Lingala - Stars in Scriptures (Stellar Astronomy) by Filipino Tracts and Literature Society Inc.

Minzoto na Makomami Ntango nakotalela lola na yo, mosala ya misapi na yo, sanza mpe minzoto, oyo obongisi; Moto azali nini, ete ozali kokanisa ye? mpe mwana ya moto, ete ozali kotala ye? Nzembo 8:3-4

Pentateuque oyo ezali Mpe Nzambe asalaki miinda minene mibale; pole monene mpo na koyangela moi, mpe pole moke mpo na koyangela butu: asalaki mpe minzoto. Genese 1:16 Mpe abimisaki ye na mboka mopaya, mpe alobaki ete: “Talá sikoyo epai ya likoló, mpe yebisa minzoto, soki okoki kotánga yango.” Genese 15:5 Ete na kopambola nakopambola yo, mpe na bokoli nakobakisa nkona na yo lokola minzoto ya lola, mpe lokola zelo oyo ezali na libongo ya mbu; mpe nkona ya yo ekozwa ekuke ya bayini ba ye; Ebandeli 22:17 Mpe nakosala ete nkona na yo ekóma mingi lokola minzoto ya lola, mpe nakopesa na nkona na yo mikili oyo nyonso; mpe o nkona ya yo mabota manso ma mabele makopambolama; Genese 26:4 Mpe alotaki ndɔtɔ mosusu, mpe ayebisaki yango bandeko na ye, mpe alobaki ete: “Talá, nalɔti lisusu ndoto; mpe, tala, moi mpe sanza mpe minzoto zomi na moko ekumbamaki epai na ngai. Genese 37:9 Kanisá Abrahama, Yisaka, mpe Yisraele, basaleli na yo, baoyo olapaki ndai na yo moko, mpe olobaki na bango ete: “Nakobakisa momboto na yo lokola minzoto ya likoló, mpe mokili oyo nyonso oyo nalobeli nakopesa na momboto na yo, mpe bakozwa yango libela na libela.” Kobima 32:13 Nakomona ye, kasi sikawa te: Nakotala ye, kasi penepene te: Monzoto moko ekobima na Yakobo, mpe Likonzí moko ekobima na Yisalaele, mpe ekobeta nsɔngɛ ya Moaba, mpe ekobebisa bana nyonso ya Sete. Mituya 24:17 Yehova Nzambe na bino akómisi bino mingi, mpe talá, lelo bozali lokola minzoto ya likoló mpo na ebele. Kolimbola Mibeko 1:10 Mpe noki otombola miso na yo o lola, mpe ntango okomona moi, mpe sanza, mpe minzoto, kutu mampinga manso ma lola, okopusama mpo na kosambela bango, mpe kosalela bango, maye Yawe Nzambe wa yo akaboli na bikolo binso o nse ya lola mobimba. Kolimbola Mibeko 4:19

Sélenologie biblique - Sanza ya kongenga Ntango nakotalela lola na yo, mosala ya misapi na yo, sanza mpe minzoto, oyo obongisi; Moto azali nini, ete ozali kokanisa ye? mpe mwana ya moto, ete ozali kotala ye? Nzembo 8:3-4

Batata na yo bakitaki na Ezipito elongo na bato ntuku ntuku na zomi; + mpe sikoyo Yehova Nzambe na yo akómisi yo lokola minzoto ya likoló mpo na ebele. Kolimbola Mibeko 10:22 Mpe bokotikala moke na motango, nzokande bozalaki lokola minzoto ya lola mpo ya ebele; mpo olingaki kotosa mongongo ya Yehova Nzambe na yo te. Kolimbola Mibeko 28:62

Lisolo Babundaki uta na likoló; minzoto na nzela na bango ebundaki na Sisera. Basambisi 5:20 Kasi Davidi azwaki motángo na bango te na mbula ntuku mibale (20) mpe na nse na yango, mpo Yehova alobaki ete akobakisa Yisraele lokola minzoto ya likoló. 1 Ntango 27:23 Bongo tosalaki makasi na mosala: mpe ndambo na bango basimbaki makula banda ntɔngɔ ebimaki tii minzoto ebimaki. Nehemia 4:21 Bana ba bango mpe bakolaki lokola minzoto ya lola, mpe omemaki bango o kati ya mboka, oyo olakaki na batata ba bango, ete bakokɔta mpo na kozwa yango. Nehemia 9:23 Tika ete minzoto ya molili na yango ezala molili; tika yango eluka pole, kasi ezala na moko te; mpe tiká ete emona ntɔngɔ ya moi te. Yobo 3:9 Oyo apesi mitindo na moi, kasi ebimaka te; mpe akangi minzoto. Yobo 9:7 Nzambe azali na likoló ya likoló te? mpe tala bosanda ya minzoto, boniboni etombwami! Yobo 22:12 , NW Tala kutu kino na sanza, mpe ezali kongenga te; iyo, minzoto ezali peto te na miso na ye. Yobo 25:5 Ntango minzoto ya ntɔngɔ eyembaki elongo, mpe bana nyonso ya Nzambe bazalaki koganga na esengo? Yobo 38:7

Poeme Ntango nakotalela lola na yo, mosala ya misapi na yo, sanza mpe minzoto, oyo obongisi; Moto azali nini, ete ozali kokanisa ye? mpe mwana ya moto, ete ozali kotala ye? Nzembo 8:3-4 Sanza mpe minzoto mpo na koyangela na butu, mpo motema mawa na ye ekoumela seko. Nzembo 136:9 Ayebisaka motángo ya minzoto; abengi bango banso na bankombo na bango. Nzembo 147:4 Bósanzolá ye, moi ná sanza, bósanzolá ye, bino minzoto nyonso ya pole. Nzembo 148:3 Nzokande moi, to pole, to sanza, to minzoto, molili te, mpe mapata ekozonga nsima ya mbula te. Mosakoli 12:2

Esakweli Mpo minzoto ya likoló mpe minzoto na yango ekopesa pole na yango te: moi ekokóma molili ntango ekobima, mpe sanza ekongɛngisa pole na yango te. Yisaya 13:10 Mpo olobi na motema na yo ete: Nakomata na likoló, nakotombola kiti na ngai ya bokonzi likoló ya minzoto ya Nzambe. Yisaya 14:13 Olɛmbi na ebele ya batoli na yo. Tika sikawa banganga-minzoto, batali minzoto, bato oyo basakolaka makambo ya sanza na sanza, batelema, mpe babikisa yo na makambo maye makoyela yo. Yisaya 47:13 Yawe alobi boye, oyo apesaka moi mpo na pole na moi, mpe mibeko ya sanza mpe ya minzoto mpo na pole na butu, oyo ekabolaka mbu ntango mbonge na yango ezali konguluma; Nkombo na ye Yehova na mampinga. Yilimia 31:35 Mpe ntango nakobimisa yo, nakozipa lola, mpe nakokómisa minzoto na yango molili; Nakozipa moi na lipata, mpe sanza ekopesa ye pole te. Ezekiele 32:7 Mpe ekómaki monene, kutu na mampinga ya lola; mpe ebwakaki na nse mwa ndambo ya mampinga mpe ya minzoto na mabele, mpe enyatamaki likolo lya bango. Danyele 8:10 Mpe baoyo bazali na bwanya bakongenga lokola kongenga ya etando; mpe baoyo babalolaka mingi na boyengebene lokola minzoto libela na libela. Danyele 12:3 Mabele ekoningana liboso na bango; lola ekoningana: moi mpe sanza ekozala molili, mpe minzoto ekolongola kongenga na yango. Yoele 2:10 Moi ná sanza ekokóma molili, mpe minzoto ekolongola kongɛnga na yango. Yoele 3:15 Boluka ye oyo asalaka minzoto nsambo mpe Orion, mpe akobongola elili ya liwa na ntongo, mpe akómisaka molili na butu, oyo abengi mai ya mbu mpe akosopa yango na etando ya mabele: Yawe azali nkombo na ye. Amosa 5:8 Kasi bino bomemi tabernakle ya Moloke na bino mpe Kiuna bikeko na bino, monzoto ya nzambe na bino, oyo bomisalelaki. Amosa 5:26 Ata omitomboli lokola mpongo, mpe ata otye zumbu na yo na kati ya minzoto, nakokitisa yo kuna,’ yango nde liloba ya Yehova. Obadia 1:4 Okokisi bato ya mombongo na yo koleka minzoto ya lola: nsɛlɛlɛ ebebisaka mpe epumbwaka. Nahumu 3:16

