistrictsyamboka esengelinabatomingi,mpeboyokanikatiyaengumba mpebambokaebongisamimalamu

+22Ba-Arabebamemakaebeleyabilokoyansolokitoko mpemabangayantalompewolonamboka

23Mpombokaebongwanimalamubobelemponabilanga tekasimpemponamombongo,mpeengumbaezalina bozwinamisalayantɔkimpeezangiatabilokomokoteya mombongooyoememakanangambomosusuyambu.

24Ezalinamabongooyoebongimingimpeyabiloko minginaAskalon,Yopa,mpeGaza,mpemnaPtolémée oyoMokonziabandisakimpeezalinaesikayakatikatisoki tokokanisiyangonabisikamosusuoyobapesakinkombo, ezalimosikatenamokonayango

25Mbokayangoebimisakabilokonyonsoebele,mpamba teezalinamaimalamunangámbonyonsompeebatelami malamunamipɛpɛmakasi

+26EbaleYordani,ndengebabengakayango,oyo ekaukakaatamokete,ezalikolekalekanamokili

27Naebandelimbokaezalakinanseyabaacresmilio60 teatakonasimabatoyapembenibasalakibokɔtina yangompemibali600000bafandakilikolonayangona bilangayabaacresnkamamokonamoko

28EbalelokolaEbaleNilematinantangoyakobuka mbumampeesopakaetenimoneneyamabele.

29PenenaetúkáoyoezaliyabatoyaPtolémée,ekɔtakana ebalemosusumpeyangoekɔtakanambu.

+30Mibalemosusuyangomba,ndengebabengakayango, ezalikokitanapatatalumpeezingaminabisikaoyoezali zingazingayaGazampenaetúkáyaAshdode

31Mbokaezingaminalopangoyabozalisimpeezali mpasimingimponakobundisampeekokitekobundisana mampingaminene,mponabapassesyamikemike,na moyibioyoetandamilikoloyamabulumpemabwakuya mozindo,mpeezaleliyamabangamabangayabitúkáya bangombaoyoezingimabelenyonso.

+32Bayebisakibisoetenabangombaoyoezali pembenipembeniyaArabie,kalabazalakikozwamotako mpeebende.

33Nzokande,likamboyangoetelemisamakinantangoya boyangeliyaPerse,mpambatebakonziyantangowana bapalanganisakinamikilimosusulapoloyalokutaoyo elobakietemosalayamabangayantaloezalakinantinate mpeezalakintalomingimponakopekisaetembokana bangoebebisamanamabangayantalonabitúkáyango mpembalamosusuelongolamaepainabangompona boyangeliyaPerse,mpambatenalisalisiyalapolowana yalokutabazwakintinayakokotanaetúkáyango.

34Napesibinosikawa,ndekonangaiyabolingo Philocrate,napesibinomakambonyonsoyantinana likambooyonamokuse.

35Nakolimbolamosalayabobongolinabolandi

36Nganga-nzambeMoneneaponakimibaliyabizaleli malamumpeyamimesenoyalokumu,lokolamotoakoki kozelaepaiyababotinabangoyalokumu

37Bazalakimibalioyobayekolakikakatemikandaya Bayuda,kasibayekolakimpenalikebimpenzaoyoya Bagreke

38Bazalakinamakokiyasipesialenayangompona kosalanabaambassadesmpebazalakikozwamokumba oyontangonyonsooyoesengelaki

39Bazalakinaesikamonenemponamayanganimpe masoloyamikakatanooyoetalimobeko.

40Basimbakinzelayakatikatimpeoyoezalintango nyonsonzelayamalamukolekamponakolanda

41Baboyakilolengeyamabempeyakozangabonkonde, kasibazalakimpenzalikoloyalolendompebazwakiata moketemopepeyakolekabasusu,mpenamasolobazalaki peneyakoyokampekopesaeyanooyoebonginamotuna nyonso

42Mpebangobansobatosakinabokebimobekomoye mpebazalakikomitungisalikololyanyonsomosusumpo yakolekamokonamosusuobotosibwayangompebango bansobabonginamokambiwabangompenabolamubwa ye.

43MpemotoakokakikotalabonibonibalingakiEleazare nabozangibolingibwabangokopasolamamosikanaye mpeboniboniyealingakibango

44Mosikalongolasemokandamoyeakomelakimokonzi nantinayabozongibwabangonabozangilikama, abondelakilisusunamolendeAndreasasalampoyansuka mokompealendisakingai,mpe,nasalisanamakokina ngai.

45Mpeatakotolakakikopesalikebinabisoyamalamu kolekanalikamboyango,alobakieteazalakinainona

mpasimingi,mpoayebakietemokonziutanabolamuya bomotonayeatalelakiyangolibakumonenenaye,ntango nyonsooyoayokakinantinayamotomokooyoalekaki baninganayenamimesenompebwanya,mponakobenga yenandakoyaye.

46Mponayokililobamokoyamalamuyayenantinaete nakobatelakabatoyabosembompeyamayelenantinaya bomotonayeakobatelalibatelimonenemponabokonzina ye,mpambatebaningayaboyebakopesayetoliyalitomba mingikoleka

+47MpemibalioyoEleazareatindelakiyesikoyo,na ntembetebazalakinabizaleliyango

48Mpembalamingiazalakikolobanandaieteakotikaata moketemibalibakendesokoezalakibobelelitombamoko yamotoyemokooyoesalakintinayakotindakasi ezalakimponabolamuyabanambokabansondeazalaki kotindabango

49Mpo,alimbolaki,bomoimalamuezalinakobatela mibekoyamobeko,mpensukaoyoekokisamimingimingi nakoyokakolekanakotanga

50Namalobaoyompemalobamosusuyandengewana ezalakipolelesokimayokinayeepainabangoezalakinini.

MOKAPOYA6

Bandimbolayamimesenoyabatooyoezalikolakisanini elingikolobanaliloba,"Mpeto"Essentielmpeorigineya "Nzambe-Kondima."Vɛrsɛ48-44epesindimbolamokoya kitokoyaBonzambeyaphysiologie

1Ezalinantinakolobelanamokusemakambooyoapesaki mponakoyanolanamitunanabiso.

2Mponakanisietebatomingibayokakamposayakoyeba makambomosusunantinanamibekomosusuoyoezalina mibeko,mingimingioyoetalimisunimpemasangampe banyamaoyoendimamieteezalimbindo

3Ntangototunakimponanini,lokolaezalibobelena lolengemokoyabozalisi,banyamamosusuetalelami lokolambindomponakolia,mpemosusuyambindoata nakosimba(mpoatakomobekoezalinabokebina makambomingi,ezalimpenzanabokebinamakambo lokolaoyo)abandakieyanonayeboye:

4Alobakiboye:‘Bomonietelolengenabisoyabomoi mpebaninganabisoebimisakabopusimingilikolónabiso; nakosangananabatomabe,batobakangakamakambona bangoyambindompebakómakabatoyamawanaboumeli yabomoinabangomobimba;kasisokibafandielongona batoyamayelempeyamayele,bazwakanzelayakokima kozangaboyebimpekobongisabomoinabango.

5Mopesi-mibekonabisolibosoyanyonsoatyakimitinda yakobangaNzambempeyaboyengebenempeakotisaki yangoesikanalikambo,bobelenabipekiselitekasina kosalelakabandakisalokola,komonisákámbumamabeya lisumumpebitumbuoyoNzambeapesakibatooyobazali nangambo

6MpoalakisakiyamboyamboeteezalibobeleNzambe mokompeetenguyayayeemonisaminamolɔngɔ mobimba,mpambateesikanyonsoetondinabokonzibwa yempemokoteyamakambomayemasalamina kobombananabatolikololyamabeleekimiboyebinaYe

7Pambatémakambonyonsooyomotoasalakampe makambonyonsooyoekosalemanamikoloezalikoya ezalikomonanaepainaYe

8Kosalakabosoloboyenabokebimpeamonisakiyango polele,alakisakieteatasokimotoasengelikokanisakosala mabekolobaelokomokoteyakosalayangompenza, akokimatebomonisami,mpoamonisakipoleleetenguya yaNzambeetondinamibekomobimba.

9Kobandanaesikaoyoabandaki,akobakikolakisaete batonyonsolongolakakabisomokotondimakaete banzambemingibazali,atakobangomokobazalinanguya mingikolekabikelamuoyobasambelakampamba

10Mpontangobasalibikekonamabangampenamabaya, balobakaeteezalibililingiyabaoyobabimisielokomoko yantinamponabomoimpebasambelakayango,atako bazalinabilembeteliyapoleleetebazalinamayokite.

11Mpoekozalabozobampenzakokanisaetemotomoko akomakinzambenanzelayamayelenaye

12Pambatébainventeursbazuakikakabilokomosusu oyoesilakikokelapenakosangisákáyangoesikamoko, bamonisakietebazalakinalitombayasika:bangomoko bakelakielokoyangote,mpebongoezalilikamboya mpambampeyabozobamponabatokosalabanzambeya batolokolabango

13Mponantangonabisoezalimingioyobazalinamayele mingimpebayekolimingikolekabatoyamikoloyakala bayebakómakinzambe,mpenzokandebalingakikoyaata moketemponakosambelabango.

14Batooyobasalakimpebakomiyamasapoyango bakanisakaetebazalibatoyamayelekolekaBagreke

15Mponaninitosengelikolobelabatomosusuoyo balingakamingi,Baezipitompebatomosusuyandenge wana,oyobatyemotemanabangolikolónabanyamaya zambampenamitindomingiyabilokooyoetambolaka mpebangɔmbɛ,mpebasambelakayango,mpebapesaka bangombekantangobazalinabomoimpentangobakufi?

16SikawaMopesi-Mibekonabisolokolamotoyabwanya mpeNzambeapesakiyempenzalikaboyakososola makambonyonso,azwakibotaliyamozindoyalikambo mokonamokoyasikisiki,mpeakangakibisozingazinga nabifelompebifeloyaebendeoyoekokikobundisate, mpoetetokokakosanganaatamoketenamokoyabikolo mosusu,kasitokokakotikalapetonanzotompenamolimo, kozangamakanisinyonsoyampamba,kosambelaNzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonsonyonsolikoloyabozalisi mobimba.

17Yangowanabanganga-nzambemineneyaEzipito batalakimalamumalamumakambomingi,mpelokola bayebimakambonabiso,babengakabiso“batoya Nzambe”

18Oyoezalititreoyoezaliyabatomosusutekasiya baoyobasambelakaNzambeyasolo

19BasusubazalibatoyaNzambetekasiyabileimpe masangampebilamba

20Mpoezalelinabangonyonsoememakabangonakozwa libɔndisinamakambooyobatalelaminantinate,kasina makambonabangonyonso

21Katinabatonabisobomoimobimbayandengewana, likambooyobatalelakamingiezalibokonziyaNzambe 22Yangowana,nokitetóbebisamanalikambomokoya nsomo,tobomoinabisoebebisamanamasoloyamabe, akangakibisozingazinganangambonyonsonamibekoya bopeto,kosimbakandengemokoninitozalikolia,to komela,tokosimba,tokoyoka,tokomona

23Kasi,sokitotalinandengeyamonene,bilokonyonso ekokaninamobeko-mokonzinayangoyabozalisi, mpambatenyonsoetambwisaminanguyamoko,nzokande ezalinantinamokoyamozindonalikambomokomoko mponaninitoboyakakosalelabilokomosusumpe tosepelakanakosalelamayabatomosusu

+24Mponandakisanakopotambangunalikambomoko tomibalempenakolimbolabinoyango.

+25Mpobosengelitekokweanalikanisiyakotyolaete ezalimponabasosompebansosompemakambomosusu yandengewanandeMoizeabimisakimibekonayena likebimpenza

26Makulimayemansomasalamakimpoyabolamubwa bosembompoyakosungabolukibolamumpebobongibwa bizalelimalamu

27Mpobandɛkɛnyonsooyotosalelakaezaliyakobɔkɔla mpeekeseninabopɛtonayango,elyakamitindondengena ndengeyambumampeyambumayambuma,nandakisa bibenga,bibengayatortue,mayoyo,baperdres,baoies mpe,mpebandɛkɛmosusunyonsoyakelasioyo

+28Kasibandɛkɛoyoepekisamibokomonaeteezali zambampeelyakamisuni,bazalikobundisabasusuna makasioyobazalinayango,mpebazalikozwabileina motemamabenandengebazalikolyabandɛkɛoyo ebombamioyototángiawanalikoló.

29Mpekakabongote,kasibakangakabanayampatempe banamike,mpebazokisakabatompe,ezalabakufitona bomoi,mpebongonakopesakabangonkomboyambindo, apesakielembonanzelanabangoetebaoyo,mponabango mibekoepesamaki,basengelikosalabosembonamitema nabangompekozalanabokonziyamabetelikoloyamoto mokonakotiakamotemanamakasinabangomokoto koyibabangoelokomokote,kasikotambwisanzelaya bomoinabangoengebenenabosembo,kakalokola bandekeyabopemi,oyoesitolobeli,balyakamitindo ndengenandengeyapulseoyoekolakalikoloyamabele mpebasalakatirannistemponakobebisabandekona bangomoko

30Mokelimibekonabisoateyakibisobongoeteezalina nzelayamayelelokolaoyondebilembobipesamakana batoyamayele,eteesengelikozalasembompekosala elokotenamobulu,mpekoboyakozalanabokonziya mabelikoloyabasusunakotiakamotemanamakasina bangomoko

31Mpolokolaetalelamilokolalikambooyoebongiteata kosimbabanyamayambindoyandengewana,lokola elobami,mponamimesenonabangoyasikisiki,tosengeli tekosalabokebinyonsonokitebizalelinabisomoko ebebisamanandengemoko?

32Yangowanamibekonyonsooyoatyenaoyoetalioyo epesaminzelanalikamboyabandɛkɛyangompebanyama mosusu,asalinamokanoyakoteyabisoliteyayabizaleli malamu

33Mpoetebokabwaniyamakolompebokabwaniya manzakaezalinamokanoyakoteyabisoetetosengeli kokesenisamisalanabisomokonamokonantinaya momesanoyabizalelimalamu.

34Mpomakasiyanzotonabisomobimbampemosalana yangoetalimapekampebinamanabiso

35Yangowanaazalikotindabisotóyebaetetosengeli kosalamisalanabisonyonsonabokeseniengebenena

motindoyaboyengebene,--mingimingimpoetetokabwani mpenzanabatomosusu.

+36Mpobatomingimosusubamibebisakanakosangisa nzotonandengeyambindo,mpenandengeyango basalakamabemonene,mpebikólomobimbampe bingumbamobimbaezalikomikumisamponamakambo mabemotindowana

+37Mpobasangisakanzotonabatokakatekasi babebisakabamamanabangomeimpeatabananabango yabasi

38Kasitobombaminamasumuyandengewana

39Mpebatooyobakabwanakinandengeoyotolobeli liboso,Mopesi-mibekoamonisakampeetebazalinalikabo yakobosanamakambo

40Mpobanyamanyonso"oyoezalinamakoloekabwani mpeetafunakansuki"ezalikomonisaepaiyabatooyo babandimosalaelemboyabokundoli

41Mpomosalayakotafunankisiezalielokomosusute bobelekokundolabomoimpebozali.

42Mpobomoiemesenikosimbamananzelayabilei,mpo nayangoalendisibisonaMakomilisusunamalobamaye: “OkokanisampenzaNkolooyoasalakikatinayo makambowanaminenempeyakokamwa”

43Pambaténtangobazwizeminandengeesengeli, bazalakanankemboyamonenepeyankembo;liboso botongiyanzotompedispositionyabileimpebokabwani yaenamamokonamokompe,mponamingikoleka, bobongisiyabasens,fonctionnementmpemouvement invisibleyaesprit,rapideyabaactionsparticulièresna yangompedécouvertenayangoyaarts,elakisaka resourcefulnessinfini.

44Yangowanaalendisibisotómikundolaetebitenibiye bilobamilibosobibombamielongonanguyayabonzambe namayeleyakokoka.

45Pambatéasilikotyaelembonantangonyonsompe bisikanyonsompotómikundolantangonyonsoNzambe oyoazalikoyangelampekobatelabiso.

+46Mponalikamboyamisunimpemasanga,asɛngibiso libosoetetópesandambolokolambekampenansima mbalamokotosepelanabileinabiso.

47Lisusu,likololyabilambanabisoapesibisoelemboya bokundoli,mpenalolengeloyeapesibisomitindoyakotia malobamabonzambelikololyabikukempebikukebya bisolokolabokundolibwaNzambe

48Mpelikololyamabokomabiso,lisusu,apesimitindo poleleeteekangisamaelembo,kolakisapoleleetetosengeli kosalamosalainsonabosembo,komikundolakabozalisi bwabisomei,mpelikololyanyonsobobangibwaNzambe.

49Asengibatolisusu,ntangobalalimponakolalampe kotelemalisusu,komanyolalikololyamisalamyaNzambe, bobelenalilobate,kasinakotalakapolelembongwana mpebomoniebimisamilikololyabango,ntangobazali kokendekolala,mpelisusukolamukanabango,boniboni bonzambempeyakososolamatembongwanautanamoko yaezalelaoyokinonamosusuezali

50Bolamuyabokokanisinaoyoetalibokesenimpe bokundolielakisamisikawaepainabino,engebenena ndimbolanabisoya“makolooyoekabwanimpekotafuna nsɛlɛlɛ”

51Mpoetemibekonabisoesaleminambalakakatetona boyokaninalikanisiyalibosoyambalakakaoyoeyelaki

makanisi,kasinamokanoyabosolompekolakisa makanisiyamalamu.

52Mponanzelayamalakooyoapesinaoyoetalimisuni mpemasangampemakamboyasikisikiyakosimba,azali kosɛngabisoteetetósalatotóyokaelokomokotena kozangakokanisatotósalatenakozangabosembona kosalelakanguyayamakanisinandengeyamabe

53Naoyoetalibanyamayazamba,mpe,ekokikomonana etindayango

54Mpoezaleliyanyamababengiweaselmpeyabasoso mpeyabanyamalokolaoyo,oyoelobelamipolele,ezali kobebisa

55Basosoebebisakampeebebisakabilokonyonso,bobele mponabileinabangomokotekasiatanamekooyo ekómisakampenzantinatemponamotoelokonyonsooyo ekweinanzelanabangomponakobebisa.

56Kelasiyabaweasel,pe,ezaliyandengemosusu:pamba télongolaoyoelobami,ezalinaezalelioyoezalimbindo: Ezalikozwazeminamatoyipekobimisanamonoko.

57Mpeezalimponantinaeyemomesenomotindomoko mosakolamimbindoobato

+58Mponakokɔtisákánamalobanyonsooyobazwina nzelayamatoi,bazalikokɔtisabasusunamakambomabe mpebazalikosalabosɔtɔyampambate,bazalibango mokombindompenzanabosɔtɔyakozangaNzambe.

59Mpemokonzinabino,ndengebayebisakibiso,asali malamumpenzanakobomabatoyandengewana’

60Bongonalobaki'Nakanisieteolingikolobabaye bapesakasango,mpoeteazalintangonyonsokotiabango naminyokompenalolengeyaliwayampasi'

61‘Ee,’ayanolaki,‘oyoezalibatooyonalingikoloba;mpo etekokengelalibebiyabatoezalilikamboyabosantute

62Mpemobekomwabisomopekisibisokozokisamoto mokoezalanamalobatonamisala.

63Lisololyangailyamokuselyamakambomaye masengelakikondimisabino,etemibekomyabisomanso misaleminantinayabosembo,mpeeteelokomokote etiamakinaMakominakozangakokanisatokozangantina, kasintinayayangoezaliyakopesabisomakokinabomoi nabisomobimbampenamisalanabisonyonsotosalaka bosembolibosoyabatobanso,kozalakanamakanisiya NzambeMozwi-ya-Nguya-Nyonso

+64Mpebongomponabileimpebilokoyambindo, bilokooyoetambolakampebanyamayazamba,ebongiseli mobimbaezalikolukaboyengebenempeboyokaniya boyengebenekatinamotompemoto.’

65Amonanakinangailokolaamibatelimalamuna makambomanso;mponakolobelakalisusubanaya ngɔmbɛmpebampate-mobalimpebantabaoyobapesaka, alobakieteesengelakikozwayangonabitongampe bitonga,mpekopesambekanabanyamaoyoebombami mpekopesaelokomokoteyazamba,mpoetebapesaka mbekabakokakososolandimbolayaelilingiyamopesimibekompekozalatenanseyabopusiyakomimonaya lolendo

+66Mpomotooyoazalikopesambeka,apesakampe likaboyamolimonayemokonamakanisinayango nyonso

67Nakanisietemakambooyoyasikisikinaoyoetalilisolo nabisoebongikoyebisa,mpenantinayabosantumpe ndimbolayabomotoyamobeko,napusamanakolimbola

yangopoleleepainayo,Filocrate,mponakomipesanayo mokonaboyekoli.