Baevanzile mpe Misala Alobi: “Moto oyo abotami Mokonzi ya Bayuda azali wapi?” mpo tomoni monzoto na ye na ɛsti, mpe toyei kosambela ye. Bongo Erode, ntango abengaki bato ya mayele na nkuku, atunaki bango na molende ngonga nini monzoto yango ebimaki. Tango bayokaki mokonzi, balongwe; mpe, tala, monzoto, oyo bamonaki na ɛsti, ekendaki liboso na bango, kino eyaki mpe etelemaki likolo epai 3

wapi mwana moke azalaki. Ntango bamonaki monzoto yango, basepelaki mingi mpenza. Matai 2:2 ,7,9,10 Mbala moko nsima ya bolɔzi ya mikolo yango, moi ekokóma molili, mpe sanza ekopesa pole na yango te, mpe minzoto ekokwea longwa na likoló, mpe nguya ya likoló ekoningana. Matai 24:29 Mpe minzoto ya likoló ekokwea, mpe nguya oyo ezali na likoló ekoningana. Malako 13:25 Mpe bilembo bikozala na moi, mpe na sanza, mpe na minzoto; mpe likolo lya mabele mpasi ya bikolo, na mobulungano; mbu mpe mbonge ezali konguluma; Luka 21:25 Iyo, bokamataki hema ya Moloka, mpe monzoto ya nzambe na bino Remfane, bilili oyo bosalaki mpo na kosambela bango: mpe nakomema bino mosika na ngambo mosusu ya Babilone. Misala 7:43 Mpe ntango moi to minzoto na mikolo mingi emonanaki te, mpe mopepe moke te elalaki likolo na biso, elikia nyonso ete tokobikisama elongolamaki na ntango wana. Misala 27:20

Mikanda Ezali na nkembo moko ya moi, mpe nkembo mosusu ya sanza, mpe nkembo mosusu ya minzoto, mpo monzoto moko ekeseni na monzoto mosusu na nkembo. 1 Bakolinti 15:41 Yango wana, moto moko abimaki, mpe ye lokola mokufi, ebele lokola minzoto ya likoló, mpe lokola zelo oyo ezali pembenipembeni ya mbu, oyo ekoki kotángama te. Baebele 11:12 Tozali mpe na liloba ya esakweli ya solo koleka; na yango bozali kosala malamu ete bokeba, lokola na pole oyo ezali kongenga na esika ya molili, kino moi ntongo, mpe monzoto ya mokolo ekobima na mitema na bino. 2 Petelo 1:19 Bambonge ya mbu oyo ezali kopela makasi, oyo ezali kobimisa nsɔni na bango moko; minzoto oyo ezali koyengayenga, oyo moindo ya molili ebombami mpo na libela. Yuda 1:13

Emoniseli Mpe azalaki na minzoto nsambo na loboko na ye ya mobali: mpe mopanga moko ya mino mibale ya makasi ebimaki na monɔkɔ na ye. Libombami ya minzoto nsambo oyo omoni na loboko na ngai ya mobali, mpe bapekiseli nsambo ya wolo. Minzoto nsambo ezali baanzelu ya mangomba nsambo, mpe bapelisi nsambo oyo omoni ezali mangomba nsambo. Emoniseli 1:16 ,20 Komela anzelu ya lingomba ya Efese; Oyo asimbi minzoto nsambo na loboko na ye ya mobali, oyo azali kotambola na katikati ya bapelisi nsambo ya wolo, alobi yango; Emoniseli 2:1 Mpe nakopesa ye monzoto ya ntɔngɔ. Emoniseli 2:28 Mpe na anzelu ya eklezia na Sarde, koma; Moto oyo azali na Milimo nsambo ya Nzambe mpe minzoto nsambo alobi yango; Nayebi misala na yo, ete ozali na nkombo ete ozali na bomoi, mpe okufi. Emoniseli 3:1

Mpe minzoto ya lola ekweaki na mabele, lokola nzete ya figi ebwakaka figi na yango ya ntango te, ntango mopɛpɛ makasi eningani. Emoniseli 6:13 Mpe anzelu ya misato abetaki, mpe monzoto moko monene uta na lola ekweaki, kozika lokola mwinda, mpe ekweaki likolo lya ndambo ya misato ya bibale, mpe likolo lya maziba ma mai; Mpe nkombo ya monzoto yango ebengami Nzoku: mpe ndambo ya misato ya mai ekómaki nsɛlɛlɛ; mpe bato mingi bakufaki na mai, zambi mazalaki bololo. Mpe anzelu ya minei abetaki, mpe ndambo ya misato ya moi ebetamaki, mpe ndambo ya misato ya sanza, mpe ndambo ya misato ya minzoto; bongo lokola ndambo ya misato ya bango ekómaki molili, mpe moi ezalaki kongɛnga te mpo na ndambo ya misato ya yango, mpe butu ndenge moko. Emoniseli 8:10 -12 Mpe anzelu ya mitano abetaki, mpe namonaki monzoto moko kokweya uta na likoló kino na mabele, mpe bapesaki ye fungola ya libulu oyo ezangi nse. Emoniseli 9:1 Mpe emonanaki likamwisi enene o lola; mwasi moko alati moi, mpe sanza na nse ya makolo na ye, mpe motole ya minzoto zomi na mibale na motó na ye. Mpe mokila na ye ebendaki ndambo ya misato ya minzoto ya likoló, mpe ebwakaki yango na mabele: mpe dalagona atɛlɛmaki liboso ya mwasi oyo asengelaki kobota, mpo na kolya mwana na ye ntango kaka abotami. Emoniseli 12:1 ,4 Ngai Yesu natindi anzelu na ngai mpo na kotatola bino makambo oyo na kati ya mangomba. Nazali mosisa mpe bana ya Davidi, mpe monzoto ya kongenga mpe ya ntongo. Emoniseli 22:16

Apokrifa, oyo ezali Na mokolo ya minei, opesaki mitindo ete moi engɛnga, mpe sanza engenga, mpe minzoto ezala na molɔngɔ. 2 Esdras 6:45 , NW Mpe ete bilongi bya baoyo basalelaki koboya kongenga likolo ya minzoto, nzokande bilongi na biso ekozala moindo koleka molili? 2 Esdras 7:55 , NW Bakobeta moko na mosusu, mpe bakobeta na nse ebele monene ya minzoto likolo ya mabele, kutu monzoto ya bangomei; mpe makila makouta na mopanga kino na libumu, . Mpe mipepe makasi mikobima uta o esti, mpe mikofungola yango; mpe lipata liye atombolaki na nkanda, mpe monzoto eningisamaki mpo ya kosala bobangi epai ya mopepe ya esti mpe ya westi, ekobebisama. Mapata minene mpe ya nguya ekotonda na nkanda, mpe monzoto, mpo ete ebangisa mabele mobimba, mpe baye bafandi kuna; mpe bakosopa likolo ya bisika nyonso ya likolo mpe ya lokumu monzoto moko ya nsomo, . Bakoya epai na ye, mpe bakozinga ye, monzoto mpe nkanda nyonso bakosopa likolo na ye: bongo mputulu mpe milinga ekomata na likoló, mpe bato nyonso oyo bazali zingazinga na ye bakolela ye. 2 Esdras 15:35 ,39-40,44 Na liloba na ye minzoto esalemaki, mpe ayebi motango na yango. 2 Esdras 16:56 , NW Ba circuits ya ba mbula, pe ba positions ya minzoto: Mayele ya Salomo 7:19 Mpo ete azali kitoko koleka moi, mpe koleka molɔngɔ ya minzoto nyonso: soki tokokanisi ye na pole, azwami liboso na yango. Mayele ya Salomo 7:29

Apesaki bayengebene mbano ya misala na bango, akambaki bango na nzela ya kokamwa, mpe azalaki mpo na bango lokola ezipeli na moi, mpe mwinda ya minzoto na eleko ya butu; Mayele ya Salomo 10:17 Kasi batalelami soki moto, to mopepe, to mopepe ya mbangu, to zingazinga ya minzoto, to mai ya mobulu, to miinda ya lola, lokola banzambe oyo batambwisaka mokili. Mayele ya Salomo 13:2 Nguya moko te ya mɔ́tɔ ekokaki kopesa bango pole: mpe milinga ya kongenga ya minzoto ekokaki te koyika mpiko mpo na kongɛngisa butu wana ya nsɔmɔ. Mayele ya Salomo 17:5 Kitoko ya lola, nkembo ya minzoto, ekeko oyo epesaka pole na bisika ya likolo ya Nkolo. Mosakoli 43:9 Yango wana andimisaki ye na ndai, ete akopambola bikolo na nkona ya ye, mpe ete akobalisa ye lokola mputulu ya mabele, mpe akotombola nkona ya ye lokola minzoto, mpe akosala ete bazwa libula uta na mbu kino na mbu, mpe uta na ebale kino na nsuka ya mboka. Mosakoli 44:21 Azalaki lokola monzoto ya ntɔngɔ na katikati ya lipata, mpe lokola sanza oyo etondi. Mosakoli 50:6 Minzoto engɛngaki na minzoto na bango, mpe esepelaki. mpe boye na esengo balakisaki pole epai ya ye oyo asalaki bango. Baruke 3:34 Mpo moi, sanza mpe minzoto, lokola ezali kongɛnga mpe batindami mpo na kosala misala na bango, bazali na botosi. Mokanda ya Yilimia 1:60 Oyo olobelaki mpe olaki ete okobakisa momboto na bango lokola minzoto ya likoló, mpe lokola zelo oyo elali na libongo ya mbu. Losambo ya Azaria 1:13 O bino minzoto ya lola, bópambola Nkolo: bósanzola pe bótombola ye likolo ya nionso libela. Losambo ya Azaria 1:41 Mpe moto, oyo akanisaki mwa liboso ete akokaki kosimba na minzoto ya lola, moto moko te akokaki koyika mpiko mpo na komema nsolo na ye oyo ekoki kokanga motema te. 2 Bamakabe 9:10

Enoka Mpe emonaneli elakisamaki epai ya ngai boye: Tala, na emonaneli mapata ebengisaki ngai mpe londende moko ebengisaki ngai, mpe nzela ya minzoto mpe nkake ekendeki mbangu mpe ekendeki mbangu mpe esala ngai mbangu, mpe mipepe na emonaneli esalaki ngai napumbwa mpe etombolaki ngai likolo, mpe ememaki ngai o kati ya lola. Plafond na yango ezalaki lokola nzela ya minzoto mpe ya nkake, mpe kati na yango ezalaki na bakeruba ya mɔ́tɔ, mpe likoló na bango ezalaki polele lokola mai. Mpe nse na yango ezalaki ya mɔtɔ, mpe likoló na yango ezalaki na nkake mpe nzela ya minzoto, mpe plafond na yango ezalaki mpe mɔtɔ ya mɔ́tɔ. Enoka 14:8,11,17 Mpe namonoki bisika bya bingenga mpe bibombelo bya bomengo bya minzoto mpe ya nkake mpe o bozindo bwa nsuka, wapi ezalaki na likonga ya mɔ́tɔ mpe baflɛ́mbɛ mpe mbeli na yango, mpe mopanga moko ya mɔ́tɔ mpe nkake nyonso. Enoka 17:3

Namonaki mipepe ya lola oyo ebalukaka mpe ememaka zingazinga ya moi mpe minzoto nyonso na kolala na yango. Namonaki kuna minzoto nsambo lokola bangomba minene oyo ezali kopela, mpe epai na ngai, ntango natunaki mpo na yango, Anzelu alobaki ete: ‘Esika oyo ezali nsuka ya likoló mpe ya mabele: oyo ekómi bolɔkɔ mpo na minzoto mpe mampinga ya likoló. Mpe minzoto eye ebalukaka likolo lya moto ezali bango baye babuki mobeko mwa Nkolo o ebandeli ya bolamu bwa bango, zambi babimaki te o ntango ya bango etiamaki. Enoka 18:4,12-14 Mpe kuna, namonaki minzoto nsambo ya likoló ekangami esika moko kati na yango, lokola bangomba minene mpe ezali kopela na mɔ́tɔ. Yango ezali ya motango ya minzoto ya lola, oyo ebuki mobeko ya Nkolo, mpe ekangami awa kino mibu nkoto zomi, ntango oyo masumu na bango esɛngi, ekosila. Enoka 21:3,6 Mpe namonoki boniboni minzoto ya lola ebimi, mpe natangi bikuke biye bizali kobima, mpe nakomaki o nse bisika binso bya bango bibima, ya monzoto moko na moko na yango moko, engebene na motango mwa bango mpe bankombo na bango, banzela na bango mpe bisika na bango, mpe bantango na bango mpe basanza na bango, lokola Uriele anzelu mosantu oyo azalaki elongo na ngai alakisaki ngai. Enoka 33:3 Na nzela ya moko na moko ya ba porte oyo ya mike elekaka minzoto ya lola mpe ekendeke mbangu na nzela na yango na westi na nzela oyo elakisami na bango. Enoka 36:3 Mpe namonoki nkake mosusu mpe minzoto ya lola, mpe namonoki boniboni Abengaki bango banso na bankombo ya bango mpe bayokaki Ye. Enoka 43:1 Lisusu likambo mosusu oyo namonaki na oyo etali nkake: ndenge nini minzoto mosusu ebimaka mpe ekómaka nkake mpe ekoki kokabwana te na lolenge na yango ya sika. Enoka 44:1 Mpe baye bazali baye basambisaka minzoto ya lola, Mpe batomboli maboko na bango liboso ya Oyo-Aleki-Likoló, Mpe banyataka mabele mpe bafandi likolo na yango. Mpe misala mya bango manso mimonisi bozangi boyengebene, Mpe nguya na bango efandi likolo lya bomengo bwa bango, Mpe bondimi bwa bango bozali na banzambe baye basalaki na maboko ma bango, Mpe bawangana nkombo ya Nkolo wa Milimo, Mpe banyokolaka bandako ya masangá na Ye, Mpe bato ya sembo oyo bakangi likolo ya nkombo ya Nkolo wa Milimo. Enoka 46:7-8 , NW Iyo, yambo moi mpe bilembo bikelama, Yambo minzoto ya lola esalama, Nkombo na Ye epesamaki nkombo liboso ya Nkolo wa Milimo. Enoka 48:3 Mpe bashambrɛ ya mipepe, mpe lolenge mipepe ekabwani, mpe lolenge nini mimekami, mpe lolenge nini bikuke ya mipepe etangami, moko na moko engebene na nguya ya mopepe, mpe nguya ya miinda ya sanza, mpe engebene na nguya oyo ebongi: mpe bokabwani ya minzoto engebene na bankombo na yango, mpe lolenge nini bokabwani nyonso ekabwani. Enoka 60:12 Mpe na nzela ya ndai wana minzoto esilisi nzela na yango, Mpe Ye abengi bango na bankombo na bango, Mpe bayanoli Ye uta seko kino seko. Enoka 69:21 Mpe alakisaki ngai basekele nyonso ya nsuka ya likoló, Mpe bashambrɛ nyonso ya minzoto nyonso, mpe biloko nyonso ya kongɛnga, epai babimi liboso ya elongi ya basantu. Enoka 71:4 Mpe namonaki bikuke motoba oyo moi ebimaka, mpe bikuke motoba oyo moi ezali kolala mpe sanza ebimaka mpe kolala na baporte yango, mpe bakambi ya minzoto mpe baoyo bazali kokamba 7