MOKAPOYA7

Boyeiyabatindaminamaniskriyabukuyamotuyampe makaboBobongisimponaelamboyamokonziMoyambi mbalamokontangoafandinamesaasepelisakabapayana yenamitunampebiyanoBacommentairesmosusuya sagenasociologie

1MpeEleazare,nsimayakopesambeka,mpekopona batindami,mpekobongisamakabomingimponamokonzi, atindakibisonamobembonabisonakimiamingi.

2MpentangotokómakinaAlexandria,bayebisaki mokonzimbalamokoetetokómaki

3Ntangotokɔtakinandakoyamokonzi,ngaináAndreas topesakimokonzimbotenaesengompetopesakiye mokandaoyoEleazarakomaki

4Mokonziamitungisakimingimponakokutanana batindami,mpeapesakimitindoetebakonzimosusu nyonsobalongolamampebatindamibabengabangona misonayembalamoko.

5Sikawalikambooyoyakokamwayabatobanso esepelisaki,mpoezalimomesanomponabaoyobayei kolukakoyokaelongonamokonzinamakamboyantina etebándimamanamisonayenamokoloyamitano, nzokandebatindamioyobautakinabakonzitobingumba yantinaminginampasibazalakikozwanzelayakokɔtana Esambiselonaboumeliyamikolontukumisatokasi mibalioyoatangakietebabonginalokumumonenekoleka, mpambateazalakikopesankolonabangonalokumu moneneboye,mpebongoabenganakimbalamokobaoyo azalakikomonaetekozalanabangoezalinantinatempe akobakikotambolatiintangobakotakimpeakokaki koyambabango

6Ntangobakotakielongonamakabomayebatindamaki elongonabangompemposoyanyamayamotuya,oyo likolonayangomobekomokomamakinawolonabilembo yaBayuda,mpoetemposoyanyamaebongisamakina ndengeyakokamwampeboyokanikatiyankasaesalemaki mpenzanaboyeeteemonanakite,mokonzintangokaka amonakiyangoabandakikotunabangonantinaya mikanda.

+7Mpentangobalongolakibarulonabizipelinabango mpebafungolakinkasa,mokonziatɛlɛmakikakantango molaimpenansimaafukamakipenenambalansambo, alobakiete:

+8‘Napesibinomatɔndi,baninganangai,mpenatɔndiye oyoatindakibinolisusumingi,mpemingikolekaNzambe, oyoezalimalobanayeyakosakola’

9Mpentangobatonyonso,batindamimpebatomosusu oyobazalakiwana,bagangakinambalamokompena mongongomokoete:‘NzambeabikisaMokonzi!’ apasukakinamaiyamisomponaesengo 10Mpoetekotombolamanayeyamolimompeliyokiya lokumumoneneoyoefutamakietindakiyealelampona bolamunaye.

+11Apesakibangomitindoetebázongisabaruloyangona bisikanayangompenansimansimayakopesamibali yangombote,alobakiete:‘Ezalakimalamu,batoya Nzambe,libosolibosonapesalimemyanangainamikanda oyomponayangonabengakibinoawampenansima

ntangonasalibongo,nasembolabinolobɔkɔyamobaliya boninga.

12Ezalimponantinawanandenasalakilikambooyo liboso.

13Nasalimobekoetemokolooyo,oyookomaki, ekobatelamalokolamokolomonenempeekokumisama mbulanambulanabomoinangaimobimba

14Esalemakampeeteezalimokoloyakokanisaete nalongakiAntigonusnabasodayamaiYangowana, nakosepelakosalaelamboelongonabinolelo

15Nyonsooyobokokikozalanalibakuyakosalela,’ alobaki,‘ekobongisamamponabinonalolengeoyo ebongimpemponangaimpeelongonabino.’

+16Nsimayakomonisaesengonabango,apesakimitindo etebápesabangobisikaoyoelekimalamupenena engumbamonene,mpebábongisaelamboyango.

17MpeNikanoreabengisakinkolokapitamonene, Dorotheus,oyoazalakimokumbimoneneoyoaponamaki mponakotalaBayuda,mpeatindakiyeeteasalabolengeli esengelimponamokonamoko

+18Mpoebongiseliyangoezwamakinamokonzimpe ezaliebongiselioyobozalikomonaeteezalikobatelama lelo

+19Mponabingumbamingioyoezalinamimesenoya sipesialenalikamboyakomɛla,kolyampekofanda,+ baponamakabakonziyasipesialemponakotalela masɛngaminabango

20Mpentangonyonsooyobayakakotalabakonzi, mabongisimasalamiengebenenamimesenonabango moko,mpoetekozangakomiyokamalamuezalatempona kotungisaesengoyabotalinabango.

21Babokebindengemokoesalemakinalikamboya batindamiyaBayuda

22NzokandeDorothéoyoazalakimobatelioyoaponami mponakobatelabapayayaBayuda,azalakimotoya lisosolimingi

+23Bamagazininyonsooyoezalakinanseyabokonzina yempeoyoetyamakipembenimponakoyambabapayaya ndengewana,abimisakimponafɛtiyango

24Abongisakibakitinamilɔngɔmibalenakolandamalako yamokonzi

25Mpoatindakiyeeteafandisandamboyabatonaloboko nayeyamobalimpebasusunsimanaye,mpoeteakokate kokangabangolokumuyalikolokoleka

26NtangobafandakinabisikanabangoatindakiDorothé asalamakambomansoengebenenamimesenomiye mizalakikosalelamaonteiyabapayabayeBayuda +27Yangowanaatikakimisalayabasakolibasantumpe banganga-nzambeoyobazalakikopesambekampebasusu oyobamesanakikosalamabondeli,mpeabengakimokoya motángonabiso,Eleazare,oyoalekilibosonabanganganzambeyaBayuda,mponakosalalosambonaesikana yango

28Mpeatɛlɛmakimpeasalakilosambomokoyakokamwa ‘TikaeteNzambeMozwi-ya-Nguya-Nyonsoakómisayo bomengo,Eemokonzi,nabilokonyonsoyamalamuoyo asalimpeapesayompemwasinayompebananayompe baninganayobozwinabangontangonyonsontango nyonsooyoozalinabomoi!’

29Namalobamayemabokomokoyamakasimpeya esengoebimakioyoeumelakintangomolai,mpensima babalukakinaesengoyaelambooyoebongisamaki

30Bibongiselinyonsoyamosalanamesaesalemakina kolandaetindayaDorothée.

31Katinabasungiezalakinankasayabokonzimpebato mosusuoyobazalakinabisikayalokumunandakoya mokonzi.

32Kosalelakalibakumokooyoepesakiyenabopemina elambomokonziatunakimotindamioyoafandakinakitiya lokumu(mpoeteebongisamakiengebenenamibu), lolengeniniakokakikobatelabokonzinayekozanga mbebakinonansuka?

33Nsimayakomanyolamwamokeayanolakiete:‘Bokoki kotyalibatelinayangomalamusokibokomekolaboboto yaNzambeoyoesilakate.Mposokiomonisimawampe opesibitumbuyapɛtɛɛepaiyabaoyobabonginayangona kolandaesobenabango,okobongolabangonamabempe okomemabangonakobongolamotema.’

34Mokonziakumisieyanompenansimaatunakimoto oyoalandaki,ndengeniniakokikosalamakambonyonso mponamalamunamisalanayenyonso?

+35Mpeayanolakiete:‘Sokimotoazalisemboepaina batonyonso,akosalantangonyonsonabosembona mabakunyonso,mpeamikundolietemakanisinyonso eyebaninaNzambeSokiozwikobangaNzambelokola esikanayoyakobanda,okozangamokanoyangoata mokolomokote.’

36Mokonziapesakimotooyolongonya,mpe,naeyanona yempeatunakimosusu,ndengeniniakokikozalana baningaoyobazalakinamakanisindengemokonaye moko?

+37Yeayanolakiete:‘Sokibamoniyoozalikoyekola matombayaebeleyabatooyoozalikoyangela;okosala malamukotalandengeNzambeapesakamatombanayena libotayabato,kopesakabangokolɔngɔnɔyanzotompe bileimpebilokomosusunyonsonaelekooyoebongi.’

38Nsimayakomonisaboyokaninayenaeyano,mokonzi atunakimopayaoyoalandaki,ndengenininakopesa bayokimpekopesabikateliakokakikozwamasanzoliata yabaoyobalongakitenalikambonabango?

+39Mpealobakiete:‘Sokiozalinamalobayasemboepai yabatonyonsompeosalakaatamoketenalolendotona mobulunandengeozalikosalelabatooyobasalimabe MpeokosalayangosokiozalikotalandengeoyoNzambe asalaka.Mabondeliyabatooyobabongiekokisamaka ntangonyonso,nzokandebaoyobazangikozwaeyanona mabondelinabangobayebisaminanzelayabandototo makambooyoezalakimabenamasenginabangompeete Nzambeabetakabangoteengebenenamasumunabango toboneneyamakasinaYe,kasiasalakanamotemamolai epainabango’

40Mokonziakumisakimotoyangonaesengompona eyanonayempeatunakimotooyoalandakinamolɔngɔ, ndengeniniakokikolongatenamakamboyabasoda?

+41Mpeayanolakiete:‘Sokiatyelakiebeleyabatonaye motemamobimbatetonamampinganayeyabitumba, kasiazalakikobelelaNzambentangonyonsompona komemamisalanayenalikamboyakolonga,nzokandeye moko.asalakimisalanayenyonsonaelimoyabosembo.’ 42Koyambakaeyanooyo,atunakimosusundengenini akokikokomaelokooyobangunanayebazalaki kobangisa.

+43Mpeayanolakiete:‘Sokintangoazalakikobatela bibundelimpemampingamingi,amikundolakiete

makamboyangoezalakinanguyatemponakozwambano yalibelampeyansuka.MpoataNzambeakɔtisibobangi namakanisiyabatonakopesakantangoyakopemampe komonisákábobeleboneneyanguyanaye.’

+44Mokonziakumisakimotoyangompenansima alobakinamotooyoalandakiete:‘Elokoninieleki malamunabomoi?’