bango: motoba na ɛsti mpe motoba na wɛsti, mpe bango nyonso bazali kolandana na molɔngɔ oyo ekokani mpenza: lisusu maninisa mingi na lobɔkɔ ya mobali mpe ya mwasi ya baporte yango. Enoka 72:3 Mpe koleka ya moi mpe ya minzoto ekokani na mikolo motoba: na mibu 5 mikolo 6 mbula na mbula ekomi na mikolo 30: mpe sanza ekweaka nsima ya moi mpe minzoto kino na motango ya mikolo 30. Mpe moi mpe minzoto ememaka mibu inso mpenza, ete ekokende liboso te to ezongisa nsima te esika na bango na mokolo moko kino seko; kasi silisa bambula na bosembo ya kokoka na mikolo 364. Enoka 74:11-12 , NW Mpe bakambi ba mitó ya bankoto, baye batiyami likolo lya bozalisi mobimba mpe likolo lya minzoto inso, bazali mpe na boyokani na mikolo minei ya kati, kozalaka kokabwana te na mosala mwa bango, engebene na botangi bwa mobu, mpe baye basalaka mosala o mikolo minei miye mitangami te na botangi bwa mobu. Enoka 75:1 Mpo bilembo mpe bantango mpe mibu mpe mikolo anzelu Uriele alakisaki ngai, oyo Nkolo wa nkembo atie mpo na libela likolo lya bingenga binso bya lola, o lola mpe o mokili, ete bakoyangela na elongi ya lola mpe bamonana na mabele, mpe bazala bakambi mpo ya butu mpe butu, elingi koloba moi, sanza, mpe minzoto, mpe bikelamu nyonso ya mosala oyo esalaka yango revolution na makalo nionso ya lola. Enoka 75:3 Mpo na bikuke zomi na mibale na likoló, na nsuka ya mabele, oyo moi, sanza mpe minzoto ebimaka, mpe misala nyonso ya likoló na ɛsti mpe na wɛsti. Ezali na maninisa mingi oyo efungwami na lobɔkɔ ya mwasi mpe ya mobali ya yango, mpe lininisa moko na eleko na yango oyo etyami ebimisaka molunge, oyo ekokani lokola oyo ekokani na baporte wana oyo minzoto ebimaka na kolanda ndenge Ye atindaki yango, mpe oyo etyami oyo ekokani na motángo na yango. Mpe namonaki makalo na lola, kopota mbangu na mokili, likolo ya baporte wana oyo minzoto oyo elalaka ata moke te ebalukaka. Mpe moko ezali monene koleka oyo mosusu nyonso, mpe ezali oyo esalaka nzela na yango na mokili mobimba. Enoka 75:6-9 , NW Enoka 79 1 Mpe sikawa, mwana mobali wa ngai, nalakisi yo nyonso, mpe mobeko mwa minzoto inso ya lola esili. 2 Mpe alakisaki ngai mibeko nyonso ya oyo mpo na mikolo nyonso, mpe mpo na eleko nyonso ya kobota bokonzi, mpe mpo na mbula nyonso, mpe mpo na kobima na yango, mpe mpo na molɔngɔ oyo epesamaki na yango sanza nyonso mpe pɔsɔ na pɔsɔ. 3 Mpe kokita ya sanza oyo esalemaka na ekuke ya motoba: mpo na ekuke oyo ya motoba pole na yango ekokisami, mpe nsima na yango ebandeli ya kokita. + 4 Mpe bokiti oyo esalemaka na ekuke ya liboso na eleko na yango, tii mikolo nkama moko na ntuku nsambo na nsambo ekosila: etángami engebene bapɔsɔ, pɔsɔ ntuku mibale na mitano mpe mikolo mibale. + 5 Akweyi nsima ya moi mpe molɔngɔ ya minzoto mikolo mitano mpenza na boumeli ya eleko moko, mpe ntango esika oyo ozali komona esili koleka. 6 Boye ezali elilingi mpe eskeche ya mwinda nyonso oyo Uriele anzelu-mokonzi, oyo azali mokambi wa bango, alakisaki ngai. Mpe o mikolo miye anzelu Uriele ayanolaki mpe alobaki epai ya ngai: Tala, nalakisi yo manso, Enoka, mpe nabimisi yo manso ete okomona moi moye mpe sanza eye, mpe bakambi ba minzoto ya lola mpe bango banso baye babalusaka bango, misala mpe bantango mpe bolongwi bwa bango. Enoka 80:1 8

Mpe bakonzi mingi ya minzoto bakobuka molongo moye mopesami. Mpe baye bakobongola ba orbites mpe misala na bango, Mpe bakobima te na bileko oyo epesameli bango. Mpe molongo mobimba mwa minzoto ekobombama uta na basumuki, Mpe makanisi ma baye bazali na mabele makobunga mpo na bango, Mpe bakobongwana uta na banzela na bango manso, Iyo, bakobungisa mpe bakozwa bango lokola banzambe. Enoka 80:6-7 , NW Epambolami bayengebene banso, bapambolami baoyo banso batambolaka na nzela ya bosembo mpe masumu lokola basumuki te, na botangi ya mikolo na bango nyonso oyo moi ekatisi lola, kokotaka mpe kolongwa na bikuke mpo na mikolo ntuku misato elongo na mitó ya bankoto ya molongo ya minzoto, elongo na minei oyo ekangami oyo ekaboli biteni minei ya mobu, oyo ezali kokamba bango mpe kokota elongo na bango minei mikolo. Enoka 82:4 Mpe azali na nguya likolo ya butu mpe moi na lola mpo na kosala ete pole epesa pole na bato —moi, sanza, mpe minzoto, mpe nguya nyonso ya lola oyo ebalukaka na makalo na bango ya sɛrklɛ. Mpe oyo ezali molɔngɔ́ ya minzoto, oyo etɛlɛmaka na bisika na yango, mpe na bileko na yango mpe na bafɛti na yango mpe na basanza na yango. Enoka 82:8-9 , NW Mpe ntango nabimaki na nse mpe namonoki lola, mpe moi kobima na esti, mpe sanza kolala na westi, mpe mwa minzoto, mpe mabele mobimba, mpe nyonso lokola Ye ayebaki yango na ebandeli, nde napambolaki Nkolo ya bosambisi mpe nakumisaki Ye mpo ete Ye asalaki moi kobima uta na maninisa ya esti, mpe amataki mpe abimaki na elongi ya lola, . mpe abandaki mpe akobaki kokatisa nzela elakisamaki epai ya ye. Enoka 83:11 Mpe lisusu namonoki na miso na ngai ntango nazalaki kolala, mpe namonaki lola likolo, mpe tala monzoto moko ekweaki uta na lola, mpe etelemaki mpe elyaki mpe eleisamaki o ntei ya bangɔmbɛ wana. Mpe nsima ya yango namonoki bangɔmbɛ minene mpe ya moindo, mpe tala bango banso babongolaki bisika na bango mpe matiti ya koleisa banyama mpe bangɔmbɛ na bango, mpe babandaki kofanda elongo moko na mosusu. Mpe lisusu namonoki o emonaneli, mpe natalaki epai ya lola, mpe tala namonoki minzoto mingi kokita mpe komibwaka na nse uta lola o monzoto wana ya yambo, mpe bakomaki bangɔmbɛ o ntei ya bangɔmbɛ wana mpe baleisamaki elongo na bango o ntei ya bango. Enoka 86:1-3 Mpe moko alobaki epai ya ngai: Tikala awa kino okomona nyonso oyo ekokómela bangando wana, bakamela, mpe mpunda, mpe minzoto mpe bangɔmbɛ, mpe bango nyonso. Enoka 87:4 Mpe namonaki moko ya bato minei baye babimaki liboso, mpe akangaki monzoto wana ya yambo oyo ekweaki uta na lola, mpe akangaki yango loboko mpe makolo mpe abwakaki yango na libulu mozindo: sikawa libulu wana ezalaki moke mpe mozindo, mpe ya nsomo mpe ya molili. Mpe moko na bango abimisi mopanga, mpe apesaki yango na bangando mpe bakamela mpe mpunda wana: bongo babandaki kobɛtana, mpe mabele mobimba eninganaki mpo na bango. Mpe lokola nazalaki kotala o emonaneli, tala, moko wa minei baye babimaki abambaki bango mabanga uta na lola, mpe asangisaki mpe akamataki minzoto minene inso oyo binama bya yango bizalaki lokola oyo ya bampunda, mpe akangaki bango banso maboko mpe makolo, mpe abwakaki bango o kati ya libulu mozindo ya mabele. Enoka 88:1-3 Mpe Nkolo abengaki bato wana bato sambo ya yambo ya mpɛmbɛ, mpe atindaki ete bamema liboso na Ye, kobanda na monzoto ya yambo oyo ekambaki nzela, minzoto nyonso oyo binso na yango ya nkuku ezalaki lokola oyo ya bampunda, mpe bamemaki bango nyonso liboso na Ye. Enoka 90:21

Mpe bosambisi bosimbamaki yambo likolo lya minzoto, mpe basambisamaki mpe bazwamaki na ngambo, mpe bakendaki o esika ya bokweyisami, mpe babwakami o kati ya libulu mozindo, etondi na moto mpe na moto, mpe batondi na makonzí ya moto. Enoka 90:24 To ezali na moto moko oyo akokaki kososola bolai ya lola mpe boniboni monene ezali bosanda na yango, mpe likolo ya nini etongami, mpe boniboni monene ezali motango ya minzoto, mpe esika wapi miinda nyonso epema? Enoka 93:14 Mpe sikawa, boyeba ete uta na banzelu Akotuna lokola na ntina ya misala mya bino o lola, uta na moi mpe uta na sanza mpe uta na minzoto na ntina ya masumu ma bino mpo ete likolo lya mabele bozali kosala bosambisi likolo lya bayengebene. Enoka 100:10

Yashere Yasher 8. Ezali na ntina mingi + 1 Mpe ezalaki na butu oyo Abrama abotamaki, nde basali nyonso ya Tela, mpe bato nyonso ya mayele ya Nimilode, + mpe bato ya mayele na ye bayaki mpe balyaki mpe bamɛlaki na ndako ya Tela, mpe basepelaki elongo na ye na butu wana. 2 Mpe ntango bato banso bato ya mayele mpe banganga-nkisi babimaki uta na ndako ya Tela, batombolaki miso na bango epai ya lola na butu wana mpo na kotala minzoto, mpe bamonaki, mpe tala monzoto moko ya monene mpenza eyaki uta na esti mpe ekendeki mbangu na lola, mpe amelaki minzoto minei uta na ngambo minei ya lola. 3 Mpe bato banso ba mayele ba mokonzi mpe ba ndoki ba ye bakamwaki na bomoni, mpe bato ya mayele basosolaki likambo liye, mpe bayebaki ntina ya yango. + 4 Mpe balobaki bango na bango ete: “Ezali kaka elembo ya mwana oyo abotami na Tera na butu oyo, oyo akokola mpe akobota mpe akokola mpe akozwa mabele mobimba, ye ná bana na ye mpo na libela, mpe ye ná momboto na ye bakoboma bakonzi minene mpe bakozwa mabele na bango.” + 5 Mpe bato ya bwanya mpe banganga-nkisi bazongaki na ndako na butu wana, mpe na ntongo bato wana nyonso ya mayele mpe banganga-nkisi batɛlɛmaki ntɔngɔntɔngɔ, mpe bayanganaki na ndako moko oyo etyamaki. + 6 Mpe basololaki mpe balobakina: “Talá eloko oyo tomonaki lobi na butu ebombami liboso ya mokonzi, eyebisami na ye te.” + 7 Mpe soki likambo yango eyebani epai ya mokonzi na mikolo ya nsuka, akoloba na biso ete: “Mpo na nini bobombi likambo oyo epai na ngai, mpe na nsima biso nyonso tokonyokwama na liwa; yango wana, sikawa tika tokende koyebisa mokonzi bomoni boye tomonoki, mpe ndimbola ya yango, mpe tokotikala bongo polele. 8 Mpe basalaki bongo, mpe bango nyonso bakendaki epai ya mokonzi mpe bafukamaki liboso na ye na mabele, mpe balobaki ete: “Tika mokonzi na bomoi, tika ete mokonzi azala na bomoi.” 9 Toyokaki ete mwana mobali abotamaki na Tera mwana ya Nahore, mokonzi ya mampinga na yo, mpe tokómaki lobi na butu na ndako na ye, mpe tolyaki mpe tomɛlaki mpe tosepelaki elongo na ye na butu wana. 10 Mpe ntango basali ba yo babimaki uta na ndako ya Tela, mpo ya kokende na bandako ya biso moko na moko mpo na kofanda kuna mpo na butu, totombolaki miso na biso epai ya lola, mpe tomonaki monzoto moko monene koya uta na esti, mpe monzoto kaka moko ekendeki mbangu na mbangu monene, mpe emelaki minzoto minene minei, uta na ngambo minei ya lola. 11 Mpe basali ba yo bakamwaki na bomoni boye tomonoki, mpe babangaki mingi, mpe tosalaki bosambisi bwa biso likolo lya bomoni, mpe toyebaki na bwanya bwa biso ndimbola ya yango, ete likambo liye etali mwana oyo abotami na Tera, oyo akokola mpe akokola mingi, mpe akokoma na