45Mpeayanolakiete,‘KoyebaeteNzambeazaliNkoloya Mokilimobimba,mpeetenamisalanabisoyamalamu kolekaezalibisotendetozwielongakasiNzambendena nguyanayeazalikomemamakambonyonsona kokokisamampeazalikomemabisonamokano’

46Mokonziagangakietemotoyangoayanolakimalamu mpenansimaatunakimotooyoalandakindengeniniakoki kobatelabilokonayenyonsompenansukakopesayango nabakitaninayenaezalelamoko?

+47Mpeayanolakiete:‘Nakobondelakantangonyonso epaiyaNzambeetebópemamanamakanisiyalikolóna misalanabinonyonsompenakokebisakabakitaninabino etebábulunganatenalokumutobozwi,mpambateezali Nzambendeapesakamakabooyonyonsompebato balongakabangomokotebokonzi.’

48Mokonziamonisakiboyokaninayenaeyanompe atunakimopayaoyoalandaki,ndengeniniakokaki kokangamotemanabokokaninyonsooyoekómelakiye?

+49Mpealobakiete:‘Sokiozalinabososolimakasiya likanisioyoetebatonyonsobaponaminaNzambempona kokabolamabeoyoelekimonenelokolampebolamuoyo elekimonene,mpambateekokikosalemateetemotooyo azalimotoalongolamanamakamboyangoKasiNzambe oyotosengelikobondelantangonyonso,azalikofulabiso nampikoyakoyikampiko’

50Lokolaasepelakiminginaeyanoyamotoyango, mokonzialobakietebiyanonabangonyonsoezalaki malamuAbakisakiete:‘Nakotunanamotuna,mpena nsimanakotɛlɛmamponantangooyo:mpotótyalikebina bisonakosepelanafɛtimpetólekisantangoyaesengo.’

51Nayango,atunakimotoyango:‘Mokanoyasoloya mpikoezalinini?

+52Mpeayanolakiete:‘Sokimwangomokoyamalamu esaleminangongayalikamanakolandamokanoya ebandeliMpomakambonyonsoekokisaminaNzambe mponabolamunayo,Eemokonzi,mpambatemokanona yoezalimalamu’

53Ntangobansobamonisakinanzelayamabokonabango etebayokaninaeyano,mokonzialobakinabafilozofe (mpoetebatomoketekatinabangobazalakiwana),‘Ezali likanisinangaietebatooyobalekinabizalelimalamumpe bazalinaboyebiyakokamwa,mpambatenantangowana bapesakibiyanooyoebonginamitunaoyonatunibango, mpebangonyonsobakomisiNzambeesikayaebandeliya malobanabango.’

54MpeMenedeme,motoyafilozofiyaEretria,alobakiete, ‘Yasolo,OMokonzimpolokolamolɔngɔetambwisami nabokɛngimpelokolatozalikososolamalamuetemoto azaliekelamuyaNzambe,elandietenguyampekitoko nyonsoyamalobaeutinaNzambe.’

55Ntangomokonzianingisimotómponakondimaliyoki yango,kolobaetikalakimpebasepelakiNtangompokwa ekómaki,fɛtiyangoesilaki.

MOKAPOYA8

MitunampebiyanomingiTaláVɛrsɛ20oyoelobeli kopumbwanamopɛpɛoyoekomamakinamobu150liboso yantangonabiso

1Namokolooyoelandaki,bafandakilisusunamesampe bakobakielambonakolandabibongiseliyango

2Ntangomokonziakanisakietelibakumalamuekómimpo nakotunamitunaepaiyabapayanaye,abandakikotuna mitunamosusuepaiyamibalioyobafandakipembenimpo nabaoyobapesakibiyanomokolooyoelekaki

3Abandakikofungolalisoloelongonamotoyazomina moko,mpobazalakizomioyobatunakimitunanalibaku yaliboso

4Ntangobatobafandakinyɛɛ,atunakindengeniniakoki kokobakozalanabozwi?

5Nsimayakokanisamwamoke,motooyobatunakiye motunayangoayanolaki--‘Sokiasalakielokomokoteoyo ebongitenaesikanaye,asalakiatamokolomokotena ndengeyamabe,azwakiatamokolomokotembongo mingimponamakamboyampambampeya mpambampamba,kasinamisalayabobotoasalakietebato nyonsooyoazalakikoyangelabázalanamakanisimalamu epainayemokoMpoezaliNzambendeazalimobandisi yamakambonyonsoyamalamumpeYemotoasengeli kotosa’

6Mokonziapesakiyemasanzolimpenansimaatunaki mosusundengeniniakokikobatelasolo?

7Mponakoyanolanamotunayangoalobakiete,‘Na koyebakaetelokutaememakansɔnimonenelikolónabato nyonso,mpemingimingilikolónabakonzi.Mpolokola bazalinanguyayakosalanyonsooyobalingi,mponanini bakosalelalokuta?Longolaoyoesengeliomikundola ntangonyonso,EeMokonzi,eteNzambeazalimolingami yabosolo

8Mokonziazwakieyanonaesengomingimpeatalaki motomosusualobakiete:‘Mateyayabwanyaezalinini?’

+9Mpemosusuayanolakiete:‘Lokolabolingietemabe mokoteekwelabino,kasibozalikosangananamakambo nyonsoyamalamu,boyebosengelikosalanaetindamoko epaiyabatooyobazalikoyangelayompebatooyobasali mabe,mpeosengelikopesatolinabobotonabatoya lokumumpeyamalamu.MpoNzambeabendakabato nyonsoepainaYenabobotonaye’

10Mokonziakumisakiyempeatunakimotooyoalandaki namolɔngɔndengeniniakokikozalamoningayabato?

11Mpeayanolakiete:‘Nakotalakaetelibotayabatoezali kobakisamampeebotaminampasimingimpenampasi monene:yangowanabosengelikopesabangoetumbuna petetetokopesabangominyoko,mpambateboyebiete bomoiyabatoesaleminabampasimpebitumbuMposoki bososolimakambonyonso,bolingakikotondanamawa, mponaNzambempemawa!

12Mokonziazwakieyanonaesengompeatunakimoto oyoalandakiete,‘Masɛngamininielekintinampona koyangela?’

+13Ayanolakiete:‘Mponakomibatela,kozangakanyaka mpekozalanabokɛnginaboumeliyaetenimoneneya bomoinaye,kokumisaboyengebenekolekabilokonyonso, mpekosalabaningayabatoyalolengewana.MpoNzambe mpealingakabosembo!

13Lokolaamonisakieteandimiyango,mokonzialobaki namosusuete:‘ElemboyasoloyakobangaNzambeezali nini?’

14Mpeayanolakiete,‘KososolaeteNzambeazalintango nyonsokosalanaMokilimobimbampeayebimakambo nyonso,mpemotomokoteoyoazalikosalamakambona bosembotempekosalamabeakokikokimamisonaYe LokolaNzambeazalimosalimalamuyamokilimobimba, ndengemokompeyo,osengelikomekolaYempekozala nalikambote!

15Mokonziamonisakiboyokaninayempealobakina mosusuete:‘Bokonziezalintinanini?

16Mpeayanolakiete:‘Komiyangelamalamumpe kobungisamanabozwitolokumutenabamposaya bokatikatitoyamabe,oyoezalilolengeyasoloyakokata sokiozalikokanisamalamulikamboyango.Mponyonso oyoozalimpenzanamposanayangoezaliyayo,mpe NzambeazalinamposatempeazalinabobotoTikaete makanisinayoezalalokolaoyoekokomamoto,mpeposa makambomingitekasikakaoyoesengelimpona koyangela!

17Mokonziakumisiyepeatunakimobalimosusu,ndenge ninimakanisinayeekokikozalamalamu?

+18Mpeayanolakiete:‘Sokiazalakintangonyonsokotya bosembolibosonayenamakambonyonsompekokanisa etekozangabosemboekokaninakozangabomoiMpo Nzambealakakantangonyonsomapambolioyoeleki likolóepainabayengebene!’

19Lokolaakumisakiye,mokonziatunakimotooyo alandakiye,ndengeniniakokikozalanamakanisiya kotungisatenampɔnginaye?

20Mpeayanolakiete:‘Otuningaiamotunaoyoezali mpasimingimponakoyanola,mpoetetokokitekomema bisomeinabisoyasolonalisanonaboumeliyabangonga mponampɔngi,kasitosimbamimakasikatinayangona makanisioyoekokikopekisatenamakanisiMpomilimo nabisoezalinaliyokieteezalimpenzakomonamakambo oyoekɔtakanamakanisinabisonantangoyampɔngi Kasitosalakalibungasokitokanisietetozalimpenza kosalamobembonambunamasuwatokopumbwana mopepetokosalamobembonabitúkámosusutoeloko mosusuyalolengeyangoMpeatakobongotozalimpenza kokanisaetemakamboyandengewanaezalikosalema.

21Nandengeoyonakokikozwaekateli,nakómina bosukisioyoelandiEsengelinandengenyonsooyoekoki kosalema,OMokonzi,otambwisamalobampemisalana yonamobekoyakobangaNzambeeteozalanabososoli eteozalikobatelabizalelimalamumpeeteoponiatamoke tekomisepelisanantaloyamakanisimpeatamoketena kosalelanguyanayonandengeyamabekosalaatakona bosembo

22Mpomakanisiemipesakaminginaponginamakambo kakamoko,oyoemipesakanayangontangoelamukiMpe oyoazalinamakanisimpemisalanayenyonsooyoetyami epaiyansukaoyoelekilokumu,amityakanaboyengebene ezalantangoazalikolamukampentangoazalikolala Yangowana.osengelikozalangwinadisipiliniyantango nyonsoyakomipesa

+23Mokonziakumisakimotoyangompealobakina mosusuete:‘Lokolayoozalimotoyazomimpona koyanola,ntangookoloba,tokomipesanafɛtiyango’Mpe

nansimaatyakimotuna,ndengenininakokikoboyakosala elokonyonsooyoebongitemponangaimoko?

+24Mpeayanolakiete:‘Talántangonyonsolokumuna yomokompeesikanayomokooyoelekimonene,mpo olobampeokanisakakamakambooyoeyokaninayango, mpooyebaetebatonyonsooyoozalikoyangelabazali kokanisampekolobelayoMpoeteosengelitekomonana lokolaozalimabekolekabaacteurs,oyobayekolaka malamurôle,oyoesengelimponabangokosala,mpe kobongisamisalanabangonyonsonaboyokaninayango Ozalikosalaetenimokote,kasiozalimpenzamokonzi, mpambateNzambeapesiyobokonziyabokonzina boyokaninabizalelinayo.’