nguya, mpe akoboma bakonzi banso ba mabele, mpe akozwa libula lya bango banso mabele, ye mpe momboto na ye libela. Mpe Abrama amonaki minzoto mpe sanza liboso na ye, mpe alobaki ete: “Ya solo, oyo azali Nzambe oyo akelaki mabele mobimba lokola mpe bato, mpe talá basaleli na ye oyo bazali banzambe zingazinga na ye: mpe Abrama asalelaki sanza mpe abondelaki yango butu mobimba.” Mpe na ntongo ntango pole ekómaki mpe moi engɛngaki na mabele lokola momeseno, Abalama amonaki biloko nyonso oyo Nkolo Nzambe asalaki likolo ya mabele. Mpe Abrama alobaki na yemei Solo baye bazali banzambe te baye basalaki mabele mpe bato banso, kasi baye bazali basali ba Nzambe, mpe Abalama atikalaki o ndako ya Noa mpe kuna ayebaki Nkolo mpe banzela na ye’ mpe asalelaki Nkolo mikolo nyonso ya bomoi na ye, mpe nkola wana nyonso ebosanaki Nkolo, mpe asalelaki banzambe mosusu ya nzete mpe ya mabanga, mpe batomboki mikolo na bango nyonso. Yashere 9:17-19 , NW Mpe ntango Abrama akómaki, banganga-nkisi ya mokonzi mpe bato ya mayele bamonaki Abrama, mpe babelelaki epai ya mokonzi ete: “Nkolo na biso mokonzi, ya solo, oyo ezali moto oyo toyebi ete azalaki mwana oyo na mbotama na ye monzoto monene emelaki minzoto minei, oyo tosakolaki na mokonzi sikoyo mbula ntuku mitano banda wana.” Yashere 12:9 Mpe sikawa yango wana soko okoyoka mongongo mwa ngai mpe okobatela mitindo mya ngai, mibeko mya ngai mpe mibeko mya ngai, nde nakosala ete bayini ba yo bakweya liboso lya yo, mpe nakobakisa nkona ya yo lokola minzoto ya lola, mpe nakotinda lipamboli lya ngai likolo lya misala minso mya maboko ma yo, mpe okozanga eloko te. Tɛlɛmá sikawa, kamata mwasi na yo mpe biloko nyonso ya yo mpe kende o mboka ya Kanana mpe tikala kuna, mpe nakozala kuna epai na yo mpo na Nzambe moko, mpe nakopambola yo. Mpe Abrama atɛlɛmaki mpe akamataki mwasi na ye mpe biloko na ye nyonso, mpe akendaki na mokili ya Kanana ndenge Nkolo ayebisaki ye; mpe Abrama azalaki na mibu ntuku mitano ntango alongwaki na Harane. Mpe Abrama ayaki o mboka ya Kanana mpe afandaki o katikati ya engumba, mpe atelemisaki hema na ye kuna o ntei ya bana ba Kanana, bafandi ba mboka. Mpe Nkolo abimelaki Abrama ntango akómaki na mokili ya Kanana, mpe alobaki na ye ete: “Oyo ezali mokili oyo napesaki yo mpe na momboto na yo nsima na yo libela, mpe nakokómisa momboto na yo lokola minzoto ya likoló, mpe nakopesa na momboto na yo lokola libula mabele nyonso oyo ozali komona.” Yashere 13:4-7 Na ntango wana Nkolo abimeli lisusu epai ya Abrama na Hebrone, mpe alobaki na ye ete: “Kobanga te, mbano na yo ezali monene mpenza liboso na ngai, mpo nakotika yo te, kino nakobakisa yo, mpe nakopambola yo mpe nakokómisa momboto na yo lokola minzoto na likoló, oyo ekoki komekama te mpe kotángama te.” Yashere 16:20 Mpe Yisaka alobaki: O Nkolo Nzambe ya lola mpe ya mabele, oyo bolamu mpe ngolu na ye etondisi mabele, yo oyo olongolaki tata wa ngai uta na ndako ya tata wa ye mpe uta na esika ya mbotama na ye, mpe omemaki ye o mboka eye, mpe olobaki na ye: Na nkona na yo nakopesa mboka, mpe olakaki ye mpe osakolaki epai na ye, nakobakisa nkona na yo lokola minzoto ya lola mpe lokola zelo ya mbu, sikawa tika ete maloba ma yo mandimisama maye olobaki epai ya tata wa ngai. Yashere 26:6 Mpe Yakobo abimaki kokoba nzela na ye na Harane, mpe akómaki tii na ngomba Molia, mpe afandaki kuna butu mobimba pene na engumba ya Luzi; mpe Nkolo abimelaki Yakobo na butu wana, mpe alobaki epai ya ye: “Nazali Nkolo Nzambe wa Abalayama mpe Nzambe wa Yisaka tata wa yo; mboka eye olali likolo na yango nakopesa yo mpe nkona na yo. Mpe tala nazali elongo na yo mpe nakobatela yo bisika binso okokende, mpe nakobakisa nkona ya yo lokola minzoto ya Lola, mpe 11

nakosala ete bayini ba yo banso bakweya liboso lya yo; mpe ntango bakosala etumba elongo na yo bakolonga te likolo lya yo, mpe nakomeme yo lisusu o mboka eye na esengo, elongo na bana, mpe na bomengo bonene. Mpe Yakobo alamuki uta na mpɔngi na ye mpe asepelaki mingi na emonaneli eye amonaki; mpe apesaki esika yango nkombo Betele. Yashere 30:1-3 Mpe basusu basali yango na bililingi ya bato, ya wolo mpe ya palata, mpe bakendaka epai na bango na bantango eyebani na bango, mpe bililingi yango ezwi bopusi ya minzoto, mpe eyebisaka bango makambo ya mikolo mizali koya, mpe na lolenge oyo ezalaki bilili biye Laele ayibi epai ya tata wa ye. Yashere 31:43 Nazali Nkolo Nzambe wa tata wa yo Abalayama mpe Nzambe wa Yisaka, epai na yo nakopesa mboka eye mpe nkona na yo nsima na yo, mpe nakosala nkona na yo lokola minzoto ya lola, mpe okopanzana na ngambo minei ya lola, mpe na yo mpe na momboto na yo mabota manso ma mabele makopambolama. Yashere 32:17 Mpe Yisaka mwana wa Abalayama abondelaki Nkolo mpo ya bana ba ye babali, mpe alobaki: Ee Nkolo Nzambe, olakaki tata wa ngai, kolobaka ete, nakobakisa momboto na yo lokola minzoto ya lola, mpe olakaki ngai mpe, mpe okotia liloba na yo, sikawa lokola bakonzi ba Kanana bazali koya elongo, mpo na kobunda na bana na ngai mpo basalaki mobulu te. Yashere 34:65 Mpe nsima ya eye Yosefe alotaki ndoto mosusu mpe alobelaki ndoto na tata wa ye liboso ya bandeko ba ye, mpe Yozefe alobaki epai ya tata na ye mpe bandeko ba ye: Tala nalotaki lisusu ndoto, mpe tala moi mpe sanza mpe minzoto zomi na moko efukamaki liboso na ngai. Yashere 41:14 Mpe Yisaka atye maboko ma ye likolo lya bana banso ba Yakobo, mpe asimbaki bango mpe ayambaki bango, mpe apesaki bango beze moko na moko, mpe Yisaka apambolaki bango na mokolo mona, mpe alobaki na bango: “Nzambe ya bankɔkɔ na bino apambola bino mpe abakisa momboto na bino lokola minzoto ya likoló mpo na motángo.” Yashere 47:5 Mpe atindaki bango ete bámema liboso na ye karte na ye ya minzoto, oyo Yozefe ayebaki ntango nyonso, mpe Yozefe alobaki na Benyamina ete: “Nayoki ete Baebele bayebi mayele nyonso, oyebi eloko moko na ntina na likambo oyo?” Mpe Benyamina alobaki ete: “Mosaleli na yo ayebi mpe na bwanya nyonso oyo tata na ngai ateyaki ngai, mpe Yozefe alobaki na Benyamina ete: “Talá esaleli oyo mpe sosolá esika oyo ndeko na yo Yozefe azali na Ezipito, oyo olobaki ete akitaki na Ezipito.” Mpe Benyamina amonoki esaleli ena elongo na karte ya minzoto ya lola, mpe azalaki na bwanya mpe atalaki o kati mpo na koyeba esika ndeko wa ye azalaki, mpe Benyamina akabolaki mboka mobimba ya Ezipito na bokabwani minei, mpe akutaki ete ye oyo afandaki na kiti ya bokonzi liboso na ye ezalaki ndeko na ye Yosefe, mpe Benyamina akamwaki mingi, mpe ntango Yozefe amonaki ete ndeko na ye Benyamina akamwaki mingi, alobaki epai ya Benyamina: Nini omoni, mpe mpo na nini ozali kosala okamwaki? Yashere 53:18-20 , NW

Ba Jubiles Misala minene minei wana Nzambe akelaki na mokolo ya misato. Mpe o mokolo mwa minei Akelaki moi mpe sanza mpe minzoto, mpe atyaki yango o kati ya etando ya lola, mpo na kopesa pole likolo lya mabele mobimba, mpe mpo ya koyangela butu mpe butu, mpe kokabola pole uta na molili. Yubile 2:8