25Ntangomokonziabɛtakimabɔkɔnamongongomakasi mpenaboumeliyantangomolainandengeyaboboto mpenza,bapayabasɛngakibálukakopema.Nayango, ntangolisoloesilaki,bamipesakinanzelaoyoelandakina fɛtiyango

26Namokolooyoelandaki,ebongiseliyangoesalemaki, mpentangomokonziazwakilibakuyakotunabatoyango mituna,atunakimotoyalibosokatinabaoyobatikalaki mponakotunabangomitunanansimaete:Lolengeniniya boyangelioyoelekilikoló?

+27Mpeayanolakiete:‘Komiyangelampekomemamana makanisite.Mpobatonyonsobazalinamakanisimoko boyeyabomotoEzalimbalamosusuetemibalimingi bazalinamposayakolyampemasangampebisengo,mpe bakonzibazalinamposayakozwateritwarempelokumu moneneKasiezalimalamuetebokatikatiezalana makambonyonso

+28OyoNzambeapesaka,eteosengelikozwampe kobatela,kasiosengeliatamoketenamposayabilokooyo okokikozwate’

29Lokolaasepelakinamalobawana,mokonziatunaki motooyoalandaki,ndengeniniakokikozalanalikunyate?

+30Mpensimayamwabopemiayanolakiete:‘Soki bokanisilibosoeteezaliNzambendeapesakabakonzi nyonsonkembompebozwimonenempemotomokote azalimokonzinanguyanayemokoBatonyonsobalingi kokabolankemboyangokasibakokite,mpambateezali likaboyaNzambe!

31Mokonziakumisakimotoyangonaelobelimolaimpe nansimaatunakimosusu,ndengeniniakokikotyola bangunanaye?

+32Mpeayanolakiete,‘sokiomonisibobotoepainabato nyonsompeolongiboninganabango,osengelikobanga motomokoteKozalanalokumunabatonyonsoezali likaboyamalamukolekaoyoesengelikozwaepaiya Nzambe!

33Lokolaakumisieyanooyo,mokonziapesakimitindona motooyoalandakieteayanolanamotuna,ndengenini akokikobatelalokumunayemonene?

34Mpeayanolakiete‘Sokiozalinabokabimpena motemamonenenakopesakabobotompemisalayangolu epaiyabasusu,okobungisalokumunayoatamokete,kasi sokiolingietengoluoyotolobelilibosoekobayayo, osengelikobelelaNzambentangonyonso.’

+35Mokonziamonisakieteandimimpeatunakimotooyo alandakiete:“Motoasengelikomonisabobotoepaina nani?”

+36Mpeayanolakiete:‘Batonyonsobandimakaete tosengelikomonisabokabiepaiyabaoyobazalinaezaleli

yamalamuepainabiso,kasinakanisietetosengeli komonisaelimomakasiyabokabiepainabaoyobazali kotɛmɛlabisoetenanzelaoyotokokakolongabangona nzelayamalamumpenaoyoezalinalitombamponabiso moko.KasitosengelikobondelaNzambeetelikambo yangoekokisama,mpambateazalikoyangelamakanisiya batonyonso’

37Lokolaamonisakieteandimieyano,mokonziasɛngaki motoyamotobaayanolanamotunaoyo,nanitosengeli komonisabotɔndi?

38Mpeayanolakiete:‘Epainababotinabisontango nyonso,mpoNzambeapesibisoetindamokoyantina mingimponalokumuoyoesengelinababoti.Naesika elandiAtangiezaleliyamoningaepaiyamoningampoete Alobeli"moningaoyoazalilokolamolimonayomoko" Osalakamalamusokiozalikolukakosalaetemibali nyonsobázalaboninganayomoko’

+39Mokonzialobakinayenabobotompenansima atunakimotooyoalandaki:“Elokoniniekokaninakitoko namotuya?

40Mpealobakiete:‘BolingoyaNzambe,mpoezali lolengeyakitokooyoelekimonene,mpenguyanayango ezalinabolingo,oyoezalilikaboyaNzambeOyoesiozwi mpeelongonayangomapambolinyonsoyabomoi’

41Mokonzinalolengeyabobotokolekaapesakimaboko naeyanompeatunakimosusu,ndengenini,sokialongite, akokikozongisalokumunayenandengemoko?

+42Mpealobakiete:‘Ekokikosalematemponabinoete bozangate,mpambateolonakikatinabatonyonsomboto yabotondioyoebimisakambumayabolingomalamu,mpe yangoezalimakasikolekabibundeliyamakasikolekampe ezalikopesandangayalibatelimoneneKasisokimoto mokoalongite,asengelilisusukosalamakambooyo esalakietealongite,kasiasengelikosalaboningampe kosalamakambonabosemboMpoezalilikaboyaNzambe kozalanalikokiyakosalamisalayamalamukasikokesana te.’

43Lokolaasepelakiminginamalobawana,mokonzi atunakimosusu,ndengeniniakokikozalanamawate?

+44Mpeayanolakiete:‘Sokiazokisakimotomokote, kasiasalibatonyonsobolamumpealandinzelaya boyengebene,mpombumanayangoememakabonsomina mawa.KasitosengelikobondelaNzambeetemabeoyo tokanisakitelokolaliwatomaladitompasitoeloko nyonsoyalolengeoyoekokikoyalikolonabisotempe kozokisabisote.Kasilokolaozalikomipesanakobanga Nzambe,mpasiyandengewanaekoyelayoatamokolo mokote.’

45Mokonziapesakiyemasanzolimonenempeatunaki oyoyazomiete:“Nkembooyoelekilikolóezalinini?”

+46Mpealobakiete,‘MponakokumisaNzambe,mpe yangoesalemakanamakabompembekatekasinabopeto yamolimompenabondimiyabosantu,mpambate makambonyonsoesalemimpeetambwisaminaNzambe nakolandamokanonaYeYantinaoyoozalinayango ntangonyonsolokolamibalinyonsobakokiyeutana makambooyoosalinakalampenantangoyalelo.’

47Namongongomakasimokonziapesakibangobanso mbotempealobakinabangonaboboto,mpebaoyonyonso bazalakiwanabamonisakikondimanabango,mingimingi batoyafilozofiMpoetebalekibangomosika[elingi kolobabatoyafilozofi]ezalanaetambolimpenakoswana,

mpambatebazalakintangonyonsokotyaNzambeesikana bangoyakobanda.

48Nsimanayangomokonzimponakomonisamayokina yeyamalamu,abandakikomɛlakolɔngɔnɔyanzotoya bapayanaye.

MOKAPOYA9

Vɛrsɛ8ezalikomonisamotuyayaboyebiVɛrsɛ28, bolingoyababotiTalámingimingimotunaoyoezalina Vɛrsɛ26mpeeyanoTalámpemotunaoyoezalina Vɛrsɛ47mpeeyanoOyoezalitoliyamayelempona mibaliyamombongo

1Namokolooyoelandaki,bibongiseliyangoezwamaki mponafɛtiyango,mpemokonzi,ntangokakalibakumoko ezwamaki,abandakikotunamitunaepaiyamibalioyo bafandakipembeniyabatooyobasilakikoyanola,mpe alobakinamotoyalibosoete‘Mayeleekokikoteyama?’

2Mpealobaki,‘Molimoesalemiboyeeteezalinamakoki nanguyayabonzambeyakozwabolamunyonsompe koboyaoyoekeseni’

3Mokonziamonisakieteandimakimpeatunakimotooyo alandakiye:“Elokoniniezalinalitombamingimpona kolɔngɔnɔyanzoto?

4Mpealobakiete:‘Bomipekisa,mpeekokikosalemate mponakozwayangolongolasesokiNzambeasaliezaleli epainayango’

5Mokonzialobakinamobaliyangonabobotompealobaki namosusuete:‘Ndengeninimotoakokikofutababotina yenyongoyabotɔndinandengeoyoebongi?’

+6Mpealobakiete:‘Nakoyokisakabangompasiata mokete,mpeyangoekokikosalematelongolakakasoki Nzambeazalikotyamakanisinabangomponakoluka makambooyoelekilokumu.’

7Mokonziamonisakieteandimiyangompeatunakimoto oyoalandaki,ndengeniniakokikokómamoyokinamposa makasi?

+8Mpealobakiete,‘Nakomikundolaeteboyebinyonso ezalinantina,mpambateepesakabinolikokinalisalisiya Nzambenantangoyampasimponakoponamwa makambooyoboyekolimpekosalelayangonampasioyo ezalikokutananabinoMpebongomilendeyabato ekokisamakanalisalisiyaNzambe.’

9Mokonziakumisakiyempeatunakimotooyoalandaki Ndengeniniakokikokimakosalalikambonyonsooyo eyokanitenamibeko?

+10Mpealobakiete:‘SokiboyebieteezaliNzambende atiemakanisinamitemayabapesi-mibekompoetebomoi yabatoebatelama,bokolandabango”

11Mokonziandimakieyanoyamobaliyangompealobaki namosusuete:‘Litombaniniyakozalanalibota?’

12Mpeayanolakiete,‘Sokitomonietebisomeitozali konyokwamanamawamazalikokweyalikoloyabandeko nabisompesokobampasinabangoekomiyabisomoko-bongobokasiyabondekoezalikomonanambalamoko, mpoezalibobelentangomayokimotindowana mamonisamindetokozwalokumumpelokumunamisona bangoMpoetelisalisi,ntangoekangisaminaboboto,ezali yangomokobokangamioyoekokikokabwanampenzate Mpenamokoloyabozwinabangotosengelitekozalana mposayabilokonabango,kasitosengelikobondela Nzambeapesabangobolamundengenandenge’

13Mpelokolaapesakiyemasanzolilokolayabasusu, mokonziatunakimosusu,ndengeniniakokakikozwa bonsomiutanabobangi?

14Mpealobakiete:‘Ntangomakanisieyebieteesalaki mabete,mpentangoNzambeazalikotambwisayangona batolinyonsoyalokumu’

15Mokonziamonisakieteandimimpeatunakimosusu, ndengeniniakokintangonyonsokobatelaekateliya malamu?

+16Mpeayanolakiete:‘Sokiatyakintangonyonsoliboso yamisonayemakamboyamawaoyoekómelakabatompe ayebakieteezaliNzambendealongolakabatomosusu bozwimpeamemakabasusunalokumumpenankembo monene’

17Mokonziayambakimobaliyangonabobotompe atunakimotooyoalandakiyeayanolanamotunaoyo, ndengeniniakokikokimabomoiyapɛtɛɛmpeyabisengo?