Mpe akutaki mokanda moko maye mabota ma kala mayemaki o libanga, mpe atangi maye mazalaki likolo lya yango, mpe akomaki yango mpe asalaki lisumu na ntina ya yango; mpo ezalaki na mateya ya Bakɛngɛli na boyokani na yango bazalaki kotala bilembo ya moi mpe ya sanza mpe ya minzoto na bilembo nyonso ya likoló. Yubile 8:3 Mpe o poso ya motoba, o mobu mwa mitano mwa yango, Abrama afandaki butu mobimba na sanza ya sika ya sanza ya nsambo mpo na kotala minzoto uta mpokwa kino ntongo, mpo na komona nini ekozala ezaleli ya mobu na oyo etali mbula, mpe azalaki ye moko ntango afandaki mpe kotala. Mpe liloba likoyaki o motema mwa ye mpe alobaki: Bilembo binso bya minzoto, mpe bilembo bya sanza mpe ya moi ezali manso o loboko la Nkolo. Mpo na nini nalukaka bango? Soki alingi, Asalaka ete mbula ebɛta, ntɔngɔ mpe mpokwa; Mpe soko Ye alingi, Abombi yango, Mpe biloko binso bizali o loboko la ye. Yubile 12:16-18 Mpe Amemaki ye libanda, mpe alobaki epai ya ye: Tala epai ya lola mpe kotanga minzoto soko ozali na makoki ya kotanga yango. Mpe atalaki epai ya likoló, mpe amonaki minzoto. Mpe alobaki epai ya ye: Momboto na yo ekozala bongo. Mpe andimaki na Nkolo, mpe etangamaki epai ya ye lokola bosembo. Yubile 14:4-6 Mpe alobaki: Na ngai moko nalapi ndai, elobi Nkolo, Zambi osali likambo liye, Mpe oboyi te mwana wa yo, mwana wa yo molingami, epai na Ngai, Ete na kopambola nakopambola yo, Mpe na kokola nakobakisa nkona na yo. Lokola minzoto ya likoló, Mpe lokola zelo oyo ezali na libongo ya mbu. Mpe nkona na yo ekozwa libula ya bingumba ya banguna na yango, Mpe na nkona na yo bikólo nyonso ya mabele ekopambolama; Mpo ete otosi mongongo na Ngai, Mpe nalakisi na banso ete ozali sembo epai ya Ngai na nyonso oyo nalobi epai ya yo: Kende na kimia. Yubile 18:15-16 Mpo na yo mpe na nkona na yo nakopesa mboka eye mobimba, mpe nakotia ndai ya Ngai eye nalapaki ndai epai ya Abalayama tata wa yo, mpe nakobakisa nkona ya yo lokola minzoto ya lola, mpe nakopesa na nkona ya yo mboka eye mobimba. Yubile 24:10 Mpe tika ete Akomisa bana ba yo babali mingi na ntango ya bomoi na yo, Mpe tika ete batelema engebene na motango mwa basanza ya mobu. Mpe tika bana ba bango babali bakoma mingi mpe banene koleka minzoto ya lola, Mpe motango mwa bango moleka koleka zelo ya mbu. Yubile 25:16 Bomikundola bino, bana ba ngai, Nkolo Nzambe wa Abalayama tata wa bino, mpe boniboni ngai mpe nasambelaki Ye mpe nasalelaki Ye na bosembo mpe na esengo, ete Akoka kokola bino mpe kobakisela nkona na bino lokola minzoto ya lola na ebele, mpe kotelemisa bino na mabele lokola molona ya bosembo oyo ekolongolama te epai ya mabota manso mpo na libela. Yubile 36:6

Mikanda ya Biblia oyo ebungaki Nani alobaki ete: “Mokonzi ya Bayuda abotami wapi?” Mpo tomoni monzoto na ye na ɛsti, mpe toyei kosambela ye. Protevangélion 15:2 Bazongiselaki ye ete: “Tomonaki monzoto moko monene ya kokamwa kongenga na kati ya minzoto ya likoló, mpe elekaki minzoto mosusu nyonso, na boye ete ekómaki komonana te, mpe toyebaki na yango ete mokonzi monene abotami na Yisraele, mpe yango wana toyei kosambela ye.” Bongo bato ya mayele babimaki, mpe tala, monzoto oyo bamonaki na ɛsti ekendaki liboso na bango, kino eyaki mpe etelemaki likolo ya libulu epai wapi mwana moke azalaki elongo na Maria mama na ye. Protevangélion 15:7,9

Mpe o ntango moko amonanaki epai ya bango anzelu moko na lolenge ya monzoto eye oyo ezalaki liboso motambwisi wa bango o mobembo mwa bango; pole na yango balandaki kino bazongaki o mboka ya bangomei. 1 Nsango malamu ya bomwana ya Yesu Klisto 3:3 Kasi ntango ayaki komona ye, amonaki kati na miso na ye bilembo ya maba lokola monzoto, mpe na nsima alobaki ete libala yango epanzani mpe ezali mpamba. 1 Nsango malamu ya bomwana ya Yesu Klisto 12:9 Nani alali bakufi o lilita, mpe akiti na bomoi epai na biso, mpe na liwa na yo bikelamu nyonso eninganaki, mpe minzoto nyonso eninganaki, mpe sikawa ozali na bonsomi na yo o ntei ya bakufi, mpe opesi mobulu na mampinga ma biso? Nsango Malamu ya Nikodeme 17:6 Mpe lisusu alobi: mpe Nzambe abimisaki Abalayama, mpe alobaki epai ya ye; Talá sikoyo epai ya likoló, mpe yebisa minzoto, soki okoki kotánga yango. 1 Clément na Bakolinti 5:10 Moi mpe sanza, mpe bituluku mpe bituluku nyonso ya minzoto mingi, ezali kotambwisa banzela oyo atyelaki bango na boyokani, kozanga ete bálongwa ata moke na yango. 1 Clément na Bakolinti 9:7 Mabota ma ye masusu mazalaki mpe na nkembo moke te: Nzambe alakaki ete momboto na yo (alobi) bakozala lokola minzoto ya lola. 1 Clément na Bakolinti 14:18 Mpe nini alobi: Mpe apemaki na mokolo ya nsambo. ete ntango Mwana wa ye akoya, mpe akolongola eleko ya Mobe, mpe akosambisa bato bazangi Nzambe; mpe ekobongola moi mpe sanza, mpe minzoto; nde akopema na nkembo na mokolo wana ya nsambo. Mokanda ya monene ya Barnabase 13:6 Bongo ndenge nini Mobikisi na biso amonisamaki na mokili? Monzoto moko engɛngaki na likoló koleka minzoto mosusu nyonso, mpe pole na yango ezalaki kolobama te, mpe likambo na yango ya sika ekɔtisaki nsɔmɔ na makanisi ya bato. Minzoto nyonso oyo etikali, elongo na moi mpe sanza, ezalaki chorale ya monzoto oyo; kasi oyo etindaki pole na yango koleka bango nyonso. Mpe bato babandaki kotungisama mpo na kokanisa epai wapi monzoto oyo ya sika eutaki mpenza na bokeseni na mosusu nyonso. Mokanda ya Ignace epai ya Baefese 4:11-12 Nzokande ntango babakamaki na ekulusu, molili ekɔtaki na mokili mobimba, mpe moi ezipamaki na boumeli ya ndambo ya mokolo, mpe minzoto ebimaki, kasi kongɛnga moko te emonanaki kati na yango; mpe sanza ebungisaki kongenga na yango, lokola nde ezalaki na langi ya makila; mpe mokili ya baoyo bakufaki emelamaki; na boye ete esika mosantu mpenza ya tempelo, ndenge babengaka yango, emonanaki te epai ya Bayuda bango moko ntango bakweaki, kasi bamonaki libulu moko na mabele, mpe nkake oyo elandanaki. Sikawa ntango babakamaki na ekulusu molili eyaki likolo ya mokili mobimba; moi mobombamaki mobimba, mpe lola emonanaki molili ntango ezalaki naino moi, boye minzoto emonanaki, atako naino ezalaki na kongenga na yango ezipamaki, yango wana, nakanisi ete bonene na bino ezali te kozanga koyeba ete o mokili mobimba bapelisaki miinda na bango uta ngonga ya motoba kino mpokwa. Mpe sanza, oyo ezalaki lokola makila, engɛngaki butu mobimba te, atako ezalaki na kotonda, mpe minzoto mpe Orion bazalaki kolela mpo na Bayuda, na ntina ya bobukami oyo basalaki. Euti na Mikanda ya Erode mpe ya Pilato