18Mpeayanolakiete,‘Sokiamikundolakintangonyonso eteazalakimokonziyabokonzimokomonenempenkolo yaebeleyabato,mpeetemakanisinayemasengelite kozalanamakambomosusu,kasi,asengelakintango nyonsokokanisalolengeniniakokikotombolabolamuna bangomalamukolekaAsengelimpekobondelaNzambe etemokumbamokoteeboyama’

19Lokolaapesiyemasanzoli,mokonziatunakimotoya zomi,ndengeniniakokikoyebabaoyobazalakikosalana yenabokosi?

+20Mpeayanolakinamotunaoyo:‘Sokiamonakisoki komemamayabatooyobazalinantinanayeezalakiya bomotompesokibabatelakimobekooyoebongiyaliboso naboyambimpenamayangani,mpenaboyokaninabango yabatonyonso,kolekaatamoketendelooyoebongimpo nakopesalongonyatonamakambomosusuyabizaleli malamu.KasiNzambeakotyamakanisinayo,EeMokonzi, namakambonyonsoyalokumu’

+21Ntangomokonziamonisakieteandiminayena mongongomakasimpeakumisakibangonyonso mokomoko(nakatiyamasanzoliyabatonyonsooyo bazalakiwana),bakómakikosepelanafɛtiyango

+22Mpenamokolooyoelandaki,ntangolibaku epesamaki,mokonziatunakimotooyoalandakiete: “Lolengeninielekimoneneyakozangalikebi?”

+23Mpeayanolakiete:‘Sokimotoazalikomibanzabanza mponabananayetempeazalikopesamilendenyonso mponakoteyabangoMpotobondelakaNzambentango nyonsomponabisomeitekasimponabananabisompo etelipambolinyonsoezalayabangoMposanabisoete bananabisobázalanakomipekisaemonanakakakana nguyayaNzambe’

24Mokonzialobakietealobakimalamumpenansima atunakimosusu,ndengeniniakokikozalanabolingoya ekólo?

+25Ayanolakiete:‘Nakobatelakalibosoyamakanisina yo,likanisieteezalimalamukofandampekokufana mbokanayeKofandanambokamopayaememaka kotyolababolampensɔniepainabazwilokolande babenganakibangomponalikambomokoyamabe.Soki opesimatombanabatonyonso,ndengeozalikosalayango ntangonyonso,Nzambeakopesayobobotoepaiyabato nyonsompeokotángamalokolamotoyaekólo.”

26Nsimayakoyokamobalioyo,mokonziatunakimoto oyoalandakinamolɔngɔ,ndengeniniakokikofandana boningaelongonamwasinaye?

27Mpeayanolakiete,‘Nakoyebakaetenabomotona bangobatobazalinamotómakasimpenamakasimpona kolukabamposanabangomoko,mpebazalina mbongwanayambalakakayamakanisinanzelaya makanisiyalokuta,mpebomotonabangoezalimpenzana bolɛmbuEsengelikosalanamayelenabangompe kobimisakoswanateMponaetamboliyabomoioyo elongimokumbimotukaasengelikoyebamokanooyo asengelikotambwisanzelanayeEzalibobelenakobenga lisalisiyaNzambendebatobakokikotambwisanzelaya soloyabomointangonyonso’

28Mokonziamonisakiboyokaninayempeatunakimoto oyoalandaki,ndengeniniakokikozalanamabungate?

+29Mpeayanolakiete:‘Sokiozalintangonyonsokosala namakanisimpeozalikopesakondimaatamokolomoko tenamalobayakofinga,kasiozalikomimonisamponayo mokomakambooyobalobinayompeozwiekatelina makanisinayomokomakambooyobasɛngiyompeozali kokokisamakambonyonsonapoleyabosambisinayo, okozalanamabungate,+EeMokonziKasiboyebimpe kosalelamakamboyangoezalimosalayanguyaya Bonzambe.’

30Lokolaasepelakiminginamalobawana,mokonzi atunakimosusu,ndengeniniakokikozalanankandate?

+31Mpealobakinaeyanonamotunaoyo:‘Sokiayebaki eteazalinanguyalikolóyabatonyonsoatamponakopesa bangoliwa,sokiapesinzelanankanda,mpeekozalana ntinatempenamawasokiye,kakampoazalakinkolo, alongolakibatomingibomoi

+32Nzokandeniniezalakinamposayankanda,ntango batonyonsobazalakikotosabatompemotomokote azalakikoyinaye?EsengelikoyebaeteNzambeazali koyangelamokilimobimbanaelimoyabobotompe kozangankandaatamoke,mpeyo,’alobaki,‘EeMokonzi, osengelimpenzakomekolandakisanaYe’

33Mokonzialobakieteayanolakimalamumpenansima atunakimotooyoalandakiete:“Toliyamalamuezalinini?

34‘Kosalamalamunantangonyonsompenakokanisa malamu,’alimbolaki,‘kokokanisaoyoezalinalitomba mponapolitikinabisomokonambumamabeoyo ekobimanakondimalikanisioyoekeseni,mponakopesa kilonalikambonyonsotokokakozwatolimalamumpe mokanonabisoekokisama.Mpeoyoelekintina,nanguya yaNzambemwangonayonyonsoekozwakokokisama mpoeteozalikosambelaNzambe.’

35Mokonzialobakietemotooyoayanolakimalamu,mpe atunakimosusuete:“Filozofiezalinini?”

36Mpealimbolakiete,‘Kokanisamalamunantinaya motunanyonsooyoebimimpekomemamaatamoketena bamposa,kasikomanyolanantinayabampotaoyoeutina bamposa,mpekosalanabosembolokolamakambo masengi,komekakabokatikatiKasitosengelikobondela Nzambemponakokɔtisanamakanisinabisobotalelimpo namakamboyango.’

37Mokonzialakisakindingisanayempeatunakimosusu, ndengeniniakokikokutananabondimintangoazalikosala mobembonambokamopaya?

+38Ayanolakiete:‘Nakozalakasemboepaiyabato nyonso,mpenakomonanalokolamotoyansenaesikaya

kolekabatooyoazalakikotambolanakatinabangoMpo ezalietindaoyoendimamieteNzambenabomotonaYe mpenzaandimakabatoyakomikitisaMpelibotayabato elingakabaoyobandimakakotosabango.’

39Lokolaamonisakieteandimieyanooyo,mokonzi atunakimosusu,ndengeniniakokikotonganandengeoyo bandakonayeekoumelansimanaye?

+40Mpeayanolakinamotunaoyo:‘Sokibikelamunaye bizalakinabonenempenalokumu,mpoetebatalibátika bangomponakitokonabango,mpesokialongolakiata moketemokoyabaoyobazalakikosalamisalayandenge wanampeatamoketekotindabatomosusubásalela bamposanayekozangalifuti.

41MponakotalalolengeniniNzambeazalikopesalibota yabato,kopesabangobokolongonompemakokiya makanisimpe.makabomosusunyonso,yemokoasengeli kolandandakisanaYenakopesakabatombanompona mosalanabangoyamakasiMpoezalimisalaoyoesalemi naboyengebenendeeumelakantangonyonso!

42Mokonzialobakietemotooyompeayanolakimalamu mpeatunakimotoyazomiete:“Mbumayabwanyaezali nini?

+43Mpeayanolakiete:‘Etemotoayebanakatinaye mokoeteasalimabetempeazalanabomoinayenasolo Lokolaezaliutanamakambooyo,EeMokonziyanguya, ndeesengomonenempebokasiyamolimompekondima makasiepainaNzambeezwamakaepainayosokiokonzi bokonzinayonakobangaNzambe.’

44Mpeeyokakieyanobangobansobagangakinabokumi makasi,mpensimamokonzinabotondibwaesengobwa yeabandakikomelabolamubwabango.

45Mpenamokolooyoelandaki,elamboelandakindenge mokonamabakuyakala,mpentangolibakuezwamaki, mokonziabandakikotunamitunaepaiyabapayaoyo batikalaki,mpealobakinamotoyalibosoete:‘Ndenge ninimotoakokikomibatelanalolendo?

+46Mpeayanolakiete:‘Sokiabatelakabokokanimpe amikundolinamabakunyonsoeteazalimotooyoazali koyangelabatoMpeNzambeamemibatoyalolendo mpamba,mpeatombolibatoyabopɔlɔmpeyakomikitisa!

+47Mokonzialobakinayenabobotompeatunakimoto oyoalandakiete:“Motoasengelikoponabananimpo bázalabapesi-tolinaye?”

+48Mpeayanolakiete:‘Baoyobamekaminamakambo mingimpebabatelakabolingomalamuoyoesangisamite epainayempebazalikolyaezalelinayemoko.Mpe Nzambeamimonisakaepaiyabaoyobabongimpoete nsukawanaekokisama.’

+49Mokonziakumisiyempeatunakimosusuete:“Eloko niniezalinantinamingimponamokonzi?”

50Ayanolakiete:‘Boningampebolingoyabatooyoazali koyangela,mpoezalinanzelanayangondebokangamiya bolingomalamuekómioyoekokikokabwanateMpeezali Nzambendeazalikosalaetelikamboyangoesalemana kolandamposanayo’

51Mokonziakumisiyempeatunakimotomosusuete: “Mokanoyakolobaezalinini?Mpeayanolakiete, ‘Kondimisamotelemelinayonakolakisayemabungana yenalimpingayamatataoyoebongisamimalamu +52Mponandengewana,okolongamoyokinayona kotɛmɛlayete,kasinakokumisayemponakondimisaye MpeezalinanguyayaNzambendekondimisaekokisama’

53Mokonzialobakieteapesakieyanoyamalamu,mpe atunakimosusu,ndengeniniakokakikofandanaboboto elongonabatoyamposondengenandengeoyobasalaki batoyabokonzinaye?

54Ayanolakiete:‘Nakosalakaetenioyoebongiepaiya motonamoto,mpekozwakaboyengebenelokola motambwisinayo,lokolaozalikosalasikoyonalisalisiya bososolioyoNzambeapesiyo.’

55Mokonziasepelakiminginaeyanowana,mpeatunaki mosusu:‘Namakamboninimotoasengelikonyokwamana mawa?’

56‘Namawaoyoekómelakabaninganabiso,’ayanolaki, ‘ntangotomonieteeumelakampeekokikobongisamate. Makanisiepesibisonzelateyakoyokamawampona baoyobakufimpebalongolaminamabe,kasibatonyonso bayokakamawamponabangompobakanisakakaka bangomokompematombanabangomokoEzalikakana nguyayaNzambendetokokikokimamabenyonso!

57Mokonzialobakieteapesakieyanooyoebongi,mpe atunakimosusu,ndengeninilokumuebungi?

+58Mpeayanolakiete:‘Ntangololendompekomityela motemaoyoezangindeloezwinguya,nsɔnimpe kobungisalokumuebotamakaMpoNzambeazaliNkolo yalokumunyonsompeapesakayangoesikaalingi’

59Mokonziandimisieyano,mpeatunakimotooyo alandaki:"Batobasengelikomipesaepaiyanani?"

60‘Epaiyabaoyo,’ayanolaki,‘baoyobasalelakabinona bolingomalamumpenabobangitonabolamuyabango mokote,bakanisakabobelelitombanabangomokoMpo mokoezalielemboyabolingo,mosusuelemboyabolingi mabempeyakolekisantango.

61Mpomotooyoazalintangonyonsokokɛngɛlampona litombanayemokoazalimotɛkinamotemaKasiozalina bolingoyabatonyonsooyobazalikoyangelanayona lisalisiyatolimalamuoyoNzambeapesiyo’

62Mokonzialobakieteayanolakinamayele,mpeatunaki mosusu:“Elokoniniebatelakabokonzi?

63Mpeayanolakinamotuna,‘Bokebampebokanisa libosoetemabemokoteesalemanabaoyobatiaminaesika yabokonzilikoloyabato,mpeyangobosalakantango nyonsonalisalisiyaNzambeoyoafulakabinona bosambisiyamonene’

64Mokonzialobelakiyemalobayakolendisa,peatunaki mosusu:Niniebatelakabotondipelokumu?

65Mpeayanolakiete:‘Bolamu,mpoezalimozalisiya misalamalamu,mpenayangomabeebebisami,kutu lokolabozalikolakisalokumuyabizaleliepaiyabato nyonsonalikabooyoNzambeapesibino.’

66Mokonziandimakinabobotoeyanompeatunakiya zominamoko(lokolaezalakimibalekolekantuku nsambo),ndengeniniakokakinantangoyaetumba kobatelakimiayamolimo?

67Mpeayanolakiete:‘Nakomikundolakaeteasalaki mabemokoteepaiyamotomokoyabatonaye,mpeete batonyonsobakobundamponayemponamatombaoyo bazwaki,koyebaeteatasokibabungisibomoinabango, bokobatelabatooyobazalikotyelabangomotema.Mpo eteozangakaatamoketekozongisanalikambomoko motemabobotooyoNzambeapeliyonayangoezali bongo.’

68Mokonziapesakibangobansomabokonamongongo makasimpealobakinabangonabobotomingimpensima

amelakimopepemolaimponabokolongonobwamokona moko,komipesanaesengo,mpekopesakaboningaya bokabimpeyaesengomingilikoloyabapayanaye

MOKAPOYA10

MitunampebiyanoezalikokobaKolakisandengenini esengelikoponabakonziyabasodaOyomotoabongi kosepelanayangompemikakatanomosusuyabomoiya mokolonamokoloezalisololelolokolaelekimbula2000 Vɛrsɛ15-17eyebanimingimpoezalikopesatolimpona masanoyamasanoVɛrsɛ21-22elobelimayeleyakopona prezidatokozalanamokonzi

1Namokoloyansambo,mabongisiyamonenemingi kolekaesalemaki,mpebatomosusumingibautakina bingumbandengenandenge(katinabangomotángo moneneyabaambassadeurs)

2Ntangolibakumokoezwamaki,mokonziatunakimoto yalibosokatinabaoyobatunakinainote,ndengenini akokikoboyakokosamanamakanisiyalokuta?

3Mpeayanolakiete:‘Nakotalelákámalamumalamu molobi,likambooyobalobi,mpelikambooyobazali kolobela,mpenakotiakalisusumitunayangonsimaya mwantangonandengeekeseniKasikozalanamakanisi yaekɛngɛmpekozalanalikokiyakosalaekateliya malamunamakambonyonsoezalimokoyamakabo malamuyaNzambe,mpeozalinayango,EeMokonzi’

4Mokonziabɛtakimabɔkɔnamongongomakasimpe atunakimosusu:“Mponaninibatomingibakómakana bizalelimalamuatamokete?

5Ayanolakiete:‘Mpambate,batonyonsobazalakana bokatikatitempebalingakabisengoYangowana,kozanga bosemboebimakampempelayalokosoMomesenoya bizalelimalamuezaliepekiselimponabaoyobamipesina bomoiyabisengompoeteesɛngibangobálinga komipekisampebosemboMpoezaliNzambendeazali nkoloyamakamboyango.’

6Mokonzialobakieteayanolakimalamu,mpeatunakiete: “Bakonzibasengelikotosanini?”Mpealobakiete, ‘Mibeko,mpoetenanzelayamibekoyasembobakoka kozongisabomoiyabatoAtalokolayonaetamboliya ndengewananabotosietindayaBonzambeobombimpo nayomokoekaniseliyalibela.’

7Mokonzialobakietemotooyompealobakimalamu,mpe atunakimotooyoalandaki:“Tosengelikotyabananilokola baguvɛrnɛrɛ?”

SMpeayanolakiete:‘Batonyonsooyobayinakamabe, mpebamekolakaetambolinabinomokobasalakana bosembompoetebábatelalokumumalamuntangonyonso Mpooyoezalioyoozalikosala,EeMokonziyanguya,’ alobaki,‘mpeezaliNzambendeapesiyomotoleya boyengebene.’

9Mokonziakumisakieyanonamongongomakasimpena nsimaatalakimobalioyoalandakialobakiete:‘Tosengeli kotyananibakonziyamampinga?’

+10Mpealimbolakiete:‘Baoyobalekinampikompena boyengebenempebaoyobazalikomitungisamingimpona libateliyabatonabangonaesikayakolonganakotyelaka bomoinabangonalikamamponakozangakokanaMpo lokolaNzambeasalakamalamuepaiyabatonyonso,yo mpenakomekolaYeozalimosaliyabobotoyabato nyonsooyoozalikoyangela’

11Mokonzialobakieteapesakieyanoyamalamumpe atunakimosusuete:“Motoniniabongikosepelanaye?”

+12Mpeayanolakiete:‘Motooyoazalinalokumumpe bozwimpenguyampeazalinamolimooyoekokanina yangonyonso.Yomokoomonisakanamisalanayoete obongimpenzakosepelanayonalisalisiyaNzambeoyo azalikotindayoomibanzabanzamponamakamboyango’ 113Mokonziamonisakikondimanayempealobina mosusuete:‘Bakonzibasengelikolekisantangomingina makambonini?’

14Mpeayanolakiete:‘Mponakotángampekoyekola mikandayamibemboyabakonzi,oyoekomamimpona makonzindengenandenge,namokanoyakobongisampe kobatelabatooyobazalakikoyangelaMpeezalinamosala motindowanandeozwinkembooyobatomosusu bapusanakipenepenenayangote,nalisalisiyaNzambe oyoakokisakabamposanayonyonso’

15Mokonzialobelakimobaliyangonamolendempe atunakimosusu,ndengeninimotoasengelikomipesa minginabangonganayeyakopemampeyakominanola?

16Mpeayanolakiete:‘Kotalamasanowanaoyoekoki kosalamanandengeoyoebongimpekotyalibosoyamiso yamotobililingioyoezwaminabomoimpeoyoesalemi nalokumumpenalokumuezalinalitombampeebongi 17Mpoezalinamwabotongioyoekokikozwamaatana masanowana,mpombalamingiliteyamokoyakolinga eteyamakanamakamboyabomoioyoezalinantinamingi te.Kasinakosalákámakambooyoebongimpenzana misalanayonyonso,omonisieteozalifilozofempe Nzambeakumisakayomponabizalelinayoyamalamu’ 18Mokonzi,asepelakinamalobamayemautikolobama, alobinamotoyalibwa:“Ndengeninimotoasengeli komitambwisanabafɛti?

+19Mpeayanolakiete:‘Osengelikobenganangámbona yobatoyamayelempebaoyobazalinalikokiyakopesayo makanisiyantinanaoyoetalimakamboyabokonzinayo mpebomoiyabatooyoozalikoyangela(mpoeteokokaki tekozwamotóyalikambomokooyoebongitooyoezali koteyakolekaoyo)mpambatebatoyandengewanabazali balingaminaNzambempoetebateyakimakanisinabango mponakomanyolamitóyamakamboyalokumumingi-lokolayomokoozalimpenzakosalayomoko,bandawana misalanayonyonsoezalikotambwisamanaNzambe.’

20Asepelakiminginaeyano,mokonziatunakimotooyo alandakiete:“Elokoninielekimalamumponabato?Que esengelikokomamwanambokaprivémokonzilikolona bangotomembreyafamilleroyale?

+21Mpeayanolakiete:‘Yeoyoalekimalamunabozalisi. Mpobakonzioyobautánamolɔngɔyabakonzimbala mingibazalakamakasimpenamakasiepaiyabatooyo bazalikoyangelaMpemingikolekaezalilikambooyo mponabamokokatinabaoyobatombolakinamolɔngɔya bana-mbokayabangomoko,oyonsimayakokutanana mabempekomemandambonabangoyabobola,ntango bazalikoyangelaebeleyabatobakómakanamotemamabe kolekabakonziyabokonzioyobazangiNzambe 22Kasi,lokolanalobi,ezalelimalamuoyoeteyami malamuezalinamakokiyakoyangela,mpeozalimokonzi monene,mingitempoeteolekinankemboyabokonzina yompebozwinayokasindempoeteolekibatonyonsona mawampenamosalayabolingomalamu,namatɔndiepai yaNzambeoyoapesiyobizaleliwana’

23Mokonzialekisakimwantangomponakokumisamoto yangompenansimaatunakimotoyansukaete:Niniezali likambooyoelekimonenenakoyangelabokonzi?

+24Mpeayanolakiete:‘Etebatooyobazalikoyangela bafandantangonyonsonaezalelayakimya,mpeete bosemboesalemanokinokinamakamboyamatata’

+25Makamboyangoezwamakananzelayabopusiya mokonzi,ntangoazalimotooyoayinakamabempe alingakamalamumpeapesakamakasinayempona kobikisabomoiyabato,kakandengeozalikotalela kozangabosembolokolalolengeyamabeoyoelekimabe mpenanzelayaboyangelinayoyasembo,omisalelaki lokumuoyoekufakate,mpambateNzambeapesiyo makanisioyoezalipɛtompeoyoebebisaminamabe nyonso’

26Mpentangoatikaki,mabokomakasimpeyaesengo ebandakimponamwantangomolaiNtangoetelemaki mokonziazwakikɔpɔmpeapesakitoastmponakokumisa bapayanayenyonsompemalobamayebalobaki.