Mikanda ya Edene oyo babosani Bamemaki liboso ya elongi na ngai bankulutu mpe bakonzi ya mabongisi ya minzoto, mpe balakisi ngai baanzelu nkama mibale, oyo bazali koyangela minzoto mpe misala na bango na lola, mpe bapumbwaka na mapapu na bango mpe bayaka zingazinga ya baoyo nyonso bazali kosala mobembo na masuwa. Sekele ya Enoka 4:1 Koleka mpe kozonga na yango ezali elongo na minzoto minene minei, mpe monzoto mokomoko ezali na nse na yango minzoto nkóto, na lobɔkɔ ya mobali ya roue ya moi, mpe minei na lobɔkɔ ya mwasi, mokomoko ezali na nse na yango minzoto nkóto, nyonso nkóto mwambe, oyo ezali kobima elongo na moi ntango nyonso. Sekele ya Enoka 11:4 Mpe uta kuna bato wana bakamataki ngai mpe bamemaki ngai likolo na lola ya motoba, mpe kuna namonaki bituluku nsambo ya banzelu, kongenga mpenza mpe na nkembo mpenza, mpe bilongi na bango kongenga mingi koleka kongenga ya moi, kongenga, mpe bokeseni ezali te na bilongi ya bango, to bizaleli, to lolenge ya kolata; mpe baye basalaka mitindo, mpe bayekolaka botamboli bwa minzoto, mpe mbongwana ya sanza, to bobaluki ya moi, mpe boyangeli malamu ya mokili. Sekele ya Enoka 19:1 Mpe azalaki koyebisa ngai misala minso ya lola, mabele mpe mbu, mpe biloko binso, boleka mpe bokende na bango, mpe nkake ya nkake, moi mpe sanza, bokende mpe mbongwana ya minzoto, bileko, mibu, mikolo, mpe bangonga, kobima ya mopepe, motango ya banzelu, mpe bokeli ya banzembo na bango, mpe biloko binso bya bato, monoko ya nzembo ya moto nyonso mpe bomoi, mitindo, malako, mpe nzembo ya mongongo ya elengi, mpe makambo nyonso oyo ebongi koyekola. Sekele ya Enoka 23:1 Mpe natindaki ete kuna ezwama uta na pole mpe molili, mpe nalobaki: ‘Ezala monene,’ mpe ekomaki boye mpe natandaki yango elongo na pole, mpe ekomaki mai, mpe natandaki yango likolo ya molili, na nse ya pole, mpe na nsima nasalaki makasi mai, elingi koloba oyo ezangi nse, mpe nasalaki moboko ya pole zingazinga ya mai, mpe nasalaki moboko ya pole nzinganzinga ya mai, mpe nakelaki yango lokola crystal mai mpe kokauka, elingi koloba lokola talatala, mpe kokatama ngenga ya mai mpe biloko bisusu, mpe nalakisaki moko na moko na bango nzela na yango, mpe minzoto nsambo moko na moko na yango na lola na yango, ete bakendaka boye, mpe namonaki ete ezalaki malamu. Sekele ya Enoka 27:1 Na mokolo ya minei napesaki mitindo ete miinda minene ezala na ba cercles ya lola. Na sɛrklɛ ya liboso oyo eleki likoló natyaki minzoto, Kruno, mpe na Aphrodit ya mibale, na Aris ya misato, na Zeus ya mitano, na Ermis ya motoba, na sanza ya nsambo ya moke, mpe nakembisaki yango na minzoto ya mikemike. Mpe na nse natyaki moi mpo na kongenga ya moi, mpe sanza mpe minzoto mpo na kongenga ya butu. Sekele ya Enoka 30:3-5 Mpe napesaki ye nkombo, uta na biteni minei oyo esalaka yango, uta na ɛsti, uta na wɛsti, uta na sudi, uta na nɔrdi, mpe naponaki mpo na ye minzoto minei ya sipesiale, mpe nabengaki ye nkombo Adama, mpe nalakisaki ye banzela mibale, pole mpe molili, mpe nayebisaki ye: ‘Oyo ezali malamu, mpe mabe wana,’ ete nasengeli koyekola soki azali na bolingo epai na ngai, to koyina, ete ezala polele nani kati na loposo na ye alingaka ngai. Mpo namoni bomoto na ye, kasi amoni bomoto na ye moko te, yango wana na nzela ya komona te akosala lisumu ya mabe koleka, mpe nalobaki 'Nsima ya masumu ezali nini longola se liwa?' Pe na kotisi ye pongi pe ye alali. Mpe nazwaki epai na ye mokuwa ya mokɔngɔ, mpe nakelaki ye mwasi, ete liwa ekwela ye na nzela ya mwasi na ye, mpe

nazwaki liloba na ye ya nsuka mpe nabengaki ye nkombo mama, elingi koloba, Eva. Sekele ya Enoka 30:13-16 Namekaki mpe nalimboli minzoto, ebele monene na yango oyo ekoki kotángama te. Sekele ya Enoka 40:3 Nakataki minzoto na moto, mpe nakembisaki lola, mpe natyaki yango na katikati na yango. Sekele ya Enoka 47:6 Amekaki lola mpe abongisaki minzoto: mpe atelemisi bozalisi mpe atelemisi yango: Odes ya Salomo 16:11 Na yango, sepelá, mama ya molimo pɛto, mpo ozali na elikya ya koyika mpiko na yo mpenza na lobɔkɔ ya Nzambe. Sanza etelemi na nkembo boye te na kati ya minzoto na lola lokola yo, lokola opelisi nzela ya bana na yo nsambo ya mibali lokola minzoto mpo na bosembo, otelemi na lokumu liboso ya Nzambe; mpe otiami o lola elongo na bango. Mpo ete kobota na yo eutaki na mwana ya Abrahama. 4 Bamakabe 8:4-6 Mpe Abiqâm alobaki na ye: O nkolo na ngai! ozali lokola sanza, mpe bato na yo ya lokumu bazali lokola baplanɛti mpe minzoto. Mpe Farao alobaki na ye ete: “Kende, mpe lobi ozala awa.” Lisolo ya Ahikar 5:41,46 Mpe Haiqâr alobaki na ye: Nkolo na ngai azali Nzambe wa lola, mpe bato na ye ya lokumu bazali nkake mpe nkake, mpe ntango alingi mipepe ekopeta mpe mbula ebɛtaka. Mpe atindi nkake, mpe ezali kongenga mpe mbula, mpe asimbi moi, mpe epesi pole na yango te, mpe sanza mpe minzoto, mpe ebalukaka zingazinga te. Mpe apesi mitindo na mopepe makasi, mpe epeli mpe mbula ebɛti mpe enyataka sanza ya minei mpe ebebisi bafololo na yango mpe bandako na yango. Lisolo ya Ahikar 5:50-52 Bongo Nkolo akotelemisa nganga-nzambe ya sika. Mpe epai ya ye maloba manso ma Nkolo makomonisama; mpe akosala bosambisi bwa bosembo likolo lya mabele mpo ya mikolo mingi. Mpe monzoto na ye ekobima na likoló lokola ya mokonzi. Kondimana ya Levi 5:13-15 Mpe nsima ya makambo maye monzoto moko ekobima epai na yo uta na Yakobo na kimia, Mpe moto akobima uta na momboto na ngai, lokola moi ya boyengebene, Kotambola elongo na bana ya bato na bopɔlɔ mpe na boyengebene; Mpe lisumu moko te ekozwama kati na ye. Kondimana ya Yuda 4:20-23 Moi mpe sanza mpe minzoto, ebongoli molongo na yango te; boye bobongoli pe mobeko mwa Nzambe te na mobulu ya misala na bino. Kondimana ya Naftali 1:24