27Bongomponakosukisa,alobakiete:“Nazwilitomba monenenakozalanayo”Nazwilitombaminginacaching yamayeleoyoopesingainaoyoetalimayeleya koyangela’

+28Nansima,apesakimitindoetebápesamokomokona bangotalantamisatoyapalata,mpeaponakimoombona yemokompoapesambongoyango

+29Nambalamokobagangakimponakondimanabango, mpefɛtiyangoekómakiesikayaesengo,wanamokonzi amipesakinafɛtioyoezalakikolandana

MOKAPOYA11

Mponakoyebamakanisinantinanasténographieyakala, talaVɛrsɛ7.Libongolietindamimponakondimamampe endimamilokolaetangami,mpe(Vɛrsɛ23)votiya kondimamaoyoezalikomataezwamimpeememamina bomoko.

1Nakomimolaimpenasengelikozalanamposamakasiya bolimbisinayo,Filocrate

2Nakamwakikolekandelonamibalimpelolengeoyona mbalakakabapesakibiyanooyoesengelakimpenzantango molaimponakokanisa

3Mpoatakomotunakiakanisakiminginamotunamokona mokoyasikisiki,baoyobayanolakimokonsimanamosusu bazalakinabiyanonabangonamitunaoyoebongisamaki mbalamokompebongoemonanakiepainangaimpena bayebansobazalakiwanampemingimingiepaiya bafilozofeetebabongikosepelanayango.

4Mpenakanisietelikamboyangoekomonanakalokolaya kokamwamponabayebakotangalisolonangainamikolo mizalikoya

5Kasiezalimalamutekolobanandengeyamabe makambooyoekomaminabaarchivesyabatonyonso

6Mpeekozalamalamutempoyangaikobukamobeko lokolaeyeNabɛtakalisoloyangokakandengeesalemaki, nalisosolinyonsonazalikoboyalibunganyonso

7Nasepelakiminginanguyayamalobanabango,naboye etenasalakimakasimponakotunabatooyomosalana bangoezalakiyakokomamakambonyonsooyoesalemaki nabayokiyabokonzimpenabafɛti.

8Mpoezalimomeseno,lokolaboyebi,utantangomokonzi abandikosalamombongokinontangoakozwapansiɔmpo

nakopema,mponakokomamokandayamalobampe misalanayenyonsoebongiseliyamalamumpenzampe yantinamingi

9Mponamokolooyoelandi,batángakaminitiyamisala mpemalobayamokolooyoelekilibosoetemombongo ebanda,mpesokilikambomokoyamabeesalemaki, likamboyangoebongisamakambalamoko

10Nayango,nazwaki,lokolaelobami,nsangoyasikisiki utanamikandayabatobanso,mpenalakisakimakambona molongooyoesengeliutanayebibonibonibozalinamposa makasiyakozwasangoyantina

11Mikolomisatonansima,Demetrioazwakibatoyango mpealekakinaefeloyambu,oyoezalakinabolaiya bastadinsambo,tiinaesangayango,akatisakipontmpe akendakinabitúkáyaFalonanɔrdi

12Kunaasangisakibangoondakoyoko,eyeetongamaki likololyalibongolyambu,yakitokomingimpenaesika yabozangibato,mpeabengisakibangompoyakosala mosalamwabobongoli,mpambatenyonsooyo basengelakinayangomponantinayangoetiamakina mabokonabango

13Bongobabandakimosalayakokokanisabarésultatsna bangoebelempekotindikabangobayokana,mpeeloko nyonsooyobayokanakiekomamakinandengeebongina litambwisiyaDemetrio.

14Mpelikitayangoeumelakitiinangongayalibwa; nsimanayangobazwakibonsomimponakosalisa bamposanabangoyanzoto.

15Bilokonyonsooyobalingakiebongisamakimpona bangonaéchelleyakitokoLongolayangoDorothéazalaki kosalamabongisindengemokomponabangomokolona mokololokolaesalemakimponamokonziyemokompo boyeapesamakimitindonamokonzi

16Nantɔngɔntɔngɔbazalakikoyamokolonamokolona Lopango,mpensimayakopesambote,mokonziazongaki naesikanabango

17MpelokolaezalimomesenoyaBayudabanso, basukolakimabokomabangoombumpebasambelakiepai yaNzambempensimabamipesakinakotangampe kobongolaeteniyasikisikioyobazalakikomipesa,mpe natiakimotunaepainabango,Mponaniniezalakiete basukolakimabokoyabangoyamboyakosambela?

18Mpebalimbolakieteezalakielemboetebasalakimabe te(mpololengenyonsoyamosalaesaleminanzelaya maboko)utananzelanabangoyalokumumpeyabule batalakanyonsolokolaelemboyabosembompebosolo.

19Lokolanasilakikoloba,bazalakikoyanganaelongo mokolonamokolonaesikaeyeezalakikosepelisampona kimianayangompekongenganayangompebamipesaki namosalamwabango

20Mpeesalemakinambalakakaetemosalayabobongoli esilakinamikolontukunsambonamibale,kakalokolande ebongisamakinamokano

21Tangomosalaesilaki,Demetrioayanganisakiebeleya Bayudanaesikawapilibongoliesalamaki,mpeatangaki yangoepaiyabatobanso,libosoyababongoli,oyo bakutanakinaboyambimonenempeutanabato,nantina yamatombamineneoyobapesakibango

22BapesakimasanzoliyamolendeepaiyaDemetrio,mpe, mpebalendisakiyeeteakomaMibekomobimbampeapesa kopimokonabakambinabango

+23Nsimayakotángamikanda,banganga-nzambempe bankulutuyababongolimpelisangáyaBayudampe bakambiyabatobatɛlɛmakimpebalobakietelokola libongolimokoyamalamumpenzampeyabulɛɛmpeya sikisikiesalemaki,ebongakimpenzaeteezalakakandenge ezalakimpembongwanamokoteesalemanakatinayango

24Mpentangolisangamobimbabamonisakibondimibwa bango,batindakibangokosakolaelakelimabeengebenena momesenomwabangolikololyamotonyonsooyoakosala mbongwanayokosokonakobakisaelokomokoto kobongolanalolengeyokonyonsoninimokoyamaloba mayemakomamakitokolongolaka

25Yangoezalakilikamboyamayelempenzampona kosalaetebúkuyangoebatelamamponantangonyonso oyoekoyakozangaeteebongwana

26Ntangobayebisakimokonzilikamboyango,asepelaki mingi,mpambateamonakietemwangooyoasalaki ekokisaminakimia

27Mokandamobimbaetangamakiepainayempe akamwakiminginaelimoyaMopesi-mibeko

28MpealobakinaDemetrioete:‘Ndengeniniekoki kozalaetemokotekatinabatoyamayelenamakamboya kalato‘bakomiyamalobayantɔkiakanisakieteezalina ntinakolobelalikambomokoyakokamwaboye?’

+29Mpeayanolakiete:‘Mpomobekoezalimosantumpe eutinaNzambeMpebamosusukatinabaoyobasalaki mokanoyakosalanayangobabɛtaminaNzambempena yangobatikakimokanonabango.’

30AlobakieteayokakiepaiyaThéopompusete babenganakiyenamakanisinayenaboumeliyamikolo kolekantukumisatompoeteakanakikokotisanalisolona yemwamakambooyoesalemakiutanamabongoliya libosompeoyomwamokeyakotyelamamotemateya mibeko.

31Ntangoabikakimwamoke,abondelakiNzambeete ayebisayepolelemponaninimpasiyangoekómelakiye

32Mpeemonisamiepaiyayeondoto,eteutanamposaya koyebayampamba,azalakinamposayakoyebisabosolo yabulenabatompamba,mpeetesokoatikiakozonga nzotokolɔngɔnɔnaye.

33NayokimpenambɛbuyaThéodectes,mokoya bapowɛtiyamawa,etentangoalingakikobongisa makambomosusuoyoekomamakinabukuyangompona mokoyamasanonaye,azwakimaladiyacataractenamiso nayenyonsomibale

34Mpentangoasosolakintinaninimpasiekwelakiye, abondelakiNzambemikolomingimpenansima azongisamaki.

35Mpensima,mokonzi,lokolanasilakikoloba,azwaki ndimbolayaDemetriusnalikambooyo,apesakilokumu mpeatindakietebokebimonenebozwamanamikanda, mpeeteekobatelamanabosantu.

36Mpealendisakibabongolietebakendekotalayembala nambalansimayabozonginabangonaYudea,mpoete ezalakimalamu,alobakiete,atindabangosikawanandako

37Kasintangobazongaki,azalakikotalelabangolokola baninga,ndengeezalakimalamu,mpebazalakikozwa makaboyabozwiepainaye

38Apesakimitindoetebibongiselibisalemampoete bazonganandako,mpeasalelakibangonandengeya kosepelisamingi

+39Apesakimokomokonabangobilambamisatoya malamumpenza,talantamibaleyawolo,etandamokooyo ezalakinakiloyatalantamoko,bilokonyonsoyandako mponabambekamisato.

+40MpeelongonamosungiatindakiEleazarebambeka zominamakoloyapalatampebisalelinyonsooyoesengeli, etandamokoyamopanzioyoezalakinamotuyayatalanta ntukumisato,bilambazomi,yamotane-bulé,mpemotole mokoyakitoko,mpebiteninkamamokoyaliniya malamukolekaoyoesaleminabilamba,lisusubasaani mpebasaani,mpebakɔpɔmibaleyawolomponakobulisa Nzambe

+41Asɛngakiyelisusunamokandaetesokimotomoko alingikozongaepainaye,apekisabangote

42Mpoatalakiyangolibakumoneneyakosepelana lisangalyabatoyamayeleyaboye,mpeakolingamingi kolekabomengobwayelikololyabangokolekalikololya mpamba

43MpesikawaFilocrate,ozalinalisolomobimba engebenenaelakanangai

44Nakanisietebozalikosepelaminginamakambomaye kolekanamakomiyabatoyamayelenamasapo.

45Mpoetebozalikomipesanaboyekoliyamakambo mayemakokikopesalitombanamolimo,mpekolekisa ntangomingilikololyayango.Nakomekakoyebisa makambomosusunyonsooyoebongikokoma,mpona kotalakayangomalamukolekamponamolendenayo

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook