Apocrypha
Index 1 Esdras
1
2 Esdras
11
Tobia
31
Iudith
38
Additamenta ad Estheram
49
Sapientia Salomonis
53
Ecclesiasticus
69
Baruch
97
Epistula Ieremiae
102
Precatio Azariae
105
Susanna
108
Bel et Draco
111
Precatio Manassis
113
1 Maccabaeorum
115
2 Maccabaeorum
137
1
25 Factum est autem post omnia verba hæc Josiæ, ut veniret Pharao rex Ægypti ad concitandum bellum in Carchamis super Euphraten: et processit contra eum Josias. 26 Misit autem ad eum rex Ægypti, dicens: Quid mihi et tibi, rex Judææ? 27 Non sum missus a Domino Deo contra te; et nunc Dominus mecum est, et Dominus mecum est, quoniam incedet me : discede a me, et non contra Dominum. 28 Iosias autem non est reversus currum suum, sed expugnavit eum et non respexit ad verba Hieremiae prophetae in ore Domini. 29 sed constituit ad eum bellum in campo Mageddo, et venerunt principes ad regem Iosiam. 30 et dixit rex pueris suis: amovete me a proelio; infirmatus sum enim valde. Et statim eduxerunt eum servi sui de bello. 31 ascendit super currum secundum. perveniens autem Ierosolymam mortuus est et sepultus in sepulcro patris sui. 32 et in tota Iudaea lugebant Iosiam, et lamentabat Hieremias propheta pro Iosiam, et lamentabantur eum principes cum mulieribus usque in praesentem diem. filiorum Israel. 33 haec scripta sunt in libro historiarum regum Iuda et omnium sermonum quae fecit Iosias et gloriam eius et intellectum in lege Domini et quae fecerat ante et quae nunc recitantur in libro regum Israel et Iudaeae referuntur. 34 et adsumentes qui erant ex gente Jechoniam filium Josiæ constituerunt regem pro Josia patre suo, cum esset annorum viginti trium. 35 et regnavit in Iudaea et in Hierusalem mensibus tribus: et tunc deposuit eum rex Aegypti regnare in Ierusalem. 36 Tributumque dedit argenti talenta centum, et auri talentum unum. 37 et constituit rex Aegypti regem Ioachim fratrem eius regem Iudaeae et Hierusalem. 38 Et alligavit Ioachim et optimates: Zaracen autem fratrem eius apprehendit et eduxit eum de Aegypto. 39 annorum autem erat Ioachim viginti quinque, cum regnaret in terra Iudaeae et in Ierusalem; et fecit malum coram Domino. 40 Post hunc ascendit Nabuchodonosor rex Babylonis, et alligans eum in aereo vinculo perduxit in Babylonem. 41 et de sacris vasis Domini accepit Nabuchodonosor et tulit et consecravit in templo suo in Babylonia. 42 Sed et de eo, et de immunditia et impietate ejus, scripta sunt in diebus regum. 43 Et regnavit Joacim filius ejus pro eo. 44 regnavit autem menses tres et dies decem in Ierusalem; et fecit malum coram Domino. 45 et post annum mittens Nabuchodonosor transmigravit eum in Babyloniam cum sacris vasis Domini. 46 et constituit Sedeciam regem Iudaeae et Hierusalem, cum esset annorum viginti unius. et undecim annis; 47 Et fecit malignum in conspectu Domini, et non est veritus a verbis quae dicta sunt ab Hieremia propheta ex ore Domini. 48 et postquam Nabuchodonosor rex adjuraverat eum in nomine Domini, et ipse juravit, et recessit; et indurans cervicem suam corde suo, transgressus est leges Domini Dei Israel. 49 et duces populi et sacerdotum multa inique gesserunt leges, et fecerunt omnes coinquinationes gentium, et polluerunt templum Domini quod sanctificatum est in Jerusalem. 50 Verumtamen Deus patrum suorum misit per angelum suum ut reduceret eos, quia pepercit et tabernaculo suo. 51 ipsi autem subsannaverunt nuntios eius. et ecce, cum Dominus loqueretur ad eos, subsannaverunt prophetas eius.
Caput 1 1 Et fecit Iosias in Ierusalem Domino sollemnitate Paschae, et obtulit Pascha quartadecima die mensis primi. 2 Sacerdotes per vices suas statuentes, longis vestimentis induti in templo Domini. 3 dixitque ad Levitas et ad ministros Israhel ut sanctificarent se Domino ut ponerent arcam sanctam Domini in domo quam aedificaverat rex Salomon filius David 4 et dixit: Non portabitis ultra arcam in umeris vestris: nunc ergo servite Domino Deo vestro et servite populo eius Israel et praeparate vos secundum familias et cognationes vestras, 5 sicut præcepit David rex Israël, et juxta magnificentiam Salomonis filii ejus, et stantes in templo juxta singulas dignitates cognationum Levitarum, qui ministrabant coram fratribus vestris filiis Israël. , 6 immola Phase, et parate sacrificia fratribus vestris, et facite Phase secundum imperium Domini, quod datum est Moysi. 7 et populo qui repertus est ibi triginta agnos et hœdos, et vitulos tria millia: hæc de regalibus data sunt, sicut pollicitus est populo, et sacerdotibus et Levitis. et dedit Helchias et Zaccharias et Hellus praepositi domus ipsis sacerdotibus in pascha oves numero duo milia sescentas v trecentos. 9 et Jeconias, et Samaias, et Nathanaël frater ejus, et Assabias, et Ochiel, et Joram, tribuni, dederunt Levitis in Pascha oves quinque millia, et vitulos septingentos. 10 His ita gestis, steterunt sacerdotes et Levitæ habentes azyma panibus inclitum secundum cognationes suas, 11 et juxta singulas dignitates patrum, in conspectu populi, ut offerrent Domino, sicut scriptum est in libro Moysi: et ita fecerunt mane. 12 Et assaverunt phase igne prout oportebat, et hostias coxerunt in ollas et ollas cum bono saporis: 13 Et posuit eas ante omnem populum : paraveruntque sibi et sacerdotibus fratribus suis filios Aaron. 14 Adipem enim usque ad noctem sacerdotes offerebant, et Levitæ paraverunt sibi, et fratribus suis sacerdotibus, filiis Aaron. 15 Cantores quoque sancti, filii Asaph, erant in ordine suo secundum dispositionem David, Asaph, et Zacharias, et Idithun: qui de comitatu regis. 16 Ianitores autem erant per singulas portas. Nec licebat cuilibet ex officio suo egredi: fratres enim eorum Levitæ paraverunt eis. 17 et consummata sunt quae pertinebant ad sacrificium Domini illa die, agi phase 18 et immolate super altare Domini iuxta praeceptum regis Iosiae. 19 et egerunt filii Israhel qui inventi sunt in tempore illo phase et diem festum azymorum per dies septem. 20 Et non servatum est Pascha in Israël a tempore Samuelis prophetæ. 21 Nec non et omnes reges Israël tale Pascha habebant sicut Josias, et sacerdotes, et Levitæ, et Judæi, cum omni Israël qui habitabant in Jerusalem : 22 Octavodecimo anno regni Iosiae hoc Pascha celebratum est. 23 et directa sunt opera Iosiae in conspectu Domini sui in corde pleno metuentia. 24 quae facta sunt in tempore eius scripta sunt antiquitus de his qui peccaverunt et inique fecerunt contra Dominum super omnes gentes et regna Consurrexit Dominus contra Israel.
2
52 Iratusque itaque populo suo propter nimiam impietatem suam, praecepit ascendere reges Chaldeorum, ut ascenderent in terram. 53 hii occiderunt iuvenes illorum in gladio in circuitu sancti templi eorum, et non pepercerunt iuveni et virgini et seni et adulescenti eorum. sed omnes traditi sunt in manus eorum. 54 et omnia sacra vasa Domini magna et pusilla et arcam Domini et regales apothecas resumentes tulerunt in Babyloniam. 55 Et domum Domini succenderunt eam, et destruxerunt muros Jerusalem, et turres ejus succenderunt igni: 56 et gloriosas eius non cessaverunt usque ad consumationem et ad nihilum redegerunt: et populum, qui non erat occisus, gladio transtulit in Babylonem: 57 qui servierunt ei et filiis eius, donec regnarent Persae, ut implerent verbum Domini quod locutus est in ore Ieremiae. 58 Usquequo terra sabbata sua fuerit, totum tempus desolationis ejus requiescet, usque ad annum impletum septuaginta annorum.
habitantes in Samaria et aliis locis, scripserunt contra eum. his qui habitabant in Judaea et Jerusalem, sequentes litteras has. 17 Ad regem Artaxerxem dominum nostrum, famulos tuos, Rathumum scriptorem, et Sabellium scribam, et reliquos concilii eorum, et iudices qui sunt in Celosyria et Foenice. 18 nunc notum sit domino regi quod a vobis Iudaei, qui ascenderunt ad nos, cum venerint in Ierusalem, civitatem exasperantem et nequam, aedificant fora et aedificant muros eius et fundant fundamenta Iudaeorum. templum. 19 Quod si civitas ista et muri ejus instaurati fuerint, tributa non sustinebunt pendere, sed etiam regibus resistent. 20 Et quoniam, quae ad templum pertinent, iam ad nos pertinere arbitramur; 21 Dicere autem domino nostro regi, ut, si placet, exquiratur in libris patrum tuorum. 22 et invenies in chronicis quae scripta sunt de his, et intelleges quia exacerbata est civitas illa, et reges et civitates conturbans. 23 Iudæos quoque rebelles esse, et semper in eis bella suscitasse; Ob quam causam etiam ipsa civitas desolata est. 24 Nunc ergo notum facimus tibi, Domine rex, quoniam si civitas ista ædificabitur, et muri ejus instaurabuntur, ex hoc jam non habebis in Cœlosyriam et Phœnicem iter. 25 Tunc rescripsit rex Rathumo scriptori, Beeltethmo, Sabellio scribæ, ceterisque qui erant legatis, et qui habitant in Samaria, et Syria, et Foenice, hujuscemodi. 26 Legi epistolam, quam misistis ad me, et idcirco præcepi ut quærerem, et compertum est quod civitas illa ab initio exerceret adversus reges; 27 Et viri ibi dati sunt ad rebellionem et bellum: et reges fortes et feroces fuerunt in Jerusalem, qui regnaverunt et tributa exegerunt in Coelensyria et Foenice. 28 et nunc praecepi ut prohiberent viros istos ne aedificarent urbem et curaverunt ne amplius fieret in ea 29 Improbi autem operarii non procedunt ad molestiam regum; 30 Tunc recitatis epistolis suis rex Artaxerxes, Rathumus et Sabellius scriba et ceteri qui cum eis erant, cum turma equitum et turma equitum in Hierosolymam festinantes migrantes, coeperunt prohibere aedificantes. ; et cessavit ædificatio templi in Jerusalem usque ad annum secundum regni Darii regis Persarum.
Caput 2 1 Anno primo Cyri regis Persarum, ut compleretur verbum Domini, quod pollicitus est in ore Ieremiae; 2 Et praedicavit in toto regno suo, et quoque per scripturam, suscitavit Dominus spiritum Cyri regis Persarum. 3 dicentes: Hæc dicit rex Persarum Cyrus: me constituit regem orbi terrarum Dominus Israhel, Dominus excelsus. Dominus Israel, Dominus altissimus, constituit me regem orbis terrarum, 4 et praecepit mihi ut aedificarem ei domum quae est in Hierusalem quae est in Iudaea 5 si quis est autem vestrum qui est de populo eius sit Dominus cum ipso et ascendat in Hierusalem quae est in Iudaea et aedificet domum Domini Israhel ipse est Dominus qui habitat in Jerusalem. 6 quicumque ergo habitant in circuitu eius adiuvent eum qui sunt proximi eius auro et argento 7 cum muneribus, et equis, et jumentis, et ceteris quæ exposita sunt ex voto ad templum Domini in Jerusalem. 8 Tunc surrexerunt principes familiarum Judææ et de tribu Benjamin. sacerdotes quoque et Levitae et omnes, quorum mente conceperat Dominus ut ascenderent, et aedificarent domum Domino in Ierusalem, 9 et qui in circuitu eius erant, adiuverunt eos in omnibus argento et auro, equi et boves, et multa munera gratuita, quorum multorum animus excitatus est. 10 Et vasa sacra, quæ Nabuchodonosor tulerat de Jerusalem, extulerat Cyrus rex, et in templo ejus idolorum erexerat. 11 Cum autem eduxisset eos Cyrus rex Persarum, tradidit eos Mithridati thesaurario suo. 12 per hunc autem traditi sunt Sanabassar praesidi Iudaeae. 13 Hic numerus fuit eorum. Pocula aurea mille, argentea sescenta, thyiscae argenteae viginti novem, phialae aureae triginta, argenteae duo milia quadringenta decem, vasa alia mille. 14 omnia autem vasa aurea et argentea quattuor milia quadringenta sexaginta novem. 15 et evacuata sunt a Salamanassaro simul cum his qui ex captivitate Babyloniae in Ierusalem. 16 In tempore autem Artaxerxis regis Persarum Belemus et Mithridatis et Tabellius et Rathumus et Beeltethmus et Sabellius scriba et alii, qui erant cum eis, qui erant in Samaria
CAPUT III 1 Regnante autem Dario, fecit convivium magnum cunctis civibus suis, et omni domui ejus, et universis principibus Medorum et Persarum, 2 et cunctis ducibus, et tribunis, et legatis qui sub eo erant, ab India usque Aethiopiam, provincias centum viginti septem. 3 Et cum manducassent et bibissent, et saturati recessissent, Darius rex introivit in cubiculum suum, et dormivit ac paulo post suscitavit. 4 Tunc loquebantur ad invicem tres iuvenes, qui erant ex custodibus custodientium corpus regis. 5 Unusquisque nostrum sententiam dicat: qui vicerit, et cujus sententia fuerit ceteris sapientior, dabit ei rex Darius pro his munera, et magna in victoria: 6 sicut purpura indui, et bibere auro, et dormire super aurum, et currum cum frenis aureis, et tiaram byssinum, et catenam in collo ejus: 7 Et sedebit iuxta Darium propter sapientiam suam, et vocabitur Darius cognatus suus.
3
8 tunc scribentes singuli suum verbum signaverunt et posuerunt subtus cervical Darii regis. 9 et dixerunt: cum surrexerit rex, dabunt illi scripta sua; de cuius latere sapientissimum esse iudicabit rex et tres principes Persarum sententiam, ei detur victoria sicut institutus est. unus scripsit: fortius est vinum. alius scripsit: fortior est rex. 12 tertius scripsit: fortiores sunt mulieres, super omnia autem vincit veritas victoriam. 13 Cum autem rex surrexisset, tulerunt scripta sua: et tradiderunt ei, et sic legit illa: 14 Misitque omnes principes Persarum, et Medorum, et primos, et magistratus, et primos, et primos, et convocavit omnes principes Persarum, et Medorum, 15 Et sedit ad tribunal regis. et scripta sunt coram eis. 16 et dixit: vocate adulescentes, et ipsi narrabunt sententias suas. Ita vocati, intraverunt. 17 et dixit illis: indicate nobis de his quae scripta sunt. Tum prior, qui de vi vini dixerat; 18 et dixit: viri, quam praevalet vinum! omnes homines, qui bibunt, errare facit; 19 itemque regis et orfani facit mentem unam, item servi ac liberi, pauperis et divitis. servi et liberi, pauperis et divitis; 20 omnem cogitationem in hilaritatem et laetitiam ita ut nec tristitiam nec reatus homo sit recordatus 21 et dilatat cor omne, ita ut nec regis nec rectoris vir meminerit. et facit ut loqueretur mihi omnia per talentum; 22 Et cum in poculis sint, obliviscuntur amoris et amicorum et fratrum, et paulo post gladios eductos; 23 Cum autem a vino fuerint, non recordantur quid fecerint. 24 o viri, non praecellit vinum quod sic cogit facere? Et cum haec dixisset, tacuit.
genuerunt regem et omnem populum, qui dominantur mari et terrae. 16 et ex his venerunt: et enutrierunt eos qui plantaverunt vineas, unde vinum venit. 17 Hi quoque faciunt vestes hominibus. Isti faciunt gloriam hominibus; et sine mulieribus non possunt esse viri. 18 Sed et si congregaverunt homines aurum et argentum, et si quid aliud pulchrum, mulierem speciosam et speciosam non amant? 19 Et dimittentes omnia ista, non hiant, et aperto ore figere oculos suos; et non omnes homines magis desiderant eam quam argentum aut aurum aut omne quod bonum est? 20 homo suum patrem derelinquit, qui enutrivit eum, et suam regionem, et ad uxorem suam adhæret. 21 Non haeret in vita sua cum uxore sua. et neque patrem, neque matrem, neque regionem. 22 In hoc et hoc scire debetis, quia mulieres dominantur vestri. 23 et accipit homo gladium suum et vadit ad latronem et furandum et navigandum super mare et super flumina 24 et leonem videt et in tenebris ingreditur. et quando furatus est, spoliavit, et rapuit, ad amorem suum introducit; et ideo melior est homo uxorem suam quam patrem aut matrem. 26 Sed et multi non videntes seduxerunt ad mulieres, et servierunt propter eos. 27 et multi perierunt et iugulati sunt et peccaverunt propter mulieres. 28 et nunc mihi non creditis? non est magnus rex in potestate sua? numquid omnes regiones eum tangere timent? 29 Vidi tamen eum et Apame concubinam regis admirandi filiam Bartaci sedentem ad dextram regis; 30 et sumens coronam de capite regis et imposuit capiti suo ipsa quoque sinistra regem percussit. 31 Et tamen his omnibus inhians rex, et aperto ore eius intuebatur eam: si deridebat, ridebat; iterum. 32 o viri, quomodo non possunt mulieres esse robustae, cum haec faciunt? 33 Aspiciebant ergo ad se invicem rex et principes: et veritatemdicerunt ei. 34 o viri, nonne fortes sunt mulieres? magna est terra et excelsum est caelum et velox cursus solis, quoniam convertit in gyro caeli et rursum revertitur in locum suum in una die. 35 nonne magnificus est qui haec facit? ergo magna veritas et fortior omnibus est. 36 Omnis terra veritatem clamat, et cælum benedicit ei: et omnia opera moventur et tremunt eam, et non est cum ea quicquam iniquum. 37 Vinum nequam, rex nequam, mulieres nequam, et impii omnes filii hominum, et cetera. et veritas non est in eis; in iniquitate sua peribunt. 38 et veritas manet et invalescit in aeternum. uiuit et uincit in secula seculorum. 39 nec est apud eam accipere personas neque differentias. sed quæ iusta sunt facit omnibus iniustis ac malignis. et omnes homines bene faciunt sicut de operibus eius. 40 nec in judicio ejus ulla iniquitas. eique fortitudo et regnum et potestas et maiestas omnium aetatum. Benedictus Deus veritatis. 41 Et tacebat. et omnis populus clamabat et dicebat: magna veritas et praevalet. 42 Ait ad eum rex : Postula quid vis, quam constitutum est in scriptura, et dabimus tibi : quia sapiens es tu. et proximus mihi sedebis, et cognatus meus vocaberis.
CAPITULUM 4 1 Tunc secundus, qui fuerat de regis fortitudine, coepit dicere: 2 o viri, nonne excellentes estis, qui imperium maris ac terrae, et omnia quae in eis sunt, dominamini? 3 Rex autem super omnia quæ possidet, ipse dominatur, et dominatur eorum; et quodcumque dixerit illis, faciunt. 4 Si dixerit eis bellum, facite: si contra hostes emittat, muros et turres subvertunt. 5 interfecerunt, et interfecerunt, et mandatum regis non prætereunt: si vicerint, omnia regi prædam, sicut omnia, adferunt. 6 Similiter et his, qui non sunt milites, nec habent bella sed utentes, cum id quod seminaverunt, iterum messuerunt regi, et cogunt alterutrum ut stipendium regi penderet. 7 et ipse unus solus est: si dixerit occidere, occidunt. si parcere jusserit, parcunt; 8 si dixit percutere, percutiunt; si dixit desolare, destruunt; si imperat aedificare, aedificant; 9 si excidere, excidunt; si iubeat plantare, plantant. 10 et omnis populus eius et virtutes eius obaudiunt ei; 11 Hi autem custodiunt in circuitu ejus, et non possunt quispiam egredi, et opus suum facere, nec non obediunt ei in omni re. 12 o viri, quomodo non praevalet rex, qui sic oboeditur? Et tacuit. 13 Tunc tertius coepit loqui de mulieribus, et de veritate: Hic erat Zorobabel. 14 o viri, non magnus rex, et multi homines: nec vinum præcellit? quis est qui dominatur eorum? nonne mulieres?
4
43 Et dixit ad regem : Memento verbi tui, quod vovisti ut aedificarem Jerusalem, qua die introisti in regnum tuum. 44 et omnia vasa quæ sublata sunt de Jerusalem, quæ separaverat Cyrus, cum vovisset, ut deleret Babylonem, remitteret, et iterum mitteret illuc. 45 Tu quoque vovisti ædificare templum, quod incenderunt Idumæi, quando vastata est Judæa a Chaldæis. 46 et nunc, domine rex, hoc est quod peto, et quod peto a te, et haec est a te procedens liberalitas. Regi caeli vovisti. 47 Tunc Darius rex surrexit, et osculatus est eum: et scripsit ei epistolas ad omnes thesauros, et praefectos, et duces, et præfectos ut custodirent viam suam et eum, et omnes qui cum eo ascenderant ad ædificandam Jerusalem. . 48 et omnibus praefectis qui erant in Coelensyria et Foenice et Libano scripsit epistulas, ut transveherent ligna cedrina a Libano in Ierusalem, et ut aedificarent cum eis civitatem. 49 Scripsit autem et ad omnes Iudaeos, qui ascenderunt de regno suo in Iudaeam, de libertate sua, ne quis praefectus, non princeps, non legatus, et thesaurarius perrumperent ad fores suas. 50 ut omnis regio, quam tenent, liberi sint sine tributo. et traderet Idumaeos vicos Iudaeorum, quas tunc tenuerunt; 51 et ut dentur viginti talenta in ædificationem templi, usque ad tempus ædificationis. 52 Et alia decem talenta per annum, ut impleantur holocausta super altare per singulos dies, sicut praeceptum erat offerre decem et septem. 53 et ut omnes qui egrediuntur de Babylone ad ædificandam civitatem, liberam habeant libertatem, et ipsi et posteri eorum, et omnes sacerdotes, qui ascenderunt. 54 Scripsit et de. crimina et vestes sacerdotales quibus ministrant; 55 et Levitis scripsit dari praebita usque in diem, qua consummabitur domus et Hierusalem extruetur. 56 et omnibus custodientibus civitatem scripsit dari eis sortes et stipendia. 57 et dimisit omnia vasa quae separaverat Cyrus a Babylonia; et omnia, quae praeceperat Cyrus, haec et ipse praecepit fieri et mitti Hierusalem. 58 Cum autem egressus esset adolescens, elevavit faciem suam in cælum in Jerusalem, et laudavit regem cæli: 59 et dixit: A te victoria, ex te sapientia venit, et tua gloria est, et ego servus tuus. 60 Benedictus es, qui dedisti mihi sapientiam, et tibi confiteor, Domine patrum nostrorum. 61 et accepit epistulas et profectus est et venit in Babylonem et nuntiavit omnibus fratribus suis. 62 et laudaverunt Deum patrum suorum eo quod dedisset eis libertatem et libertatem 63 ut ascenderent et aedificarent Hierusalem et templum quod vocatur ex nomine eius et epularentur in organis musicis et laetitia diebus septem
4 et haec sunt nomina virorum qui ascenderunt per pagos suos in tribus et in partem principatus ipsorum. Sacerdotes, filii Phinees filii Aaron: Jesus filius Josedec, filii Saraiæ, et Joacim filius Zorobabel, filii Salathiel, domus David, de cognatione Phares, tribus Juda; 6 qui locuti sunt sapientes sententias coram Dario rege Persarum in anno secundo regni eius in mense Nisan, ipse est mensis primus. 7 et hii sunt qui ex Iudaea ascenderunt de captivitate in qua habitaverunt advenae quos transtulerat Nabuchodonosor rex Babylonis in Babylonem 8 Et reversus est in Jerusalem, et reliquam partem Judææ unusquisque in suam civitatem. Beelsarus, Aspharasus, Reelius, Roimus, et Baana, duces eorum. Numerus autem gentis eorum, et duces eorum, filii Phoros, duo millia centum septuaginta duo. filii Saphat, quadringenti septuaginta duo; 10 Filii Ares, septingenti quinquaginta sex. 11 Filii Phaath Moab, duo millia octingenti duodecim. 12 filii Elam, mille ducenti quinquaginta quatuor: filii Zathul, nongenti quadraginta quinque: filii Corbe, septingenti quinque: filii Bani, sexcenti quadraginta octo. 13 Filii Bebai, sexcenti viginti tres: filii Sadas, tria millia ducenti viginti duo. 14 Filii Adonicam, sexcenti sexaginta septem: filii Bagoi, duo millia sexaginta sex: filii Adin, quadringenti quinquaginta quatuor. 15 Filii Atereziæ, nonaginta duo: filii Ceilan et Azetas sexaginta septem: filii Azura, quadringenti triginta duo. 16 Filii Ananiae, centum unus : filii Arom, triginta duo : filii Bassa, trecenti viginti tres. 17 Filii Meterus, tria millia quinque: filii Bethlomon, centum viginti tres. 18 Filii Netupha, quinquaginta quinque: Anathoth, centum quinquaginta octo: Bethsamos, quadraginta duo. 19 Cariathiarii, viginti quinque: Caphira et Beroth, septingenti quadraginta tres: isti de Pira, septingenti. 20 Filii Chadias et Ammidoi, quadringenti viginti duo: Cirama et Gabdes, sexcenti viginti unus. 21 Macalon, centum viginti duo: Betolii quinquaginta duo: filii Nephis, centum quinquaginta sex. 22 filii Calamolali et Onus septingenti viginti quinque; 23 Filii Annae, tria millia trecenti triginta. Sacerdotes: filii Jeddu filii Jesu in filiis Sanasib, nongenti septuaginta duo: filii Meruth, mille quinquaginta duo. 25 Filii Phassaron, mille quadraginta septem: filii Carme, mille decem et septem. 26 Levitæ: filii Jesu, et Cadmiel, et Banus, et Sudias, septuaginta quatuor. Cantores sancti: filii Asaph, centum viginti octo. 28 Janitores : filii Salum, filii Jatal, filii Telmon, filii Dacobi, filii Teta, filii Sami, omnes centum triginta novem. 29 servi templi: filii Esau, filii Asipha, filii Tabaoth, filii Ceras, filii Sud, filii Phaleae, filii Labana, filii Graba, 30 filii Acua, filii Uta, filii Cetab, filii Agaba, filii Subai, filii Anan, filii Cathua, filii Geddur, 31 filii Airus, filii Daisan, filii Noeba, filii Chaseba, filii Gazera, filii Azia, filii Phinees, filii Azare, filii Bastai, filii Asana. filii Meani, filii Naphisi, filii Accub, filii Acipha, filii Assur, filii Pharacim, filii Basaloth, 32 filii Meeda, filii Coutha, filii Charea, filii Charci, filii Aserer, filii Thomoi, filii Nasith, filii Atipha.
CAPITULUM 5 1 Post hæc sunt principes cognationum suarum per tribus suas, ut ascendant cum uxoribus et filiis et filiabus, cum servis et ancillis, et jumentis suis. 2 Et misit cum eis Darii equites mille, donec reducerent eos salvos Jerusalem, et cum tympanis et tibiis musicis. 3 Omnesque fratres eorum ludebant, et fecit eos ire simul cum eis.
5
33 filii servorum Salomonis: filii Azaphion, filii Pharira, filii Jeeli, filii Lozon, filii Israel, filii Sapheth, 34 filii Hagia, filii Pharacareth, filii Sabi, filii Sarothie, filii Masias, filii Gar, filii Addus, filii Suba, filii Apherra, filii Barodis. filii Saba, filii Allom. 35 Omnes ministri domus, et filii servorum Salomonis, trecenti septuaginta duo. 36 Hi ascenderunt de Thermeleth, et Thelersas, et Charaathalar, et principes eorum. 37 Nec potuerunt indicare domos suas, et stirpem suam, quomodo essent ex Israël: filii Leedan, filii Ban, filii Necodan, sexcenti quinquaginta duo. 38 et ex sacerdotibus qui fungebantur sacerdotio et non sunt inventi: filii Obdia, filii Accoz, filii Addi, qui accepit uxorem Augia unam de filiabus Barzeli, et vocatus est nomine eius. 39 Cum autem quæsisset genus eorum in albo, et non inventus est, translati sunt de sacerdotio. 40 Dicebant enim eis Nehemias et Atharias, ne participes essent sanctorum, donec surgeret princeps sacerdotum doctrina et veritate indutus. 41 Omnes autem ex Israël a duodecim annis et supra, fuerunt numero quadraginta millia: absque servis et ancillis, duo millia trecenti sexaginta. 42 servi eorum et ancille eorum septem milia trecenti quadraginta septem cantores et cantatrices ducenti quadraginta quinque 43 cameli quadringenti triginta quinque, equi septem milia triginta sex, muli ducenti quadraginta quinque, iumenta quinque milia quingenti viginti quinque. 44 Et quidam de principibus familiarum, cum ingrederentur templum Dei, quod est in Jerusalem, devoverunt se iterum instaurare domum suam secundum virtutem, 45 et dare in sanctuario operum suorum auri libras mille, argenti quinque millia, et vestes sacerdotales centum. 46 Et habitaverunt sacerdotes, et Levitæ, et populus in Jerusalem, et in regionibus, cantores et ianitores. et omnis Israel in viculis suis. 47 Cum autem appropinquaret mensis septimus, et cum essent filii Israël unusquisque in suo loco, omnes pariter consensu venerunt in plateam portæ quæ est ad orientalem plagam. 48 surgens autem Iesus filius Iosedec et fratres eius sacerdotes et Zorobabel filius Salathiel et fratres eius et paraverunt altare Dei Israhel 49 offerre super eo holocausta, sicuti in libro Moysi hominis Dei expresse praeceptum est. 50 Congregatique sunt ad eos de nationibus alienigenarum et statuerunt altare in locum suum; Immolaveruntque victimas per tempus, et holocausta Domino mane et vespere. 51 Feceruntque etiam solemnitatem tabernaculorum, sicut in lege est præceptum, et sacrificia quotidie, ut par erat, immolabant. 52 et post haec, oblationes iugiter et hostias sabbatis et neomenias et omnium festivitatum sanctorum. 53 et coeperunt offerre omnes qui voverant Deo hostias Deo a prima die mensis septimi nondum enim erat aedificatum templum Domini 54 Et dabant cæmentariis et fabris pecuniam, cibum et potum cum hilaritate. 55 Ad Sidonem quoque et Tyrum dederunt vehicula ut afferrent ligna cedrina a Libano, quae portarentur ad portum Joppe, sicut eis a Cyro rege Persarum imperatum est.
56 et anno secundo et mense secundo post adventum eius in templum Dei coepit Zorobabel filius Salathihel et Iesus filius Iosedec et fratres eorum et sacerdotes et Levitae et omnes qui erant venite in Jerusalem de captivitate. 57 et fundaverunt domum Dei in mense secundo mensis secundi, anno secundo postquam venerant in Iudaeam et Ierusalem. 58 Et statuerunt Levitas a viginti annis super opera Domini. Surrexerunt autem Jesus, et filii ejus, et fratres ejus, et Cadmiel frater ejus, et filii Madiabun, cum filiis Joda filii Eliadun, cum filiis et fratribus suis, omnes Levitæ, pariter adinventi ad negotium, ut operaretur in domo Dei. Sic operarii templum Domini aedificaverunt. 59 Sacerdotes autem stabant in vestitu suo cum instrumentis musicis et tubis. Levitae autem filii Asaph cymbala habebant. 60 Cantantes canticum laudis, et laudantes Dominum, sicut ordinaverat David rex Israel. 61 et in cantica voce canebant ad laudem Domini quoniam in aeternum misericordia eius et gloria in omnem Israhel 62 Et omnis populus tuba cecinit, et clamabat voce magna, cantantes Domino gratias pro exaltatione domus Domini. 63 Sacerdotes quoque, et Levitæ, et principes familiarum, ac seniores qui viderant domum priorem ædificare eis cum fletu et clamore magno. 64 Multi autem tubis et exsultatione, voce magna clamabant, 65 in tantum ut non audiantur tubae ad fletum populi: et mirum, ita ut audiatur a longe, multitudo. 66 Cum autem audissent hostes de tribu Iuda et Beniamin, venerunt scire quidnam esset tumultus tubae. 67 et cognoverunt, quoniam qui erant ex captivitate aedificaverunt templum Domino Deo Israel. 68 Et accesserunt ad Zorobabel et Jesum, et principes familiarum, et dixerunt eis : Ædificabimus vobiscum. 69 nos enim similiter sicut et vos audimus Domino vestro et sacrificamus ei a diebus Azbazareth regis Assyriorum qui adduxit nos huc 70 Tunc ait illis Zorobabel et Jesus, et principes pagorum Israël : Non est nobis et vobis ædificare domum Domino Deo nostro. 71 ipsi soli aedificabimus Domino Israel, sicut praecepit nobis Cyrus rex Persarum. 72 Gentes autem terrae aggravatae sunt habitantes in Iudaea, et tenentes eos angustos, impediverunt edificationem suam; 73 et clandestinis eorum consiliis, et persuasionibus, et seditionibus, impediverunt consummationem ædificii omnibus diebus, quibus habitavit Cyrus rex: et impediti sunt ab ædificatione per biennium usque ad regnum Darii. CAPUT VI 1 In anno autem secundo regni Darii Aggæi, et Zachariæ filii Addo, prophetarum prophetaverunt ad Judæos in Judæa et Jerusalem, in nomine Domini Dei Israël. 2 et surrexit Zorobabel filius Salatiel et Iesus filius Iosedec et coeperunt aedificare domum Domini in Hierusalem prophetae Domini cum eis et adiuvabant eos 3 in ipso tempore venit ad eos Sisinnes dux Syriae et Foenice cum Satrabozani et sociis eius et dixit eis 4 Quo nomine aedificatis domum istam et hoc tectum, et alia omnia perficitis? et qui sunt operarii qui haec faciunt? 5 tamen seniores Iudaeorum consecuti sunt quia Dominus visitavit captivitatem 6 et non sunt inpediti aedificare, donec significaretur Dario de omnibus istis et responsum acciperetur.
6
7 Exemplar epistularum quam scripsit Dario Sisinnes, praepositus Syriae et Foenice, et Sathrabuzanes et socii eius in Syria et Foenice praesides Dario. Dario regi salutem. 8 omnia notum sint domino nostro regi qui cum in regionem Iudaeae veniret et intrasset civitatem Hierusalem invenimus in civitate Hierusalem seniores ex captivitate Iudaeorum 9 Ædificans domum Domino, magno et novo, lapidibus pretiosis et pretiosis, ac materia in muro posita. 10 Et facta sunt opera illa multa velocitate, et prospere procedent opus in manibus eorum, et cum omni gloria et diligentia. 11 Tunc interrogavimus seniores, dicentes: Quo permittente vobis ædificatis domum istam, et opera hæc fundatis? 12 Ut ergo notum faceremus tibi per litteras, interrogavimus eos qui principes fuerunt, et nomina poscuimus in scriptis eorum principalium virorum. 13 responderunt nobis servi Domini qui fecit caelum et terram 14 Et ædificata est domus ista per annos singulos a rege Israël magno et forti, et consummata est. 15 Cum autem ad iracundiam provocassent patres nostri Deum, et peccassent Domino Israël qui est in cælo, tradidit eos in potestatem Nabuchodonosor regis Babylonis, qui est in cælo: 16 et domum istam demolientes incenderunt et populum captivum duxerunt in Babyloniam. 17 Anno autem primo regnante Cyro in regione Babyloniae, scripsit Cyrus rex domum hanc aedificare. 18 et vasa sacra auri et argenti, quae Nabuchodonosor de domo in Ierusalem tulerat, et quae in templo suo posuerat, ea Cyrus rex reduxit de templo Babylonis, et tradita sunt eis. Zorobabel et Sanabassaro principe; 19 et vasa eadem, et posita in templo, quæ est Jerosolymis, auferre constituit. et templum Domini ædificetur in loco ejus. 20 Tunc veniens hic Sanabassarus, fundavit domum Domini in Jerusalem; et ex eo tempore, quo adhuc aedificatur, nondum plene finitur. 21 Nunc ergo, si regi placet, perscrutemur in monumentis Cyri regis. 22 Et si invenitur quod ædificatio domus Domini in Jerusalem fuerit de voluntate Cyri regis, et si voluerit dominus noster rex, indicet nobis eam. 23 Tunc Darius rex præcepit ut quærerent sermones qui sunt in Babylone. Et inventi sunt in Ecbatanis palatii, quod est in regione Mediae, in quo hæc scripta sunt. 24 Anno primo regni Cyri regis Cyri præcepit ut ædificaretur domus Domini in Jerusalem, et ibi semper sacrificabant. 25 cuius altitudo sexaginta cubitorum et latitudo sexaginta cubitorum et trium milium lapidum quadratorum et expensas eorum de domo Cyri regis; 26 et ut vasa sanctuarii domus Domini, et auri et argenti, quæ tulit Nabuchodonosor de domo in Jerusalem, et transtulerit in Babylonem, restituatur domui quæ est in Jerusalem, et constituatur in loco ubi. antequam essent. 27 Præcepitque ut Sisinne præside Syriæ, et Foenice, et Sathrabuzani, et sociis eorum, et qui præpositi sunt in Syria et Foenice, caveant ne acquiescant locum, sed permittant Zorobabel servum Dei. Domine, et dux Judaeae, et seniores Judaeorum, ut edificent domum Domini in loco illo. 28 Mandavi quoque ut ædificarem iterum; et eos, qui ex captivitate Iudaeorum sunt, diligenter adiuvare, donec domus Domini finiatur.
29 sed et de tributis Coelesyriae et Foenice munera dentur in hostias Domini, id est Zorobabel praesidi, tauros, et arietes, et agnos. 30 Frumentum quoque, sal, vinum, et oleum, et jugiter omni anno, absque interrogatione, prout significabunt sacerdotes qui fuerint in Jerusalem quotidie; 31 ut offerant oblationes Deo excelso pro rege et filiis eius, et orent pro animabus suis. 32 Et mandavit ut quicumque transgressi fuerint aliquid ex his quæ scripta sunt, aut spreverint, accipiatur lignum de domo sua, et super hoc suspendantur, et omnia bona eorum apud regem mittantur. 33 propterea et Dominus, cuius nomen invocatum est ibi, exterminet omnem regem et gentem qui manum suam extenderit prohibere aut male tractare domum Domini illam quae est in Hierusalem. 34 Ego Darius rex ordinavi, hæc cum diligenter fieri. CAPITULUM 7 1 Tunc Sisinnes praepositus Celosyriae et Foenice et Sathrabuzanes et socii eorum secuti mandata Darii regis, 2 Sanctis operibus diligenter ministrabat, assistens senioribus Judaeis, et templis præfectis. 3 et prosperata sunt sancta opera prophetantibus Aggeo et Zaccharia prophetis. 4 et consummaverunt ea per praeceptum Domini Dei Israhel et ex consilio Cyri et Darii et Artaxerxis regis Persarum. 5 et consummata est domus sancta vigesimo tertio die mensis Adar anno sexto Darii regis Persarum. 6 Et fecerunt filii Israël sacerdotes et Levitæ, et alii qui erant ex captivitate, qui accesserant ad eos, secundum quæ scripta sunt in libro Moysi. 7 et obtulerunt in dedicatione templi Domini tauros centum, arietes ducentos, agnos quadringentos. 8 et hedos pro peccatis universi Israhel duodecim secundum numerum tribuum Israhel. 9 Sacerdotes quoque et Levitæ vestiti sunt vestimentis suis per familias suas in ministerio Domini Dei Israël, juxta librum Moysi, et janitores per singulas portas. 10 Fecerunt autem filii Israël ex captivitate Phase quartadecima die mensis primi, postquam sanctificati sunt sacerdotes et Levitæ. 11 non omnes simul sanctificati sunt qui erant ex captivitate Levitae autem omnes simul sanctificati sunt 12 et immolaverunt Pascha omnibus transmigrationis, et fratribus suis sacerdotibus, et sibi. 13 Et comederunt filii Israël, qui egressi sunt de captivitate, omnes, qui separaverunt se ab abominationibus populi terræ, et quæreverunt Dominum. 14 et fecerunt sollemnitatem azymorum septem diebus, epulantes in conspectu Domini. 15 eo quod dedisset consilium regis Assyriorum ad eos ut confirmaret manus suas in operibus Domini Dei Israhel Capitulum 8 1 Et post haec, cum regnavit Artaxerxes rex Persarum, venit Esdras filius Saraiae, filii Ezeriae, filii Helchiae, filii Salum, 2 filii Sadduc, filii Achitob, filii Amariae, filii Eziae, filii Meremoth, filii Zaraiae, filii Saviae, filii Boccas, filii Abisum, filii Phinees. filii Eleazar filii Aaron primi sacerdotis.
7
3 Hic ascendit de Babylone Esdras scriba, paratus in lege Moysi, quae data est a Deo Israel. 4 Et fecit ei rex honorem: invenit enim gratiam in conspectu eius in cunctis petitionibus eius. 5 et ascenderunt cum eo quidam de filiis Israhel et de filiis sacerdotum Levitarum et de sanctis cantoribus et ianitoribus et ministris templi in Hierusalem 6 Anno septimo Artaxerxis regis, mense quinto, hic annus septimus erat regis. exeuntes enim de Babylone novilunio quinti mensis, venerunt Hierosolymam iuxta praebitam illis prosperitatem itineris a Domino ipso. 7 erat enim Esdras solertiae valde, ita ut nihil praetermitteret in lege et mandatis Domini, sed docebat omnem Israel iudicia atque iudicia. 8 Exemplar autem commissionis, quod scriptum est ab Artaxerxe rege, et pervenerunt ad Esdram sacerdotem et lectorem legis Domini, hoc est quod sequitur; 9 rex Artaxerxes Esdrae sacerdoti et lectori legis Domini salutem. 10 Deliberantes autem de gente Iudæorum, et de sacerdotibus et Levitis qui erant in regno nostro, volentes et volentes ire tecum in Jerusalem, præcepi. 11 Quicumque ergo placuerit tibi, accedant ad te, sicut placuit mihi et septem amicis meis consiliariis. 12 ut negotiis Iudaeae et Hierusalem secundum ea quae in lege Domini est respiciant 13 et deferte munera Domino Israhel in Hierusalem quae vovi ego et amici mei et omne aurum et argentum quod invenitur in regione Babylonis Domino in Hierusalem 14 cum eo quoque quod de populo datur ad templum Domini Dei sui in Hierusalem, et argentum et aurum colligitur in tauros et arietes et agnos et cetera ad id quod pertinet; 15 ut sacrificent Domino super altare Domini Dei sui quod est in Hierusalem 16 Sed et omnia quæcumque volueris cum fratribus tuis facere auro et argento, perfice pro voluntate secundum praeceptum Domini Dei tui. 17 et sacra vasa Domini, quæ dantur tibi in usum templi Dei tui, qui est in Jerusalem, pones coram Deo tuo in Jerusalem. 18 Quidquid ad usum templi Dei tui memento, de thesauro regis dabis illud. 19 Et ego rex Artaxerxes praecepi custodibus thesaurorum in Syria et Foenice, ut quaecumque mandaverit Esdras sacerdos et lector legis Dei excelsi, velociter darent illi, 20 usque ad argenti talenta centum, similiter et tritici usque ad coros centum, et vini argenteos centum, et alia plurima. 21 Omnia secundum legem Dei fiant Deo altissimo, ne forte non veniat ira in regnum regis, et filiorum ejus. 22 Precipio etiam vobis, ut non exigatis tributa neque impositione ulla quorumlibet sacerdotum, sive Levitarum, sive cantorum, sive ianitorum, sive ministrorum templi, sive eorum qui habent actiones in templo hoc, et ne quis habeat potestatem ullam illis imponat. 23 tu autem Esdrae secundum sapientiam Dei constitue iudices et iustitias ut iudicent in universa Syria et Foenice omnes qui noverunt legem Dei tui et qui non noverunt, docebis. 24 et quicumque transgressi fuerint legem Dei tui et regis diligenter punientur sive in morte sive in alia poena sive in poena sive in carcere 25 Et dixit Esdras scriba: Benedictus Dominus Deus patrum meorum, qui posuit haec in corde regis, ut magnificaret domum suam, quae est in Ierusalem:
26 Et honoravit me in conspectu regis, et consiliarii eius, et omnes amici eius et optimates. 27 Et confortatus sum in adiutorio Domini Dei mei, et congregavi viros Israel ut ascenderent mecum. 28 et hi sunt principes per familias suas et dignitates plures, qui ascenderunt mecum in regno Artaxerxis regis de Babylone. 29 De filiis Phinees, Gerson: de filiis Ithamar, Gamael: de filiis David, Lettus filius Secheniæ. 30 De filiis Phares, Zacharias; et cum eo numerati sunt viri centum quinquaginta. 31 De filiis Phahath Moab, Eliaonias filius Zaraias, et cum eo ducenti viri: 32 De filiis Zathoe, Sechenias filius Jezeli, et cum eo trecenti viri: de filiis Adin, Obeth filius Jonathæ, et cum eo ducenti quinquaginta viri. 33 De filiis Ælam, Josias filius Gotholiæ, et cum eo septuaginta viri. 34 De filiis Saphatias, Zaraias filius Michaël, et cum eo septuaginta viri. 35 De filiis Joab, Abadias filius Jezeli, et cum eo ducenti duodecim viri. 36 De filiis Banid, Assalimoth filius Josaphiæ, et cum eo centum sexaginta viri, 37 De filiis Babi, Zacharias filius Bebai, et cum eo viginti octo viri. 38 De filiis Astath, Johannes filius Acatan, et cum eo centum et decem viri. 39 de filiis Adonicam novissimi et haec nomina eorum Eliphalet Iehel et Samaias et cum eis septuaginta viri 40 De filiis Bago, Uthi filius Istalcuri, et cum eo septuaginta viri. 41 et congregavi eos ad fluvium qui vocatur Theras, ubi castrametati sumus tribus diebus et recognovi ea. 42 et cum non invenerim ibi neminem Sacerdotum et Levitarum, 43 Misi ergo ad Eleazarum, et Iduel, et Masman. 44 Et Alnathan, et Mamaias, et Joribas, et Nathan, Eunatan, Zacharias, et Mosollamon, principes viri et docti. 45 Et præcepi eis ut irent ad Saddeum principem, qui erat in loco ærarii. 46 Et præcepit illis ut loquerentur ad Daddeum, et ad fratres suos, et ad eos qui erant in loco illo, ut mitterent nobis eos qui sacerdotio fungerentur in domo Domini. 47 Manus autem Domini adduxit ad nos viros doctos de filiis Moli filii Levi filii Israel, Asebebia et filiis eius et fratribus eius, decem et octo. 48 Et Asebia, et Annus, et Osaias frater ejus, de filiis Channunei: et filii eorum, viginti viri. 49 et ex his qui in templo serviebant, quos constituit David, et principes ad operationem Levitis, templo servientium ducenti viginti. 50 et vovi ibi jejunium pueris coram Domino nostro, ut desiderarem eum prosperum iter a nobis et his qui nobiscum erant, pro filiis nostris, et jumentis: 51 erubui pedites et equites regem petere et custodiri contra adversarios nostros. 52 Dixeramus enim regi : Potestas Domini Dei nostri sit cum his qui quærunt eum, in omnibus quærentibus eum. 53 Et iterum rogavimus Dominum de his, et invenimus illum in nobis. 54 et de principibus sacerdotum duodecim separavi, Esebriam, et Assaniam, et de fratribus eorum decem cum eis.
8
55 et appendi eis aurum et argentum et vasa sanctuarii domus Domini nostri, quae dederant rex et consilium eius et principes et omnis Israel. 56 et appendi cum appendi talenta argenti sescenta quinquaginta et vasa argentea centum talenta et auri centum talenta; 57 et viginti vasa aurea, et duodecim vasa ærea, omnia ærea quasi vasa aurea. 58 et dixi eis: et vos sancti estis Domino, et vasa sancta, et aurum et argentum votum est Domino patrum nostrorum. 59 Vigilate et custodite, donec tradatis eos principibus sacerdotum et Levitarum, et principibus familiarum Israel in Ierusalem, in exedram domus Dei nostri. 60 et sacerdotes et Levitæ, qui susceperant argentum, et aurum, et vasa, deferebant in Jerusalem in templum Domini. 61 Et a flumine Theras profecti sumus duodecima die mensis primi, et venimus Ierusalem in manu potenti Domini nostri, quae erat nobiscum: et ab initio itineris nostri liberavit nos Dominus ab omni inimico, et sic venimus Jerosolymam. 62 et cum factus fuisset tertius dies, quarta autem die ponderatum aurum et argentum traditum est in domo Domini Dei nostri Marimoth filio Iori sacerdoti. 63 et cum ipso erat Eleazar filius Finees, et erant cum ipsis Iosabad filius Iesu et Moeth filius Saban Levitae: omnes traditi sunt illis in numero et pondere. 64 Et conscriptum est omne pondus eorum in eadem hora. 65 Sed et hi, qui egressi sunt de captivitate, immolaverunt Domino Deo Israel, vitulos duodecim pro universo Israel, arietes octoginta et sedecim, 66 Agni duodecim et hirci pro pacificis, duodecim; omnes immolant Domino. 67 Tradideruntque mandata regis ad dispensatores regis et principes Coelosyriae et Foenice; et honoraverunt populum et templum Dei. 68 His autem gestis, venerunt ad me principes, et dixerunt: 69 Gens autem Israel, principes, sacerdotes et Levitae, non abiecerunt ab eis populum alienum terrae, nec contaminationem gentium, scilicet Chananaei, et Hetthei, et Pheresaei, et Iebusei, et Moabitidis, Aegyptii et Idumaei. 70 Ipsi enim et filii eorum uxerunt cum filiabus suis, et semen sanctum mixtum est cum alienigenis terrae; et participes fuerunt iniquitatis huius ab initio rei principes et magni. 71 et ut audivi haec, scidi vestimenta mea et sanctam vestem meam, et lacerans capillos capitis et barbam sedi tristis et gravis. 72 Et convenerunt ad me omnes qui tunc movebantur in verbo Domini Dei Israel, dum lugeret iniquitatem : ego autem sedebam tristis usque ad sacrificium vespertinum. 73 et surgens a jejunio, scissis vestibus et sanctis, et genu flexo, et extendens manus meas ad Dominum, 74 Dixi: Domine, confusus sum, et erubesco ante faciem tuam. 75 Peccata enim nostra super capita nostra multiplicata sunt, et ignorantiae nostrae ad caelum pervenerunt. 76 fuimus enim a tempore patrum nostrorum et in peccato magno usque in praesentem diem. 77 et propter peccata nostra et patrum nostrorum sumus traditi cum fratribus nostris et cum sacerdotibus nostris regibus terrae in gladium et captivitatem et depraedationem cum confusione usque in hodiernum diem. 78 Et nunc aliqualiter a te, Domine, demonstrata est nobis misericordia, ut relinquatur nobis radix et nomen in loco sanctuarii tui;
79 et ut reveles nobis lucem in domo Domini Dei nostri, et det nobis escam in tempore servitutis nostrae. 80 Sed cum essemus, non essemus derelinquimur a Domino. sed gratificavit nos coram regibus Persidis, ut darent nobis cibum; 81 et glorificaverunt templum Domini nostri et erexit Sion desertum, quod dedisti nobis in Iudaea et Ierusalem fideles manentes. 82 Et nunc, Domine, quid dicemus habentes haec? quoniam mandata tua transgressi sumus, quae dedisti in manu servorum tuorum prophetarum, dicentes: 83 Terram, quam in hæreditatem intratis, polluta est, polluta contaminatione terræ, et repleti sunt immunditia sua. 84 Nunc ergo filias vestras non copulabitis filiis eorum, et filias eorum non accipietis filiis vestris. 85 Et numquam pacem petetis cum eis, ut sitis fortis, et comedetis bona terre, et dimittetis filiis vestris in perpetuum hæreditatem terræ. 86 et omnia, quae acciderunt, propter iniquitates nostras et peccata nostra facta sunt; tu enim, Domine, peccata nostra illuminasti; 87 et dedisti nobis talem radicem: sed iterum conversi sumus ut praevaricaris legem tuam, et admisceremus immunditiam gentium terrae. 88 Non indigneris nobis ad perdendum nos, donec nihil nobis reliqueris radicem, semen, neque nomen? 89 Domine Israel vera es tu, quia derelicti sumus a radice hodie. 90 Ecce nunc sumus coram te in iniquitatibus nostris, quia non possumus stare propter haec coram te. 91 Et sicut Esdras orans confessus est, flens et pronus in terram ante templum, congregata est ad eum ab Hierosolymis multitudo copiosa virorum et mulierum, et puerorum, quia fletus magnus factus est in turba. 92 et clamavit Jechonias filius Jeeli de filiis Israel et dixit: “ Ezra, peccavimus Domino Deo, duxi nos extraneas de nationibus terrae, et nunc est omnis Israel in excelso. . 93 Iuramentum faciamus Domino, expellere omnes uxores nostras, quas suscepimus de gentibus, cum liberis suis, 94 sicut tu statuisti et quicumque obediunt legi Domini. 95 Exsurge, et veni: ad te enim pertinet sermo, et erimus tecum: fortiter fac. 96 Et exsurgens Ezras adiuravit principes sacerdotum et Levitas et omnem Israel facere secundum haec, et iuraverunt. et sic juraverunt. Capitulum 9 1 et exsurgens Ezras ab atrio templi, abiit ad cubiculum Joanan filii Eliasib. 2 et manserunt ibi, et non manducaverunt, neque aquam biberunt, lugentes iniquitates multitudinis. 3 Et erat praedicatum in omni Iudaea et Ierusalem omnibus, qui erant ex captivitate ut convenirent in Ierusalem: 4 Et quicumque non intra biduum aut triduum convenerunt, sicut constituerunt seniores qui portabant præcepta eorum, et jumenta eorum capiebantur in usum templi, et ipse de captivitate ejiciebatur. 5 Et in tres dies congregati sunt omnes de tribu Juda et Beniamin in Jerusalem, die vicesima mensis noni. 6 et sedit omnis multitudo in area templi, trementes propter præsentem tempestatem. 7 et exsurgens Ezras dixit ad eos: “ Legem praevaricati estis in ducendis uxoribus alienigenis, ut augeatis peccata Israel.
9
8 et nunc date confessionem et magnificentiam Domino Deo patrum nostrorum. 9 et perficite voluntatem ipsius et discedite a gentibus terrae et ab uxoribus alienigenis; 10 et clamavit omnis multitudo et dixerunt magna voce: sicut dixisti faciemus. 11 sed cum turbae multae et multae tempestates sunt ut foris stare non possimus neque hoc opus diei unius aut duorum est cum in his longe lateat peccatum nostrum 12 maneant ergo principes multitudinis et omnes mansiones nostrae quae habent uxores alienigenas ad tempus statutum 13 Et cum eis principes et judices omnis loci, donec avertamus furorem Domini a nobis propter hoc. 14 Ionathas autem filius Azaël, et Ezechias filius Theocani, susceperunt verbum istud : et adjuverunt eos Mosollam, et Levis, et Sabbatus. et fecerunt secundum haec omnia universi qui erant ex captivitate. 16 Et elegit sibi Esdras sacerdos principes familiarum de omnibus nominibus suis, et consederunt primo die mensis decimi examinare sermonem. 17 Causa autem eorum, quae habebant uxores extraneas, compleverunt primo die mensis primi. 18 et inventi sunt sacerdotes, qui habebant uxores alienigenas; 19 De filiis Jesu, filii Josedec, et fratribus ejus. Matthaeus, et Eleazar, et Joribus, et Joadanus. 20 Et dederunt manus suas ut ejicerent uxores suas, et ad reconciliationem errorum suorum offerrent arietes. 21 Et de filiis Emmer. Ananias, et Zabdeus, et Eanes, et Sameius, et Hiereel, et Azarias. 22 And of the sons of Phaisur; Elionas, Massias Israel, et Nathanael, et Ocidelus et Talsas. 23 et Levitae. Jozabad, et Semis, et Colius, qui dictus est Calitas, et Patheus, et Judas, et Jonas. 24 Sancti cantores; Eleazurus, Bacchus. 25 De ostiariis. Sallumus et Tolbanes. 26 ex Israël, filiorum Phoros; Hiermas, et Eddias, et Melchias, et Maelus, et Eleazar, et Asibias, et Baanias. 27 filiorum Ela. Matthanias, Zacharias, et Hierielus, et Hieremoth, et Aedias. 28 And of the sons of Zamoth; Eliadas, Elisimus, Othonias, Jarimoth, Sabatus, et Sardeus. 29 De filiis Babai. Johannes, et Ananias, et Josabad, et Amatheis; 30 Filii Mani; Olamus, Mamuchus, Jedeus, Jasubus, Jasael, et Hieremoth. 31 et de filiis Addi. Naathus, et Moosias, Lacunus, et Naidus, et Mathanias, et Sesthel, Balnuus, et Manasses. 32 And of the sons of Annas; Elionas, et Aseas, et Melchias, et Sabbeus, et Simon Chosameus. 33 And of the sons of Asom; Altaneus, and Matthias, and Baanaia, Eliphalet, and Manasses, and Semei. 34 And of the sons of Maani; Jeremias, Momdis, Omaerus, Juel, Mabdai, et Pelias, et Anos, Carabasion, et Enasibus, et Mamnitanaimus, Eliasis, Bannus, Eliali, Samis, Selemias, Nathanias: et de filiis Ozora; Sesis, Esril, Azaelus, Samatus, Zambis, Josephus. 35 And of the sons of Ethma; Mazitias, Zabadaias, Edes, Juel, Banaias. 36 Omnes hi uxores duxerant alienas, et eas cum liberis suis ejecerunt.
37 Habitaverunt ergo sacerdotes et Levitæ, et qui erant ex Israël, in Jerusalem et in regione, una die mensis septimi, et erant filii Israël in habitaculis suis. 38 Et convenerunt omnis multitudo unanimiter in plateam sancti templi ad orientem: 39 et dixerunt Esdræ sacerdoti et lectori ut adferret legem Moysi, quae data est a Domino Deo Israel. 40 et adtulit Ezras pontifex legem omni multitudini eorum a viro usque ad mulierem, et omnibus sacerdotibus, audire legem novilunio mensis septimi. 41 et legebat in area quae est ante sacram portam templi a prima luce usque ad vesperam coram viris et mulieribus. et attendit multitudo legem. 42 et stetit Ezras sacerdos et lector legis super ligneum tribunal quod fabricatum erat. 43 Et surrexerunt ab eo Matthathias, Sammus, Ananias, Azarias, Urias, Ezecias, Balasamus a dextris: 44 Et ad sinistram eius stabant Phaldaius, Misael, Melchias, Lothasubus, et Nabarias. 45 et adsumpsit Ezras librum legis coram multitudine, et sedit in primis in conspectu omnium. 46 et cum absolvisset legem, omnes recti steterunt. et benedixit Ezras Dominum Deum altissimum, Deum Sabaoth omnipotentem. 47 Et respondit omnis populus: Amen. et elevatis manibus procidentes in terram adoraverunt Dominum. 48 Jesus quoque, Anus, Sarabias, Adinus, Jacubus, Sabateas, Auteas, Maianeas, et Calitas, Asrias, et Joazabdus, et Ananias, Biatas, Levitæ, docuerunt legem Domini, simul facientes intellectum. 49 et dixit Attharates Ezrae pontifici. et lector et Levitis qui docebant multitudinem usque ad omnes dicentes 50 Hic dies sanctus est Domino; Flebant enim omnes, cum audirent legem. 51 ite ergo et comedite pinguia et bibite mulsum et mittite partem his qui non habent 52 Quia dies Domini sanctus est, et nolite maesti esse; adducet enim te Dominus in honorem. 53 et Levitae denuntiabant in publico omnibus dicentes: dies hic sanctus est, nolite maesti esse. nolite contristari; 54 et abierunt omnes manducare et bibere et epulari et dare munera his qui non habent ut epulentur. 55 ipsi enim intellexerunt verba, quibus instructi erant, et ad quos congregati sunt.
10
11
CAPUT 1
23 non ignem vobis pro blasphemiis dedi, sed lignum in aqua jeci, et flumen dulce feci. 24 quid tibi faciam, Iacob? noluisti me obaudire Iuda: convertam me ad alias gentes, et dabo eis nomen meum, ut custodiant praecepta mea. 25 quoniam me dereliquistis, et ego vos derelinquam; Cum vultis mihi misereri vobis, non miserebor vestri. 26 Cum invocabitis me, non exaudiam vos: polluistis manus vestras sanguine, et pedes vestri velociter sunt ad faciendam homicidium. quae gloria; et vide populum venientem ab oriente. 39 quibus dabo principes Abraham et Isaac et Iacob et Oseam et Amos et Micheam et Ioel et Abdiam et Ionam 40 Nahum, et Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias, et Malachias, qui vocatur et angelus Domini.
1 liber secundus Esdrae prophetae, filii Saraiae, filii Azariae, filii Helchiae, filii Sadamiae, filii Sadoc, filii Achitob, 2 filii Achias, filii Phinees, filii Heli, filii Amariae, filii Aziei, filii Marimoth, filii Arna, filii Ozi, filii Borith, filii Abisei. qui fuit Phinees, filii Eleazar, 3 Aharon de tribu Levi. qui captus est in terra Medorum, regnante Artaxerxe rege Persarum. 4 Et factum est verbum Domini ad me, dicens: 5 Vade, et ostende populo meo facinora ipsorum, et filiis eorum iniquitates quas in me admiserunt. ut filiis suis narrent; 6 Quia peccata patrum eorum creverunt in eis, quia obliti sunt mei, et sacrificaverunt diis alienis. 7 nonne ego eos eduxi de terra Aegypti de domo servitutis? ipsi autem inritaverunt me et consilia mea spreverunt. 8 Detrahe capillos capitis tui, et projice super eos omne malum: non enim obedientes sunt legi meæ, sed populus exasperans est. 9 usquequo eos sustinebo, quibus tanta bona feci? 10 reges multos propter eos subverti. Pharaonem cum pueris suis et omnem exercitum eius percussi. 11 omnes gentes a facie eorum perdidi et in oriente provinciarum duarum populos Tyri et Sidonis dissipavi et omnes adversarios eorum interfeci. 12 loquere ad eos dicens haec dicit Dominus 13 Te per mare duxi et in principio tibi amplum et tutum iter; ducem vobis dedi Moysen et Aaron sacerdotem. lucem vobis per columnam ignis praestiti et magna mirabilia feci in vobis. vos autem mei obliti estis, dicit Dominus. 15 haec dicit Dominus omnipotens: coturnix vobis in signo fuit. Dedi vobis tentoria ad cautelam vestram; 16 et non triumphastis in nomine meo de inimicis vestris, sed usque in hodiernum diem murmuratis. 17 ubi sunt beneficia quae praestiti vobis? cum esuriretis et sitiretis in deserto, non clamastis ad me; 18 dicentes: Ut quid nos in desertum istud adduxisti interficere nos? melius nobis fuerat servire Aegyptiis quam mori in deserto hoc. 19 Misertus sum tui luctus, et dedi te manna ad comedendum. sic panem angelorum manducastis. 20 nonne cum sitientes scindebam petram, et ad abundantiam tuam aquae effluxerunt? propter aestum folia arborum vos texi. 21 divisi vobis terras pingues, Chananeos et Ferezeos et Philistheos a facie vestra proieci. quid faciam vobis adhuc? dicit Dominus. 22 haec dicit Dominus omnipotens, cum essetis in deserto in flumine Amorrhæi, sitientes et blasphemantes nomen meum,
CAPUT 2 1 Hæc dicit Dominus: Qui eduxi populum istum de servitute, et dedi eis præcepta mea per servos prophetas; quem noluerunt audire, sed consilia mea spreverunt. 2 Dicit eis mater quae genuit eis : Ite, filii ; ego enim vidua sum et derelicta. 3 Eduxi vos cum laetitia. sed cum dolore et tristitia amisi vos, quia peccastis coram Domino Deo et quod malum est coram eo fecistis. 4 nunc autem quid faciam vobis? Vidua et desolata sum; ite, filii, et petite misericordiam a Domino. 5 ego te, pater, testem invoco super matrem filiorum istorum, qui noluerunt testamentum meum servare; 6 ut confundas eos et matrem eorum in direptionem, ut non sit semen eorum. 7 dispergantur in gentes, nomina eorum deleantur a terra, quoniam spreverunt testamentum meum. 8 Væ tibi, Assur, qui abscondis iniquos in te. popule scelestis memento quid fecerim Sodomae et Gomorraei 9 cujus terra jacet in piceis et aggeribus cinerum, et sic faciam eis qui non audiunt me, dicit Dominus omnipotens. 10 haec dicit Dominus ad Esdram dic populo meo quod dabo eis regnum Hierusalem quod dedissem Israheli 11 Et assumam mihi gloriam eorum, et dabo haec tabernacula æterna quæ præparaveram eis. 12 lignum vitae erit illis in odore unguenti; non laborabunt, neque laborabunt. 13 Ite, et accipietis : rogate vobis dies paucos ut minorentur : jam paratum est vobis regnum : vigilate. 14 testare testare caelum et terram. contrivi enim malum et creavi bonum, quoniam vivo ego, dicit Dominus. 15 mater, conplectere filios tuos, educa illos cum laetitia, confirma pedes eorum sicut in columna: quia te elegi, dicit Dominus. 16 et resuscitabo mortuos de locis suis et de monumentis educam illos, quoniam cognovi nomen meum in Israel.
12
17 noli timere, mater filiorum, quoniam te elegi, dicit Dominus. 18 In auxilium tuum mittam servos meos Esay et Ieremiam, quorum consilio sanctificavi et praeparavi tibi duodecim arbores oneratas variis fructibus, 19 Et totidem fontes lacte et melle manantes, et septem montes fortes, super quos germinant rosae et lilia, quibus implebo filios tuos gaudio. 20 fac iudicium viduae et iudica pupillo da pauperi pupillo defende nudum vestite 21 Sana contritos et infirmos, ne derideas claudum, defende debilem, et cæcus in conspectum cordis mei veniat. 22 Serva senex et puer in muris tuis. 23 Ubicumque inveneris mortuos, tolle eos et sepeli, et dabo tibi primum in resurrectione mea. 24 Sede, populus meus, et requiesce, quia adhuc venit requies tua. 25 Nutrix bona, nutri filios tuos; pedibus stabunt. 26 servos quos tibi dedi, nemo ex eis interiet; de numero enim tuo requiram eos. 27 Noli fatigari : cum enim venerit dies tribulationis et tristitiae, alii flebunt et dolebunt, tu autem eris hilaris et abundabis. 28 zelabunt gentes et nihil adversum te poterunt, dicit Dominus. 29 manus meae tegent te, ne filii tui gehennam videant. 30 Exsulta, mater, cum filiis tuis; liberabo te, dicit Dominus. 31 filios tuos dormientes memorare, quoniam ego eos educam de latibulis terrae et misericordiam cum illis faciam, quoniam misericors sum, dicit Dominus omnipotens. 32 Amplectere filios tuos, donec veniam, et miserebor illis: quoniam exuberant putei mei, et gratia mea non deficiet. 33 ego Ezra accepi praeceptum Domini in monte Oreb ut vadam ad Israhel. ad quos cum venissem, reprobaverunt me et spreverunt mandatum Domini. 34 Ideoque vobis dico, gentes, quae auditis et intellegitis: expectate pastorem vestrum, requiem æternam dabit vobis. prope est enim, qui venturus est in fine saeculi. 35 Estote parati ad mercedem regni, quia lux perpetua lucebit vobis in sæcula sæculorum. 36 fugite umbram saeculi huius, accipite iucunditatem gloriae vestrae. ego testor palam salvatorem meum. 37 Accipite donum quod vobis datur, et gaudete, gratias agentes ei qui vos ad regnum cæleste duxit. 38 surgite et state et videte numerum signatorum in convivio Domini. 39 qui de umbra saeculi transtulerunt. non quasi me dereliquistis, sed vos ipsos, dicit Dominus. 28 haec dicit Dominus omnipotens: non oravi te ut patrem filiorum, ut matrem filiae, et ut nutrix infantibus suis?
29 ut eritis mihi in populum et ego sim vester Deus ut filii mei sitis, et ego vobis in patrem? 30 ita vos collegi ut gallina filios suos sub alas suas. proiciam vos a facie mea. 31 oblationes mihi cum obtuleritis, avertam faciem meam a vobis; dies enim festos vestros et neomenias et circumcisiones carnis repudiavi. 32 ego misi pueros meos prophetas ad vos, quos acceptos interfecistis et laniastis corpora illorum, quorum sanguinem exquiram, dicit Dominus. 33 haec dicit Dominus omnipotens: domus vestra deserta est, proiciam vos sicut ventus stipulam. 34 et filii procreationem non facient. quoniam mandatum meum vobiscum neglexerunt et quod malum est coram me fecerunt. 35 tradam domus vestras populo venienti. qui a me non audistis, sed me credent. quibus signa non feci, sic facient quae praecepi illis. 36 Prophetas non vident, et peccata sua memorabuntur, et agnoscent eos. 37 testor populi venientis gratiam, cuius parvuli exultant cum laetitia: et me non videntes oculis corporalibus, spiritu tamen credunt quod dico. 38 Et nunc, frater, ecce! et accepistis splendidas tunicas a Domino. 40 Numera tua Sion, et conclude candidatos tuos, qui legem Domini conpleverunt. 41 filiorum tuorum, quos optabas, plenus est numerus; roga imperium Domini, ut sanctificetur populus tuus, qui vocatus est ab initio. 42 ego Ezra vidi in monte Sion turbam magnam, quam numerare non potui, et omnes canticis conlaudabant Dominum. 43 Et erat in medio eorum iuvenis excelsus statura ceteris omnibus, et in singulis capitibus singula ponebat diadema, et sublimior erat; quod valde miratus sum. 44 Et interrogavi angelum, et dixi : Quid sunt isti, domine ? 45 qui respondens dixit mihi: hii sunt qui mortalem tunicam deposuerunt et inmortalem sumpserunt et confessi sunt nomen Dei; nunc coronantur et accipiunt palmas. 46 et dixi ad angelum: ille iuvenis quis est, qui eis coronas inponit et palmas in manus tradit? 47 qui respondens dixit mihi: ipse est Filius Dei, quem in saeculo confessi sunt. ego autem magnificare eos coepi, qui fortiter pro nomine Domini stabant. 48 dixit autem ad me angelus vade et adnuntia populo meo qualia et quanta mirabilia Domini Dei tui vidisti CAPUT III 1 Anno tricesimo primo post contritionem civitatis in Babylone fui, et turbatus sum in strato meo, et cogitationes meae ascenderunt super cor meum;
13
2 Quia vidi desolationem Sion, et opes eorum qui habitant in Babylone. 3 et commotus est spiritus meus, et coepi loqui verba timore Altissimi et dixi: 4 Domine, qui dominaris, ab initio locutus es, cum plantasti terram, et teipsum solum, et præcepisti populo meo: 5 et dedisti corpus Adae sine anima, quod erat factura manuum tuarum, et insuflasti in eum spiritum vitae, et factus est vivens coram te. 6 et induxisti eum in paradisum, quem plantavit dextera tua antequam terra adventaret. 7 eique mandasti ut diligas viam tuam quam praevaricatus es et statim posuisti mortem in eo et in generationibus eius ex quibus gentibus et tribus et populis et cognatis suis 8 Et ambulavit omnis populus in voluntate sua, et fecit mirabilia coram te, et despexerunt mandata tua. 9 et iterum, iterum processu temporis adduxisti diluvium super eos qui habitant in hoc mundo, et disperderes eos. 10 et factum est in uno casui eorum, sicut Adae mors sic et his diluvium. 11 dereliquisti autem ex his unum Noe cum domo sua; ex quo omnes iusti. 12 Et factum est, cum multiplicati essent qui inhabitant super terram, et fecerant filios multos, et populus magnus, incipientes iterum esse impii a prioribus. 13 Cum autem male vixerunt coram te, elegi te ex eis virum, cui nomen erat Abraham. 14 Ipsum dilexisti, et demonstrasti ei voluntatem tuam solius. 15 et pepigisti cum eo pactum sempiternum, promittens ei quod non reliqueris semen eius. 16 et dedisti ei Isaac, et Isaac, et dedisti Iacob et Esau. Jacob autem, elegisti eum ad te, et ab Esau, et factus est Iacob in multitudine magna. 17 et factum est cum educeres semen eius ex Aegypto, et adduxisti eos super montem Sina. 18 et inclinasti caelos, constituisti terram, * commovisti universam terram, et tremere fecisti abyssos, et conturbasti saeculum saeculi. 19 Et transivit gloria tua portas quattuor, ignis et terrae motus et spiritus et frigoris; ut dares semini Jacob legem, et generationi Israel diligentiam. 20 et non abstulisti ab eis cor nequam, ut lex tua fructum afferat in eis. cor enim malignum baiulans primus Adam transgressus et victus est. et omnes qui ex eo nati sunt. 22 Sic facta est permanens infirmitas; et lex in corde populi cum malignitate radicis; ita discesserunt boni, et adhuc mali morati sunt. 23 Et transierunt tempora, et finiti sunt anni: tunc suscitasti te servum nomine David: 24 quam iussisti aedificare civitatem nomini tuo et offerre tibi incensum et oblationes in ea.
25 Hoc autem factum est cum multis annis, et qui habitabant in civitate, dereliquerunt te; 26 Et fecit per omnia sicut Adam, et omnes generationes ejus: erant enim et ipsi cor nequam. 27 Et dedisti civitatem tuam in manu inimicorum tuorum. 28 Numquid ergo meliores sunt isti qui inhabitant Babylonem: propterea dominantur Sion? 29 et cum venissem illuc, et vidi sine numero impietates, et vidisset anima mea multos malefactores in tricesimis istis. aurem tuam, ut dereliquit me cor meum. 30 Vidi enim quomodo pateris eos peccantes, et pepercisti malignis: et perdidisti populum tuum, et servasti inimicos tuos, et non significasti. 31 non memini me quomodo haec relinquerentur: si ergo sunt ex Babylone meliores quam Sion? 32 aut est alius populus qui cognovit te praeter Israhel? aut quae generatio sic credidit testamentum tuum sicut Iacob? 33 quorum merces non conparuit neque labor fructificavit; pertransiens enim pertransivi in gentibus, et vidi abundantes eas et non memorantes mandatorum tuorum. 34 appende nunc in statera malitiam nostram, et ipsorum qui habitant in mundo. et non invenietur nomen tuum nisi in Israel. aut quando non peccaverunt in conspectu tuo qui habitant terram? aut quae gens sic observavit mandata tua? 36 Invenies Israel ex nomine mandata tua custodisse; gentes autem non. CAPITULUM 4 1 Et misit ad me angelus, cui nomen Uriel: 2 et dixit: exiit cor tuum in hoc mundo, et comprehendere cogitas viam Altissimi? 3 Et dixi: Etiam Domine. et respondit ad me et dixit: tribus modis missus sum ostendere tibi et tres similitudines coram te proponere; 4 Quod si dixeris mihi: et viam, quam vis videre, ostendam tibi, et ostendam tibi unde veniat cor pravum. 5 et dixi: loquere, dominus meus. Et dixit ad me : Vade, et appende mihi ignem : et metire me flante vento, et revoca me die praeterita. 6 et respondi et dixi: quis potest homo hoc facere, ut interroges de me? 7 Et dixit ad me: Si interrogo ego te, quam magnae mansiones in medio mari, aut quot fontes sunt in principio abyssi, aut quot fontes super firmamentum sunt, aut quae sunt exitus aquarum. paradisum; 8 forte diceres mihi: in abyssum non descendi, nec in infernum adhuc, nec in caelum umquam ascendi.
14
9 nunc autem non interrogavi te nisi de igne et vento, et diem per quem transisti, et a quibus separari non potes, et nihil mihi dabis de eis. 10 dixitque ad me: tua sunt, et quae apud te sunt, nescis; 11 quomodo ergo poterit vas tuum viam Altissimi comprehendere, et nunc exterius corrupto mundo intelligere corruptionem manifestam in conspectu meo? 12 et dixi ad eum : melius est nos omnino non esse, quam adhuc vivere in iniquitate, et pati, et nescire unde sit. 13 et respondit ad me et dixit: veni in saltum in campum, et consilium fecerunt arbores; 14 et dixerunt: Venite, eamus et pugnabimus contra mare, ut recedat ante nos, et faciamus nos ultra silvas. 15 Et inierunt consilium maris similiter, et dixerunt: Venite, ascendamus et subiciamus silvas campi, ut et ibi faciamus nobis aliam regionem. 16 Incassum cogitatus silvæ; venit enim ignis et consumpsit eam. 17 similiter et cogitatus fluctuum maris, stetit enim harena et prohibuit eam. 18 Si esses inter duo ista, quem incipis iustificare? aut quem condemnas? 19 et respondi et dixi: utrique vanam cogitationem cogitaverunt, terra enim data est silvae, et locus maris portans flumina. 20 et respondit ad me et dixit: tu recte iudicas; cur autem et teipsum non iudicas? 21 sicut enim terra data est silvae et mare flumina eius, sic qui inhabitant terram nihil intellegunt nisi quod super terram est; qui supra altitudinem caelorum sunt. 22 Et respondi et dixi: Obsecro, Domine, intellegam; 23 non enim de sublimibus curiosus esse voluimus, sed transeuntium cotidie scilicet, propter quod in opprobrium gentibus tradetur Israel, et propter quam causam populus, quem dilexisti, datur. ad gentes inpias, et patrum nostrorum irrita nulla est lex, et scripta inutilia fiunt, 24 Et transimus de mundo sicut locustæ, et vita nostra est stupor et timor, et non sumus digni ad misericordiam consequendam. 25 Quid ergo faciet nomini eius, quo vocati sumus? horum rogavi. 26 et respondit ad me et dixit: si quaeras, eo magis miraberis; mundus enim ieiunat transire; 27 et non capit quae iustis repromittuntur in posterum: plenus est enim hic mundus iniquitatibus et infirmitatibus meis. 28 de hoc autem ngs qua me rogas, referam ; Seminatur enim malum, et nondum venit perditio eius. 29 Si ergo non inversus est quod seminatum est, et discesserit locus ubi seminatum est malum, non potest venire qui seminatum est bonum.
30 granum enim seminis mali seminatum est in corde Adam ab initio, et quanta impietas usque ad tempus illud? et quantum dabit adhuc, donec veniat tempus triturandi? 31 apud te autem cogita, granum mali seminis quantum fructum impietatis generaverit. 32 Cum autem exscindentur spicae, quarum non est numerus, quam magnam aream incipient facere? 33 et respondi et dixi: quo et quando haec? quare modici et mali anni nostri? 34 et respondit ad me dicens noli festinare supra Altissimum est enim festinatio tua inanis est super eum quoniam multum excessisti 35 nonne de his interrogaverunt animae iustorum in promptuariis suis dicentes: usquequo spero sic? quando venit fructus areae mercedis nostrae? 36 Ad haec autem respondens Urihel archangelus dixit: “ Etiam cum impletur numerus seminum in vobis, ipse enim ponderavit mundum in statera. 37 In mensura mensus est tempora; numero autem dinumeravit tempora. nec se movebit nec excitabit donec dicta mensura impleatur. 38 et respondi et dixi: dominator domine, sed et nos omnes pleni sumus impietate. 39 et forte propter nos area justorum non impleta est propter peccata habitantium in terra. 40 et respondit ad me et dixit: vade ad praegnans et pete ab ea in qua confecerit novem menses suos, si ultra in utero habeat partus eius. 41 et dixi: non potest, domine. Et dixit ad me : In inferna gazophylacia animarum sunt sicut vulva feminae; 42 Sicut enim festinat parturiens fugere necessitatem partus, sic haec festinant tradere ea quae committuntur. 43 { Ab initio vide quid volueris videre, annuntietur tibi. 44 et respondi et dixi: si inveni gratiam in oculis tuis, et si fieri potest, et si occurro, 45 { Ostende ergo mihi si quid sit futurum quam quod praeteritum est, aut plus, quam futurum est. 46 Praeterita scio, sed quid futurum sit nescio. 47 et dixit ad me : Sta a dextris, et exponam tibi. 48 Et stabam, et vidi, et ecce transiit ante me clibanus calefactibilis: et vidi, et ecce stabat fumus. 49 Post hæc transiit ante me nubem aquosam, et demisit pluviam multam in tempestate. et cum transisset impetus pluviae, manserunt guttae; 50 et dixit ad me: vide apud temetipsum; sicut pluvia plus quam guttae, et sicut ignis plus quam fumus; sed remanent guttae et fumus: sic plus, quod praeteritum est, plus exceditur. 51 et oravi et dixi: vivo, putas, usque ad illud tempus? aut quid fiet in diebus illis? 52 respondit ad me et dixit: de signis de quibus me perrogas, ex parte possum tibi dicere: de vita autem tua non sum missus dicere tibi. nescio enim.
15
CAPITULUM 5
23 et ait domine dominaris de omnibus lignis terrae et de cunctis arboribus eius elegi te vitem unam 24 Et inter omnes terras orbis terrarum, elegi te foveam unam, et inter omnes flores ejus lilium unum. 25 Et ex omnibus profundis maris implesti te unum flumen, et omnium civitatum aedificatarum sanctificasti tibi Sion. 26 Et ex omnibus avibus quae creata sunt te nominasti columbam unam: et ex omnibus animantibus quae factae sunt tibi unam ovem; 27 Et inter omnes populos, unum te populum acquisisti: et huic populo, quem dilexisti, legem dedisti omnibus probatam. 28 Et nunc, Domine, cur tradidisti unum populum multis? et super unam radicem parasti alios, et cur dispersisti unicum tuum populum in multis? 29 et conculcaverunt qui contradicebant sponsionibus tuis, et testamentis tuis non credentes. 30 Si tantum oderis populum tuum, et affligas eos manu tua. 31 Cum autem hæc verba locutus sum, angelus qui nocte veniebat ad me, missus est ad me. 32 et dixit ad me: Audi, et ego docebo te; Audi verbum quod dico, et narrabo tibi amplius. 33 et dixi: loquere, dominus meus. Et dixit ad me: Contristatus es in mente propter Israel: diligis illum meliorem quam fecit qui fecit? 34 et dixi: non, Domine: sed dolor nimis locutus sum: quoniam renes mei contriverunt me omni hora, dum laboro comprehendere viam Altissimi, et exquirere partem iudicii eius. 35 et dixit ad me: non potes. Et dixi : Quare Domine ? unde ergo natus sum? aut quare non fuit in utero matris meae sepulchrum meum, ut non viderem laborem Iacob et laborem stirpis Israel? 36 et dixit ad me: recense me quae nondum sunt, collige me scoriam quae sparsa est; 37 Aperi mihi clausi, et educ me ventos, qui in eis sunt clausi, ostende mihi vocis imaginem: et tunc annuntiabo tibi quod laboras scire. 38 et dixi: dominator domine, quis enim potest haec scire, nisi qui cum hominibus habitationem non habet? 39 ego autem insipiens sum quomodo ergo possum dicere de quibus me interrogas 40 et dixit ad me: quomodo non potes facere omnia quae dixi, sic non poteris invenire iudicium meum aut finem caritatis quem pro populo meo promisi. 41 et dixi: ecce, domine, tu autem prope es his qui in fine sunt, et quid facient qui ante me sunt aut nos aut qui post nos? 42 et dixit ad me: coronae adsimilabo iudicium meum. 43 et respondi et dixi: non posse facere quae facta sunt et nunc sunt et quae futura sunt. ut iudicium tuum citius ostendes?
1 Verumtamen venientes signa, ecce venient dies, et capientur qui inhabitant super terram; multa et nudabuntur, et sperabunt in terra; 2 Sed augebitur iniquitas super id quod nunc vides, aut quod audisti. 3 Terram quam nunc vides habere radicem, et subito videbis. 4 Si autem Altissimus vivere det te, videbis post tubam tertiam, quod repente sol fulgebit in nocte, et luna ter in die: 5 et de ligno sanguis stillabit, et lapis dabit vocem suam, et turbabitur populus; 6 et reget quem non sperant qui inhabitant super terram; et volatilia conmigrationem facient simul; 7 et mare Sodomitum pisces reiciet. et clamorem faciet in nocte, quam non noverunt multi, sed omnes vocem eius audient. 8 Et erit in multis locis confusio, et iterum ignis emittitur, et ferae mutabunt loca sua, et mulieres menstruatae monstrabunt; 9 et aquae salsae invenientur in dulci, et omnes amici invicem destruent; tunc se abscondet, et intellectus se subtrahet in thalamum suum; 10 et quæretur a multis, et non inveniatur: tunc multiplicabitur iniquitas et incontinentia super terram. 11 et interrogabit et terra una et dicet iustitia quae fecit iustum abiit per te? Et dicet : Non. 12 Simul homines sperabunt, et nihil obtinebunt: laborabunt, et viae eorum non prosperabuntur. 13 Ostendere tibi signa quæcumque permiseris. et si iterum oraveris, et fleas sicut nunc, et etiam dies ieiunans, majora audies. 14 et evigilavi, et corpus meum horruit valde, et anima mea turbata est ut deficeret. 15 Et tenuit me angelus, qui loquebatur mecum, et confortavit me et statuit me super pedes meos. 16 Et factum est in nocte secunda, et venit ad me Salathiel princeps populi, dicens: Ubi fuisti? et quare tristis est facies tua? 17 nescis quoniam tibi creditus est Israhel in terra captivitatis eorum 18 exsurge ergo et gusta panem alicuius, et ne derelinquas nos sicut pastor gregem suum in manibus luporum malignorum. 19 et dixi ad eum: vade a me et non ad me accedas. Et audivit quid locutus sum, et recessit a me. 20 et ego ieiunavi diebus septem ululans et plorans, sicut mihi mandavit Urihel angelus. 21 et factum est post dies septem, et iterum cogitationes cordis mei molestae erant mihi valde. 22 et resumpsit anima mea spiritum intellectus, et coepi loqui cum Altissimo adhuc.
16
44 et respondit ad me et dixit: non potest creatura festinare super factorem. nec eos simul, qui in eo creati fuerint, teneat mundus. 45 et dixi sicut dixisti servo tuo quia tu, qui das vitam omnibus, vivificasti et creaturae quam creasti, et portavit eam creatura; nunc statim adesse. 46 et dixit ad me: interroga matricem mulieris et dices ad eam: “Si paries, quare non simul, sed per unum? Rogate ergo eam, ut decem filii sint statim n. 47 Et dixi : Non potest : sed oportet facere per spatium temporis. 48 et dixit ad me: et ego dedi matricem terrae his qui seminantur in ea, temporibus suis. 49 Sicut enim puer parvulus non peperit ea quae sunt senioris, sic disposui mundum quem creavi. 50 et rogavi et dixi: quia iam dedisti mihi viam, pergam loqui coram te; mater enim nostra, de qua dixisti mihi, quod iuvenis est, iam appropinquat ad senectutem. 51 et respondit ad me et dixit: interroga quae parit, et dicet tibi. 52 Dic ei : Quare hi quos genuisti nunc, sicut antea, sed statura minus ? 53 et dicet tibi et ipsa: aliter sunt qui in iuventute virtutis nati sunt, et aliter qui in tempore senectutis deficiente vulva nati sunt. 54 Videte ergo et vos, quod minores estis, quam qui ante vos fuerunt. 55 et sic sunt qui post vos minus quam vos estis sicut creaturae quae iam incipiunt esse senescunt et transierunt robur iuventutis. 56 et dixi: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ostende servo tuo per quem visitas creaturam tuam.
8 dixitque ad me ab Abraham ad Isaac quando nati sunt ex eo Iacob et Esau tenebat manus Iacob primum plantam Esau 9 finis enim saeculi Esau, et principium sequentis Iacob. 10 et manus hominis inter calcaneum et manum hominis: aliud interroga, Ezra, non interroges. 11 et respondi et dixi: dominator domine, si inveni gratiam in oculis tuis. 12 Ostende, obsecro, servo tuo finem signorum tuorum. 13 { Et respondit, et dixit mihi: Sta super pedes tuos, et audi vocem magnam sonantem. 14 Et erit : sicut motus magnus ; locus autem, ubi stas, non movebitur. 15 Ideoque cum loquitur, nolite timere: finis enim, et fundamentum terræ intelligitur. 16 Quare? horum enim sermo tremit et movetur: scit enim horum finem esse mutandum. 17 Factum est autem, cum audissem, surrexi super pedes meos, et audivi, et ecce erat vox loquens, et vox erat quasi vox aquarum multarum. 18 et dixit: Ecce dies veniunt, et incipiam adpropinquare, et visitare habitantes in terra, 19 et visitabo super eos quid laederent iniustitiae suae et cum impleta fuerit afflictio Sion 20 Et cum completus fuerit mundus, qui evanescere coeperit, tunc ostendam signa hæc : aperientur libri ante firmamentum, et videbunt omnes simul. 21 Et loquentur filii anniculi in vocibus suis: prægnantes pariunt infantes trium vel quatuor mensium, et vivent et resurgent. 22 Et subito seminata apparebunt semina, subito plena erunt vacua. 23 et tuba canet cum sono, quam cum omnes audierint, subito timebunt. 24 In tempore illo pugnabunt amici quasi hostes ad invicem, et timebunt terra cum his qui habitant in eo: fontes fontium stabunt, et non deficient in horis tribus. 25 Quisquis ex his omnibus quæ locutus sum tibi, effugiet, et vide salvationem meam, et finem mundi tui. 26 Et videbunt viri qui suscepti sunt, qui mortem non gustaverunt a nativitate sua: et cor incolarum mutabitur, et in alium sensum convertetur. 27 delebitur enim malum et extinguetur dolus. 28 Florebit autem fides, vincetur corruptela, et ostendetur veritas quæ sine fructu fuit. 29 et cum ille loqueretur mihi et ecce, paulatim considerabam eum, ante quem stabam. 30 Et dixit ad me haec verba; Veni ut ostenderem tibi tempus noctis venturi. 31 Si adhuc plus rogaveris, et iterum ieiunas septem diebus, maiora tibi referam in die quam audivi. 32 Quia apud Altissimum audita est vox tua: vidit enim Fortis iustitiam tuam, vidit et pudicitiam tuam, quam habuisti ab adulescentia tua.
CAPUT VI 1 et dixit ad me in principio cum terra fieret antequam fines mundi steterunt aut venti flaverunt 2 antequam tonitruum fieret atque inluminaretur nec umquam fundamenta paradisi iacerentur 3 Priusquam viderentur speciosi flores, aut in perpetuum mobiles potentiae constitutae, antequam innumerabilis multitudo angelorum conveniret, 4 Aut certe antequam mensurae firmamenti nominarentur altitudines caeli, aut semper in Sion calebant caminis; 5 et antequam anni quaererentur, aut semper inventa sunt in nunc peccantium, antequam signarentur qui fidem thesauri congregaverunt: 6 Haec ego considerabam, et per me solum facta sunt omnia, et per nullum alium: per me quoque, et per alium finientur. 7 et respondi et dixi: quae est separatio temporum? aut quando prioris finis, et sequentis initium?
17
33 et propter hoc misit me ut ostenderem tibi haec omnia et dicerem tibi confide et noli timere 34 et noli festinare cum praeteritis temporibus cogitare vana, ut non festines ab novissimis temporibus. 35 Et factum est post hæc, et flevi iterum, et similiter ieiunavi septem diebus, ut implerem tres hebdomades quas dixit mihi. 36 et factum est in octava nocte, et cor meum iterato turbabatur in me et coepi loqui coram Altissimo. 37 inflammabatur enim spiritus meus valde et anima mea anxiabatur. 38 et ego dixi domine tu locutus es ab initio creaturae usque ad diem primum et sic dixisti Fiat caelum et terra; et opus perfectum erat verbum tuum. 39 Tunc erat spiritus, et tenebrae, et silentium undique; vox hominis nondum formata. 40 Tunc præcepisti ut benedixisti de thesauris tuis, ut appareat opus tuum. 41 et in die secundo iterum creasti spiritum firmamenti et imperasti ei ut divideret et divisionem faceret inter aquas, ut pars una ascenderet, altera deorsum maneret. 42 Tertio die imperasti ut in septima parte terræ congregentur aquæ: sex partes siccasti, et conservasti eas, ut ex his sint quaedam plantata a Deo, et culta, ut serviant tibi. 43 Ut enim verbum tuum factum est, opus factum est. 44 illico enim fructus innumerabiles, et delectationes multae et variae gustui, et flores incommutabilis coloris et odoris miri odoris: et hoc factum est die tertia. 45 Quarta die imperasti ut sol luceret, et lunam illuminaret, et stellae essent in ordine: 46 Et mandasti eis ut servirent homini, quod erat faciendum. 47 Quinto die dixisti septimam partem, ubi congregatae sunt aquae, ut faceret animalia, volatilia et pisces: et ita factum est. 48 aqua enim muta et sine vita ad imperium Dei viventia peperit, ut omnes homines laudarent mirabilia tua. 49 et constituisti duo animalia, unum quod vocasti Henoch et alterum Leviathan. 50 et separasti alterum ab altero : septima enim pars, ubi scilicet aqua congregata erat, utrumque non teneret. 51 Henoch dedisti partem unam, quae siccata est tertio die, ut inhabitet in eadem parte, in qua sunt montes mille. 52 Leviathae autem dedisti septimam partem humidam. et servasti quem vis, et quando. 53 sexto die imperasti terrae, ut in conspectu tuo pariat bestias et iumenta et reptilia; 54 et post hos, Adam, quem fecisti dominum universae creaturae tuae: ex ipso sumus omnes, et populus quem elegisti. 55 haec omnia coram te Domine locutus sum quia propter nos fecisti mundum
56 et reliquos populos, qui veniunt et de Adam, dixisti nihil esse, sed similem esse sputo: et assimilasti abundantiam eorum usque ad guttam quae de vase cadit. 57 Et nunc, Domine, ecce istae gentes quae in nihilum deputatae sunt dominari nostri et devorare nos. 58 nos autem populus tuus quem vocasti primogenitum, unigenitum, aemulatorem, carissimum, traditi sumus in manibus eorum. 59 Si enim nunc factus est mundus, quare non habemus hereditatem cum mundo? usquequo hoc sustinebit? CAPITULUM 7 1 Et cum consummassem verba hæc, missus est ad me angelus qui noctes ante me misit. 2 et dixit ad me: Surge, Ezra, et audi verba mea, quae veni nuntiare tibi. 3 et dixi: loquere, dominus meus. et dixit ad me: mare positum est in latitudine, ut sit altum et magnum. 4 Sed aditus erant angustis ac flumini; 5 Quis ergo potest exire in mare ut videret eum, et regeret eam? si non per angustias, quomodo in latitudinem venire potuit? 6 Est etiam aliud; Civitas aedificata est, et posita super latitudinem, et plena est omnibus bonis. 7 Angustus est introitus ejus, et positus in ruinam periculosa, quasi ignis a dextris et a sinistris; 8 Vna autem via inter utrumque, etiam inter ignem et aquam, tam exiguum est, ut non possit ne illico quispiam egrediatur. 9 Si hæc civitas nunc data est homini in hæreditatem, si non transibit ante eam periculum, quomodo accipiet hanc hæreditatem ? 10 Et dixi: Sic est, Domine. Et dixit ad me: Sic et pars Israel est. 11 quia propter eos feci mundum, et cum praevaricatus sit Adam praecepta mea, tunc statutum est quod nunc factum est. 12 tunc angustiae saeculi introitus, tristitiae et aerumnae pleni; pauci et mali; nam maioris saeculi introitus spatiosi et securi et facientes inmortalitatis fructum. 14 Si ergo non intrabunt qui vivunt angusta ista et vana, non possunt recipere quae reposita sunt. 15 nunc ergo tu quare conturbaris, corruptibilis cum sis? et quid moveris tu, cum sis mortalis? 16 Cur non cogitasti hoc potius quod futurum est, quam quod praesens est? 17 et respondi et dixi: domine dominator, tu ordinasti in lege tua ut iusti hereditabunt haec, impii autem peribunt. 18 Sed justi angustiae patientur, et sperabunt in latitudine: quia angusta passi sunt qui impie egerunt, et non videbunt latitudinem. 19 Et dixit ad me. Non est iudex super Deum, et non est intelligens super Altissimum.
18
pereant enim multi praesentes, quam neglegatur quae anteposita est Dei lex. 21 mandans enim mandavit Dominus venientibus quando venerunt, quid facientes viverent, et quid observantes non punirentur. 22 hii autem non sunt persuasi et contradixerunt ei. sed auscultabat eum, et vana cogitabat; 23 et decepti sunt in iniquitatibus suis. et de Altissimo, quia non est; et vias eius non cognoverunt; 24 et legem ejus spreverunt, et testamenta ejus negaverunt. in præceptis eius fideles non sunt, et opera eius non fecerunt. 25 propter hoc, Ezra, vacua vacuis et plena plenis. 26 Ecce tempus veniet, ut signa quae dixi tibi haec erunt, et sponsa apparuerit, et apparebit egrediens, quod nunc sublatum est de terra. 27 Et quicumque liberatus est a malis, videbunt mirabilia mea. revelabitur enim filius meus Jesus cum his qui cum eo sunt, et qui relicti sunt annis quadringentis. 29 Post hos annos morietur filius meus Christus, et omnes homines qui habent vitam. 30 et convertetur saeculum in antiquum silentium diebus septem sicut in prioribus initiis, ita ut nemo derelinquatur. 31 et post dies septem, et mundus iam non evigilans resurget et moritur corruptus 32 Et terra reddet qui in eam dormiunt, et pulvis qui in silentio habitant, et abscondita tradent animas quas eis traditi sunt. 33 Et apparebit Altissimus in throno judicii, et miseria pertransibit, et longævus erit finis. 34 Judicium autem tantum permanebit, veritas stabit, et fides convalescet. 35 et opus subsequetur, et merces ostendetur, et praevalebit bona operatio, et mala opera non dominabuntur. 36 et dixi: Abraham primus oravit pro Sodomis, et Moyses pro patribus, qui peccaverunt in deserto. 37 Et Iesus post eum in Israel in tempore Achan; 38 Samuel autem et David in interitum, et Salomon pro his qui futuri sunt in sanctuarium: 39 et Helias pro iis qui pluviam acceperunt; et pro mortuis, ut viveret; 40 et Ezechias pro populo in tempore Sennacherib: et multi pro multis. 41 Sic autem nunc, quoniam increvit corruptionem, et iniquitas increvit, oraverunt justi pro impiis, quare non sic et nunc? 42 et respondit ad me et dixit: non est finis praesentis vitae, ubi manet gloria multa; Ideo oraverunt pro infirmis. 43 dies autem leti finis huius temporis et initium inmortalitatis futurorum in quo praeteritum est corruptibile.
44 Finita est intemperantia, abscisa est infidelitas, crevit iustitia, orta est veritas. 45 Tunc nemo poterit misereri ejus, qui inopem est, nec affligere eum qui vicerit. 46 et respondi et dixi: hoc est primum et novissimum verbum meum, quia melius fuit Adamo terram non dedisse: aut cum datum esset ei, prohibere eum a peccato. 47 Quid enim prodest hominibus nunc in praesenti vivere in tristitia, et post mortem quaerere supplicium? 48 o tu quid fecisti Adam? nam etsi tu peccasti, non solus es, sed nos omnes qui ex te veniunt. 49 Quid enim nobis prodest, si promissum est nobis inmortale tempus? s opera quae mortem fecimus ? 50 et promittitur nobis spes aeterna, cum ipsi nequissimi vani facti sint? 51 et quoniam condita sunt nobis tabernacula salutis et salutis, cum male vixerimus? 52 Et quoniam laus Altissimi custoditur in his qui caste vixerunt, cum in via omnium iniquitatum ambulaverimus? 53 et ostendetur paradisus, cuius fructus manet in saeculum saeculi, ubi est securitas et medicina, quoniam non intrabimus in eum? 54 (In ingratis enim locis ambulavimus). 55 et super stellas fulgebunt facies eorum qui abstinentiam habuerunt, nostrae vero facies super tenebras nigrae? 56 Nam, cum vixerimus, et iniquitatem fecerimus, non cogitabamus ut incipiamus pati pro illo post mortem. 57 et respondit ad me et dixit: haec est conditio pugnae, quam pugnabit homo qui natus est super terram. 58 quoniam si victus fuerit, patientur ut dixisti: si autem vicerit, accipiet verbum quod dico. 59 Hæc est enim vita, quam locutus est Moyses ad populum cum vixit, dicens : Elige tibi vitam ut vivas. 60 et non crediderunt ei neque prophetae post eum neque me qui locutus est eis 61 ut non sit eis maeror in exitu illorum, sed in his qui confidunt in salutem. 62 et respondi et dixi : scio , Domine , quia misericors vocatur Altissimus , quoniam miseretur eorum qui nondum venerant in mundum , 63 Sed et in eos, qui convertuntur ad legem eius; 64 et quoniam patiens est, et longanimitas eorum, qui peccaverunt, sicut creaturae eius; 65 se autem munificum esse, nam dare paratus est ubi opus fuerit. 66 et quod multae misericordiae sit, multiplicat enim misericordiam praesentibus et praeteritis et futuris. 67 Si enim non multiplicaverit misericordiam suam, non permanebit in eis qui in eo hæreditatem capient. 68 si enim hoc non fecit, ut remissio eorum qui peccaverunt iniquitates, non remaneret hominum millesima pars hominum.
19
69 et cum iudicaret, si non remitteret his qui verbo suo curati sunt, et multitudinem contentionum expelleret; 70 Pauci admodum sint in multitudine innumerabili fortassis relicti.
20 Domine, qui habitas in sæcula sæculorum, qui conspicis de sursum in cælo et in aere; 21 Cuius thronus inaestimabilis est; cuius gloria non comprehenditur; coram quo stant agmina Angelorum cum tremore, 22 quorum servitus est in vento et igne. cuius sermo uerax est et dicta constans; cuius prae- ceptum validum est et praescriptum terribile. 23 quorum aspectus profunditates siccat, et indignatio tabescere facit montes. quod est verum testimonium. 24 Exaudi orationem servi tui, et auribus percipe deprecationem creaturae tuae. 25 dum enim vivo loquar et dum sapio respondeam. 26 Ne aspicias populi tui delicta. sed super eos qui tibi in veritate serviunt. 27 nec adtendas impie agentium studia, sed qui tua testimonia cum doloribus custodierunt. 28 neque cogites qui in conspectu tuo false conversati sunt, sed memorare qui ex voluntate tuum timorem cognoverunt. 29 neque volueris perdere qui pecorum mores habuerunt. sed vide eos qui legem tuam splendide docuerunt. 30 ne indigneris eis qui bestiis peius sunt iudicati. sed diligas eos qui semper in tua gloria confiderunt. 31 Quoniam nos et patres nostri in infirmitate hac, sed propter nos peccatores misericors vocaberis. 32 Si enim desideraveris ut nostri miserearis, diceris misericors, nobis scilicet non habentibus opera iustitiae. iusti enim, quibus sunt operae multae repositae apud te, ex propriis operibus recipient mercedem. 34 Quid est enim homo, ut ei indigneris? aut quae generatio corruptibilis, ut ita amari esses in eam? 35 Nam vere nemo in his qui nascuntur, impie egit; et inter fideles nemo est qui non male fecerit. 36 In hoc enim, Domine, iustitia tua et bonitas tua declarabitur, si miserearis eis, qui non habent fiduciam bonorum operum. 37 Et respondit ad me, et dixit : Quaedam recte locutus es, et fiet secundum verba tua. 38 quoniam quidem ego non arbitror eos qui ante mortem peccaverunt ante iudicium ante interitum 39 Ego autem exsultabo super dispositionem iustorum, et recordabor peregrinationis eorum, et salutis ac praemii, quod illis est. 40 quomodo ergo locutus sum, sic et erit. 41 sicut enim agricola seminat in terram multum et plantat multas arbores et quod seminatum est bonum in tempore suo non ascendit nec omne quod plantatum est radicem habet sic et eorum qui seminantur in orbem; non omnes salvi erunt. 42 et respondi et dixi: si inveni gratiam loquar. 43 sicut agricolae semen si non ascenderit et non acceperit pluviam tuam in tempore suo aut si venerit pluvia nimis et corrumpet eam;
CAPITULUM 8 1 et respondit ad me et dixit: hoc saeculum fecit Altissimus propter multos, futurum autem propter paucos. 2 similitudinem tibi referam, Ezra. Sicut cum petis terram, dicet tibi, quoniam multa fingit, ex qua vasa fictilia fiunt, sed pulvisculus, qui ex auro venit; sic est cursus huius saeculi. 3 Multi quidem creati sunt, sed pauci salvabuntur. 4 et respondi et dixi: absolve ergo anima intellectum et devora sapientiam. 5 Constat enim audire, et vis prophetare: non enim habes spatium nisi solum vivere. 6 Domine, si non patiaris servum tuum, ut oremus ante te, et des nobis semen ad cor nostrum, et ad intellectum nostrum, ut veniat fructus ejus; quomodo habitabit homo corruptus, qui portat locum hominis? 7 Tu enim solus es, et unum opus manuum tuarum omnes nos, sicut dixisti. cum enim nunc in matrice plasmatur corpus, et praestas membra, conservatur in igne et aqua tua creatura tua, et novem mensibus patitur tua plasmatio tua, quae in ea creata est. 9 id autem quod servat et quod servatur utraque servabuntur servatione tua, et cum venerit tempus, utero tradito quae in eo creverunt. 10 quoniam de partibus corporis, id est, de mammis, lac dari, quod est fructus uberum; 11 ut formatum ad tempus nutriatur, donec disponas ad misericordiam tuam. 12 justitia tua adduxisti eam, et legem tuam nutristi, et erudisti eam in judicio tuo. 13 Mortificabis eam ut creaturam tuam, et vivificabis eam sicut opus tuum. 14 Si ergo eum qui tanto labore plasmatus est perdes, facile est tuo mandato ordinari, ut quod factum est, conservetur. 15 Nunc ergo, Domine, loquar; de homine in communi, optime nosti; sed de populo tuo, cuius causa doleo; 16 et hæreditatem tuam, propter quam causam lugeo. et Israel, cui gravis sum; et pro Iacob, propter quem turbatus sum; 17 Ideo incipiam orare coram te pro me et pro eis, quoniam video casus habitantium in terra. 18 Audivi autem velocitatem judicis, qui venturus est. 19 Ideo audi vocem meam, et intellige verba mea, et loquar coram te. Hoc est initium verborum Esdræ, antequam ascenderet, et ego s . auxilium,
20
44 sic et homo, qui manibus formatus est, perit et imago tua, quoniam similis illi es, propter quem omnia fecisti, et comparasti illum semini agricolae. 45 ne irascaris nobis, sed parce populo tuo et miserere hereditati tuae, creaturae enim tuae misericors es. 46 et respondit ad me et dixit: quae sunt praesentia praesentia et quae futura sunt futuris. 47 Longe enim venis, ut possis diligere creaturam meam plus quam ego: ego autem sæpe appropinquavi tibi et huic, sed nunquam iniustis. 48 et in hoc mirabilis es coram Altissimo. 49 quoniam humiliasti te, sicut decet te, et non iudicasti te inter iustos. 50 Multae tribulationes magnae his qui habitaverunt in saeculo novissimo, quia in magna superbia ambulaverunt. 51 tu autem pro te intellege et de similibus tuis inquire gloriam. 52 vobis enim apertus est paradisus lignum vitae plantatum est tempus venturi praeparatur ubertas praeparatur civitas aedificatur et requies datur perfecta bonitas et sapientia 53 radix a te signata est, infirmitas et tinea abscondita est a te, et putredo in inferno fugit in oblivionem. 54 transierunt dolores et demonstratur in fine thesaurus inmortalitatis. 55 Propterea amplius noli quaerere de multitudine pereuntium. 56 nam et ipsi accipientes libertatem spreverunt Altissimum et legem eius contempserunt et vias eius dereliquerunt. 57 { Sed et in sæcula sæculorum iactaverunt. 58 et dixerunt in corde suo non esse Deum imo et scientes esse moriendum. 59 Sicut enim praedicta suscipient te, sic sitis et dolor parantur illis: non enim vult homines dissolvi; 60 sed hi qui creantur habent polluerunt nomen eius qui fecit ea, et ingrati sunt qui praeparaverunt eis vitam. 61 Ideo nunc prope est judicium meum. 62 haec non omnibus demonstravi nisi tibi et tibi similibus paucis. et respondi et dixi; 63 Ecce nunc, Domine, demonstrasti mihi multitudinem signorum, quae incipies facere in novissimis, sed non demonstrasti mihi quo tempore.
4 Tunc intelleges quoniam excelsus locutus est ex his diebus, qui fuerunt ante te, et ab initio. 5 Sicut enim omne quod factum est in mundo, initium et finem habet, et finis manifesta est: 6 sic et Altissimi tempora, initia manifesta in prodigiis et virtutibus, et consummatio in effectibus et signis. 7 omnis autem qui salvus erit et sic poterit evadere ex operibus eius et ex fide in qua credidistis 8 A periculis custodientur, et videbunt salutem meam in terra mea, et in finibus meis, quia sanctificavi eos mihi ab initio. 9 tunc erunt miserabiles qui nunc abusi sunt vias meas et qui proiecerunt eos in tormentis habitabunt 10 Qui enim in vita sua receperunt me, et non cognoverunt me; 11 qui autem contempserunt legem meam, adhuc libertatem habentes, et adhuc illis patuit poenitentiae locus, non intellexerunt, sed spreverunt. 12 Idem scire debet post mortem dolore. 13 Et ideo non curiosus, quomodo puniantur impii, et quando; sed inquire quomodo justi salventur, cujus mundus est, et quibus creatur mundus. 14 et respondi et dixi: 15 praedixi et nunc loquor et post haec loquar quod plures sint ex eis qui pereunt quam qui salvi fiunt 16 Sicut gutta grandis, stilla. 17 Et respondit ad me dicens: Sicut ager, sic et semen; sicut flores, tales et colores; qualis est artifex, talis et opus; et sicut agricola, ita et agricola: tempus enim est sæculi. 18 et nunc cum pararem mundum, qui necdum factus est, et ipsis ut maneret in nunc, nemo loquebatur in me. 19 Tunc enim omnes obedierunt: nunc autem mores eorum, qui in hoc sæculo fiunt, corrupti sunt semine sempiterno, et lege inscrutabilia. 20 Et consideravi mundum, et ecce periclum est propter cogitationes quæ ingressæ sunt in eum. 21 Et vidi, et peperci multum, et custodivi me uvam botri, et plantatum est populi valde. 22 pereat ergo multitudo quae sine causa nata est. et servetur acinus meus et plantatio mea; magno enim labore perfeci. 23 Si autem adhuc septem diebus cessaveris, sed non jejunes in eis. 24 sed ite in campum florum, ubi non est domus aedificata et comedite flores agri. noli gustare carnem, non bibe vinum, sed ede flores modo; 25 et orabo ad Altissimum iugiter, veniam et loquar tecum; 26 Et ivi in campum, qui dicitur Ardath, sicut mihi mandavit. et ibi sedi in floribus, et de herbis agri edebam, et escas illius satiasti me. 27 et post dies septem sedi super herbam, et cor meum anxiabatur in me sicut prius.
CAPITULUM 9 1 et respondit ad me et dixit: tu metire tempus in se diligenter: et cum videris partem signorum praeteritorum, quae ante dixi tibi, 2 tunc intelleges ipsum esse tempus, quo incipiet Altissimus visitare mundum, quem fecit. 3 Cum ergo apparuerint motus et tumultus populorum in mundo,
21
28 et aperivi os meum et coepi loqui coram Altissimo et dixi: 29 Domine, qui ostendes te nobis, manifestasti patribus nostris in deserto, in loco ubi nemo calcat, in loco sterili, cum exirent de Ægypto. 30 Et dixisti : Audi me, Israël. et attende verba mea, semen Iacob. 31 ecce enim ego semino in vobis legem meam, et faciet in vobis fructum, et glorificamini in eo per saeculum. 32 patres autem nostri accipientes legem non custodierunt et iudicia tua non custodierunt et fructus legis tuae non perivit nec potuit fieri enim tuum erat 33 nam qui acceperunt perierunt, non custodientes quod in eis seminatum est. 34 et ecce mos est cum accepisset humus semen aut mare navem aut quodlibet vas cibum aut potum ut pereat in quo seminatum est aut positum 35 Hoc quoque quod seminatum est, aut missum est, aut receptum, perit, et non manet apud nos, sed apud nos non accidit. 36 nos enim qui legem accepimus peccato perimus et cor nostrum percepit eam 37 lex autem non perit vim suam. 38 et cum haec loquerer in corde meo respexi oculis meis et a dextris vidi mulierem et ecce flebat et flebat voce magna et dolens cor eius nimis scissae sunt vestes, et cineres in capite habebat. 39 tunc dimittam cogitationes meas et convertam me ad eam 40 Dixitque ei: Quid ploras? quare tristis es anima tua? 41 Et dixit ad me : Domine, dimitte me, ut defleam me, et adjiciam ad dolorem meum : quoniam contristatus sum valde, et humiliatus sum valde. 42 et dixi ei: quid habes? dice mihi. 43 et dixit ad me: sterilis fui servus tuus, et non genui te, habens virum triginta annorum, 44 et per triginta annos nihil aliud feci die ac nocte et omni hora, sed deprecabar Altissimum. 45 post triginta annos exaudivit me Deus ancillae tuae miserabilis considerans tribulationem meam et dedit mihi filium et gavisus sum valde etiam vir meus et omnes vicini mei Omnipotens. 46 et enutrivi eum cum labore magno. 47 et cum crevisset, et venissem ad tempus, ut haberet uxorem, feci convivium.
3 et factum est, cum cessassent omnes consolari me, ut tacerem; et surrexi nocte et fugi et veni, sicut vides, in hoc campo. 4 et nunc volo non reverti in civitatem, sed hic manere, et neque manducare neque bibere, sed semper lugere et ieiunare donec moriar. 5 et dereliqui sermones in quibus eram, et locutus sum ad eam cum ira, dicens: 6 Stulta mulier prae ceteris non vides luctum nostrum et quid nobis accidit? 7 quoniam Sion mater nostra omnium in tristitia contristatur et humilitate humiliata est. 8 et nunc, cum omnes lugeamus et tristes sumus, omnes enim nos in maerore sumus, contristati estis pro uno filio? 9 interroga enim terram et dicet tibi, quoniam haec est quae debeat lugere tantorum superstes germinantium. 10 et ex ipsa initio omnes nati et alii venient, et ecce paene omnes in perditionem ambulant et in exterminium fit multitudo eorum. 11 quis ergo debet lugere magis quam haec quae tantam multitudinem perdidit? non tu, quod pro uno doles? 12 Quod si dixeris mihi: Non est similis terræ gemitus meus, quia perdidi fructum uteri mei, quem eduxi cum doloribus, et tuli cum doloribus; 13 sed non sic terra: nam multitudo quae in eo est, secundum cursum terrae abiit, cum venit: 14 Et ego dico tibi: Quomodo cum labore paries; sic et terra dedit fructum suum, homo, ab initio ei qui fecit illam. 15 Nunc ergo retine apud temet ipsam dolorem tuum, et fortiter fer quæ tibi contigerunt. 16 Si enim justificaveris terminum Dei, et filium tuum recipies in tempore, et in mulieribus conlaudaberis. 17 vade ergo in civitatem ad virum tuum. 18 et dixit ad me: “Non faciam”, non ingrediar civitatem, sed hic moriar. 19 et iterum procedebam ad eam et dixi: 20 Nolite ita, sed consulite. per me: quantae enim sunt adversae Sion? consolaberis in dolore Ierusalem. 21 Vides quoniam vastata est sancta nostra, destructum est altare nostrum, templum nostrum destructum est. 22 psalterium nostrum positum est in terra, canticum nostrum sileuit, et in conpleta est laetitia, exstinguitur lumen candelabri nostri; quasi pollutum est nomen nostrum: confusi sunt filii nostri, sacerdotes nostri exusti sunt, Levitæ nostri ducti sunt in captivitatem: virgines nostræ pollutæ sunt, et mulieres pollutæ sunt; nostri iusti rapuerunt, parvuli nostri perierunt, iuvenes nostri in servitutem redacti, et fortes nostri infirmi facti sunt; 23 Et, quod est maximum inter omnia, nunc amisit gloriam suam signaculum Sion; traditur enim in manus eorum, qui nos oderunt. 24 et propter hoc excutite magnam tristitiam tuam et depone multitudinem dolorum, ut iterum tibi sit propitius, et requiem det tibi Altissimus a labore tuo.
CAPITULUM 10 1 Et factum est, cum introisset filius meus in thalamum suum, corruit et mortuus est. 2 Tunc omnes circumdederunt lampades, et omnes vicini mei surreximus ad consolandum me, et surrexi in die secunda nocte.
22
25 Factum est autem, cum loqueretur mihi, ecce subito facies ejus splendebat vehementer, et micabat vultus ejus: ut timebam eam, et cogitabat quid esset. 26 Et ecce subito emisit sonum vocis magnum timore plenum, ut commoveretur terra a voce mulieris. 27 et vidi, et ecce amplius mulier non conparuit mihi, sed erat civitas aedificata ostendit se a fundamentis latitudinem: tunc timui, et clamans voce magna ait: 28 Ubi est Urihel angelus, qui venit ad me primum? Incidit enim me in errores multos, et factus est finis meus in corruptionem, et oratio mea in increpationem. 29 Et ego, dum loquerer haec, venit ad me et respexit me; 30 et ecce pono sicut mortuus et intellectus meus a me ereptus est et adsumpsit me dextera et confortavit me et statuit me super pedes meos et dixit mihi 31 Quid tibi vis? et quare conturbas me? et utquid conturbatum est intellectum tuum et cogitationes cordis tui? 32 et dixi: quia dereliquisti me, et feci secundum sermones tuos, et profectus sum in campum, et ecce vidi et video quod non possum enarrare. 33 et dixit ad me: sta ut vir, et commonebo te. 34 et dixi: loquere, dominus meus, in me. tantum ne derelinquas me, ne deficiam spe mea. 35 Vidi enim quod nesciebam, et audivi quod nesciebam. 36 An sensus meus fallitur, aut in somnis anima mea? 37 Nunc ergo obsecro ut renuntiaveris servo tuo visionis huius. 38 et respondit ad me et dixit: audi me, et indicabo tibi et dicam tibi quare times: quoniam Altissimus revelavit tibi mysteria multa. 39 vidit rectam viam tuam quoniam sine intermissione contristabaris pro populo tuo et valde lugebas propter Sion 40 haec est ergo visio quam nuper vidisti 41 Vidisti mulierem lugentem, et coepisti eam consolari; 42 nunc autem iam non speciem mulieris vides, sed apparuit tibi civitas aedificata. 43 Quod autem dixerit tibi de morte filii sui, haec est solutio. 44 haec est mulier quam vidisti Sion et dixit tibi et quam vidisti ut civitatem aedificatam 45 Dico autem tibi, quod triginta annis sterilis est. 46 Salomon autem post triginta annos aedificavit civitatem et obtulit holocausta et filium sterilis peperit; 47 et quod tibi dixit quoniam cum labore enutrivi eum haec erat habitatio Hierusalem 48 Cum autem dixit tibi : Quia filius meus veniens in thalamum suum defecerunt, et mortuus est : hæc fuit contritio quæ venit in Jerusalem. 49 et ecce vidisti similitudinem eius, et quia filium luget, tu inchoasti consolare eam, et de his quae contigerunt haec tibi aperienda sunt.
50 nunc enim videt Altissimus te contristari in dolo, et ex toto corde pati pro ea : sic ostendit tibi claritatem gloriæ suæ, et decorem decoris sui, 51 Idcirco præcepi tibi ut in agro maneret, ubi nulla domus ædificaretur. 52 Scivi enim quod tibi hoc ostendat Altissimus. 53 Ideo præcepi tibi ut iret in agrum, ubi nullum ædificii erat fundamentum. 54 In loco enim, in quo incipit Altissimus ostendere civitatem suam, nullus potest stare ædificatio. 55 Noli ergo timere, non terreatur cor tuum, sed ingredere, et vide decorem et magnitudinem ædificii, quantum potes videre oculi tui: 56 et tunc quantum aures tuae comprehenderint audies. 57 Tu enim prae multis aliis benedictus es, et cum Altissimo vocatus es; et sic pauci sunt. 58 Cras autem nocte hic manebis; 59 et ostendet tibi Altissimus visiones excelsis, quae facturus est Altissimus his qui habitant in terra in novissimis diebus. et dormivi illam noctem et aliam sicut praecepit mihi. CAPUT XI 1 Et vidi somnium. 2 et vidi, et ecce expandebat alas suas in omnem terram, et omnes venti caeli insuflabant ad eam et nubes ad eam colligebantur. 3 Et vidi, et de pinnis eius creverunt aliae contrariae pinnae. et plumulae parvae et parvae factae sunt. 4 Capita autem ejus quiescebant, et per medium caput erat plus quam alterum, et cum a ceteris requievit. 5 et vidi, et ecce aquila volavit in pinnis suis et regnavit super terram et super eos qui inhabitant in ea. 6 Et vidi quod omnia sub caelo essent ei subiecta, et nemo adversus eam loquebatur, nec una creatura super terram. 7 et vidi, et ecce aquila surrexit super unguibus suis et locutus est ad pennas suas, dicens: 8 Nolite omnes simul vigilare; 9 capita autem in novissimo serventur. 10 et vidi, et ecce vox non de capitibus eius, sed de medio corporis eius. 11 et numeravi contrarias pinnas eius, et ecce erant ex illis octo. 12 et vidi, et ecce a dextera parte surrexit una pinna et regnavit d super omnem terram; 13 et factum est cum regnaret, et venit ei finis, et non apparuit locus eius, et stabant sequentia. et regnauit et magnum tempus habuit; 14 Factum est autem cum regnaret, et sic erat sicut priorum, ita ut non prius. 15 et facta est vox ad eam dicens 16 Audi, qui tamdiu dominaris terram: hoc tibi dico, antequam iam non incipias apparere,
23
17 Nullus erit post te in tempore tuo, neque usque ad dimidium eius. 18 Surrexerunt ergo tertius et prior regnavit et iam non conparuit. 19 et sic contingebat omnibus alis singillatim principatum gerere et iterum nusquam conparere. 20 et vidi, et ecce in processu temporis pinnae sequebatur a dextris, ut et ipse regeret. et quidam ex ipsis imperaverunt, sed statim non conparuerunt; 21 Quidam enim ex eis erant erecti, sed non supervenerunt. 22 et vidi post haec, et ecce non conparuerunt duodecim pinnae et duo pinnacula. 23 et non erat amplius in corpore aquilae sed tria capita quiescentia et sex pinnacula. 24 et vidi, et ecce de sex pinnaculis divisa sunt duo et manserunt sub capite quod est ad dexteram partem; nam quattuor manserunt in loco suo. 25 et vidi, et ecce pinnae, quae erant sub ala, cogitabant se erigere et habere principatum. 26 et vid,i et ecce una erecta est, sed statim non conparuit. 27 et secunda, et haec velocius quam prior non conparuit. 28 et vidi, et ecce duae quae superaverunt apud semet ipsas cogitabant et ipsae regnare. 29 et in eo cum cogitarent, et ecce unum de quiescentium capitum, quod erat medium, evigilabat, hoc enim erat duorum capitum maior. hoc enim maius erat duobus capitibus. 30 Et vidi cum eo duo alia capita conjuncta; 31 et ecce conversum est caput cum his qui cum ea erant et comedit duas subalares quae cogitabant regnare. 32 hoc autem caput percontinuit omnem terram et dominavit qui inhabitant in ea cum labore multo. et regimen mundi prae omnibus alis quae fuerunt, habuit. 33 et vidi post haec, et ecce medium caput subito non conparuit, et hoc sicut alae. 34 superaverunt autem duo capita, quae et ipsa similiter regnaverunt super terram et super eos qui habitant in ea. 35 et vidi, et ecce devoravit caput a dextera parte illud quod est a leva. 36 et dixi ad me vocem quae dixit ad me respice ante te et vide quod tu vides 37 Et aspexi, et ecce quasi de silva leo rugiens et videns quod emiserit vocem hominis ad aquilam, et ait: 38 audi ego tecum loquar et Altissimus dicet tibi 39 nonne tu es quod reliquum est de quatuor animalibus, quos in mundo meo regnare feci, ut eorum temporum finis per eos fieret? 40 Et venit quarta et vicit omnes bestias, quae praeterierunt et praevaluerunt timore magno super orbem terrarum et in omni plenitudine terrae iniquitate multa; et multo tempore habitavit in terra dolo. 41 Non enim in veritate judicasti terram.
42 Quoniam afflixisti mites, pacificas afflixisti, mendaces dilexisti, et tabernacula eorum qui fructum adferebant destruxit, et muros eorum qui non noverunt tibi dejecisti. 43 et ascendit ad Altissimum iniquitas tua, et superbia tua ad Fortem. 44 Altissimus quoque respexit superbos, et ecce finita sunt, et abominationes eius adimpletae sunt. 45 Ideo non apparebis ultra aquila, neque alae tuae horrendae, neque pinnae pessimae, neque caput malitiose, neque ungues noxii tui, neque omne corpus vanum: 46 ut reficiatur omnis terra, et revertatur a vi tua liberata, et speret judicium et misericordiam ejus qui fecit illam. CAPITULUM 12 1 Factum est autem, dum leo loqueretur haec ad aquilam, vidi: 2 et ecce caput quod supererat, et quatuor pennae non sunt amplius: et duae ascenderunt ad eum, et erectae sunt ad regnandum, et regnum eorum exile et tumultum impleverunt. 3 et vidi et ecce non apparuerunt et omne corpus aquilae conbustum est in timore magno et ego evigilavi de angustia et stupore mentis et timore magno et dixit ad spiritum meum: 4 Ecce hoc fecisti mihi, cum scrutatus es vias Altissimi. 5 Ecce autem laboravi in animo meo, et dissolutus sum spiritu. et parum valent in me, prae timore nimio, quo afflicta sum hac nocte. 6 nunc ergo orabo Altissimum, ut me confortet usque in finem. 7 et dixi domine dominator si inveni gratiam ante te tuo, et si iustificatus fuero apud te coram multis, et si oracio mea vere ascenderit ante faciem tuam; 8 Consolare ergo me, et ostende servo tuo interpretationem et differentiam visionis horribilis, ut perfecte consoleris animam meam. 9 Dignum enim me iudicasti ostendere mihi novissima tempora. 10 Et dixit mihi: Hæc est interpretatio visionis. 11 Aquila, quam vidisti de mari ascendentem, est regnum quod visum est in visione Danielis fratris tui. 12 Et non est illi interpretatum: ergo nunc annuntiabo tibi. 13 Ecce dies venient, et exsurget regnum super terram, et erit timoratior omnium regnorum quae fuerunt ante eam. 14 Et regnabunt in ea duodecim reges, et alii post unum: 15 quorum secundus regnare coeperit, et plus quam ullus duodecimus tempus habebit. 16 Hoc autem significant duodecim alae quas vidisti.
24
17 et vocem quam audisti loqui et non videris egredi de capitibus eius sed de medio corporis eius haec est interpretatio 18 Post tempus autem regni illius consurgent pugnae magnae, et periculosi defectus: verumtamen non tunc cadet, sed in suum principium restituetur. 19 et cum videris octo minores sub pinnis adhaerere pennis, haec est interpretatio: 20 Surgent in illo octo reges, quorum tempora parvi erunt, et veloces anni eorum. 21 Et peribunt duo ex illis, media hora adpropinquans: quattuor servabuntur usque ad finem eorum, ut appropinquare incipiant: duo autem in finem servabuntur. 22 Et cum videris tria capita requiescere, hæc est interpretatio. 23 in novissimis diebus excitabit Altissimus regna tria et renovabit in ea multa et habebunt dominium terrae 24 et habitantium in ea cum iniquitate multa supra omnes qui fuerunt ante eos propterea vocati sunt capita aquilae 25 Hi sunt enim, qui operantur scelus eius, et qui consummant finem suum. 26 Et cum vidisset quod caput magnum non apparuit, significatur unus ex illis in lecto suo, et adhuc dolore. 27 duo enim, qui reliqui fuerint, gladio interficientur. 28 Alter enim gladius devorabit eum, et ipse in novissimo gladio corruet. 29 et cum videris duas pinnas sub alis praetereuntes caput quod est ad dexteram partem 30 Hoc est regnum parvum et plenum tribulationis, sicut vidisti. 31 et leonem, quem vidisti de silva evigilantem, mugientem, et loquentem ad aquilam, et increpans eam iniustitiam suam in omnibus verbis, quae audisti; 32 Hic est christus, quem conservavit Altissimus in finem; 33 Viventes enim statuet eos in judicio, et increpabit illos, et corriget eos. 34 Nam reliqui populi mei in misericordia tradent eos, qui irruerunt in terminos meos, et lætificabit eos usque ad adventum diei judicii, de quo locutus sum tibi ab initio. 35 hoc est somnium quod vidisti et haec sunt interpretatio eius Solus hoc Altissimi secretum scire dignatus es. 37 Itaque scribe haec omnia, quae vidisti in libro, et occulta. 38 et erudite eos sapientibus populi, quorum corda nosti, et haec mysteria comprehendes. 39 tu autem exspecta hic te amplius dies septem, ut tibi renuntietur, quodcumque tibi placet Altissimo nuntiare. Eoque ibat. 40 factum est autem ut vidit omnis populus quod praeteriit dies septem et iterum non veni in civitatem et
congregaverunt omnes a minimo usque ad maximum et dixerunt ad me 41 Quid tibi peccavimus? et quid mala fecimus adversum te, ut dereliquisti nos et sedeas hic in loco isto? 42 tu enim nobis superasti ex omnibus prophetis, sicut botrus de vindemia, et sicut lucerna in loco obscuro, et sicut portus navi servatae a tempestate. 43 aut non sufficiunt nobis mala quae contigerunt? 44 si nos dereliquistis, quanto erat nobis melius, si essemus succensi et nos in medio Sion? 45 nec enim nos meliores sumus eorum, qui ibi mortui sunt. Et flebant voce magna. et respondi eis et dixi: 46 Animæquior esto, Israël; et ne graveris, domus Iacob. 47 { Altissimus enim habet vos in memoria, et Fortis in tentatione non est oblitus vestri. 48 ego autem non dereliqui vos nec recessi a vobis, sed veni in locum istum ut oretis pro desolatione Sion et ut misericordiam quaererem propter humilitatem io sanctuarium ur. 49 Et nunc ite domum unusquisque, et post dies istos veniam ad vos; 50 Et abierunt in civitatem, sicut ego præcepi eis. 51 ego autem mansi in agro diebus septem, sicut mihi mandavit angelus. et comederunt in diebus illis de floribus agri, et panes de herbis habebant. CAPITULUM 13 1 et factum est post dies septem vidi somnium nocte 2 et ecce de mari ventus exsurgebat, ut conturbaret omnes fluctus ejus. 3 et vidi, et ecce convolabat ipse homo cum nubibus caeli. et ubi vultum suum convertebat ut consideraret, tremebant omnia quae sub eo videbantur. 4 Et cum exiret vox de ore ejus, ardebant omnes qui audiebant vocem ejus, sicut liquefacta est terra, cum senserit ignem. 5 et post haec vidi et ecce congregata est multitudo hominum a quattuor ventis caeli ut debellaret hominem qui egrediebatur de mari 6 et vidi, et ecce sculpsit sibi montem magnum et volavit super eum. ego autem quaesivi videre regionem vel locum, unde sculptus esset mons, et non potui. 8 et vidi post haec, et ecce omnes qui convenerunt ad debellandum eum, timuerunt valde, et tamen audebant pugnare. 9 Et ecce, cum vidisset iniquitatem multitudinis, quæ venit, non levavit manum suam, nec gladium tenuit, et omne instrumentum belli: 10 Tantum autem vidi, quod de ore eius tamquam flatu ignis emitteret, et de labiis eius spiritum flammeum, et de lingua eius scintillas et tempestates eiicit. 11 Erant autem omnes pariter. flatus ignis, et spiritus flammæ, et turbinis magnis; et irruit violenter in turbam,
25
quae paratus erat ad pugnam, et combussit eos omnes, ita ut subito innumerabilis multitudo nihil sentiatur, nisi pulvis et fumus: hoc viso timui. . 12 et post haec vidi ipsum hominem descendentem de monte et advocantem ad se multitudinem aliam pacificam 13 et veniebant ad eum turbae multae de quibus quidam gavisi sunt et quidam contristati sunt et quidam vincti et quidam oblati oblati tunc tristatus sum prae timore magno et evigilavi et dixi 14 ostendisti servo tuo haec signa ab initio et dignatus es me ut suscipe orationem meam 15 Ostende mihi adhuc somnii huius interpretationem. 16 Sicut enim in intellectu meo concipio, væ his qui remanserint in diebus illis, et vae illis qui non sunt derelicti. 17 Nam qui non remanserant, tristes erant. 18 Nunc autem intellego ea quæ reposita sunt in novissimis diebus, quæ evenient illis, et qui derelicti sunt. 19 Ideo veniunt in multa pericula et in multa necessitates, sicut narrant haec somnia. 20 Sed facilius est in his qui timent haec venire, quam sicut nubes transire de mundo, et ea quæ in novissimis diebus fiunt non videre. Et respondit ad me, et dixit: 21 et visionis interpretationem dicam tibi, et de quibus locutus es adaperiam tibi. 22 Quoniam de his qui remanserant locuti estis, hæc est interpretatio: 23 Qui sustinebit periculum in tempore illo, et ipse se servavit. 24 Hoc ergo scito, quoniam beatiores sunt, qui mortui sunt. 25 Et haec est visio visionis, quia vidisti virum ascendentem de medio maris. 26 Hic est, quem conservavit Deus Altissimus tempus magnum, quod per semetipsumipsum liberavit creaturam suam, et reliquit residui. 27 Et cum videris de ore ejus, sicut spiritus venti, et ignis, et tempestas exivit. 28 Qui nec gladium, nec ullum bellum haberet, nisi quod irruentes in eum omnem multitudinem, quæ ad subjugandum veniret, deleret; haec est interpretatio; 29 Ecce dies veniunt, et incipiet dare Altissimus eos qui sunt in terra. 30 et veniet excessus mentis super eos qui inhabitant terram. 31 et suscipiet unus contra aliam civitatem, una civitas contra aliam, locus contra populum, unus contra populum, et regnum contra alterum. 32 et erit cum fient haec et contingent signa quae ante ostendi tibi, et tunc revelabitur Filius meus quem vidisti virum ascendentem. 33 Et cum audierit omnis populus vocem eius, discedet unusquisque in terra sua a prælio ad invicem.
34 Et colligetur in unum multitudo innumerabilis, sicut vidisti eos volens venire, et expugnare eum. 35 Ipse autem stabit in vertice montis Sion. 36 Sion autem veniet et ostendetur omnibus parata et aedificata sicut vidisti montem sculpi sine manibus. 37 Hic autem Filius meus increpabit mala figmenta gentium, quae propter malitiam eorum in tempestatem inciderunt; 38 et ponent ante eos cogitationes suas nequitias, et tormenta, quibus incipient torqueri, quæ sunt flammae similis: et destruet eos sine labore in lege, quae similis est mihi. 39 Et cum vidisset quia turbam multam aliam pacificam ad se congregavit; 40 Istae sunt decem tribus, quae captivae ducti sunt de terra sua in tempore Osea regis, quam transduxit Salmanasar rex Assyriorum, et transduxit eos super aquas, et venerunt in terram aliam. . 41 ipsi autem consilium fecerunt in semetipsos, ut discederent a multitudine gentium, et exirent in aliam regionem, in qua numquam habitarent homines, 42 ut custodiant ibi præcepta sua, quæ numquam custodierunt in terra sua. 43 per introitus autem angustos fluminis Eufraten introierunt. 44 Fecit enim eis tunc Altissimus signa, et moratus est in diluvio donec transirent. 45 per eam enim regionem erat via multa itineris anni unius et dimidii: nam regio illa vocatur Arsareth. 46 Tunc habitaverunt ibi usque in novissimo tempore. et nunc cum venire coeperit, 47 Retinebunt Altissimi fontes, et transibunt : propterea vidisti multitudinem in pace. 48 Qui autem reliqui fuerint de populo tuo, qui inventi sunt in finibus meis. 49 Nunc autem cum dissipaverit turbam gentium congregatarum, defendet populum suum reliquias. 50 et tunc ostendet eis multa signa magna. 51 et dixi ego: Dominator Domine, hoc mihi ostende, propter quod vidi virum ascendentem de medio mari? 52 et dixit ad me quomodo non potes quaerere neque scire quae sunt in profundo maris sic et nemo potest videre Filium meum aut qui cum eo sunt sed in die illo . 53 haec est interpretatio somnii quem vidisti, et propter quod inluminatus es hic solus. 54 dereliquisti enim tua et circa mea vacasti et legem meam exquisisti. 55 vitam tuam ordinasti in sapientia et prudentiam vocasti matrem tuam 56 et propter hoc ostendi tibi haec, merces apud Altissimum. 57 et egressus sum in campum, laudantium, et laudans Altissimum, propter mirabilia quæ fecit in tempore suo. 58 et quia idem præest, et tem- poribus eorum quse cadunt : et ibi sedi tribus diebus.
26
CAPITULUM 14
26 et cum perfeceris, quaedam palam facies, quaedam sapientibus absconse trades. in crastinum enim hac hora incipies scribere. 27 et egressus sum ut iussit et convocavit omnem populum dicens 28 Audi Israel verba haec. 29 Patres nostri ab initio advenæ fuerunt in Ægypto, de quo liberati sunt. 30 et acceperunt legem vitae quam non custodierunt, quam et vos post eos transgressi estis. 31 et data est vobis terra in sortem in terra Sion, et vos et patres vestri iniquitatem fecistis et non servastis vias, quas vobis praecepit Altissimus. iustus iudex cum sit, abstulit a vobis in tempore quod donaverat. 33 Et nunc vos hic estis, et fratres vestri inter vos. 34 si ergo imperaveritis sensui vestro et erudieritis cor vestrum, vivi conservati eritis et post mortem misericordiam consequemini. 35 iudicium enim post mortem veniet, quando iterum revivescemus, et tunc iustorum nomina parebunt et impiorum facta ostendentur. 36 ad me autem nemo accedat nunc, neque requirent me usque diebus quadraginta. 37 Accepi ergo quinque viros, sicut præceperat mihi, et venimus in campum, et mansimus ibi. 38 et factus sum in crastinum, et ecce vox vocavit me dicens: Ezra, aperi os tuum et bibe quod te potiono. 39 et aperui os meum et ecce venit ad me scyphum plenum quasi aqua plenum est autem color eius quasi ignis 40 et accepi et bibi, et cum ex eo bibissem, cor meum proferebat intellectum, et in pectus meum increvit sapientia; 41 Apertum est autem os meum, et non est clausum amplius. 42 Altissimus dedit intellectum quinque viris, et scripserunt visiones mirabiles noctis, quæ dictae sunt quas nesciebant: et sederunt quadraginta diebus, et scripserunt per diem, et nocte comederunt panem. 43 Et ego. Locutus sum in die, et non tacui per noctem. 44 scripti sunt autem in quadraginta diebus libros ducentos quattuor. 45 Et factum est, cum impleti sunt quadraginta dies, dixit Altissimus dicens : Prima quod scripsisti palam, ut dignus et indignus legant. 46 Custodite autem septuaginta novissimum, ut tradas eos solis sapientibus in populo. 47 In ipsis est enim fons sapientiæ, fons sapientiæ, et torrens doctrinæ. 48 et feci sic.
1 Et factum est in die tertia, sedi sub quercu, et ecce vox facta est contra me de rubo, et dixit: Ezra, Ezra. 2 et dixi: ecce ego, Domine, et surrexi super pedes meos. 3 Et dixit ad me: In rubo manifestavi me Moysi, et locutus sum cum eo, quando populus meus serviebat in Aegypto; 4 et misi eum et eduxi populum meum de Aegypto, et eduxi eum in montem ubi tenebam eum a me multo tempore. 5 et enarravi ei mirabilia multa, et ostendi ei temporum secreta et temporum finem. et praecepit ei dicens 6 haec in palam facies verba et haec abscondes 7 nunc autem dico tibi 8 signa quæ ostendi, et somnia quæ vidisti, et interpretationes quas audisti, in corde tuo recondas: 9 Ab omnibus enim aufereris, et ex hoc cum Filio meo permanebis et his, qui similis tui sunt, donec consummentur tempora. 10 quoniam saeculum perdidit iuventutem suam et tempora adpropinquant senescere. 11 Nam in duodecim partes divisus est mundus, et decem partes ejus jam sunt, et dimidia pars decimae. 12 Reliquum est, et post dimidiam partem decimæ. 13 nunc ergo instrue domum tuam et increpa populum tuum consolare eos qui in tribulatione sunt et nunc renuntia corruptioni 14 dimitte a te cogitationes mortalis, dimitte onera humana, dimitte iam infirmam naturam, 15 Et gravissimas cogitationes abjicias ad te, et festina ad te fugere a temporibus istis. 16 Maiora enim erunt mala quam quae vidisti futura. 17 Vide enim quanto magis ætas est mundi, tanto magis super habitantes in ea mala. 18 Longe enim tempus fugit, et mendacium prope est: nunc enim visio ventura est, quam vidisti. 19 et respondi ante te, et dixi: 20 Ecce, Domine, ego vadam, sicut praecepisti mihi, et increpa populos praesentes; positum est ergo sæculum in tenebris, et qui inhabitant in eo sine lumine. 21 quia lex tua incensa est propterea nemo scit quae a te facta sunt aut quae incipient operae 22 sed si inveni gratiam ante te, mitte in me Spiritum Sanctum, et scribam omnia quae facta sunt in mundo ab initio, quae scripta sunt in lege tua, ut inveniant homines viam tuam, quae posteris diebus vivent. 23 et respondit ad me et dixit: vadens congrega populum et dices ad eos, ut non te quaerant diebus quadraginta. 24 Sed ecce para tibi cistas multas, et sume tecum Saream, Dabriam, Selemiam, Ecanum, et Asiel, quinque istos, qui parati sunt ad scribendum velociter; 25 Et veni huc, et accende lucernam intellectus in corde tuo, quae non extinguetur, donec fiant, quae scribere incipies.
27
CAPUT 15
25 Non parcam illis: ite, filii, virtutem, ne polluamini sanctuarium meum. 26 novit Deus qui peccant in eum, propterea tradet eos in mortem et in occisionem. 27 Nunc enim venerunt super orbem terrarum mala, et manebitis in eis: non enim liberabit vos Deus, propter quod peccastis in eum. 28 Vide visionem horribilem, et aspectum ejus ab oriente. 29 Ubi exibunt gentes draconum Arabiæ in curribus multis, et sicut ventus in terra rapietur multitudo eorum, ut omnes qui audiunt ea, timeant et moveant. 30 Et exibunt in ira Carmanii sicut apri de saltu, et venient in virtute magna, et commiserunt prælium cum eis, et vastabunt partem terræ Assyriorum. 31 Tunc superabit dracones, memores naturae eorum; si conversi fuerint, eos ad persequendos magna virtute conspirantes, 32 Tunc turbabuntur isti, et tacuerunt in virtute sua, et fugient. 33 Et de terra Assyriorum expugnabit eos inimicis, et delebit eos: et erit in castris eorum pavor, et formido, et lis inter reges eorum. 34 Ecce nubes ab oriente et aquilone usque ad meridiem, et aspectus horribilis valde, plena ira et tempestate. 35 et percutient se ad invicem et percutient stellas magnas multas in terra; et sanguis a gladio usque ad ventrem, 36 Et stercus hominum usque ad internecionem cameli. 37 et erit timor et tremor magnus super terram et qui vident iram timebunt et tremor veniet super illos et post haec movebuntur nimbi copiosi 38 a meridiano et septentrione, et portio alia ab occidente. 39 et venient venti ab oriente et aperientur et evigilabunt ad eum et nubes, quam suscitavit in ira, et sidus ad faciendam terrorem in oriente et occidente, dissipabitur. 40 et elevabuntur nubes magnae et fortes ira plenae et stellae, ut terreant omnem terram et habitantes in ea; et super omnem locum altum et sublimem effundent horridam stellam; 41 Ignis, et grando, et gladius volatilis, et aquæ multæ, ut impleantur omnes agri, et omnes rivi a plenitudine aquarum multarum. 42 et demolient civitates et muros et montes et colles et ligna silvarum et herba pratorum et frumenta eorum. 43 et perseverabunt in Babylonem et timebunt eam. 44 Venient ad eam, et obsidebunt eam, sidus et omnem iram effundent super eam: tunc ascendet pulvis et fumus ad cælum, et plangent se omnes qui sunt in circuitu ejus. 45 et qui sub eo manserint, his qui se timuerunt, servient. 46 Et tu, Asia, consors spei Babyloniae, et es gloria personae eius: 47 Vae tibi, miser, quia assimilasti te illi; et filias tuas in fornicatione ornasti, ut placerent et gloriarentur in amatoribus tuis, qui semper tecum fornicari voluerunt.
1 ecce loquere in auribus populi mei verba prophetiae quae ponam in ore tuo dicit Dominus 2 Et fac ea charta scribi, quia fideles sunt et veri. 3 Ne timeas contra te imaginationes, ne conturbet te incredulitas eorum qui loquuntur adversum te. 4 Omnes enim qui increduli fuerunt in infidelitate sua morietur. 5 Ecce ego inducam super orbem terrarum mala; gladius, fames, mors et contritio. 6 Propter quod superabundavit iniquitas super omnem terram, et adimpleta sunt opera eorum. 7 Propterea dicit Dominus. 8 non tacebo amplius de nequitia eorum, quae profanant, nec patiar in his, in quibus se impie exercent: ecce sanguis innocens et iustus clamat ad me, et animas peccatorum. queri mox jugiter. 9 Et propterea, ait Dominus, vindicans eos, et accipiam ad me omnem sanguinem innoxium de medio eorum. 10 Ecce populus meus quasi grex ad occisionem ducitur. 11 Et adducam eos in manu forti, et brachio extento, et percutiam Ægyptum plaga sicut prius, et delebo omnem terram ejus. 12 lugebit Aegyptus et fundamenta eius a plaga verberati et mastigati sunt, quam inducet Deus. 13 Lugebunt qui operantur terram, quoniam deficiet semina eorum a uredine et grandine, et a terrore horribili. 14 Væ mundo, et qui habitant in eo. 15 gladius enim et contritio eorum appropinquat, et unus populus consurget, et pugnat contra t alium, et gladios in manibus. 16 Seditio enim erit inter homines, et invicem se invaserunt. Reges suos, et principes non respicient, et actus eorum in potestate sua stabunt. 17 concupiscet enim homo in civitatem ire et non poterit. 18 Propter superbiam enim eorum turbabuntur civitates, dissipabuntur domus, et homines metuentur. 19 Non miserebitur homo proximo suo, sed domos eorum disperdet in gladio, et diripiet bona eorum propter inopiam panis, et propter tribulationem magnam. 20 Ecce, ait Deus, congregabo me omnes reges terrae ut adorent me, qui sunt ab ortu solis, a meridie, ab oriente et Libanum. ut convertantur se ad invicem, et reddant eis quæ fecerunt. 21 sicut faciunt usque hodie electis meis, sic faciam et reddam in sinum ipsorum. Haec dicit Dominus Deus; 22 non parcet dextera mea super peccatores, et gladius meus non cessabit super effundentes sanguinem innocentem super terram. 23 et exiit ignis ab ira eius et devoravit fundamenta terrae et peccatores quasi stramen incensum. 24 Væ qui peccant, et mandata mea non custodiunt. dicit Dominus.
28
48 In omnibus operibus eius et adinventionibus eius secutus es eam odiosam. 49 inmittam tibi mala; viduitatem, paupertatem et famem et gladium et pestem ad devastandas domos tuas, ad violationem et mortem. 50 et gloria virtutis tuae sicut flos siccabitur, cum exsurget ardor qui emissus est super te. 51 quasi verberibus infirmatus eris et quasi flagellatus plaga ut fortes et amatores non possint recipere ve tibi. 52 Utinam zelus sic processissem contra te, dicit Dominus. 53 si non semper percussisses electum meum, exaltans plagas manus tuas, et diceres super mortuos suos, cum esses inebriatus, 54 Formam vultus tui ostende ? 55 merces fornicariae in sinus tuos, propterea redditionem percipies. 56 sicut fecisti electis meis, dicit Dominus, sic faciet tibi Deus et tradet te. 57 filii tui fame morientur et in gladio cades et civitates tuae demolientur et omnes tui gladio peribunt in agro 58 Qui sunt in montibus, fame peribunt, et carnem suam manducabunt et sanguinem suum bibent, propter famem panis et siti aquae. 59 Per mare infelix venies, et iterum excipies plagas. 60 Et in transitu irruent in civitatem otiosam, et destruent partem terræ tuæ, et devorabunt partem gloriæ tuæ, et revertentur in Babylonem, quæ eversa est. 61 extrita illis eris in stramine, et ipsi tibi erunt ignis. 62 et devorabit te et civitates tuas et terram tuam et montes tuos omnes silvae tuae et ligna fructifera igne comburent. 63 et natos tuos captivabunt et speciem tuam spoliabunt et speciem faciei tuae exterminabunt
12 Commota est et contremuit terra; de profundis maris consurgit fluctus, et conturbantur fluctus eius, et pisces eius in conspectu Domini, et a gloria virtutis eius: 13 Fortis enim dextera ejus, quæ tendit arcum ; sagittae ejus quas iaculantur acuta sunt, et non requirent, cum ejicere cœperint in fines orbis terræ. 14 Ecce mittuntur mala, et non revertentur, donec venient super terram. 15 et ignis incendetur et non extinguetur, donec excomedat frumenta terrae. 16 quomodo non revertitur sagitta missa a sagittario valido, sic non revertentur mala quae fuerint emissa in terram. 17 Hei mihi! hei mihi! quis me liberabit in diebus illis? 18 Initium dolorum et gemitus magnorum; initium famis et magnae mortis; initium bellorum et timebunt potestates; initium malorum! quid faciam, cum venerint mala? 19 ecce famis plaga dimissa est, et tribulatio eius tamquam mastix, castigatio in disciplina. 20 Sed super his omnibus non convertentur se a malitia sua, neque semper memores erunt flagellorum. 21 Ecce, cibaria tam vilis erunt super terram, ut putent se in bonis esse, et tunc orientur mala super terram, gladium, famem, et confusionem magnam. 22 Quoniam multi habitantes in terra, fame peribunt; et gladius qui salvat in fame, disperdet eos. 23 et mortui quasi stercora proicientur, et non habent qui consolentur eos: quia depopulabitur terra, et civitates eius deicientur. 24 non deficiet homo qui operaretur terram et qui seminat eam 25 Arbores dabunt fructum, et quis congregabit ea? 26 Ligna maturabunt, et quis calcabit ea? omnia enim loca deserta erunt ab hominibus; 27 ut concupiscat homo alterum videre, et vocem ejus audire. 28 relinquentur enim de civitate decem et duo agri, qui absconderint se in silva et in fissuris petrarum. 29 Sicut in pomerio oliveti quod relinquitur tres vel quatuor olivae. 30 aut sicut in vinea vindemiata, relinquentur racemi diligentium per vineam; 31 sic relinquentur in diebus illis tres vel quattuor ab scrutantibus domos eorum in gladio 32 Et erit terra deserta, et agri ejus inveterabunt, et viae ejus et omnes semitae ejus replebuntur spinis: quia nemo transiet per eam. 33 Virgines lugebunt non habentes sponsos. lugebunt mulieres non habentes viros. Eorum lugebunt filiae, non habentes adiutorium. sponsi earum in bello consumentur, et viri earum in fame exterentur. 35 audite vero haec et cognoscite ea servi Domini
CAPUT 16 1 [Væ tibi, Babylon et Asia! Vae tibi, Aegypte et Syria! 2 Accingite vos saccis et ciliciis; plangite filios vestros et dolete de his. appropinquavit enim contritio vestra. 3 inmissus est gladius vobis, et quis est qui avertat eum. 4 inmissus est vobis ignis, et quis est qui extinguat eum. 5 inmissa sunt vobis mala, et quis est qui recutiet ea? 6 numquid recutiet aliquis leonem esurientem in silva? aut quis potest exstinguere ignem in stipula, cum coeperit exurere? 7 aut numquid recutiet sagittam inmissam a sagittario forte ? 8 Dominus fortis immittit mala, et quis est qui repellat ea? 9 exiit ignis ab ira eius, et quis est qui extinguat eum? 10 coruscabit, et quis non timebit? tonabit, et quis non timebit? 11 Dominus comminatur, quis non conteret a facie eius?
29
36 Ecce verbum Domini, excipite eum : ne credas diis de quibus locutus est Dominus. 37 Ecce appropinquant mala, et non tardabunt. 38 sicut cum concipit in nono mense parientem filium suum duabus vel tribus horis partus eius uterum eius circumdet magna dolores quos parturio parturientis non tardat momentum; 39 sic non cessabunt plagae super terram, et luctus orbis terrarum, et luctus undique venient super eum. 40 Audi, populus meus, verbum meum: parate te ad pugnam, et in his malis tamquam peregrini super terram. 41 Qui vendit, sit sicut qui fugit: et qui emit, quasi qui perdiderit; 42 qui negotiatur sicut qui prodest ei et qui aedificat tamquam non habitabit 43 qui seminat sicut non metet sic et qui plantat vineam sicut qui non colligit 44 qui nubent, sicut qui non filios procreant; et qui non nubent, sicut vidui. 45 Et propter hoc, qui incassum laborant; 46 Alieni enim metent fructus suos, et bona eorum diripient: domos eorum destruent, et filios suos captivabunt. 47 et, qui possident negotiationem suam cum latrocinio, eo magis exornant civitates suas et possessiones et homines suos; 48 Quo magis irascar eis in delicto suo, dicit Dominus. 49 Sicut enim invidet meretrix honesta et proba, mulier. 50 Sic odiet iniquitatem cum exornat se, et accusat eam in faciem, cum venerit qui defendat diligenter scrutans omnia peccata super terram. 51 Nolite ergo assimilari ei, neque operibus ejus. 52 Adhuc enim modicum, et auferetur iniquitas de terra, et justitia regnabit in vobis. 53 non dicat peccator se non peccasse quoniam carbones ignis conburet super caput eius qui dicit coram Domino Deo et gloria eius non peccavi 54 ecce Dominus novit omnia opera hominum adinventiones illorum et cogitatum illorum et corda illorum 55 qui dixit nisi verbum: fiat terra; et factum est: Fiat coelum; et creatus est. 56 In verbo ejus factæ sunt stellae et ipse cognovit numerum eorum. 57 Abyssus scrutatur et thesauros eius; mensus est mare et quod continet. 58 Conclusit mare in medio aquarum, et in sermone suo suspendit terram super aquas. 59 Expandit sicut firmamentum cælos; super aquas fundavit eam. 60 In deserto posuit fontes aquarum, et stagna super cacumina montium: ut defluant flumina de excelsis ad irrigandum terram. 61 Et fecit hominem, et posuit cor suum in medio corporis: dedit illi spiritum, vitam et intellectum.
62 Sed et Spiritus omnipotentis Dei, qui fecit omnia, et scrutans omnia abscondita in absconditis terrae, 63 Ipse enim scit adinventiones vestras et cogitatis in cordibus vestris, eos qui peccant, et occultant peccata eorum. 64 Ideo scrutatus est Dominus omnia opera tua, et confundet omnes vos. 65 et vos confusi eritis, cum processerint peccata vestra coram hominibus, et iniquitates erint quae accusatores stabunt in die illo. 66 quid facietis? aut quomodo abscondetis peccata vestra coram Deo et angelis eius? 67 ecce Deus iudex est, time illum: dimitte eum a peccatis tuis, et obliviscere iniquitates tuas, ut non addas amplius cum eis in perpetuum. 68 Ecce enim incensa est super vos ira magnae multitudinis, et tollent quidam de vobis et pascent vos otiosos cum oblatis idolis. 69 et qui consentiunt illis, erunt in derisum et in opprobrium et in conculcationem. 70 erit enim in omni loco et in proximis civitatibus turbatio magna his qui timent Dominum 71 Erunt quasi furiosi, nulli parcentes, depraedantes tamen et vastantes eos, qui timent Dominum. 72 Vastentur enim, et tollent bona eorum, et eiecent eos de ædibus suis. 73 Tunc cognoscentur qui electi sunt mei; tentabuntur sicut aurum in igne. 74 Audi, dilecte mi, dicit Dominus: ecce adsunt dies tribulationis, et liberabo vos ex eo. 75 Nolite timere nec dubium est; Deus enim dux vester est; 76 Et dux eorum, qui custodiunt mandata mea et praecepta mea, dicit Dominus Deus; 77 Væ qui vincti estis in peccatis suis, et in peccatis suis cooperti sicut ager operitur fruticibus, et semita eius spinis obsita est, ne quis transeat! 78 relinquitur et in ignem mittitur ut in ea consumatur.
30
31
Caput 1
22 Et orans pro me Achiacharus, redii in Nineven. Achiacharus autem erat pincerna, et custos anuli, et villicus, et præpositus rationum: et Sarchedonus constituit eum juxta se: isque filius fratris mei fuit.
1 Liber verborum Tobit, filii Tobiel, filii Ananiel, filii Aduel, filii Gabael, de semine Asael, de tribu Nephthali. 2 Qui tempore Enemessar regis Assyriorum ductus est de Thisbe, quae est ad dextram civitatis illius, quae proprie Nephthali in Galilaea supra Aser appellatur. 3 Et ambulavi Thobiam cunctis diebus vitæ meæ in viis veritatis et justitiae, et feci eleemosynas multas fratribus meis, et gentem meam, qui venerunt mecum in Nineven in terram Assyriorum. 4 et cum essem in terra mea in terra Israhel cum esset iuvenis cecidit omnis tribus Nephthali patris mei de domo Hierusalem quae est electa ex omnibus tribubus Israhel ut immolarent omnes tribus ibi, ubi templum Altissimi habitaculum consecratum et constructum est in saecula saeculorum. Omnes autem tribus, quæ simul defecerunt, domus Nephthali patris mei, immolaverunt vaccam Baal. 6 ego autem solus ibam saepe in Hierusalem per dies festos sicut statutum est omni populo Israhel per decretum sempiternum habens primitias et decimas frugum et priorum tonsarum quos dedi ad altare sacerdotibus filiis Aaron. 7 Decimam partem omnium fructuum dedi filiis Aaron, qui ministrabant in Jerusalem: aliam decimam partem vendidi, et abii et omni anno absumpsi in Jerusalem: 8 Et tertiam dedi eis, sicut praeceperat mihi Debora mater patris mei, et ego remansi pupillo a patre meo. 9 Porro cum ad virum pervenissem, Annam cognatam meam duxi, de qua Thobiam genui. 10 Cum autem ducti essemus in Nineven, omnes fratres mei et qui erant de cognatione mea, comederunt de panibus gentium. 11 Ego autem prohibebam ne comederemus. 12 Quia in toto corde meo recordatus sum Dei. 13 Et dedit mihi Altissimus gratiam et gratiam coram Enemessar, ut essem ei pro vidente. 14 Et abii in Mediam, et dimisi cum Gabael fratre Gabriae, in Rages civitate Mediae decem talenta argenti. 15 Mortuo quoque Enemessar, regnavit Sennacherib filius ejus pro eo. cuius res turbata est, ut in Mediam proficisci non possem. 16 et in tempore Enemessar dedi eleemosynas multas fratribus meis, et dedi esurienti panem meum, 17 Et vestimenta mea nudo: et si vidi aliquem de gente mea mortuum, vel circa muros Nineves, sepelivi eum. 18 Et si quis occidisset rex Sennacherib cum venisset et aufugisset a Iudaea, sepelivi eos occulte; multos enim occidit in ira sua; sed corpora non sunt inventa, quando a rege quaesita sunt. 19 Et venit quidam de Ninevitis, et murmuravit de me ad regem, quia ego sepelivi eos et abscondi me; quod me quaerebatur interfici, prae timore subtraxi me. 20 Et omnia bona mea violenter ablata sunt, nec remansit mihi quidquam praeter Annam uxorem meam et Thobiam filium meum. 21 Et non compleverunt dies quinque et quinquaginta, antequam occiderent eum duo filii eius: fugeruntque in montem Ararath, et sepelierunt eum. et regnavit Sarchedonus filius ejus pro eo. qui praefecit tabulas patris sui et super omnia opera eius Achiacharus filius fratris mei Anael.
Caput 2 1 Cum autem venisset domum, et restituta est mihi Anna uxor mea cum Tobia filio meo, in festo Pentecostes, quod est sanctum septem ebdomadarum, ibi erat cena bona praeparata me, in qua sedi, edo. 2 Cumque vidissem abundantiam escarum, dixi filio meo : Vade, et affer pauperem quemcumque inveneris de fratribus nostris, qui memor est Domini. et ecce maneo ad te. 3 At ille iterum venit, et dixit : Pater, unus ex nostris suffocatus est, et ejicitur in foro. 4 Tunc antequam gustasset aliquid cibi, surrexi et in cubiculum usque ad solis occasum subduxi. 5 et veni, et lavi me et edebam in ærumna mea; 6 Memorans prophetiam Amos, sicut dixit: Convivia tua vertentur in luctum, et omnis laetitia tua in luctum. 7 Flevi igitur et post solis occasum feci et sepelivi eum. 8 Mei autem proximi deridebant me, et dicebant: Nondum est hic homo interficere pro hac re. et ecce iterum mortuos sepelit. 9 Eadem nocte reversus sum de sepulcro, et dormivi in atrii mei pariete, pollutus et detectus; 10 Et nesciebam quod passeres in pariete essent, et apertis oculis meis, passeres calefacti sunt stercora in oculos meos, et candor introivit in oculos meos; Achiacharus me nutrivit, donec veni in Elymaidem. 11 Anna uxor mea fecit opera mulierum ut faceret. 12 Et cum remisisset domum ad dominos, solverunt mercedem ejus, et dederunt ei hædum. 13 Cum autem domi esset, et clamare cœpisset, dixi ei: Unde est hic haedus? nonne furatus est? redde dominis; Non enim licet quidquid furto fuerit vesci. 14 Et respondit mihi : Plus in mercedibus datum est donum. Sed non credebam ei, sed reddidi dominis: et erubui. Ipsa autem respondit mihi: Ubi sunt eleemosynae tuae et iustificationes tuae? ecce nota sunt tibi omnia opera tua. CAPUT III 1 tunc contristatus flebam et cum tristitia oravi dicens 2 Domine, iustus es, et omnia opera tua, et omnes viae tuae misericordia et veritas, et iudicas vere et iuste in aeternum. 3 memento mei et respice me ne punias me propter peccata mea et ignorantias et peccata patrum meorum qui peccaverunt ante te 4 Non enim obedierunt mandatis tuis; quare nos tradidisti in direptionem, et in captivitatem, et in mortem, et in proverbium in opprobrium cunctis gentibus, per quas dispersi sumus. 5 Nunc autem iudicia tua multa et vera: secundum peccata mea et patrum meorum fac mecum, quia non servavimus mandata tua, nec ambulavimus in veritate coram te. 6 nunc ergo fac mecum quod tibi melius videtur et iube spiritum meum auferri a me ut dissolvar et efficiar terra utile est enim mihi magis mori quam vivere quoniam falsum audivi opprobria et tristitiam multam habe: dic ergo
32
nunc de hac tribulatione liberari, et ingredi in locum aeternum; ne avertas faciem tuam a me. 7 Factum est autem in illa die, in Ecbatanis, et in Ecbatanis, in civitate Mediae Sarae, filia Raguelis, et exprobrata ancillis patris sui; 8 quia septem viris nupta fuerat, quos occiderat Asmodeus spiritus nequam, antequam cum ea dormissent. Qui dixerunt: Nescis quoniam viros tuos strangulásti? Septem iam viros habuisti, nec nominatus es ab aliquo. 9 Quare percutis nos pro eis? si mortui sunt, vade post eos, nunquam te videam aut filium aut filiam. 10 Haec ut audivit, contristata est valde, ita ut se strangulavit; et dixit, Unica filia patris mei, et si hoc fecero, opprobrium erit illi, et senectutem ejus inducam cum dolore ad sepulcrum. 11 Et oravit ad fenestram, et dixit : Benedictus es, Domine Deus meus, et sanctum et gloriosum nomen tuum benedictum et gloriosum in sæcula ; 12 Et nunc, Domine, ponam oculos meos et faciem meam ad te; 13 Et dices : Eripe me de terra, ne ultra audiam contumeliam. 14 Tu scis, Domine, quod purus sum ab omni peccato cum homine, 15 et quod nomen meum, et nomen patris mei, non polluam in terra captivitatis meæ: Unica filia patris mei ego sum, nec ullus filius ejus heres est, neque propinquus, neque ullus filius. Vivens, cui me in uxorem custodiam: iam mortui sunt septem viri mei; et quare vivam? sed si tibi non placet ut moriar, iube aliquid habendum a me, et misertus de me, ne audiam amplius opprobrium. 16 Orationes ergo utriusque auditae sunt in conspectu majestatis magni Dei. 17 Et missus est Raphael ut sanaret utrumque, id est, ut ascenderet candorem oculorum Tobit, et daret Saram filiam Raguel in uxorem Tobiæ filio Tobit; et ligare Asmodeum malignum spiritum; quia ad Tobiam iure hereditario pertinebat. In ipso tempore venit Thobiam domum suam et intravit in domum suam, et Sara filia Raguel descendit de cenaculo suo.
8 Si habueris abundantiam, ita eleemosynam da: si parum habes, noli timere dare secundum illud modicum: 9 Bonum enim thesaurizas tibi in diem necessitatis. 10 quoniam eleemosyna a morte liberat, et non patitur venire in tenebras. 11 Bonum enim donum est eleemosyna omnibus facientibus eam in conspectu Altissimi. 12 cave ab omni fornicatione fili mi et principaliter accipe uxorem de semine patrum tuorum et ne acceperis alienam in uxorem quae non est de tribu patris tui sumus enim filii prophetarum Noe Abraham Isaac et Iacob: memento, fili, quoniam patres nostri ab initio, omnes uxores cognationis suae acceperunt, et benedicti sunt in filiis suis, et semen eorum possidebit terram. 13 nunc ergo fili mi dilige fratres tuos et ne despicias in corde tuo fratres tuos filios et filias populi tui non accipias uxorem ex eis Scelerata est mater famis. 14 merces hominis, qui pro te operatus est, non maneat apud te, sed det illi de manu eius: si enim servieris Deo, et ipse restituet tibi; et esto sapiens in omni conversatione tua. 15 Nemini facias quod odisti: vinum ne bibas ut inebriare te: neque ebrietas in via tua eat. 16 Panem tuum da esurientibus, et vestimentorum tuorum nudis; et secundum multitudinem tuam da eleemosynam, et non sit oculus tuus invidus cum das eleemosynam. 17 Panem tuum super sepulturam justorum effunde, et super impios nihil dederis. 18 Consule omnes sapientes, et omne utile consilium ne despicias. 19 Dominum Deum tuum semper benedic et roga ab eo ut dirigantur viae tuae et omnes viae tuae et consilia dirigantur quia non est omnis natio non est consilium sed ipse Dominus omnia bona dat, et quos vult humiliat sicut vult; nunc ergo fili mi, ne memineris mandatorum meorum, et non deleantur ex animo tuo. 20 Et nunc notum facio his, quod decem talenta commisi Gabael filio Gabriae in Rages in Media. 21 Et ne timeas, fili, quoniam pauperes sumus: multam enim habes substantiam, si timeas Deum, et recedas ab omni peccato, et fac quod placitum est in conspectu ejus.
CAPITULUM 4
CAPITULUM 5
1 In die illa recordatus est Thobiæ pecuniae, quam dederat Gabael in Rages Mediae, 2 et dixit apud se: Mortem optavi. Quare Tobiam filium meum non voco, ut ei pecuniam significem antequam moriar? 3 Quem cum vocasset, dixit: Fili, mortuus sum, sepeli me; et ne despicias matrem tuam, sed honora eam omnibus diebus vitæ tuæ, et fac quod tibi placuerit, et non doleas. 4 Memento, fili, quod multa pericula vidit tibi cum esses in utero ejus : et cum mortua fuerit, sepelias eam apud me in uno sepulcro. 5 Fili mi, memor esto Domini Dei nostri omnibus diebus tuis, et non injiciaris voluntate tua ad peccandum, aut ut transgrediaris mandata ejus: perfecte fac omnem vitam tuam, et ne sequaris vias iniquitatis. 6 Si enim bene egeris, prospere te aget adinventiones tuae, et ad omnes qui iuste vivent. 7 Da eleemosynam de substantia tua. et cum dederis eleemosynam, non sit invidus oculus tuus, nec faciem tuam ab aliquo paupere avertas, nec a te avertatur facies Dei.
1 Respondens Tobias, dixit : Pater, omnia quæ præcepisti mihi, faciam. 2 Sed quomodo pecuniam recipere possum, cum eum non cognoscam? 3 Et dedit ei chirographum suum, et dixit ei: Quaerite hominem, qui potest ire tecum, adhuc vivo, et mercedem dabo ei: et vade, accipe pecuniam. 4 Cum ergo ivisset ad quaerendum hominem, invenit Raphaelem Angelum. 5 At ille non cognovit; et dixit ei : Potes me ire in Furiam ? et nosti illa loca? 6 Cui dixit angelus: Ego vadam, et viam sciam, quia hospitio cum Gabael fratre nostro. 7 Et dixit ei Tobias : Sede mihi donec dicam patri meo. 8 Et dixit ei: Vade, et noli manere. Ingressus itaque dixit ad patrem suum: “Ecce unum inveni qui ibit mecum. Tunc dixit: “ Vocate eum ad me, ut sciam de qua tribu sit et an fidelis sit ire tecum. 9 Et vocavit illum, et introivit, et salutaverunt se invicem.
33
10 Et dixit ei Thobi: “ Frater, ostende mihi ex qua tribu et familia es. 11 Cui dixit: “ Quaeris tribum vel familiam vel mercenarium ut cum filio tuo? Et dixit ei Thobi: “Vellem, frater, fratrem tuum et nomen tuum”. 12 Et dixit: Ego sum Azarias Ananiae filius magni et fratrum tuorum. 13 Et dixit Thobi: “ Gratus es, frater. ne nunc indigneris mihi, quia quaesivi scire tribum tuam et familiam tuam; tu enim frater meus es tu, de genere bono et optimo; novi enim Ananiam et Jonatham, filios Samaiae magni illius, cum ivimus simul in Ierusalem adorare et optulimus primogenita et decimas fructuum; et fratrum nostrorum errore non seducti sunt: frater mi, bonae stirpis es. 14 Sed dic mihi, quam mercedem dabo tibi? num drachmarum die ac necessariis tanquam filio meo? 15 Sed et si revertimini incolumes, addam aliquid in mercedibus vestris. 16 Et gavisi sunt. Dixit ergo ad Tobiam: “Para te in via, et mittat tibi Deus viam bonam”. Cumque omnia ad iter praeparasset filius, pater dixit : Vade cum homine isto, et Deus qui habitat in caelis, dirige iter tuum, et angelus Dei custodiat te. Egressi sunt ergo ambo, et canis iuvenis cum eis. 17 flebat autem Anna mater eius et dixit Thobi cur misisti filium nostrum nonne baculus manus nostrae est intrando et egrediendo coram nobis? 18 Noli avari ad pecuniam accedere: sed quasi sterquilinium in puero meo est. 19 Quod enim Dominus convivendum nobis dedit, sufficit nobis. 20 Et dixit ad eam Thobi: “ Noli curare, soror mea; in pace convertetur, et oculi tui videbunt illum. 21 Angelus enim bonus servabit eum, et erit prosperum iter eius, et salvus revertetur. 22 Tum flens finem fecit.
12 Est autem puella pulchra et sapiens: nunc ergo audi me, et ego loquar ad patrem suum: et non subsistam. et cum redierimus de Rages, celebrabimus nuptias: scio enim quod Raguel non potest eam ducere alteri secundum legem Moysi, sed reus erit mortis, quia ius hereditarium magis ad te pertinet quam ad quemlibet. alterum. 13 Tunc respondit adolescens angelo : Audivi, Azaria frater, quoniam data est ancilla ista septem viris, qui mortui sunt in thalamo suo. 14 et nunc unigenitus patris mei sum et timeo ne si ingrediar ad eam moriar sicut et prior eius; propter quod et timeo ne moriar et vitam patris mei et matris meae propter me ad infernum maerore non enim habent alium filium qui sepeliat eos 15 Tunc dixit illi angelus: Non meministi præcepta tua quæ dedit tibi pater tuus, ut duceres uxorem cognationis tuæ? quare audi me, frater; Dabitur enim te uxor; et ne discretor de spiritu maligno. hac eadem nocte dabitur tibi. 16 Cumque intraveris cubiculum, tolles cineres unguenti, et pones in eis cor et iecur piscis, et fumum facies cum eo: 17 et olfaciet illud diabolus et fugiet nec ultra veniet ad eam sed cum veneris ad eam, surge et te et ora Deum misericordem, et miserere tui, et salvabit te. noli timere, quoniam ab initio tibi constituta est; et custodies illam, et proficiscetur tecum. Existimo autem quod tibi parebit. Audiens autem Tobias, amabat eam, et cor ejus conglutinabatur ei. CAPITULUM 7 1 Qui cum venissent Ecbatanis, venerunt in domum Raguel, et occurrit illis Sara: et salutantes se invicem, introduxerunt eos in domum. 2 Et dixit Raguel ad Ednam uxorem suam: “Quam similis est hic iuvenis Thobi cognato meo! 3 Et interrogavit eos Raguel: Unde estis, fratres? Ad quos dixerunt : De filiis Nephthalim, qui capti sumus in Nineve. 4 Et dixit illis: “ Nostis Tobitem cognatum nostrum? At illi dixerunt : Novimus eum. Qui respondit: Sanusne est? 5 At illi dixerunt: Quia et vivus est, et sanus est: et ait Tobias: Pater meus est. 6 Tunc exilivit Raguel, et osculatus est eum, et flevit. 7 Et benedixit ei, et ait : Filius boni et boni viri es. Audiens autem Thobie quod caecus esset, contristatus est et flevit. 8 Similiter et Edna uxor eius et Sara filia eius fleverunt. Hi etiam libenter accipiebant; et cum occidissent arietem de ovibus, posuerunt super mensam escam suam. Tunc dixit Tobias ad Raphaelem, Azarias frater, loquere de his quae in via locutus es, et negotium hoc dimittatur. 9 Rem narravit Raguel: et dixit Raguel Tobiæ: Comede, bibe, et epulare; 10 Dignum est enim ut filiam meam uxorem ducat: verumtamen veritatem annuntiabo tibi. 11 Filiam meam dedi in uxorem septem viris, qui intraverunt ad eam nocte illa, et in praesenti iucunda facta sunt. At Tobias dixit : Nihil hic manducabo, donec inter se consentiamus et juramus. 12 Et dixit Raguel: Et accipe eam deinceps secundum ritum, quia cognata es, et ipsa tua est, et Deus misericors dabit tibi prospera omnia. 13 Et vocavit Saram filiam suam, veniensque ad patrem suum, apprehensa manu ejus, dedit eam Tobiæ uxorem,
CAPUT VI 1 Et cum proficiscerentur, venerunt vespere ad Tigrim fluvium, et ibi manserunt. 2 Et cum descendisset juvenis, lavabat se: et exilivit piscis de flumine, et devoravit eum. 3 Tunc dixit ei angelus: Tolle piscem. ”. Et apprehendit iuvenis piscem et traxit illum in terram. 4 Cui dixit angelus: Aperi piscem, et tolle cor, et iecur et fel, et pone eos in pace. 5 Fecit ergo adolescens sicut præceperat ei angelus. Cum autem assarent piscem, comederunt illum: et iverunt ambo, donec appropinquarent Ecbatanis. 6 Tunc dicit iuvenis angelo: Azaria frater, ut quid prodest cor et iecur et fel piscis? 7 { Et dixit ei: De corde et jecore, si dæmonium aut spiritus nequam turbaverit aliquem, oportet nos fumum eius facere coram viro, vel muliere, et non affligetur pars amplius. 8 Et ad fel: bonum est inungere hominem in oculis suis habens albedinem, et ipse sanabitur. 9 Et cum appropinquassent ad Rages, 10 Dixitque angelus ad puerum: “Frater, hodie manebimus cum Raguele, qui est cognatus tuus; habet etiam unicam filiam nomine Saram; ego pro ea loquar, ut detur tibi in uxorem. 11 ad te enim pertinet ad te de cognatione sua tu autem es
34
dicens : Ecce, accipe eam secundum legem Moysi, et duc eam ad te. pater. Et benedixit eis. 14 Et vocavit Edna uxorem suam, et accepit chartam, et scripsit foedus, et signavit illud. 15 Tunc coeperunt manducare. 16 Vocavit autem Raguel Edna uxorem suam, et dixit ad eam: Soror, præpara cubiculum aliud, et introduc eam illuc. 17 Quam cum fecisset, sicut iusserat, introduxit eam illuc. Et flens, accepit lacrimas filiae suae, et dixit ei: 18 Animæquior esto filia mea; Dominus caeli et terrae det tibi gaudium pro hac tristitia tua: bono animo esto, filia mea.
Capitulum 9 1 Tunc vocavit Raphael Tobias, et dixit ei : 2 Azarias frater, sume tecum servum, et duos camelos, et vade in Rages Medorum ad Gabael, et affer mihi pecuniam, et adduc eum ad nuptias. 3 Juravit enim Raguel me non discedere. 4 Sed pater meus numerat dies; et si diutius moror, contristabitur valde. 5 Exiit ergo Raphael, et hospitio recepit cum Gabael, et dedit illi chirographum. 6 Et diluculo valde egressi sunt ambo, venerunt ad nuptias: et benedixit Tobias uxorem suam.
Capitulum 8 CAPITULUM 10 1 Et cum prandissent, introduxerunt Tobiam ad eam. 2 Et dum iret, recordatus est verborum Raphaelis, et assumpsit cinerem aromatum, et posuit cor et iecur piscis super eo, et fumum fecit ex eo. 3 Quod cum olfactus esset spiritus nequam, fugit in fines Ægypti, et angelus eum ligavit. 4 Et postquam ambo inclusi sunt simul, Tobias de lecto surrexit, et dixit: Soror, surge et oremus ut misereatur nostri Deus. 5 tunc coepit Tobias dicere benedictus es tu Deus patrum nostrorum et benedictum sanctum et gloriosum nomen tuum in saecula benedicant tibi caeli et omnes creaturae tuae. 6 Fecisti Adam, et dedisti ei adiutorium et manere Evam uxorem suam: ex his factus est homo: dixisti: Non est bonum esse hominem solum; faciamus ei auxilium simile sibi. 7 Et nunc, Domine, non ad luxuriam assumo sororem meam, sed honeste : ideo misericorditer præcipe, ut simul inveteremus. 8 Et dixit cum eo: Amen. 9 Dormierunt ergo utraque nocte. Surrexit autem Raguel et abiit et fecit sepulchrum; 10 dicens vereor ne et ille mortuus sit 11 Cum autem venisset Raguel in domum suam, 12 dixit Edna uxori suae. Mitte unam de ancillis, et videat si vivit: si non est, ut eum sepeliamus, et nemo sciat. 13 Aperiens itaque puella ostium, et introivit, et invenit eos dormientes: 14 Et egressus nuntiavit eis quia viveret. 15 Tunc Raguel laudavit Deum, et dixit : Laudabilis es Deus es omni laude pura et sancta. ideo sancti tui te laudent cum omnibus creaturis tuis; et omnes angeli tui et electi tui te laudent in saecula. 16 Laudabilis es, quia lætificasti me; neque id ad me venit quod suspicabar; sed secundum magnam misericordiam tuam fecisti nobis. 17 Laudabilis es, quoniam duos unigenitos filiorum suorum misertus es: da eis misericordiam, Domine, et vitam finiunt incolumes cum gaudio et misericordia. 18 Tunc Raguel jussit servis suis ut sepelirent sepulchrum. 19 Et fecit nuptias diebus quatuordecim. 20 Nam ante impleti sunt dies nuptiarum, Raguel iuramento dixit ei, ne discederet, donec expleti essent quattuordecim dies nuptiarum; 21 Et accipiet partem de bonis suis, et pergens ad patrem suum. et requiem habeatis quando ego et uxor mea mortui fuerint.
1 Tobit autem pater ejus, quotidie computabat: et expletis diebus, non veniebant: 2 Et dixit Thobi: Detinentur? Aut numquid Gabael mortuus est, et nemo illi reddit pecuniam? 3 Et contristatus est valde. 4 Dicit ei uxor sua: “ Filius meus mortuus est, quia multum manet; et flevit eum, et dixit; 5 nunc nihil moror, fili, quoniam dimisi te in lucem oculorum meorum. 6 Cui dixit Tobias: Tace, ne cures, quia ipse est securus. 7 At illa dixit: “ Tace, et ne me fallas; filius meus mortuus est. Et exivit omni die in viam qua ibant, et non manducavit interdiu, et non cessavit tota noctes plangere Tobiam filium suum, donec expletis quatuordecim diebus nuptiarum, quibus juraverat Raguel. ibi habe. Tunc dixit Tobias ad Raguelem: Dimitte me, quia pater meus et mater mea non videbunt me amplius. 8 Et dixit ei socer: Mane mecum, et mittam ad patrem tuum, et indicabunt ei quomodo se habeat tecum. 9 Et dixit Thobias: “ Nequaquam; sed eamus ad patrem meum. 10 Surrexit autem Raguel et dedit ei Saram uxorem suam et dimidiam partem bonorum eius, servos et iumenta et pecuniam; 11 Benedixitque eis, et dimisit eos, dicens : Deus cæli det vobis iter prosperum, filii mei. 12 et dixit ad filiam suam honora patrem tuum et socrum tuam quae nunc sunt parentes tui ut audiam de te bonam famam Et osculatus est eam. Dixit quoque Edna ad Tobiam: Dominus caeli restituet te, frater mi carissime, et praesta ut videam filios tuos de filiabus Sarae, antequam moriar, ut gaudeam coram Domino: ecce ego tibi trado filiam meam de spe- cialis; ubi non sunt rogandae eius malae. CAPUT XI 1 Post hæc abiit Tobias, laudans Deum quod prosperum iter dederat ei, et benedixit Raguel et Edna uxor ejus, et ambulavit in itinere suo, donec appropinquaret Ninive. 2 Tunc Raphael dixit Tobiæ: Tu scis, frater, quomodo reliquisti patrem tuum. 3 Festina ante uxorem tuam, et præparet domum. 4 Et fel piscis sum in manu tua. Illi autem abierunt post eos canis. 5 Anna autem sedebat circa filium suum iter faciens. 6 Quæ cum inspexisset eum, dixit ad patrem suum : Ecce filius tuus venit, et homo qui ivit cum eo.
35
7 Tunc Raphael dixit : Scio, Tobias, quia pater tuus aperiet oculos ejus. 8 Tu autem oculos eius inunge felle, et aculeo fricabis, et cadet candor, et videbit te. 9 Cucurrit itaque Anna, et cecidit super collum filii sui, et dixit ei: Quia vidi te fili mi, amodo moriar. Fleveruntque ambo. 10 Et exivit Thobi ad ostium et offendit, sed accurrit ad eum filius eius; 11 Et apprehendit patrem ejus, et irruit in oculos patrum suorum, dicens : Confide, pater mi. 12 Et cum coepissent oculi eius dolere, detrivit eos; 13 Et candor auferet ab angulis oculorum suorum, et videns filium suum, cecidit super collum ejus. 14 et flevit et dixit benedictus es Deus et benedictum nomen tuum in aeternum et beati omnes angeli tui sancti; 15 Tu enim flagellasti, et misertus es mei: ecce enim video Tobiam filium meum. Et ivit filius ejus gaudens, et indicavit patri ejus magnalia, quae sibi contigerant in Media. 16 Et exivit Thobiam nurum suam ad portam Nineve, gaudentem et laudantem Deum. 17 Tobias vero gratias egit coram eis, quia Deus misertus est ejus. Cum autem appropinquaret Sarae nurus suae, benedixit ei, dicens : Grata es filia : benedictus Deus, qui perduxit te ad nos, et benedictus sit pater tuus et mater tua. Et factum est gaudium inter omnes fratres suos, qui erant in Nineve. 18 Venerunt autem Achiacharus et Nasbas filius fratris sui; 19 Et factae sunt nuptiae Tobiae septem diebus cum gaudio magno.
12 Nunc ergo cum oraveris, et Sara nurus tua, obtuli memoriam orationum tuarum apud Sanctum: cumque sepelieris mortuum, eram etiam tecum. 13 Et cum non distulisti surgere, et dereliquisti cenam tuam, ut irem et tegerem mortuos, non erat absconditum bonum tuum a me: sed fui tecum. 14 Et nunc misit me Deus curare te et Saram nurum tuam. 15 Ego sum Raphael, unus de septem angelis sanctis, qui praesentes preces sanctorum, et ingrediuntur et egrediuntur ante gloriam Sancti. 16 Tunc conturbati sunt ambo, et ceciderunt in faciem suam: timebant enim. 17 Qui dixit eis: Nolite timere: bene enim erit vobis; laudate ergo Deum. 18 non enim gratia mea sed in voluntate Dei nostri veni. propterea laudate eum in saecula. 19 Omnibus his diebus apparui vobis; sed neque manducavi neque bibi, sed vidistis visionem. 20 Nunc ergo gratias ago Deo: quoniam ascendo ad eum qui me misit. sed scribe omnia que fiunt in libro. 21 Et surrexerunt, et non viderunt eum. 22 Tunc magna et mirabilia opera Dei confessi sunt: et quomodo angelus Domini apparuit illis. CAPITULUM 13 1 Et scripsit orationem lætitiæ Thobi, et dixit: Benedictus Deus, qui vivit in æternum, et benedictum regnum ipsius. 2 Flagellat enim, et miseretur: deducit ad inferos, et reducit; nec est qui possit vitare manum suam. 3 Confitemini ei in conspectu Gentes, filii Israël: quoniam in illis dispersit nos. 4 Ibi magnificate eum et superexaltate eum in conspectu omnium viventium, quoniam ipse est Dominus noster, et ipse est Deus Pater noster in saecula. 5 Flagellabit autem nos propter iniquitates nostras, et iterum miserebitur: et congregabit nos de omnibus gentibus, per quas dispersit nos. 6 Si conversi fueritis ad eum in toto corde vestro, et in tota mente vestra, et fecerit bene coram illo, convertetur ad vos, et non abscondet faciem suam a vobis. Vide ergo quid facturus sit tecum, et toto ore confitere illum, et lauda Dominum virtutis, et extolle regem aeternum. In terra captivitatis meæ laudo eum, et virtutem et maiestatem eius annuntio genti peccati. Convertimini, peccatores, et facite justitiam coram eo : quis annuntiabit, si accipiet vos, et miserebitur vestri ? 7 Deum meum laudabo, et laudabit anima mea regem caeli, et in magnitudine sua gaudebo. 8 Omnes loquantur, et laudate eum secundum justitiam ejus. 9 Jerusalem, civitas sancta, flagellabit te in operibus tuis, et super filios justorum misereberis. 10 confitemini Domino quoniam bonus est et confitemini regi sempiterno ut ædificetur in te tabernaculum ejus cum gaudio, et exultet in te captivos, et diligatur in te semper. qui miseri sunt. 11 Gentes multae venient de longe ad nomen Domini Dei, in muneribus in manibus eorum, et munera ad regem caeli. Laudabunt te omnes generationes cum gaudio magno. 12 maledicti omnes qui te oderunt et beati omnes qui diligunt te
CAPITULUM 12 1 Tunc vocavit Thobiam Thobiam filium suum, et dixit ei : Fili mi, vide mercedem suam, quae ivit tecum, et da ei amplius. 2 Et dixit ei Tobias : Non est mihi quidquam mali ut ex his, quæ attuli, dimidium ei tribuas. 3 Reduxit enim me ad te incolumem, et sanavit uxorem meam, et attulit mihi pecuniam, similiter et te curavit. 4 Ille autem dixit : Debitum est illi. 5 Et vocavit angelum, et dixit ei : Dimidium omnium, quos adduxistis, accipite, et abite incolumes. 6 Tunc adsumptis utrisque seorsum, dixit eis : Benedicite Deum, et magnificate Deum : et laudate super his quæ fecit vobis in conspectu omnium qui vivunt. Bonum est laudare Deum, et exaltare nomen eius, et honorificc est annunciare opera Dei; non ergo pigeat laudare eum. 7 Secretum regis bonum est abscondere, opera autem Dei revelare honorificum est. Bonum fac: et non tanget te malum. 8 Bona est oratio cum ieiunio et eleemosyna et iustitia. Melius est modicum cum iustitia quam multum cum iniquitate. Melius est dare eleemosynas quam aurum thesaurizare. 9 Eleemosyna enim liberat a morte, et purgabit omne peccatum. Qui facit eleemosynam et iustitiam, replebitur vita: 10 Qui autem peccant, inimici sunt vitae suae. 11 Nihil a te abscondam. Dixi enim: Secretum regis bonum esse, sed opera Dei revelare.
36
13 Lætamini et exsultate filiis justorum, quoniam congregabuntur, et benedicent Domino justi. 14 Beati qui diligunt te, quoniam in pace tua lætabuntur; laetabuntur enim tibi, cum viderint omnem gloriam tuam, et laetabuntur in aeternum. 15 Benedicat anima mea Regi magno Deo. 16 Quia sapphiris, et smaragdis, et lapide pretioso ædificabitur Jerusalem: muri tui, et turres, ac propugnacula auro purissimo. 17 Et plateæ Jerusalem sternentur beryllo et carbunculo et lapidibus Ophir. 18 Et dicent omnes plateae eius: Alleluja. et laudabunt eum, dicentes : Benedictus Deus, qui glorificavit eum in sæcula.
15 Et antequam moreretur, audivit interitum Ninive, quem capta est Nabuchodonosor et Assuerus: et ante mortem eius laetatus est super Nineve.
CAPITULUM 14 1 Et complevit Thobiam laudans Deum. 2 Et erat octo et quinquaginta annorum, cum amisisset eum, qui restitutus est ei post octo annos: et dedit eleemosynam, et crevit in timore Domini Dei, et laudavit eum. 3 Cum autem esset senex, vocavit filium suum et filios filii sui, et dixit ei: Fili mi, tolle filios tuos. Ecce enim senex sum, et paratus sum exire de hac vita. 4 Vade in Mediam, fili mi; et quod ad tempus magis in Media pax erit; et fratres nostri dissipentur in terra de terra illa bona, et erit Ierusalem desolata; 5 Et iterum Deus miserebitur eorum et reducet eos in terram, ubi aedificabunt templum, sed non sicut primo, donec impleatur tempus aetatis suae. et postea revertentur de omni loco captivitatis suae et aedificabunt Ierusalem gloriose, et domus Dei aedificabitur in ea usque in sempiternum cum glorificetur, sicut locuti sunt prophetae de ea. 6 Et convertentur omnes gentes, et timebunt Dominum Deum in veritate, et sepelient idola sua. 7 laudabunt omnes gentes Dominum et confitebitur populus eius Deum et exaltabit Dominus plebem suam et gaudebunt omnes qui diligunt Dominum Deum in veritate et in iustitia, faciens misericordiam in fratribus nostris. 8 Et nunc, fili mi, exi a Nineve, quoniam hæc, quæ locutus est Jonas propheta, venturum est. 9 Custodi legem quoque et præcepta, et misericors et justus fac te, ut bene sit tibi. 10 sepeli et matrem tuam mecum. sed in Ninive ne moreris. Memento, fili, quomodo tractavit Aman Achiacharus qui nutrivit illum, quomodo de luce perduxit eum in tenebras, et quomodo reddidit illum; et Achiacharus salvatus est; Manasses autem dedit eleemosynam et laqueos mortis, quos statuerant ei, evasit: sed Aman incidit in laqueum, et mortuus est. 11 Et nunc, filii, videte quid faciat eleemosyna, et quid faciat justitia. Hæc cum dixisset, centum octo et quinquaginta annorum exspiravit in lecto. et honorifice sepelivit eum. 12 Annam autem matrem eius sepelivit cum patre suo. Et discessit Tobias cum uxore et liberis Ecbatanis ad Raguelem socerum suum, 13 Et cum esset senex et plenus dierum, sepelivit patrem suum et socrum suam in honore et hereditavit substantiam eorum et Thobi patris sui. 14 Et mortuus est in Ecbatanis in Media, centum viginti septem annorum.
37
38
Caput 1
accepta ibi opulentia, epulatusque est ipse et exercitus eius centum viginti diebus.
1 Duodecimo anno regni Nabuchodonosor, qui regnavit in Nineve civitate magna. in diebus Arphaxad, qui regnavit super Medos in Ecbatanis, 2 Et ædificavit in Ecbatanis per circuitum lapidum, dolabras trium cubitorum latitudinis, et sex cubitorum longitudinis: et fecit altitudinem muri septuaginta cubitorum, et latitudinem ejus quinquaginta cubitorum: 3 Et pones turres ejus in portis ejus centum cubitos, et latitudo ejus in fundamento sexaginta cubitorum: 4 Et fecit portas ejus usque ad summum septuaginta cubitorum, latitudinemque earum quadraginta cubitorum in exitu virtutum suarum, et in dispositionem peditum ejus: 5 In diebus illis pugnavit Nabuchodonosor rex ad Arphaxad regem in campo magno, qui est campus in finibus Ragau. 6 Et venerunt ad eum omnes qui habitabant in montana, et omnes qui habitabant in Euphrate, et Tigris, et Hydaspes, et campus Arioch regis Elymensis, et convenerunt ad se plurimae nationes filiorum Chelod. ad pugnam. 7 Tunc misit Nabuchodonosor rex Assyriorum ad omnes qui habitabant in Perside, et ad omnes qui habitant ad occidentem, et qui habitant in Cilicia, et Damasco, et Libano, et Antilibano, et omnibus qui habitant ad oram maritimam, 8 et his inter nationibus quae erant Carmeli et Galaad et Galilaeae superior et planitiei Esdrelom 9 et cunctis qui erant in Samaria et civitatibus ejus, et trans Jordanem usque ad Jerusalem, et Betane, et Chelus, et Cades, et fluvius Ægypti, et Taphnes, et Ramesse, et omnis terra Gesem, 10 donec veniatis ultra Tanem et Memphis et ad omnes habitatores Aegypti usque ad terminos Aethiopiae. 11 Et neglexerunt omnes habitatores terræ imperium Nabuchodonosor regis Assyriorum, et non venerunt cum eo ad prælium. non enim timuerunt eum sed erat coram eis sicut homo unus et sine causa et cum ignominia legatos dimiserunt ab eis 12 Iratusque est Nabuchodonosor contra omnem terram hanc, et juravit per thronum et regnum suum, quod ulcisceretur se in omnes fines Ciliciæ et Damasci, et Syriæ, et ut interficeret gladio omnes habitatores Babylonis. terra Moab, et filiorum Ammon, et omnis Judaea, et omnes qui erant in Ægypto, usque ad terminos maris duo. 13 et intendit contra regem Arphaxad anno septimo decimo et invaluit ad proelium et percussit omnem potestatem Arphaxad et universos equites eius et omnes currus illius 14 Et factus est dominus urbium suarum, et venit ad Ecbatanis, et cepit turres, et diripuit vias ejus, et pulchritudinem ejus in ignominiam convertit. 15 Et cepit Arphaxad in montibus Ragau et iaculatus est eum iaculis suis et disperdidit eum usque in illum diem. 16 Et reversus est postea in Nineven cum omni multitudine gentium et bellorum valde copiosa, et
Caput 2 1 In anno octavodecimo, secundo et vigesimo die mensis primi, dictum est in domo Nabuchodonosor regis Assyriorum ut ulcisceretur se in universam terram. 2 Et convocavit omnes famulos suos et omnes magnates suos et posuit cum eis secretum consilii sui et consummavit omne malum terrae ex ore suo; 3 et decreverunt ut tollerent omnem carnem qui non audierunt mandata oris eius 4 Et cum consummasset consilium suum, vocavit Nabuchodonosor rex Assyriorum Holofernem principem militiae suae, et dixit ad eum. 5 haec dicit rex magnus dominus universae terrae ecce egredieris a facie mea et tolle tecum viros qui confidunt in viribus suis peditum centum viginti milia Numerus equorum cum equitibus duodecim millia. 6 et exies in omnem regionem occidentalem, quia non crediderunt verbo meo. 7 et annuntiabis eis terram et aquam praeparare mihi, quia exeo in ira mea super eos et operiam pedes exercitus mei totam faciem terrae, et dabo eos in direptionem. eos; 8 ut impleantur valles et torrentes, et implebitur fluvius exanimibus suis, donec inundaret: 9 Et ducam eos captivos ad terminos universæ terræ. 10 Tu ergo exibis. et omnes terminos eorum præcipe mihi: quod si tradiderunt se tibi, reservabis mihi in diem ultionis eorum. 11 Super eos autem qui resistunt, non parcat oculus tuus. sed caedite eos et diripite eos quocumque perrexeris. 12 Vivo enim ego, et in potentia regni mei, quæcumque locutus sum, hoc faciam in manu mea. 13 Et tu non praeteries unum verbum domini tui, sed consummans consummabis, sicut praecepi tibi, et non prolongabis, ut facias ea ”. 14 Et egressus est Holofernes a facie domini sui et vocavit omnes principes et magistratus et satrapas exercitus Assur; 15 Et recensuit electos viros ad proelium, sicut praeceperat ei dominus suus, usque ad centum viginti milia, et equites sagittarios duodecim milia; 16 Et disposuit eos, quemadmodum belli multitudo constituitur. 17 camelos et asinos ad onera portarum plurimas plurimas tulitque et oves et boves et caprae non sunt numero in escam ipsorum; 18 Annona quoque erat omni exercitui copiosus, et auri argentique plurimum de domo regis. 19 Et exivit et omnis potestas eius ut praecederet regem Nabuchodonosor in navigatione et ut operiret omnem faciem terrae ad occidentem cum curribus suis et equitibus et peditibus electis suis. 20 Et multa mixtura sicut locusta convenerunt cum eis, et sicut arena terrae; non enim erat numerus prae multitudine eorum.
39
21 Et profecti sunt de Ninive itinere trium dierum ad campum Bectileth, et castrametati sunt de Becheleth juxta montem qui est ad sinistram superioris Ciliciae. 22 Tulitque omnem exercitum, et pedes suos, et equites, et currus, et perrexit inde in montana; 23 Phud quoque et Lud exterminavit, et omnes filios Rasses et filios Israël, qui erant ad desertum, ad meridiem terræ, depopulati sunt. 24 Et transgressus est Euphraten et transiit Mesopotamiam et diruit omnes civitates excelsas, quae erant ad torrentem Abronam, usquequo veniatur ad mare. 25 Et occupavit terminos Ciliciae et concidit omnes adversantes sibi, et venit usque ad terminos Iapheth, qui sunt ad austrum contra faciem Arabiae. 26 Omnes quoque filios Madian consumpsit, et exussit tabernacula eorum: greges eorum exspoliavit. 27 Descenditque in campum Damasci tempore messis triticeae, et succendit omnes regiones eorum: greges eorum et armenta eorum contrivit, et civitates eorum demolitus est, et universos iuvenes eorum percussit; aciem gladii. 28 Et incidit timor et tremor eius super inhabitantes maritimam, qui erant in Sidone et Tyro, et inhabitantes Sur et Ochina et omnes, qui incolebant Iamniam; et habitantes in Azoto et Ascalone et Gaza timuerunt eum valde.
CAPITULUM 4 1 Filii autem Israël, qui habitabant in Judaea, audiebant omnia quæ fecerat Holofernes princeps Nabuchodonosor regis Assyriorum in gentibus, et in quacumque ratione vastasset omnia templa eorum, et in nihilum redegisset. 2 Et timuerunt eum valde, et turbati sunt in Jerusalem, et in templo Domini Dei sui. 3 Novissime enim reversi sunt de captivitate, et omnis populus Judææ nuper congregatus est: et vasa, et altare, et domus, post profanationem sanctificata sunt. 4 Miserunt ergo in omnes fines Samariae et villas et Bethoron et Belmen et Iericho et Choba et Esora et Vallem Salem: 5 Et praeoccupaverunt omnes cacumina montium excelsorum, et castella quae erant in eis: et reposuerunt escas ad bellum: nam campi eorum nuper messuerunt. 6 et scripsit Ioachim sacerdos magnus qui erat in diebus illis in Hierusalem habitantibus in Betulia et Betomestham quae est contra Esdrelon ad regionem iuxta Dothain 7 praecipientes eis ut custodirent itinera montana per eos introitus in Iudaeam et facile erat prohibere ascendentes quia directa erat via ad summum duobus hominibus 8 Et fecerunt filii Israel, sicut praeceperat eis Ioachim sacerdos magnus et seniores totius populi Israel, qui sedebant in Ierusalem. 9 Tunc exclamavit omnis vir Israel ad Deum in fervore magno, et vehementissime humiliaverunt animas suas; 10 Ipsi, et uxores eorum, et liberi, et jumenta, et omnis advena et mercennarius; 11 Omnes ergo viri et mulieres, et parvuli, et habitatores Jerusalem ceciderunt in conspectu templi, et miserunt cinerem in capita sua, et saccum ante faciem Domini extenderunt: et posuerunt saccum in altari, 12 et omnes unanimiter ad Deum Israël clamaverunt, ne daret liberos suos in prædam, et uxores eorum in prædam, et civitates hæreditatis eorum in interitum: sanctuarium profanationis, et opprobrii. pro laetabuntur gentes. 13 Et exaudivit Deus preces eorum, et vidit afflictiones eorum: populus enim multis diebus ieiunavit in tota Iudaea et Ierusalem ante sanctuarium Domini omnipotentis. 14 et Joacim princeps sacerdotum, et omnes sacerdotes qui stabant coram Domino, et qui ministrabant Domino, habebant lumbos suos accincti saccis, et obtulerunt holocausta per singulos dies ad vota et munera populi, 15 Et habebat cinerem in mitra eorum, et clamabat ad Dominum in omni virtute sua, ut aspiceret omnem domum Israël.
CAPUT III 1 Miserunt itaque ad eum legatos de pace, dicentes: 2 Ecce nos servi Nabuchodonosor regis magni adsumus coram te. utere nobis sicut placuerit in conspectu tuo. 3 Ecce villae nostrae et omnis locus noster et omnis campus frumenti et greges et armenta et omnia stabula iumentorum nostrorum adstant ante faciem tuam; ea utere ut libet. 4 Ecce civitates nostrae et habitatores eius, servi tui sunt. veni, et fac cum eis, quod tibi placet. 5 Et accesserunt viri ad Holofernem: et annuntiaverunt ei hunc modum. 6 Et descendit ad maritimam ipse et virtus eius et custodivit civitates excelsas et accepit ex eis in auxilium viros electos. 7 Susceperunt igitur ipsi, et universa regio in circuitu, cum coronis, et choris, et tympanis. 8 et deiecit terminos eorum et lucos eorum excidit: et decreverat ut disperdere omnes deos terrae, ut adorarent Nabuchodonosor omnes gentes, et omnes linguae et tribus invocarent eum Deum. 9 Et venit contra Esdrelon prope Judaeam, contra fretum magnum Judææ. 10 et castrametatus est inter Gaba et Scythopolim, et ibi moratus est mense integro, ut congregaret omnes currus exercitus eius..
CAPITULUM 5 1 Et nuntiatum est Holoferni, tribuno militiae Assur quod praeparaverant filii Israel ad bellum, et clauserunt vias montanae, et muniverant omnes cacumina montium excelsorum. impedimenta in campestria posita;
40
2 Quo contra indignatus est vehementer, et convocavit omnes principes Moab, et principes Ammon, et omnes duces maritimæ, 3 Et ait ad eos: “ Dicite mihi, filii Chanaan, quis populus iste, qui habitat in montana, et quae sunt civitates quas incolunt, et quae multitudo exercitus eorum, et quis est eorum. potestas et fortitudo et quis eis rex praeest, vel dux exercitus eorum; 4 Et quare non decreverunt venire obviam mihi prae cunctis habitatoribus occidentis. 5 dixitque Achior princeps omnium filiorum Ammon audiat nunc dominus meus verbum ex ore servi tui et annuntiem tibi veritatem populi huius, qui habitat iuxta te, et habitet montana. et non erit mendacium ex ore servi tui. 6 Populus hic est ex progenie Chaldæorum. 7 Et inhabitaverunt primum in Mesopotamiam, quoniam noluerunt sequi deos patrum suorum, qui erant in terra Chaldæorum. 8 Et declinaverunt de via parentum suorum, et adoraverunt Deum cæli, Deum, quem cognoverunt: et eiecerunt eos a facie deorum suorum, et fugerunt in Mesopotamiam, et inhabitaverunt ibi dies multos. 9 Et dixit Deus eorum, ut exirent de peregrinatione ipsorum et irent in terram Chanaan. Et inhabitaverunt ibi et repleti sunt auro et argento et pecoribus multis valde. 10 Operta autem fame omnem terram Chanaan, descenderunt in Ægyptum, et inhabitaverunt ibi cum nutriti sunt, et facta est ibi multitudo magna, ut non posset numerare eorum gentem. 11 Consurrexit itaque contra eos rex Ægypti, et egit dolum cum eis, et humiliavit eos in latere, et fecit eis servos. 12 Clamaveruntque ad Deum suum, et percussit omnem terram Ægypti plagis insanabili, et ejecerunt eos Ægyptii a facie sua. 13 Et exsiccavit Deus Rubrum mare ante eos. 14 et eduxit eos in viam Sinai et Cadesbarne. 15 Et habitaverunt in terra Amorrhæi, et omnes Esebon perierunt in virtute sua: et transierunt Jordanem, omnem montem occupaverunt. 16 Et projecerunt ante eos Chananæum, et Pherezæum, et Jebusæum, et Sichemidem, et omnes Gergesæos, qui habitaverunt in regione illa diebus multis. 17 Et, usquedum non peccarent in conspectu Dei sui, erant cum ipsis bona, quia Deus odiens iniquitatem cum ipsis est. 18 Cum autem recessissent a via, quam constituerat illis, perierunt valde in multis proeliis, et captivi ducti sunt in terram non suam; ab hostibus captus. 19 Nunc autem reversi sunt ad Deum suum, et ascenderunt de dispersione, ubi dispersi fuerant, et possederunt Jerusalem, ubi est sanctuarium eorum, et sederunt in montana: erat enim inculta. 20 Et nunc, dominator domine, siquidem est ignorantia in populo isto, et peccant in Deum suum, inspiciemus quoniam est in illis offendiculum hoc et ascendemus et expugnabimus eos; 21 Si autem non fuerit iniquitas in gente eorum, nunc transeat dominus meus, ne forte protegat eos Dominus
eorum, et sit eis Deus eorum, et nos erimus opprobrium coram universo mundo. 22 Et cum finisset Achior sermones istos, murmuravit omnis populus, qui erat in circuitu tabernaculi, et dixerunt principes Holofernis et omnes habitantes in mari et in Moab, ut occiderent eum. 23 quia non timebimus a facie filiorum Israhel ecce enim populus non est in manu forti ad proelium 24 Et nunc, domine Holoferne, ascendemus, et erunt in praedam ad devorandum de omni exercitu tuo.
CAPUT VI 1 Cum autem cessasset tumultus virorum, qui erant in concilio, dixit Holofernes princeps exercitus Assyriae ad Achior et ad omnes Moabitas coram universa multitudine aliarum gentium, 2 Et quis es tu, Achior, et mercenarii Ephraim, qui prophetasti adversum nos sicut hodie, et dixisti non pugnemus cum filiis Israël, quia Deus eorum defendet eos? et quis est Deus, nisi Nabuchodonosor? 3 mittet potestatem suam et disperdet eos a facie terrae nec Deus eorum liberabit eos sed nos servi eius perdamus eos sicut unum hominem vim enim equorum nostrorum sustinere non possunt. 4 In ipsis enim calcabimus eos, et inebriabuntur montes eorum sanguine eorum, et campi eorum implebuntur cadaveribus eorum, et non poterunt resistere vestigia eorum, quia ipsi peribunt; dicit Nabuchodonosor rex, dominus universae terrae, quia dixit: Non erit in vanum verba mea. 5 Tu autem, Achior, mercennari Ammon, qui locutus es verba haec in die iniquitatis tuae, non videbis faciem meam iam ex hac die, quoadusque ulciscar in genus illorum, qui ascenderunt ex Aegypto. 6 Et tunc pertransiet ferrum militiae meae et populus famulorum meorum latera tua, et cades cum vulneratis eorum, cum venero. 7 Et deducent te servi mei in montanam et ponent te in una civitatum ascensuum 8 et non peries, donec extermineris cum eis. 9 Et si speras in corde tuo quoniam non capientur, non concidat facies tua. Locutus sum, et nihil decidet verborum meorum. 10 Et praecepit Holofernes servis suis, qui erant adstantes in tabernaculo eius, ut comprehenderent Achior et ducerent eum in Betuliam et traderent in manus filiorum Israel. 11 Et apprehensum eum servi sui eduxerunt de castris in campum: et egressi de medio campi in montana venerunt ad fontes, qui erant sub Betulia. 12 Quod cum vidissent homines civitatis, sumentes arma, egressi sunt de civitate in verticem collis, omnes, qui utentes iaciebant iacientes, prohibebant eos lapides contra eos ascendentes. 13 Verumtamen abscondentes sub monte, ligaverunt Achior et proiecerunt eum et reliquerunt sub monte se, et reversi sunt ad dominum suum.
41
14 Filii autem Israel descendentes de civitate sua venerunt ad eum et solverunt eum duxeruntque eum in Betuliam et miserunt ad principes civitatis; 15 Qui erant in diebus illis Ozias filius Michæ de tribu Simeon, et Chabris filius Gothoniel, et Charmis filius Melchiel. 16 Congregaveruntque omnes majores natu civitatis, et adulescentes convenerunt in unum: et mulieres eorum ad ecclesiam, constituerunt Achior in medio populi sui. Tunc interrogavit eum Ozias quidnam esset factum. 17 Et respondens indicavit eis verba consilii Holofernis et omnia verba, quaecumque locutus est in medio principum filiorum Assyriae, et quaecumque magniverbatus est Holofernes adversus domum Israel. 18 Et procidens populus adoravit Deum, et clamavit ad Deum. dicens; 19 Domine, Deus caeli, respice superbiam eorum, et humilitatem gentis nostræ respice. 20 Et consolati sunt Achior et laudaverunt eum valde. 21 Et suscepit eum Ozias de ecclesia in domum suam, et fecit cenam senioribus. et invocaverunt Deum Israel tota nocte illa in auxilium.
12 sed mane in castris tuis custodiens omnem virum virtutis tuæ, et descendant servi tui in manus suas fontem aquarum, qui emanat a radicibus montis. 13 inde enim hauriunt aquas omnes inhabitantes Betuliam. et sitis occidet eos, et tradent civitatem suam, et nos et populus noster ascendemus ad cacumina montium qui prope sunt, et castrametabuntur super eos ad custodiendum ne quis egrediatur de civitate. 14 ipsi et uxores eorum et liberi eorum consumentur igni, et antequam veniat ad eos gladius, in plateis, in quibus habitant. 15 Reddes eis mercedem mali. eo quod ad iracundiam provocaverunt, et pacifice non invenerunt hominem tuum. 16 Et placuerunt verba eorum coram Holoferne et coram omnibus famulis eius, et constituit facere sicut locuti sunt. 17 Et promoverunt castra filii Ammon et cum eis quinque milia filiorum Assyriae et castra constituerunt in convalle et praeoccupaverunt aquas et fontes aquarum filiorum Israel. 18 Ascendit ergo filii Esau cum filiis Ammon, et castrametati sunt in montana contra Dothaim: et miserunt ex eis ad austrum et orientem contra Ekrebel, quae est iuxta Chusi, hoc est. super rivum Mochmur; Et reliquus exercitus Assyriorum castrametati sunt in campo, et operuerunt faciem universae terrae. tentoria ac vehicula fiebant ad multitudinem plurimam. 19 Et clamaverunt filii Israël ad Dominum Deum suum, in eo quod defecerat cor eorum, quoniam circuierunt eos omnes inimici eorum, et non erat eis via ut egrederetur de eis. 20 Mansit itaque omnis multitudo filiorum Assyriae cum peditibus suis et curribus et equitibus per dies triginta quattuor, ita ut deficerent universa vasa aquae eorum, omnes tenentes Betuliae. 21 et cisternae eorum evacuabantur, et non habebant quod biberent in satietatem aquam unam diem. ad mensuram enim dabant eis bibere. 22 Et anxiati sunt infantes eorum, et mulieres et iuvenes deficiebant a siti et ceciderunt in plateis civitatis et in transitu portarum, et non erat virtus adhuc in eis. 23 Congregatus est ergo omnis populus ad Oziam et principem civitatis, juvenes et mulieres et parvulos: et clamaverunt voce magna, et dixerunt coram omnibus senioribus: Judicet Deus inter nos et vos: magnam enim injuriam fecistis, in eo quod non postulastis pacem filiorum Assur. 25 Nunc enim non habemus adjutorem: sed Deus vendidit nos in manibus eorum, ut dejiciamus eos in siti, et contritione magna. 26 Et nunc convocate eos et tradite civitatem totam in captivitatem populo Holofernis et omni virtuti eius. 27 melius est enim nos spoliari illis quam siti mori: servi enim illius erimus, ut vivant animae nostrae, et non videant mortem infantium nostrorum ante oculos nostros, neque uxores nostras, neque liberos mori. 28 testamur contra vos caelum et terram et Deum et Dominum patrum nostrorum, qui ulciscitur nos
CAPITULUM 7 1 altero autem die praecepit Holofernes omni exercitui suo et omni populo qui venerant ad partem suam ut castra moverent contra Betuliam et ad transeundum ascensum montanae et pugnarent contra filios Israhel . 2 Et moverunt castra fortes in die illa: et exercitus bellatorum centum septuaginta millia peditum, et equitum XII millia, exceptis impedimentis, et aliorum qui erant cum eis. . 3 Et castra collocaverunt in convallem iuxta Betuliam ad fontem et praetenderunt in latitudinem contra Dothain usque ad Abelmain et in longitudinem a Betulia usque Chyamonem, quae est contra Esdrelon. 4 Videntes autem filii Israël turbas, valde conturbati sunt, et dixerunt unusquisque proximo suo : Nunc lambent homines isti faciem terræ ; Nam neque montes alti, neque valles, neque colles pondus ferre possunt. 5 Tunc arma sumentibus omnibus, et cum turribus accensis ignibus, nocte illa manserunt atque custodierunt. 6 In die autem secundo eduxit Holofernes omnem equitatum coram filiis Israel, qui erant in Betulia. 7 Et consideravit transitum civitatis, et pervenit ad fontes aquarum, et accepit ea: et posuit super eos praesidia bellatorum, et ad populum suum transtulit. 8 Veneruntque ad eum omnes principes filiorum Esau et omnes principes populi Moab et principes maritimae, et dixerunt: 9 Audiat nunc dominus noster verbum, ne fiat subversionis in exercitu tuo. 10 Populus enim hic filiorum Israel non fidit in lanceis suis sed in altitudinibus montium, in quibus inhabitant; non enim est facile ascendere vertices montium ipsorum. 11 Nunc ergo, domine, ne pugnes contra eos in acie, et unus de populo tuo non peribit.
42
secundum peccata nostra et patrum nostrorum, ut non faciat secundum quod hodie diximus. 29 Et factus est fletus magnus in medio ecclesiae omnium unanimiter; et clamaverunt ad Dominum Deum voce magna. 30 Et dixit ad eos Ozias: Confortamini, fratres, et sustineamus adhuc dies quinque, in quibus convertat Dominus Deus noster misericordiam suam ad nos. non enim derelinquet nos usque in finem. 31 Si autem transierint dies isti, et non veniant nobis adiutorium, secundum verbum tuum faciam. 32 Dimisitque populum, singulos in sua. Et ingressi sunt muros et turres civitatis eorum, et miserunt mulieres et parvulos in domos suas.
14 altitudinem cordis hominis non invenietis, et cogitatus sensus ejus non comprehendetis, quomodo Deum, qui fecit omnia ista, inquiretis, et sensum ejus cognoscetis, et cogitationem ejus inspicietis? Non, fratres mei, nolite ad iracundiam provocare Dominum Deum nostrum. 15 Nam si non in his quinque diebus auxiliabitur nobis, cum voluerit, vel cotidie poterit nos defendere, vel coram inimicis nostris perdere. 16 Consilia Domini Dei nostri nolite ligare; non enim est Deus sicut homo ut comminatur nec sicut filius hominis ut iudicetur. 17 Exspectemus ergo salutare ejus, et invocemus in auxilium nostrum, et exaudiet vocem nostram, si placet ei. 18 Non est enim inventa in nostra sæcula sæculo, neque nunc est in diebus istis: neque tribus, et familia, et populus, et civitas non est inter nos, qui adorant deos manufactos, sicut antea diximus. Propterea dati sunt patres nostri in gladio, et in direptionem, et ruina magna est ante inimicos nostros. 20 Nos autem alium Deum novimus; propterea non speramus in eo quod non despiciat nos, nec quisquam de gente nostra. 21 Si enim capta fuerit, omnis Judaea desolabitur, et sanctuarium nostrum vastabitur; et profanationem illius in ore nostro requiret. 22 Et interfectionem fratrum nostrorum, et captivitatem ruris, et desolationem hæreditatis nostræ, convertet super capita nostra in gentes, ubicumque servierimus. et erimus in scandalum et in opprobrium omnibus, qui possident nos. 23 Quoniam non in gratiam convertetur servitus nostra, sed in contumeliam Dominus Deus noster convertetur. 24 Nunc ergo, fratres, faciamus exemplum fratribus nostris, quia cor eorum in nobis pendent, et sancta, et domus, et altare, requiescent super nos. 25 Insuper gratias agamus Domino Deo nostro, qui tentat nos sicut et patres nostri. 26 Memores estote quanta fecerit cum Abraham et Isaac, et quanta facta sint Iacob in Mesopotamia Syriae pascens oves Laban fratris matris suae. 27 Non enim tentavit nos igne sicut fecit in tentatione cordis eorum, nec vindicavit in nos: sed flagellat Dominus proximos suos, ut admoneat eos. 28 Dixit ergo ad eam Ozias: “ Bono animo locutus es omnia quae locutus es, et non est qui contradicat sermonibus tuis ”. 29 Non est enim hic dies prima, in qua manifestabitur sapientia tua; sed a principio dierum tuorum cognoverunt omnes populi intellectum tuum quia bona est dispositio cordis tui 30 Sitientes autem erant valde populus, et coegit nos facere sicut diximus, et jurare in nos, quod non nolumus. 31 Tu ergo ora pro nobis, quia pia es mulier, et Dominus mittet nos pluviam ad implendum cisternas nostras, et non deficient amplius. 32 Dixit autem ad eos Iudith: “ Audite me, et ego faciam rem, quae ibit in cunctis generationibus ad filios gentis nostrae ”.
Capitulum 8 1 In illo tempore audivit Judith quae fuit filia Merari, filii Bovis, filii Joseph, filii Ozel, filii Elcia, filii Ananiae, filii Gedeon, filii Raphaim. filii Acitho, filii Eliu, filii Eliab, filii Nathanael, filii Samael, filii Salasadal, filii Israel. 2 Et vir eius Manasses erat ex tribu eius et patria eius; et mortuus est in diebus messis hordiariae. 3 Cum enim vidisset eos qui manipulos stabant in agro, cecidit super caput eius, et procidit super lectum eius et mortuus est in civitate Betuliae; et sepelierunt eum cum patribus suis in agro inter Dothaim et Balamo. . 4 Et erat Iudith in domo sua vidua per annos tres et menses quattuor. 5 Et imposuit illi tabernaculum suum in solario, stravitque cilicio lumbos suos, et vestivit vestimenta viduitatis suae. 6 Et ieiunavit omnibus diebus viduitatis suae, praeter vigilias sabbatum et sabbatum et vigilias neomeniae et neomeniae et festivitatum et dierum sollemnium domus Israel. 7 Fuit quoque pulchra facie et decorus aspectu; et reliquerat vir eius Manasses aurum et argentum et servos et ancillas et iumenta et agros; et mansit in eis. 8 Et non erat qui dedit ei verbum malum. sicut Deum timebat valde. 9 Et audivit verba populi maligna super principem quoniam defecerunt animo super penuriam aquarum. Audierat enim Iudith omnia verba, quae locutus est eis Ozias, et iuraverat ut traderet civitatem Assyriis post dies quinque. 10 Et misit ancillam suam, quæ habebat imperium omnium, ut vocarent Oziam et Chabrin et Charmin, seniores civitatis. 11 Qui cum venissent ad eam, dixit ad eos : Audite me, principes habitantium Betuliæ. inter Deum et te, et civitatem inimicis nostris liberare promisisti, nisi intra istos dies te Dominus adiuvet. 12 Et nunc qui estis vos hodie tentati Deum, et statis pro Deo in filiis hominum? 13 Et nunc Dominum omnipotentem tentatis et nihil intellegetis usque in sempiternum.
43
33 Stabite hac nocte in porta, et egrediar cum ancillis meis: et in diebus, quibus pollicitus es liberare civitatem inimicis nostris, visitabit Dominus Israel per manum meam. 34 Vos autem nolite quaerere actum meum: non enim renuntiabo vobis, donec consummentur quae ego facio. 35 Et dixit Ozias et principes ad eam: “ Vade in pace, et Dominus Deus sit ante te in ultionem inimicorum nostrorum ”. 36 Reversique de tentorio abierunt in custodias.
13 Et fac sermonem meum et dolum in plaga eorum et livorem eorum, qui cogitaverunt crudelia in pactum tuum, et domum sanctam tuam, et in verticem Sion, et in domum filiorum tuorum. 14 Facies ergo et omnem gentem et tribum, ut sciant quoniam tu es Deus universae virtutis et fortitudinis, et non est alius defensor generis Israel praeter te.
CAPITULUM 10 1 Cumque cessasset clamare ad Deum Israël, et complesset omnia verba hæc. 2 et surrexit ubi dormivit et vocavit ancillam suam et descendit in domum suam in qua manebat sabbatis et in diebus festivis 3 et saccum, quod induerat, et depositis viduitatis vestibus, lavit corpus eius aqua, et unxit se unguento pretioso: et implevit capillos capitis sui, et imposuit mitram. et induit se vestimentis laetitiae, quibus induebatur in vita Manassis mariti sui. 4 Et accepit soleas in pedes suos, et imposuit periscelides et armillas, et anulos et inaures, et omnem ornatum suum, et composuit se nimis in seductionem oculorum suorum, et omnes videntes eam. 5 Et porrexit abrae suae ascopam vini et vas olei et peram implevit alphitis et massa fici et panibus et caseo et plicavit omnia vasa sua et imposuit ei. haec omnia simul congessit, et imposuit. 6 Et exierunt ad portam civitatis Betuliae et invenerunt ibi stantes Oziam et seniores civitatis Chabris et Charmis. 7 videntes autem eius quod mutatus est et indumenta eius et mirati sunt super pulchritudinem eius valde et dixerunt ei 8 Deus, Deus patrum nostrorum, det tibi gratiam, et facias opera tua in gloriam filiorum Israël, et exaltationem Jerusalem. Tunc adoraverunt Deum. 9 Et dixit ad eos: “ Praecipe portas civitatis aperiri mihi, ut exeam ad perficiendum quod locutus es mecum. Jusserunt ergo juvenes aperiri ei, sicut locutus est. 10 et fecerunt sic. Et exiit Iudith, ipsa et ancilla eius cum ea; et speculabantur eam viri civitatis, donec descenderet montem, donec transiret convallem, et ultra non videbant eam. 11 Sic profecti sunt in vallem, et occurrit illi prima vigilia Assyriorum, 12 Quam ob causam populus es? et unde venis? et quo vadis? Quæ ait : Mulier Hebræorum ego sum, et ab eis fugi : ipsi enim dabuntur ad consumendum. 13 Et veni coram Holoferne, tribuno exercitus tui, ut annuntiarem verba veritatis. et ostendam ei viam per quam vadat, et vincat omnia montana, salvo corpore vel vita alicujus hominum suorum. 14 Quod cum audissent viri verba eius, et viderunt faciem eius, et admirati sunt valde de pulchritudine eius, et dixerunt ei: 15 salvasti animam tuam eo quod festinasti descendere ad conspectum domini nostri: nunc ergo veni ad
Capitulum 9 1 Iudith autem cecidit in faciem suam et imposuit cinerem super caput suum et scidit saccum, quo vestiebatur; et in tempore, quo offerebatur in Ierusalem incensum vespere in domo Domini, Iudith voce magna clamavit et dixit: 2 Domine Deus patris mei Simeon, cui dedisti gladium in ultionem alienorum, qui solveris cingulum ancillæ ad polluendam eam, et revelasti in ignominiam femur suum, et polluisti virginitatem suam in opprobrium. dixisti enim: “Non sic erit; et tamen fecerunt; 3 Et percusserunt principes eorum, et percusserunt in sanguine suo, et percusserunt servos suos, et dominos in sedibus suis. 4 et uxores eorum dedisti in captivitatem, et filias in captivitatem, et omnia spolia dividenda in filiis dilectis tuis; qui commoti sunt zelo tuo, et sanguinis sui contaminationem abominati sunt, et invocaverunt te in auxilium: Deus, Deus meus, exaudi me et viduam. 5 non enim solum ea, sed quae prius evenerunt et quae post facta sunt operatus es; quae nunc sunt et quae futura sunt cogitasti. 6 Et quæ decrevisti, parata sunt, et dixerunt: Ecce nos hic sumus, omnes enim viae tuæ paratae, et judicia tua in præsentia tua. 7 Ecce enim Assyrii multiplicati sunt in fortitudine sua. evehuntur equo atque homine; in robore peditum gloriantur; scutum, et hastam, et arcum, et fundam; et nescis quoniam tu es Dominus qui conteris bella: Dominus nomen est tibi. 8 Jacta in virtute tua robur eorum, et in ira tua destrue virtutem eorum: cogitaverunt enim polluere sanctuarium tuum, et polluere tabernaculum, in quo requiescit nomen tuum gloriæ, et dejiciet in gladio cornu altaris tui. 9 Vide superbiam eorum, et iram tuam super caput eorum mitte : da in manum meam, quæ vidua sum, et potestatem quam concepi. 10 In fraude labiorum meorum percute servum cum principe, et principem super servum ejus; 11 non est enim virtus tua in multitudine neque fortitudo tua in viris fortibus Deus enim pauperum tu es adiutor oppressorum susceptor infirmorum protector perditorum salvator desperantium . 12 Obsecro te, Deus patris mei, et Deus hereditatis Israel, Domine caeli et terrae, Creator aquarum, rex omnis creaturae, exaudi orationem meam.
44
tabernaculum eius, et ex nobis deducent te, donec tradant te in manus eius. 16 Cum autem steteris in conspectu eius, noli timere corde tuo, sed renuntia illi secundum verbum tuum. et bene tibi erit ”. 17 Et elegerunt ex eis centum viros, qui erant cum ea, et ancillae eius; Et adduxerunt eam ad tabernaculum Holofernis. 18 Et factus est concursus in omnibus castris; innotuit enim in tabernaculis adventus eius, et venerunt et circumdederunt eam stantem extra tabernaculum Holofernis, quoadusque nuntiaverunt ei de ea. 19 Et mirati sunt super pulchritudinem eius, et mirati sunt filii Israël propter eam. profecto non est bonum unum ex eis relinqui, qui dimissi deciperent totam terram. 20 Et exierunt omnes, qui erant ad Holofernem, et omnes servi eius, et introduxerunt eam in tabernaculum eius. 21 Et erat Holofernes requiescens in lectu suo in conopeo, quod erat ex purpura et auro et smaragdo et lapidibus pretiosissimis contextum. 22 At illi nuntiaverunt ei. Qui cum audisset, exiit in proscaenium; et lampades argenteae praecedentes eum multae valde. 23 Cum autem venisset Iudith ante illum, et omnes servi eius mirabantur speciem vultus eius; Procidit ergo in faciem suam et adoravit eum, et sustulerunt eam servi eius.
9 Super verbo autem quod locutus est Achior in concilio tuo, audivimus verba eius, viri enim Betuliae servaverunt eum, et omnia, quae locutus est tibi, indicabat. 10 Tu ergo, domine, et gubernator, ne timeas verbum eius. sed repone in corde tuo, hoc est enim verum: non enim punietur gens nostra, et gladius non praevalebit adversus eos, nisi peccaverint in Deum suum. 11 et nunc, ut non conteratur dominus meus a proposito suo, et mors inruit in eos, et peccatum ipsorum apprehendit eos, quo irritant Deum suum, cum facient quod non est conveniens. fieri; 12 Defecerunt enim eis escae eorum, et omnis aqua eorum inops, et statuerunt manus suas super iumenta sua, et cogitaverunt ea omnia consumere, quæ prohibuit Deus legibus suis manducare. 13 Primitias autem decimarum vini et olei, quas sanctificaverunt, quas sanctificaverunt, impendere decreverunt et sacerdotibus, qui serviunt in Ierusalem, coram Deo nostro statuerunt; quas res cuilibet ex populo tantum manibus contingere non licet. 14 Quidam enim miserunt in Jerusalem: quia et hi qui habitant in eo, hæc fecerunt, ut permitterent eis a senatu. 15 Cum ergo renuntient eis, facient, et tradentur vobis in die illa. 16 Unde ego ancilla tua, cum cognovissem haec omnia, fugi a facie eorum; et misit me Deus facere tecum rem, in qua mirabitur omnis terra, quicumque audierint ea. 17 quia servus tuus est religiosus et serviens Deo caeli die ac nocte nunc igitur apud te domine manebo et servus tuus egredietur per noctem in valle et orabo ad Deum et ipse indica mihi, cum delicta sua fecerint; 18 Et veniam, et ostendam tibi : tunc exibis in omni exercitu tuo, et nullus erit qui resistat tibi. 19 Et adducam te per mediam Iudaeam, donec venias ante Ierusalem; et ponam thronum tuum in medio ejus; et eices eas sicut oves non habentes pastorem et canis non aperiet tibi os suum haec enim dicta sunt mihi secundum praescientiam meam et dicta sunt mihi et missus sum adnuntiare tibi. 20 Et placuerunt verba eius coram Holoferne et coram omnibus famulis eius. Et mirati sunt super sapientiam eius, et dixerunt: 21 Non est talis mulier a summo usque ad summum, in specie faciei et sapientia verborum. 22 Et dixit ad eam Holofernes. Bene fecit Deus, qui misit te in conspectu gentium, ut sit in manibus nostris virtus, et perditio super eos qui spreverunt dominum meum. 23 et nunc formosa es in facie tua et in verbis tuis dicax quoniam si feceris sicut locutus es Deus tuus erit Deus meus et habitabis in domo Nabuchodonosor regis terra.
CAPUT XI 1 Et dixit ad eam Holofernes: “ Mulier, bono animo esto, ne timeas in corde tuo: quia numquam nocui, qui Nabuchodonosor regi omnis terrae vellet servire. 2 Et nunc, si non spreverit me populus tuus, qui habitat in montibus, non levavi contra eos hastam meam: sed sibi fecerunt hæc. 3 Et nunc dic mihi: Quare fugisti ab eis et venisti ad nos; bono animo esto, hac nocte vives et postea; 4 Nemo enim te noceat, sed bene tibi faciam, sicut faciunt servi Nabuchodonosor domini mei regis. 5 Et dixit ad eum Iudith: “ Accipe verba servi tui, et permitte ancillam tuam loqui in conspectu tuo, et non annunciabo mendacium domino meo hac nocte. 6 et si vis sequi verba ancillae tuae, perfecte transitum per te faciet Deus; et dominus meus non deficiet a proposito suo. 7 sicut Nabuchodonosor rex universae terrae vivit et vivit potestas eius qui misit te ad sustentationem omnium animantium non solum enim servient ei homines apud te sed etiam bestiae agri et iumenta et volatilia caeli in virtute tua vivent sub Nabuchodonosor et omnis domus eius. 8 Audivimus enim sapientiam tuam et consilium tuum, et divulgatum est in omni terra, quod tu solus es excellens in omni regno, et potens scientia, et mirabilis in bellis.
CAPITULUM 12 1 Tunc jussit eam adduci ubi erat scutella. Et precepit ei ut de cibis suis et de vino suo biberet. 2 Et dixit Iudith: Non manducabo ex eo, ne fiat mihi offensio, sed ex eis, quae allata sunt, providebitur mihi.
45
3 Et dixit ad eam Holofernes: Si defecerat tibi via tua, quid demus tibi? non est enim nobiscum de gente tua. 4 Et dixit ad eum Iudith: “ Vivit anima tua, domine, non expendet ea quae habeo, antequam operetur Dominus per manum meam quae cogitavit. 5 Et introduxerunt eam servi Holofernis in tabernaculum suum, et dormierunt usque ad mediam noctem. 6 Et misit ad Holofernem dicens: “ Manda, domine mi, ut exeat ancilla tua ad orationem ”. 7 Et praecepit Holofernes custodibus suis, ne prohiberent eam. Et permansit in castris triduum. Et exiebat per noctem in vallem Betuliae et baptizabat se in fontem aquae. 8 Et, ut ascendebat, orabat Dominum, Deum Israel, ut dirigeret viam suam in exaltationem fi lli populi sui. 9 Et introiens munda manebat in tabernaculo usque dum acciperet escam suam in vespere. 10 Et facta est dies quarta solus Holofernes convivium servis suis, et non vocavit eos de ministris ad convivium. 11 Et dixit Bagoae spadoni, qui erat praepositus super omnia sua: “ Vade et suade mulieri Hebraeae, quae est apud te, ut veniat ad nos et comedat et bibat nobiscum. 12 Ecce enim turpe est in conspectu nostro, ut mulierem talem dimittamus non fabulantes ei. si enim non attraxerimus eam ad nos, deridebit nos. 13 Et abiit Bagoas a facie Holofernis et venit ad eam et dixit: “Ne timeat haec puella pulchra venire ad dominum meum et honorari in conspectu eius, et bibe vinum et epulare nobiscum et esto; fecitque hodie sicut una de filiabus Assyriorum, quae militant in domo Nabuchodonosor. 14 Dixitque ad eum Iudith: “ Et quae sum ego, ut contradicam domino meo? sed et hoc erit gaudium meum usque in diem mortis meae. 15 Et surrexit, et ornavit se vestimento suo et omni ornatu suo, ancilla autem eius perrexit et posuit pelles suas super terram contra Holofernem. comedet super eos. 16 Cum autem introisset Iudith et sedisset, erat cor eius raptus in illa, et commota est anima eius et concupivit valde; Exspectabat enim tempus seducendi eam ex die, quo viderat eam. 17 Et dixit ad eam Holofernes: “ Bibe nunc et epulare nobiscum. 18 Et dixit Iudith: “ Bibam, domine mi, quoniam magnificata est anima mea in me hodie cunctis diebus, ex quo nata sum. 19 Et accipiens manducavit et bibit coram illo ea, quae praeparaverat ipsi ancilla sua. 20 Et delectatus est Holofernes in ea, et bibit plus vinum, quam numquam bibit in una die, ex quo natus est.
2 Et erat Iudith sola relicta in tabernaculo suo, et Holofernes solus in lectulo suo iacebat; erat enim repletus vino. 3 Et praecepit Iudith ancillae suae ut staret extra cubiculum eius et exspectarent eam. egrediens enim, sicut cotidie faciebat, egrediens ad preces suas dicebat, et Bagoae locuta est secundum eumdem finem. 4 Egressi sunt ergo omnes, et nemo relictus est in conclavi, nec parvus, nec magnus. Et stans Iudith ad lectum eius dixit in corde suo: “ Domine, Deus omnium virtutum, respice in hac hora ad opera manuum mearum ad exaltationem Ierusalem. 5 Quia nunc est tempus, ut suscipias hereditatem tuam et facias cogitationem meam in quassationem inimicorum, qui insurrexerunt super nos; 6 Et venit ad columnam lecti, quae erat ad caput Holofernis, et deposuit inde, 7 Et accessit ad lectum ejus, et apprehendit comam capitis ejus, et dixit : Confirma me, Domine Deus Israël, hodie. 8 Et percussit in cervicem eius bis in virtute sua et abstulit caput eius ab eo. 9 Et decidit corpus ejus de strato, et destruxit conopeum a columnis. et post pusillum abiit et dedit Holofernes caput eius ancillae suae; 10 Et misit in sacculum suum, et iverunt duo iuxta consuetudinem suam ad orationem. 11 et dixit Iudith a longe custodibus portarum aperite portam nunc nobiscum Deus Deus noster nobiscum est in Hierusalem virtutem ostendere et vires suas contra hostes hodie feci. 12 Et ut audierunt viri civitatis vocem eius, festinaverunt descendere ad portam civitatis suae et convocaverunt seniores civitatis. 13 Et concurrerunt omnes a minimo usque ad magnum, quoniam mirum erat eis ut veniret; et aperuerunt portam et receperunt eas et accendentes ignem ad lumen congyraverunt eam. 14 dixitque ad eos magna voce laudate Deum benedicite dico non enim abstulit misericordiam suam de domo Israhel sed per manus meas hac nocte perdidit inimicos nostros 15 Et proferens caput de pera sua ostendit et dixit eis: “ Ecce caput Holofernis principis militiae virtutis Assyriorum, et ecce conopeum, in quo recumbebat in ebrietate sua. Et percussit eum Dominus in manu feminæ. 16 Vivit Dominus, qui custodivit me in via mea, qua ambulabam, ad interitum suum decepit vultus meus, nec peccare fecit mecum, ut pollueret me et confunderet. 17 Stupebant autem omnes populi, et adoraverunt Deum, dicentes : Benedictus tu Deus noster, qui afflixisti inimicos populi tui hodie. 18 Et dixit ad eam Ozias: “ Benedicta es tu, filia, a Deo excelso prae omnibus mulieribus super terram. et benedictus Dominus Deus, qui creavit caelum et terram, qui direxit te in abscisione capitis inimicorum nostrorum. 19 Quoniam non discedet fiducia tua a corde hominum memorantium virtutis Dei in sæcula.
CAPITULUM 13 1 Vespere autem facto, festinaverunt servi sui abire, et Bagoas clausit tabernaculum suum foris, et dimisit custodes a facie domini sui. Et iverunt ad cubile suum; erant enim omnes lassi, quia longus erat dies festus.
46
20 Et faciat tibi haec Deus in laudem perpetuam, ut visitet te in bonis, pro eo quod non pepercisti animae tuae propter humilitatem generis nostri, sed prosilisti in ruinam nostram in directum ambulans in conspectu Dei nostri. Et dixit omnis populus; Fiat, fiat.
17 Et intravit in tabernaculum, ubi Iudith mansit. Et non invenit eam, exilivit ad populum et clamavit: 18 Isti sunt servi prævaricati; Una mulier Hebraeorum decepit domum Nabuchodonosor regis: ecce enim Holofernes iacet in terra sine capite. 19 Et audierunt principes exercitus Assyriorum verba hæc, et sciderunt tunicas suas, et conturbata est anima eorum valde, et factus est clamor et clamor magnus in castris.
CAPITULUM 14 1 Dixit ergo ad eos Iudith: “ Audite me, fratres mei, et tolle caput hoc et suspendite illud in excelsis moenibus vestris. 2 et cum mane orta fuerit et exibit sol super terram tollat unusquisque arma sua et egrediatur unusquisque vir fortissimus de civitate et ponite eis ducem quasi vultis descende in campum ad vigiliam Assyriorum; sed ne descendas. 3 Et tollent arma sua, et proficiscentur in castra eorum, et suscitaverunt principes exercitus Assur, et current ad tabernaculum Holofernis, et non invenient eum: et cadet super eos timor. ante faciem tuam fugiet. 4 Et subsecuti vos et omnes, qui incolunt omnem finem Israel, prosternite illos in viis illorum. 5 Ante autem quam faciatis ista, vocate mihi Achior Ammoniten, ut videns recognoscat eum, qui vituperavit domum Israel et ipsum quasi in mortem misit ad nos ”. 6 Vocaveruntque Achior de domo Oziæ. Et cum venisset, et vidisset caput Holofernis in manu viri unius in ecclesia populi, cecidit in faciem, et resolutus est spiritus ipsius. 7 Cum autem recepisset eum, procidit ad pedes Iudith: et adoravit eam, et dixit: Benedictus es in omnibus tabernaculis Juda, et in omnibus gentibus, quæ audientes mirabuntur nomen tuum. 8 Nunc ergo dic mihi omnia, quae fecisti in his diebus. Et renuntiavit illi Iudith in medio populi omnia, quae fecerat, ex qua die exivit usque in diem, qua loquebatur illis. 9 Ut autem desiit loqui, exsultavit omnis populus voce magna et dedit vocem iucunditatis in civitate sua. 10 Videns autem Achior omnia quae fecit Deus Israel, credidit Deo valde et circumcidit carnem praeputii sui, et appositus est ad do mum Israel usque in diem hanc. 11 Et facto mane, levaverunt caput Holofernis in murum, et acceperunt singuli arma sua, et profecti per turmas suas usque ad angustias montis. 12 Videntes autem Assyrii, miserunt ad principes suos et ad tribunos et ad singulos principes eorum. 13 Et venerunt ad tabernaculum Holofernis et dixerunt ei, qui erat super omnia eius: “ Suscita dominum nostrum, quoniam ausi sunt servi descendere ad nos in bellum, ut pereant usque ad finem ”. 14 ingressus est itaque Bagoas et pulsavit ostium tabernaculi. putabat enim eum cum Iudith dormisse. 15 Cum autem nemo responderet, aperiens cortinam intravit in cubiculum et invenit illum in scabello proiectum, mortuum, nudum, et caput illius sublatum ab eo. 16 Et exclamavit voce magna cum fletu et gemitu et clamore magno et scidit vestimenta sua.
Caput 15 1 Qui cum audissent in tabernaculis, mirati sunt super quod fiebat. 2 Et irruit super illos timor et tremor, et non erat qui maneret in conspectu proximi sui: sed omnes simul effusi fugerunt in omnem campum, et in montana fugerunt. 3 Et, qui castra collocaverant in montana circa Betuliam, in fugam conversi sunt. Tunc filii Israel, omnis vir pugnator ex illis, irruerunt in eos. 4 Tunc misit Oziam in Betomasthem, et Bebai, et Chobai, et Cola, et ad omnes terminos Israël, ut nuntiarent quæ fiebant, et irruerent omnes in hostes suos, ut eos interficerent. 5 Quod cum audissent filii Israel, unanimiter omnes irruerunt in eos, et percusserunt in Chobai: et qui veniebant de Jerusalem, et de omni montana, (ut enim narraverant homines ea quæ gesta erant) interfecerunt. et qui in Galaad et in Galilæa erant, persecuti sunt eos plaga magna, donec transirent Damascum et terminos ejus. 6 Reliqui autem, qui inhabitabant Betuliam, irruerunt in castra Assyriae et exspoliaverunt eos et locupletati sunt valde. 7 Filii autem Israel, qui revertebantur a cæde, habebant reliquias, quarum utraque pars erat. et vici et villae in montana et in campestri multa spolia possederunt; multitudo enim magna erat. 8 Et venerunt Joacim princeps sacerdotum, et seniores filiorum Israël qui habitabant in Jerusalem, ut videre bona quæ fecerat Deus Israëli, et videre Judith, et salutare ejus. 9 Quam cum venissent ad eam, unanimiter benedixerunt ei, et dixerunt ei : Tu exaltatio Jerusalem, tu gloria magna Israël, tu gloria magna es gentis nostræ. 10 Omnia hæc per manum tuam fecisti: multam fecisti Israëli, et beneplacitum est ei Deus: benedictus tu es Dominus Deus in æternum. Et dixit omnis populus : Fiat, fiat. 11 Et exspoliaverunt castra populi per triginta dies, et dederunt Iudith Holoferni tabernaculum suum et omnem laminam et cubilia et vasa eius et universa vasa eius. et preparaverunt plaustra eius et posuerunt super ea. 12 Omnes autem mulieres Israël concurrerunt ad videndum eam, et benedixerunt ei, et saltaverunt inter eos: tulitque ramos in manu sua, et mulieres, quæ cum ea erant, dedit.
47
13 et posuerunt sertum olivae super illam et ancillam eius quae erat cum ea et praecedebat omnem populum in choro ducentes omnes mulieres et sequebatur omnis vir Israhel armatus cum coronis et canticis in ore ipsorum.
19 Et attulit Iudith omnia vasa Holofernis, quae dederat ei populus, et conopeum, quod sustulerat de cubiculo ipsius, in consecrationem Domino dedit. 20 Et populus laetabatur in Ierusalem contra faciem sanctorum per menses tres, et Iudith cum illis mansit. 21 Post haec autem dies reversi sunt unusquisque in hereditatem suam, et Iudith abiit in Betuliam et mansit in possessione sua. 22 Et rogaverunt eam multi, et non intellexerunt omnibus diebus vitæ suæ, postquam mortuus est Manasses vir ejus, ad populum suum. 23 Et procedens magna facta est valde et senuit in domo mariti sui Manasses annos centum quinque; et dimisit abram suam liberam. Et mortua est in Betulia, et sepelierunt eam in spelunca. 24 Et planxit eam domus Israël diebus septem : et antequam moreretur, dedit bona sua omnibus qui proximi erant de cognatione Manasse viro suo, et his qui proximi sunt ex cognatione sua. 25 Et non fuit qui exterreret filios Israël in diebus Judith, nec multo post mortem ejus.
Caput 16 1 Tunc coepit Iudith gratiarum actionem hanc in omni Israel, et cecinit omnis populus post eam canticum istud. 2 Et dixit Judith : Incipe Deo meo in tympanis ; 3 Quoniam Deus confringens prælia : inter castra enim in medio populorum eripuit me de manibus persequentium me. 4 Venit Assur a montibus ab aquilone, et venit in multitudine exercitus sui: quorum multitudo obturavit torrentes, et equitatus ipsorum texit colles. 5 Et dixit incensurum se fines meos et iuvenes meos occisurum gladio et mammantes meos daturum ad solum et infantes meos daturum in partitionem et virgines spoliaturum. 6 Dominus omnipotens sprevit illos et confudit illos in manu feminae. 7 Non enim cecidit potens eorum a iuvenibus, nec filii Titanum percusserunt eum, nec alti gigantes superposuerunt eum, sed Iudith filia Merari in specie faciei suae infirmata est. 8 Dispoliavit enim se stola viduitatis suae in exaltationem dolentium in Israel, et unxit faciem suam unguento, et alligavit capillos suos in mitra, et accepit stolam lineam in seductionem eius. 9 Calceamenta eius rapuerunt oculos eius, et decor eius apprehendit animam eius, et facta est gloria eius per collum eius. 10 Horruerunt Persae audaciam eius, et Medi turbati sunt constantia ipsius. 11 Tunc exclamaverunt pauperes mei, et exsultaverunt in me; sed mirati sunt: levaverunt vocem suam, et ceciderunt. 12 Filii puellarum compunxerunt eos, et quasi filios fugientium vulneraverunt : perierunt in prælio Domini. 13 Cantabo Domino canticum novum: Domine, magnus es tu et clarus, mirabilis in virtute et insuperabilis. 14 Omnis creatura serviat tibi: quia dixisti, et facta sunt, misisti spiritum tuum, et creasti ea, et non est qui resistat voci tuae. 15 Montes enim a fundamentis agitabuntur cum aquis, petrae autem a facie tua tamquam cera liquescent. 16 Omne enim sacrificium pro nihilo minus in odorem suavitatis est tibi, et adeps in holocausto tuo non sufficit: qui autem timet Dominum, magnus est omni tempore. 17 Vae gentibus assurgentibus generi meo! Dominus omnipotens in die judicii vindicabit, ut incendat ignem et vermes in carnibus eorum; et sentient ea, et in aeternum flebunt. 18 Ut autem ingressi sunt Jerosolymam, adoraverunt Dominum. et, postquam purificatus est populus, offerebant holocausta et oblationes et dona.
48
49
Additiones ad Estheram
12 Mardocheus autem experrectus, qui somnium viderat et quid Deus facere constituisset, somnium in mente habuit et usque ad noctem omni modo scire cupiebat. CAPITULUM XII 1 Mardochaeus autem in aula cum Gabatha et Tharra, duobus eunuchis regis qui et custodes domus erant, quievit. 2 Et audivit consilia eorum, et perscrutatus est consilia eorum, et didicit quod in regem Artaxerxen manus mittere vellent, et nuntiavit de eis regi. 3 Tum rex duos eunuchos interrogavit, et postquam confessi sunt, strangulati sunt. 4 Rex autem de his rebus commentarium scripsit, et Mardochaeus quoque de eis scripsit. 5 Rex igitur Mardocheum in aula ministrare iussit, et ei pro ea donavit. 6 Aman vero filius Amadathi Agagitæ, qui erat gloriosissimus apud regem, voluit Mardochæum et populum eius nocere propter duos eunuchos regis.
CAPITULUM X 4 Tunc dixit Mardochaeus: Deus haec fecit. 5 Recordor enim somnium quod vidi de his rebus, et nihil ex eo remansit. 6 Fons parvus in fluvium factus est, et lux erat, et sol, et aqua multa: hic fluvius est Esther, quam rex in matrimonium duxit, et reginam fecit. 7 Duo autem dracones ego et Aman sumus. 8 Et gentes erant quae convenerant ad nomen Iudaeorum delendum: 9 Gens autem mea iste est Israel, qui clamavit ad Deum, et salvi facti sunt: salvavit enim Dominus populum suum, et eripuit nos Dominus ab omnibus malis his, et fecit Deus signa et magna mirabilia, quae non facta sunt inter gentes. 10 Ideo fecit duas sortes, unam populo Dei et alteram omnibus gentibus. 11 Et hae duae sortes venerunt hora, tempore, et die iudicii, coram Deo in omnes gentes. 12 Et recordatus est Deus populi sui, et iustificavit hæreditatem suam. 13 Itaque erunt eis dies isti in mense Adar, quarta decima et quinta decima die eiusdem mensis, cum celebratione et gaudio et laetitia coram Domino in generationes sempiternas populi eius.
CAPUT XIII 1 Exemplar epistularum hoc erat: Rex magnus Artaxerxes ab India usque ad Aethiopiam, in centum viginti septem provinciarum principibus et ducibus qui eius subiecti sunt, 2 Postquam multas gentes dominus factus sum et totum orbem terrarum dominatus sum, non arrogantia auctoritatis meae erigens, sed semper aequitate et lenitate me gerens, proposui subditos meos perpetuo in vita tranquilla collocare, et regnum meum pacificum reddere, et transitui apertum ad ultimas oras, ad pacem renovandam, quam omnibus hominibus optant. 3 Cum consiliarios meos rogavissem quo modo hoc efficere posset, Aman, qui inter nos sapientia excelluit et propter perpetuam benevolentiam et fidelitatem constantem probatus est, et secundum locum in regno tenebat, 4 Nobis nuntiatum est in omnibus gentibus per orbem dispersum esse quendam populum maleficum, qui leges habebat omnibus gentibus contrarias, et mandata regum perpetuo contemnebat, ita ut unitas regnorum nostrorum, a nobis honorifice destinata, procedere non possit. 5 Cum igitur intellegamus hunc solum populum omnibus hominibus perpetuo adversari, insolita legum ratione differre, et civitati nostrae male agere, omne malum quod possunt conficientes ne regnum nostrum firmiter stabiliatur: 6 Praecepimus igitur ut omnes, qui vobis per litteras ab Aman, qui super his rebus constitutus est et proximus post nos est, significati sint, omnes cum uxoribus et liberis suis, gladio inimicorum suorum deleantur, sine ulla misericordia et misericordia, quarta decima die mensis duodecimi Adar anni huius: 7 ut et hi qui olim et nunc malitiosi sunt, uno die cum violentia in sepulcrum descendant, et sic semper deinceps res nostras bene et sine molestia componi faciant. 8 Tunc Mardocheus cogitans de omnibus operibus Domini, precatus est eum, 9 dicentes: Domine, Domine, rex omnipotens, quia in potestate tua est universa terra et si decrevisti salvare Israël, nemo est qui tibi contradicat. 10 Tu enim fecisti caelum et terram et omnia mirabilia sub caelo.
CAPUT XI 1 Anno quarto regni Ptolemæi et Cleopatrae, Dositheus, qui se sacerdotem et Levitam esse dicebat, et Ptolemæus filium eius, attulit epistolam Phurim, quam eandem esse dicebant, et Lysimachum filium Ptolemæi, qui Hierosolymis erat, interpretatum esse. 2 Anno secundo regni Artaxersis magni, prima die mensis Nisan, vidit Mardochæus filius Iairi, filii Semei, filii Cisai de tribu Beniamin, somnium: 3 qui erat Iudaeus, Susannae civitate habitans, vir magnus et alumnus regiae aulae. 4 Fuit etiam unus ex captivis quos Nabuchodonosor rex Babylonis ex Jerusalem cum Jechonia rege Iudaeae transtulit; et hoc somnium eius: 5 Ecce sonitus tumultus, cum tonitru, et terraemotibus, et tumultus in terra: 6 Et ecce duo dracones magni exierunt parati ad pugnam, et clamor eorum magnus erat. 7 Et ad clamorem eorum omnes gentes paratae sunt ad pugnam, ut contra populum iustum pugnarent. 8 Et ecce dies tenebrarum et obscuritatis, tribulationis et angoris, afflictionis et magni tumultus super terram. 9 Turbavitque omnis gens iusta, timens mala sua, et parata ad peritionem. 10 Clamaverunt igitur ad Deum; et super clamorem eorum, quasi ex fonte parvo, factus est magnus diluvium, aqua ingens. 11 Lux et sol ortus est, et humiles exaltati sunt, et gloriosum devoraverunt.
50
Additiones ad Estheram
11 Tu es Dominus omnium rerum, et nemo est qui tibi resistere possit. Quoniam tu es Dominus. 12 Tu omnia scis, et scis, Domine, me neque contemptu neque superbia neque ullo gloriae desiderio non adorasse superbo Aman. 13 Nam mihi contentum fuisset bona voluntate pro salute Israel, si vestigia pedum eius osculari potuissem. 14 Sed hoc feci, ne praefererem gloriam hominis gloriae Dei, neque adorabo nisi te, Deus, neque in superbia faciam. 15 Et nunc, Domine Deus et Rex, parce populo tuo: quia oculi eorum in nos sunt, ut nos in nihilum adducant; et hereditatem tuam ab initio delere volunt. 16 Noli contemnere partem quam tibi ex Aegypto redemisti. 17 Exaudi orationem meam, et propitius eris hereditati tuae, converte luctum nostrum in gaudium, ut vivamus, Domine, et laudemus nomen tuum, et ne perdas ora laudantium te, Domine. 18 Omnis quoque Israel obsecravit et clamavit ad Dominum, eo quod mors eorum ante oculos esset.
quibus ostendo me, detestor, et quasi pannus menstrualis detestabor illud, nec illud gero cum sola sum. 17 et ancilla tua non comedit de mensa Aman, et non sum magni aestimata convivium regis, neque vinum libaminum bibi. 18 Nec ancilla tua ullam laetitiam habuit ex die qua huc adducta sum hoc praesens, nisi in te, Domine Deus Abraham. 19 Deus potens super omnes, audi vocem desertorum, et libera nos de manibus iniquorum, et erue me a timore meo. CAPITULUM XV 1 Tertio autem die, finita oratione, deposuit vestes lugubris et induit vestem gloriosam. 2 Et gloriose ornata, postquam Deum invocavit, qui est omnium speculator et salvator, duas ancillas secum accepit: 3 Et super unum incubuit, quasi se eleganter gerens; 4 Et altera secuta est, agmen eius ferens. 5 Erat autem rubicunda specie, et vultus eius laetus et iucundus valde, sed prae timore tristitiam agebat cor eius. 6 Tunc transiit per omnes fores, et stetit coram rege, qui sedebat in solio regali suo, et erat indutus omnibus vestibus majestatis suae, splendentibus omnibus auro et lapidibus pretiosis; et erat valde terribilis. 7 Tum sublato vultu suo, qui maiestate fulgebat, acriter in eam respexit; et regina prostrata est, pallore confecta, et defecit, et super caput ancillae, quae eam praecedebat, se inclinavit. 8 Tunc Deus spiritum regis in mansuetudinem mutavit, qui timore commotus de solio suo exsiluit et in ulnas suas accepit eam, donec rediit ad se ipsam et consolata est eam verbis benignis et dixit ei: 9 Quid est tibi, Esther? Frater tuus sum; animo esto bona. 10 Non morieris, etsi mandatum nostrum generale est: accedā. 11 Itaque sceptrum aureum sustulit et super collum eius posuit, 12 Et amplexum eius dixit: “ Loquere mihi ”. 13 Quae dixit ei: “Vidi te, domine mi, quasi angelum Dei, et conturbatum est cor meum prae timore gloriae tuae.” 14 Quoniam mirabilis es, Domine, et facies tua plena est gratiarum. 15 Dum autem loquebatur, prosternens cecidit, dolore concidit. 16 Rex igitur turbatus est, et omnes ministri eius consolabantur eam.
CAPITULUM XIV Esther quoque regina, metu mortis imminentis, ad Dominum confugiit: 2 Et deposuit vestes gloriae suae, et induit vestes doloris et luctus, et pro unguentis pretiosis, cinere et stercore caput suum texit, et corpus suum humiliavit valde, et omnia loca gaudii sui laceratis capillis implevit. 3 Et orabat ad Dominum Deum Israel, dicens: Domine mi, tu solus es rex noster: adiuva me, mulierem desertam, cuius praeter te non est auxiliator. 4 Periculum enim meum in manu mea est. 5 Audivi a iuventute mea in tribu patris mei, quod tu, Domine, tuleris Israel de omnibus populis, et patres nostros de omnibus patribus eorum in hereditatem aeternam, et perfeceris omnia quae locutus es eis. 6 Et nunc peccavimus coram te: et ideo tradidisti nos in manus inimicorum nostrorum, 7 Quia coluimus deos eorum: Domine, iustus es. 8 Sed non eis satisfacit, quod in amaro captivitate sumus: sed manus suas idolis suis adflixerunt, 9 ut deleant verbum quod ore tuo constituisti et deleant hæreditatem tuam et obstruant os laudantium te et exstingant gloriam domus tuae et altaris tui 10 Et aperi ora gentium ad enarrandas laudes idolorum, et ad magnificandum regem de carne in aeternum. 11 Domine, ne des sceptrum tuum his qui nihil sunt, neque rideant de casu nostro; sed verte consilium eorum in eos, et da exemplum eum qui hoc adversus nos coepit. 12 Memento, Domine, et notum te fac in tempore tribulationis nostrae, et da mihi fiduciam, Rex gentium et Domine omnis virtutis. 13 Da mihi sermonem eloquentem in ore meo coram leone: verte cor eius ut oderit eum qui pugnat contra nos, ut deficiat eius et omnium qui similis ei sunt: 14 Sed libera nos manu tua, et adiuva me desolatum, cuius nullus alius auxilium praeter te est. 15 Tu, Domine, omnia scis; tu scis quia oderim gloriam impiorum, et detesterem cubile incircumcisorum et omnium gentium. 16 Tu nosti necessitatem meam; quoniam signum altitudinis meae, quod est super caput meum in diebus
CAPUT XVI 1 Rex magnus Artaxerxes principibus et ducibus provinciarum ab India usque ad Aethiopiam, centum viginti septem, et omnibus civibus nostris fidelibus, salutem. Multi, quo saepius magna munificentia principum suorum benignorum honorantur, eo magis superbi fiunt, 3 Nec solum subditis nostris nocere conamini, sed etiam, cum abundantiam ferre non valentes, eos qui eis benefaciunt exercete. 4 Nec solum gratiarum actionem ab hominibus auferent, sed etiam verbis gloriosis impudicorum, qui numquam boni
51
Additiones ad Estheram
fuerunt, extolluntur, putant se effugere iustitiam Dei, qui omnia videt et odit malum. 5 Saepe etiam oratio benigna eorum, quibus curae amicorum administrandae sunt, multos qui in potestate sunt sanguinis innocentis consortes fecit, et eos in calamitatibus sine remedio involvit. 6 Decipientes mendacio et dolo nequitiae suae innocentiam et bonitatem principum. 7 Hoc autem, ut declaravimus, non tam ex historiis antiquis videre potestis, quam si perscrutamini quae nuper nefarie facta sint per pestiferum eorum moribus qui indigne in auctoritate constituti sunt. 8 Et curare debemus de futuro, ut regnum nostrum quietum et pacificum sit omnibus hominibus, 9 Et proposita nostra mutando, et semper ea quae manifesta sunt aequiore procedendo iudicando. 10 Aman enim Macedo, Amadathae filius, alienigena a sanguine Persico, longeque a benignitate nostra, et quasi advena a nobis exceptus, 11 Hactenus gratiam consecutus est, quam erga omnes gentes praebemus, ita ut pater noster appellaretur, et ab omnibus qui circa regem erant honoratus esset. 12 Hic autem, non gerens magnam dignitatem, regno nostro et vita nos privare conatus est: 13 Multis dolis et callidis dolis, et Mardochaei, qui vitam nostram servavit et prosperitatem nobis semper procuravit, et Estheris innocentis, quae regni nostri particeps erat, cum omni gente eorum, perniciem a nobis quaesiverunt. 14 His enim modis cogitabat, nos amicis carentes regnum Persarum Macedonibus transtulisse. 15 Iudaeos autem, quos hic nefarius ad exitium tradidit, invenimus non esse maleficos, sed secundum iustissimas leges vivere. 16 Et ut sint filii Dei vivi Altissimi et Potentis, qui disposuit regnum nobis et parentibus nostris excellenter. 17 Quam ob rem bene facietis si litteras, quas ad vos mittit Aman filius Amadatha, non exsequimini. 18 Nam qui machinator horum rerum fuit, Suspensus est ad portas Susannae cum universo domo sua, Deo, qui omnia regit, celeriter ei ultionem secundum merita eius reddente. 19 Propterea exemplum huius epistulae in omnibus locis publicabitis, ut Iudaei libere secundum leges suas vivant. 20 Et adiuvabitis eos, ut in eadem die, qui est tertia decima die mensis duodecimi Adar, ultionem petant contra eos qui tempore adflictionis suae adgressuri sunt. 21 Deus enim omnipotens vertit in gaudium diem in qua periret populus electus. 22 Itaque inter sollemnitates vestras celebrabitis hunc diem sollemnem cum omni epularum celebratione: 23 ut et nunc et in posterum nobis et Persis benevolentibus sit salus; iis autem qui contra nos conspirant, monumentum exitii. 24 Omnis ergo civitas et regio quae non secundum haec fecerit, sine misericordia igne et gladio delebitur, et non solum hominibus intransibilis, sed etiam bestiis et avibus odiosissima fiet in perpetuum.
52
53
CAPITULUM 1
inierunt cum eo, quia digni sunt qui cum eo participent.
1 [Diligite justitiam, qui judicatis terram; 2 quoniam non tentantibus se invenietur. apparet se his non diffidentibus. 3 Perversae enim cogitationes separant a Deo: probata autem virtus corripit insipientes. 4 In malevolam enim animam non introibit sapientia; neque habitare in corpore peccato subjecto. 5 Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet dolum, et auferet a cogitationibus insensatis, et non permanebit cum invenerit iniquitas. 6 Sapientia enim spiritus diligens est; et blasphemantem verba illius non absolvet: renum enim illius testis est Deus, et cordis illius scrutator verus, et linguae eius auditor. 7 Quoniam Spiritus Domini replevit orbem terrarum, et quod continet omnia, scientiam habet vocis. 8 Itaque qui loquitur iniquitatem, abscondi non potest: nec vindictam habens in punientem pertransibit. 9 Nam quæritur impiorum consilia, et sonitus verborum ejus veniet ad Dominum in manifestatione malorum suorum. 10 Auris enim zeli audit omnia, et sonitus murmurationis non est absconditus. 11 { Cavete ergo a murmuratione, quod inutile est; et a detractione compesce linguam tuam: non enim est verbum tam obscurum, quod gratis evacuetur; os autem quod mentitur occidit animam. 12 In errore vitæ tuæ noli quærere mortem, et in operibus manuum tuarum ne despicias. 13 Quoniam Deus mortem non fecit, nec lætatur in perditione vivorum. 14 Cuncta enim creavit ut essent: et sanæ sunt generationes sæculi; et venenum mortiferum non est in eis, neque regnum mortis in terra: 15 Iustitia enim immortalis est. 16 Impii autem operibus et verbis vocabant ad se: cum enim cogitaverint habere amicum suum, consumpti sunt, et fœdus
CAPITULUM 2 1 Dixerunt enim impii apud semetipsos, sed non recte : Breve est et longum vita nostra, et non est in morte viri sanitas : neque enim erat cognitus homo ab inferis redisse. 2 In omni enim adventu nascimur, et in futurum erimus sicut non fuissemus: spiritus enim in naribus nostris sicut fumus, et scintilla parva in motu cordis nostri; 3 Quo exstincto, corpus nostrum in cinerem convertetur, et spiritus noster quasi aer mollis corrumpetur. 4 et nomen nostrum oblivioni delebitur in tempore et non erit in memoria homo opera nostra sole, et vinci calore eius. 5 Umbræ enim transitus est tempus nostrum; Consignata est, et nemo revertitur. 6 Venite ergo, fruamur bonis quæ sunt: et utamur creatura tamquam in juventute celeriter. 7 Vino pretioso et unguentis nos impleamus, et non prætereat nos flos fontis: Coronemus nos rosis antequam marcescant 9 Nemo nostrum exsors sit luxuriæ nostræ: in omni loco relinquamus signa lætitiæ nostræ, quoniam hæc est pars nostra, et hæc est sors. 10 Opprimamus pauperem justum, et non parcamus viduæ, nec revereamur canos antiquos. 11 Fortitudo nostra, lex justitiæ: in eo quod debile est, reputatum est. 12 Ideo insidiemur justis; quia non est ad nostram vicem, et contrarius est operibus nostris: exprobat nos offensa legis, et obicit infamiae nostrae delicta eruditionis nostrae. 13 Promittit se scientiam Dei habere, et filium Domini se nominat. Factus est arguere cogitationes nostras. 15 Gravis est nobis usque ad videndum: non enim sicut aliena est vita eius, aliter autem viae eius. 54
16 In mendacio reputati sumus: a viis nostris quasi a sordibus abstinet: finem justorum prædicat benedictum, et patrem suum Deum gloriatur. 17 Videamus si vera sunt verba eius, et probemus quid in fine illius futurum sit. 18 Si enim est verus filius Dei, suscipiet illum, et liberabit eum de manu contrariorum. 19 Cum contumelia et tormento interrogemus eum, ut sciamus mansuetudinem eius et patientiam eius faciamus. 20 Damnamus eum morte turpissima: quoniam in suo sermone servabitur. 21 Hæc cogitaverunt, et erraverunt: excæcavit enim illos malitia eorum. 22 Mysteria autem Dei non cognoverunt, neque exspectaverunt mercedem justitiæ, neque mercedem animarum sine crimine sunt. 23 Deus enim creavit hominem inmortalem, et fecit illum imaginem aeternitatis suae. 24 Invidia autem diaboli mors introivit in mundum: et qui apprehenderunt eam, inveniunt eam.
9 Qui confidunt in illo intelligent veritatem, et fideles in dilectione manebunt illi, quoniam gratia et misericordia est sanctis ejus, et electis suis visitabit. 10 Impii autem secundum quæ cogitaverunt correptionem habebunt, quæ neglexerunt justum, et Dominum dereliquerunt. 11 Sapientiam enim et disciplinam qui despicit, miser est, et vana est spes eorum, labores sine fructu, et inutilia opera eorum; 12 Mulieres eorum stultae sunt, et filii eorum nequam; 13 Maledicta progenies eorum. Propterea beata sterilis, inmaculata, quæ thorum peccati nescivit: habebit fructum in visitatione animarum. 14 et spado qui non operatus est per manus suas iniquitatem, nec cogitavit adversus Deum nequissima: dabitur enim illi fidei donum speciale, et hæreditas in templo Domini acceptior animo. Bonorum enim laborum gloriosus est fructus, et quæ non concidat radix sapientiæ. 16 Filii adulterorum in bono non sunt: et semen lectus injusti eradicetur. 17 Nam etsi longævus es, in nihilo reputabitur: et sine honore erit novissima eorum aetas. 18 aut si celerius defuncti fuerint, non habebunt spem neque consolationem in die iudicii. 19 Finis enim injusti generationis horribilis.
CAPITULUM 3 1 Justorum autem animæ in manu Dei sunt, et non tangent illos tormentum mortis. Visi sunt oculis insipientium mori, et æstimata est afflictio exitus illorum. 3 quorum discessu a nobis ad internecionem constitutis; illi autem sunt in pace. 4 Nam etsi puniuntur in conspectu hominum, spes tamen immortalitatis plena est. 5 Et in modico castigati, in retributionem magnam: probavit enim illos Deus, et invenit illos dignos sibi. 6 Sicut aurum in fornace probavit eos, et in holocaustum dedit eos. 7 Et in tempore visitationis suæ fulgebunt, et sicut scintillae in arundineto discurrent. 8 Judicabunt gentes, et dominabuntur populis, et regnabit Dominus eorum in æternum.
CAPITULUM 4 1 [Melius est filios non habere, et virtutem habere: memoriale enim ejus inmortale est, quia nota est apud Deum, et apud homines. 2 Cum adest, imitantur eam; et, cum abscesserit, desiderant eam: coronam gerit, et in aeternum triumphat, intemerata certans praemia victoriae. 3 Multigena autem impiorum multitudo non erit utilis, et spuria vitulamina non dabunt radices altas, nec stabile firmamentum collocabunt.
55
4 Nam etsi ad tempus florent in ramis; et non stantes stantes, et vi ventorum eradicentur. Fracti sunt rami imperfecti, fructus eorum inutiles, non maturi ad comedendum, et ad nihilum utile. 6 Nam ex illicitis cubilibus filii testes nequitiae contra parentes in iudicio nascuntur. 7 Justus autem cum morte præoccupatus fuerit, in refrigerio erit; 8 Aetas enim honesta, non quae diuturnitate temporis est, nec annorum numero mensuratur. 9 Canities autem est hominibus sapientia, et senectus senectutis vita inmaculata. 10 Placuit Deo, et dilectus est ab eo: ut inter peccatores translatus est. 11 Cito ablatus est ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam suam. 12 Fascinatio enim nequitiae obscurat bona; et vaga concupiscentiae mentem simplicem labefactat. 13 Qui in modico tempore consummatus est, longum tempus implevit. 14 Placuit enim Domino anima eius: propterea festinavit tollere eum de medio impiorum. 15 Quod cum vidisset populus, et non intellexerunt, nec cogitaverunt, quia gratia ejus et misericordia in sanctis suis, et visitavit super electos suos. 16 Condemnat autem justus mortuus vivos impios; et juventus cito consummata multis annis et senecta iniquis. 17 Videbunt enim finem sapientis, et non intelligent quid cogitaverit de illo Deus, et quare munierit eum Dominus. 18 Videbunt, et contemnent eum; Deus autem subsannabit eos, et post haec erunt cadaver vilis et opprobrium inter mortuos usque in aeternum. 19 et scindet eos et praecipitabit eos, quoniam ipsi stupebunt. et a fundamento excutiet eos; et desolabuntur et maerebunt; et peribit memoria eorum.
20 Et cum abjecerint de peccato suo, venient cum timore, et iniquitates suas arguent eos in faciem suam. CAPITULUM 5 1 Tunc justi stabunt in magna constantia ante faciem tribulantium eum, et nullam reddentes laborum ejus. 2 Videntes turbabuntur timore horribili, et mirabuntur ab insolentia salutis ipsius, usque ad omnes quod exspectaverunt. 3 et dicent intra se pœnitentes et gementes præ angustia spiritus: Hic erat ille, quem habuimus aliquando in derisum, et in proverbium: 4 Insipientes putavimus vitam illius insaniam, et finem ejus sine honore esse. 5 Quomodo computatus est inter filios Dei, et inter sanctos sors ejus? 6 Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non est ortus nobis. 7 In via malitiæ et perditionis nos fatigavimus : et solitudines ambulavimus, ubi non erat via : viam autem Domini non cognovimus. 8 Quid nobis profuit superbia? aut divitiarum iactantia quid contulit nobis? 9 Transierunt omnia ista sicut umbra et sicut festinatio; 10 et sicut navis, quæ cum præterit aquas maris, vestigium ejus non est reperiri, neque semitam in fluctibus esse, neque semitam in sede carinae. 11 aut sicut avis transvolavit per aerem, nullum invenitur viae eius, sed alarum percussione levi percussus alarum crepitu ac motu eorum transiens; in qua postea nullum signum quo ierit, invenitur; 12 aut sicut sagitta emissa ad signum, aerem statim revertitur, ut non possit homo scire quo pertranseat; 13 sic et nos nascimur cum finem iam coepimus nullum virtutis signum ostendere sed in nostra malitia consumpti sunt. 56
14 Exspectatio impiorum sicut pulvis, qui vento aspiratur; tenues ut tempestas depellitur undas; sicut fumus, qui hic et illic tempestate dispergitur, et transit sicut memoria hospitis morantis dies. 15 Justi autem in perpetuum vivent; et apud Dominum est merces eorum, et cogitatio illorum apud Altissimum. 16 Ideo accipient regnum gloriæ, et coronam de manu Domini decoram: quoniam dextera sua teget eos, et brachio suo defendet illos. 17 Adsumet ad eum arma zeli sui, et faciet vindictam inimicorum suorum in manu sua. 18 Induet pro thorace justitiam, et pro galea judicium certum; 19 sumet pro scuto inexpugnabili sanctitatem 20 Gladium ira ejus acet, et pugnabit cum eo mundus contra insensatum. 21 Tunc ibit recta directio fulmina; et de nubibus quasi arcum puteum profudum ad locum fugient. 22 Et grando magna sicut arcum lapideum: et aqua maris desæviet in eos, et flumina obruent eos vehementer. 23 Et stabit contra eos spiritus fortis, et velut impetus tempestatis auferet eos, et dissipabit iniquitas omnem terram, et subvertet sedes fortium.
6 cito enim infimis ignoscet misericordia, et potentes potenter tormenta patientur. 7 Qui enim Dominus omnium est, personam nullius timebit, nec magnitudinis cujusquam timorem habebitis: pusillum enim et magnum ipse fecit, et æqualiter curaverit omnes. 8 sed et super potentes quoque tribulatio veniet; 9 Ad vos ergo reges loquor, ut discatis sapientiam, et non excidatis. 10 Qui enim sancte custodiunt, sancti judicabuntur: et qui talia didicerint, invenient quid respondeant. 11 Quam ob rem adficies sermones meos; desiderate ea, et erudimini. 12 Gloriosa est sapientia, et numquam marcescit: et facile videtur diligentibus se, et invenietur requirentibus eam. 13 Præoccupat qui se desiderant, indicare se illis. 14 Qui de luce vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam foribus suis inveniet. 15 Perfectio autem sapientiæ videtur de illa: et qui vigilaverit ad illam, cito erit sine cura. 16 Quoniam dignos se ipsa circuit quærens, in viis ostendit se illis, et in omni cogitatione occurrit eis. 17 Initium enim ejus verum est desiderium disciplinæ; Cura autem disciplinæ dilectio est. 18 Custodit Dominus legem ejus; Observatio autem legum, securitas incorruptionis; 19 et incorruptio facit nos Deo proximam 20 Concupiscentia itaque sapientiæ deducit ad regnum. 21 Si ergo delectamini sedibus et sceptris, o reges populorum, honorificate sapientiam, ut regnetis in sæcula sæculorum. 22 Sapientiam autem quæ sit et quomodo ascenderit, dicam tibi, et non abscondam abs te mysteria: sed exquiret eam ab initio nativitatis suæ, et cognoscet eam in lucem, non transibit veritatem.
CAPITULUM 6 1 Audite ergo, reges, et intelligite; discite, iudices finium terrae. 2 Audite, qui principes populorum, et gloriamini in multitudine nationum. 3 Quia data est tibi a Domino potestas, et potestas ab Altissimo, qui tentas opera tua, et perscrutabor consilia tua. 4 quoniam cum essetis ministri regni eius, non recte iudicastis, nec custodistis legem, nec secundum consilium Dei ambulastis. Horrende et cito veniet super vos, quoniam iudicium durissimum his qui in sublimibus erunt. 57
23 Neque accedam cum zelo tabescentis. hic enim non erit cum sapientia. 24 Multitudo autem sapientium sanitas est orbis terrarum, et rex sapiens stabilimentum populi est. 25 Accipite ergo disciplinam in verbis meis, et faciet vobis bonum.
15 Dedit mihi Deus ex sententia loqui, et sapere de his, quae dantur mihi : quoniam ipse est qui ducit ad sapientiam, et dirigit sapientes. 16 In manu enim eius sumus et nos, et verba nostra; omnem sapientiam, et scientiam operis. 17 certam enim dedit mihi eorum quae sunt ad cognoscendum quomodo mundus factus est et operatio elementorum 18 initium et finis et medium temporum vicissitudines solis et commutationes temporum 19 circuitus annorum et locorum stellarum; 20 naturas animalium et iras bestiarum vim ventorum et cogitationes hominum differentias plantantium et virtutes radicum 21 Omnia autem quæ vel occulta sunt vel manifesta, hæc scio. 22 docuit me enim sapientia quae est omnium artifex velox, quod non potest demitti, bene facere paratus; 23 mansuetum, firmum, securum, securum, habentem omnem potestatem, prospicientes omnia, et perambulantes omnem intellectum, purum, et subtilissimum spiritum. 24 Omni enim motu mobilior est sapientia ; 25 Est enim hæc spiraculum virtutis Dei, et spiritus purus fluit de gloria Omnipotentis: nulla ergo labes in eam cadere potest. 26 Candor est enim lucis æternæ, sine macula virtutis Dei, et imago bonitatis illius. 27 Et cum sit una, omnia potest: et in se permanens omnia innovat: et per omnia saecula saeculorum in animas sanctas, amicos Dei et prophetas constituit. 28 Neminem enim diligit Deus, nisi eum, qui cum sapientia inhabitat. 29 Est enim hæc speciosior sole, et super omnem stellarum ordinem : luci comparata, prior invenitur. 30 Illi enim succedit nox; sapientia autem non praevalebit.
CAPITULUM 7 1 Et ego ipse homo, similis omnibus mortalibus, et progenies primi quidem de terra facta est. 2 Et in utero matris meæ conglutinatus est in carne decem mensium tempore, compactus in sanguine, ex semine hominis, et delectamento somni. 3 Et ego natus traxi communem aerem et decidi in terram, quae similis est naturae; 4 In involumentis nutritus sum, et curis; 5 Nullus enim rex aliud habuit nativitatis initium. 6 Unus introitus est omnibus ad vitam, et similis exitus. 7 Propter quod oravi, et datus est mihi sensus: invocavi Deum, et venit ad me spiritus sapientiæ. 8 Ante sceptra et thronos praeposui eam, et in comparatione illius non addam divitias. 9 Nec contuli illi omnem lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in circuitu eius sicut arena est, et argentum quasi lutum coram illa. 10 Super salutem et speciem dilexi illam, et proposui pro luce habere illam, quoniam inexstinguibile est lumen illius. 11 Omnia mihi bona convenerunt cum illa, et infinitae divitiae in manibus eius. 12 Et gavisus sum in omnibus, quoniam præcedebat eos sapientia, et ignorabam quod esset mater eorum. 13 Cognovi diligenter, et communicavi illi: divitias ejus non abscondo. 14 quoniam thesaurus est hominibus indeficiens: quo qui usi sunt, participes facti sunt amicitiæ Dei, propter disciplinæ dona commendati. 58
CAPITULUM 8 1 Sapientia de fine ad finem fortiter pervenit, et suaviter omnia disponit. 2 Hanc amavi et exquisivi a iuventute mea, sponsam volui facere eam, et amator eram pulchritudinis eius. 3 Quia cum Deo conversatur, magnificat nobilitatem suam, et dominus omnium dilexit eam. 4 Est enim conscia mysteria scientiæ Dei, et amator operum ejus. 5 Si divitiae in hac vita optandae sunt; quid sapientius, qui omnia operatur? 6 Quod si prudentia opus est; Quis horum omnium illa callidior est? 7 Et si quis diligit justitiam, labores illius sunt virtutes: sobrietatem enim et prudentiam docet, justitiam et fortitudinem. 8 Si quis multa expertus est, vetera scit, et quæ futura sunt conjicit : scit versutias sermonum, et aenigmata exponere : prævidet signa, et portenta, et eventus temporum, et temporum. 9 Cogitavi ergo eam mecum ut habitaret in me, sciens quod esset bonorum consiliarius, et solatium curarum et dolorum. 10 Propter eam in multitudine æstimabo, et gloriam cum majoribus natu, cum adhuc essem. 11 Veloces inveniar in judicio, et in conspectu magnorum admirabor. 12 Cum tacuissem, dixerint quod otium meum erat: et cum locutus fuero, audient me: si multum loquar, ponent manus super os suum. 13 Per hanc autem immortalitatem consequar, et memoriam æternam his, qui post me futuri sunt, derelinquam me. 14 disponam populum, et gentes subjicientur mihi. 15 Videbuntque me omnes qui audiunt me; videbor bonus in multitudine, et fortis in bello. 16 Postquam introivi in domum meam, conquiescam cum illa; non enim habet amaritudinem conversatio illius. et 59
convivere cum ea tristitiam non habet, sed laetitiam et gaudium. 17 Haec autem considerans in meipso, conferens cor meum, quoniam adnectere sapientiae immortalitas est. 18 Et magna voluntas ejus, quæ est in amicitia? et in operibus manuum ejus multae divitiae; et in exercitio colloquii cum ea prudentia; et in loquendo cum illa bona fama; Ibam quaerens quomodo eam ad me duceret. 19 Ego enim eram puer lepidus, et habens spiritum bonum. 20 Sed cum essem bonus, veni in corpus immaculatum. 21 Sed cum cognovi quoniam non possem aliter obtinere eam, nisi Deus det. sapientiae quoque illud erat scire, cuius esset; Oravi Dominum, et oravi eum, et in toto corde meo dixi. CAPITULUM 9 1 Deus patrum meorum, et Domine misericordiae, qui fecisti omnia verbo tuo. 2 et per sapientiam tuam constituisti hominem ut dominetur creaturae quae tu fecisti 3 et dispone orbem in aequitate et iustitia, et iudicium in corde recto fac: 4 Da mihi sapientiam, sedenti solio tuo; et ne repellas me a filiis tuis; 5 Ego enim servus tuus et filius ancillae tuae ego sum debilis et brevi et minor ad intellectum iudicii et legum. 6 Nam etsi perfectus est vir inter filios hominum, et si non fuerit sapientia tua cum eo, non erit in nihilum. 7 elegi me regem populi tui et iudicem filiorum tuorum et filiarum 8 Praecepisti mihi ut aedificarem templum super montem sanctum tuum et altare in civitatem, in qua habitas, similitudinem tabernaculi sancti, quod praeparasti ab initio. 9 et erat apud te sapientia, quae novit opera tua, et praesens erat quando fecisti mundum;
10 Emitte illam de caelis sanctis tuis, et de sede gloriae tuae, ut mecum laboret, ut sciam quid tibi placeat. 11 Scit enim, et intelligit omnia, et in adinventionibus meis moderabitur, et in potentia sua conservabit me. 12 Sic acceptabunt opera mea, et judicabo populum tuum juste, et dignus sedere in throno patris mei. 13 Quis est enim homo qui sciat consilium Dei? aut quis potest cogitare quid sit voluntas Domini? 14 Cogitationes enim mortalium miserae sunt, et cogitationes nostrae incertae. 15 Corpus enim, quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. 16 Et vix recte aestimamus quae in terra sunt, et quae ante nos sunt invenimus cum labore: sed quae in caelo sunt, quis investigavit? 17 Consilium autem tuum quis scivit, nisi tu dederis sapientiam, et mittes spiritum sanctum tuum desursum? 18 Sic enim correctae sunt viae eorum qui habitant in terra, et eruditae sunt quae tibi placent, et salvae sunt per sapientiam.
7 Cujus impietatis testimonium est terra usque in præsentem diem, et herbam fructificantem, qui numquam venit ad maturitatem: columna autem salis stantem, monumentum est animæ increduli. 8 Sapientiam enim non accipientes, non solum hoc noverunt, ut ignorarent bona. sed etiam saeculo post eos reliquit stultitiae suae memoriam: ut in his, in quibus offendiculum non poterant, occultari non possent. 9 Sapientia autem hos qui se observant a doloribus liberavit. 10 Cum fugeret justum ab ira fratris sui, deduxit eum per vias rectas, et ostendit illi regnum Dei, et dedit illi scientiam sanctorum, et honestavit illum in itineribus suis, et fructum laborum suorum multiplicavit. 11 In avaritia circumvenientium illum affuit illi, et honestum fecit illum. 12 Et defendit eum ab inimicis suis, et a insidiantibus fugit, et in conflictu gravi victoriam dedit illi. ut sciret bonitatem omnibus esse fortiorem. 13 Justum autem venditum, non dereliquit eum, sed a peccato liberavit eum. 14 et non reliquit illum in vinculis, donec afferret illi sceptrum regni, et potentiam adversus eos qui eum deprimebant; 15 Hæc populum justum et semen sine querela liberavit de gente, quæ deprimebat. 16 Et introivit in animam servi Domini, et restitit regibus horribilibus, et signis et portentis. 17 Reddidit justos mercedem laborum suorum miro in via, et dedit illis in velamento diei, et in luce stellarum in nocte; 18 Transduxit eos per mare Rubrum, et transduxit eos per aquam nimiam. 19 inimicos vero eorum demersit et ab imo profundo proiecit. 20 Propter hoc justi spoliaverunt impios, et laudaverunt nomen sanctum tuum, Domine, et magnificaverunt unanimiter manum tuam, qui pugnabat pro eis. 21 Os mutorum aperuit sapientia, et disertum fecit linguas loquentes.
CAPITULUM 10 1 Primam plasmatum patrem mundi conservavit, qui solus creatus est, et de lapsu suo eduxit illum; 2 Et dedit illi potestatem regendi omnia. 3 Sed cum ab ea recessisset iniustus in furore, etiam in furore, quo fratrem suum occiderat, deperiit. 4 Propter quod demersa est terra, iterum sapientia conservavit eam, et gubernavit justorum in ligno vili. 5 Sed et in conjuratione pessima gentes fundavit justum, et conservavit sine querela Deo, et in filii misericordia fortem custodivit. 6 Et cum periit impio, liberavit justum, qui fugit de igne, qui cecidit super quinque civitates. 60
CAPITULUM 11
mitteret in eis multitudinem ursorum aut leonum sæculorum. 18 Aut ferae ignotae, rabie plena, recentes, Aut vaporem ignei spirantes, aut fumi squalentes odores, Aut horrendas micat ignibus aether: ex oculis; 19 Quibus non modo nocumenta statim amittent, sed etiam terror terrorem incutiunt. 20 Sed et sine his uno spiritu poterant occidi, persecutionem passi ultionis, et dispersi per spiritum virtutis tuæ: sed omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti. 21 Fortitudinem enim tuam ostende omni tempore quando vis; et potentiam brachii tui quis sustinebit? 22 Quoniam sicut momentum staterae, sic est ante te totus orbis terrarum, et quasi stilla roris matutini descendentis in terram. 23 Tu autem omnium misertus es; omnia enim potes, et hominum peccata despicis, quia emendas. 24 Diligis enim omnia quae sunt, et nihil abominaris quod fecisti: nunquam enim fecisses aliquid, si odisses. 25 Quomodo autem posset aliquid permanere, nisi tu voluisses? aut a te vocatus, vocatus? 26 Parcis autem omnibus: tua enim sunt, Domine, animarum amator.
1 Direxit opera eorum in manu prophetae sancti. 2 Iter fecerunt per deserta quæ non habitabantur, et in locis desertis fixerunt casas. 3 Steterunt contra hostes, et de inimicis se vindicaverunt. 4 Sitierunt, et clamaverunt ad te: et data est eis aqua de petra altissima, et sitis de lapide duro. 5 Quibus enim rebus hostes vindicati sunt, eadem illis egere auxilio. 6 Nam pro perpetuo cursu fluvii taetro cruore vexantur; 7 ad correptionem enim mandati illius qua infantes interfecti sunt dedisti eis copiam aquae per quod non sperabant 8 indicans ergo siti quomodo adversarios tuleris. 9 Cum enim tentati sunt, sed in misericordia castigati, sciverunt quomodo judicarentur in ira impii, et cruciarentur, sitientes aliter quam justi. 10 hos enim ut patrem monuisti et probasti: hunc autem ut regem gravem, castigasti et punisti. 11 Absentes pariter an praesentes moleste ferebant. 12 Duplex enim super eos est timor, et gemitus cum memoria praeteritorum. 13 Nam cum alterum iuvari poenis suis audiebant, Dominum aliquid sentiebant. 14 Quem enim longe ante abjectum ab infantium iectione venerabantur, hunc in finem, videntes quod factum est, admirati sunt. 15 Sed propter insensatas nequitias suas, quibus seducti sunt, agentes, serpentes, et immunditias: immisisti illis multitudinem bestiarum iniquarum ad vindictam. 16 ut cognoscant quia in quo quis peccat, in hoc punietur. 17 Non enim voluit omnipotens manus tua, quæ fecit mundum, materia incomposita, ut
CAPITULUM 12 1 Spiritus enim tuus incorruptibilis in omnibus est. 2 Ideo eos qui peccantes paulatim corripis, et admones eos in quibus offenderint, ut relicto malitia sua credant in te, Domine. 3 Per manus enim patrum nostrorum et eos seniores terrae tuae deleri voluit. 4 quem odisti malefacientes opera tua, et scelerata sacrificia; 5 nec non et interfectores immitis filios et devoratores carnis hominum et festa sanguinis 6 cum sacerdotibus suis de medio turbae idololatriae, et parentes, qui manibus propriis occiderunt animas sine auxilio, 61
7 ut terra quam honorasti super omnes filios Dei reciperet coloniam 8 Sed et illis sicut hominibus pepercisti, et misisti vespas præcursores exercitus tui, ut eos paulatim exterminarent. 9 non quod non possis impios sub manu iustorum in prælio ferre, aut cum crudelibus bestiis simul conterere, aut uno verbo aspero, 10 sed sensim facientes in eis iudicia tua, pœnitentiae locum dedisti eis, ignorans quoniam generatio nequam est, et insita est in eis malitia eorum, et cogitatio eorum non mutabitur. 11 Semen enim erat maledictum ab initio. neque enim ex his, in quibus peccaverunt, cuiquam dabas eis veniam. 12 Quis enim dicet: Quid fecisti? aut quis sustinebit judicium tuum? aut quis te accusabit pro pereuntibus gentibus, quas tu fecisti? aut quis stabit contra te, ultor iniustis? 13 Nec est enim quisquam Deus, nisi tu, qui omnibus curas est, cui ostendas non esse iniustum iudicium tuum. 14 Neque rex neque tyrannus in conspectu tuo poterunt insidiari tibi in his quos perdidisti. 15 Cum ergo sis ipse justus, juste omnia disponis: non congruum existimas cum tua potestate eum qui puniri non meruit, condemnare. 16 Virtus enim tua justitiae initium est, et quia tu Dominus omnium es, omnibus te parcere facit. 17 Cum enim plenae potestatis es, non credentibus, fortitudinem tuam ostendis, et in eis qui noverunt manifestas audaciam. 18 Tu autem, dominator virtutis tuae, cum aequitate judicas, et cum magna gratia disponis nos : ut possis, cum volueris, posse. 19 sed per opera tua docuisti populum tuum ut iustus sit misericors et bonae spei fecisti filios tuos ut des paenitentiam peccatorum 20 Si enim inimicos filiorum tuorum, et damnatos ad mortem punisti, tali deliberatione præsens tempus et locum, quo liberarentur ab eorum malitia:
21 Quam cum diligentia judicasti filios tuos, quorum jurasti patres, et fecisti testamenta bonarum promissionum. 22 Cum ergo corripis nos, inimicos nostros millies plus flagellas, propterea quod diligenter consideremus bonitatem tuam cum judicamus, et cum judicamur, exspectemus misericordiam. 23 Ideo cum vixerunt homines injuste et injuste, abominationibus suis ad iracundiam provocaverunt. 24 Longe enim erraverunt in viis erroris, et tenuerunt eos pro diis, quos etiam in bestiis inimicorum suorum despiciebant, sedentes tamquam parvuli ignari. 25 Idcirco eis quasi parvulis sine ratione usus es, iudicium ad eos derisum misisti. 26 Qui autem noluerint emendari per illam correctionem, in qua eis praestiterit, dignum Dei iudicium sentient. 27 Videte enim quae invident, cum puniti fuerint, id est, pro his quos deos putaverunt; nunc in eis puniti cum viderent, agnoverunt eum esse verum Deum, quem prius nosse negaverunt: et ideo summa damnatio in eos venit. CAPITULUM 13 Vani enim sunt omnes homines natura, qui ignorant Deum, et non potuerunt ex his quae videntur bona nosse eum qui est: nec considerando opera agnoscebant artificem; 2 Sed aut ignis aut ventus aut aer volucris aut gyrum siderum aut violenta aqua aut coeli lumina sunt, qui mundum regunt, deos esse. 3 quorum si specie delectati deos esse voluerunt; Sciant quanto melius est Dominus eorum: primus enim pulchritudinis auctor creavit eos. 4 Quod si de eorum virtute ac virtute mirabuntur, intelligant, quanto sit fortior qui fecit. 5 Magnitudine enim et pulchritudine creaturarum, creator earum proportionaliter videtur. 62
CAPITULUM 14
Sed tamen in hoc minus sunt culpabiles: fortasse enim errant Deum quaerentes, et eum invenire volentes. 7 Nam conversati in operibus ejus diligenter inquirunt eum, et visum eorum credunt: quia speciosa sunt, quæ videntur. 8 Sed nec his debet ignosci. 9 Si enim tantum potuerunt scire, ut possent mundum appetere; quomodo eius Dominum non citius invenerunt? 10 miseri autem sunt et in mortuis spes eorum, qui dicunt illos deos, quae sunt opera manuum hominum, aurum et argentum, ad faciendam artem et similitudinem bestiarum, aut lapidem ad nihilum, opus. manu antiqua. 11 Faber autem ligna cecidit, postquam decidit lignum idoneus rei, et auferens omne cortex scite in circuitu, et bene operatus est, et fecit vas illud aptum ad serviendum vitae humanae; 12 Cumque abiisset opus ut faceret cibos, ipse se implevit. 13 Et tollens ipsum detrectationem in his qui nulli usui inserviebant, lignum tortuosum, et nodis plenum, diligenter sculpsit illud, cum nihil esset aliud quod faceret, et formavit illud per sollertiam prudentiae suae; hominis imaginem finxit; 14 aut sicut bestiam aliquam vilem, textam minio circumjectam, et fuco colore rubentem, et omne maculam ejus operiens; 15 Et cum ei locum idoneum fecisset, maceriam pone, et constringe eam ferro. 16 Nam ne caderet, sciens quod non poterat se adiuvare; est enim imago, et auxilio opus est; 17 Et de bonis suis orat, pro uxore et filiis, et non erubescit loqui ei qui non habet vitam. 18 Salus enim infirmum invocat, vita enim ad mortuos pertinet; nam id quod minimum habet auxilii, humiliter implorat: et pro itinere bono petit quod pedem progredi non potest: 19 Et adquirendi et acquirendi, et in manibus illius bonae voluntatis, quaerit facultatem ab eo, qui plus potest operari.
1 Iterum se parans navigare, et per undas furentes iturus, lignum putidius invocat quam vas, quod portat. 2 Nam et quaestus cupiditas cogitabat, et artifex artificio suo id fabricavit. 3 Sed tua providentia, pater, gubernat: nam in mari viam fecisti, et in fluctibus viam tutam; 4 Ostendens quod ab omni periculo possit salvare, et cum sine arte navigaverit homo. 5 Verumtamen non vis ut opera sapientiae tuae sint otiosae, et ideo homines vitam exiguo ligno commendant, et transeuntes mare asperum in vase infirmi salvantur. 6 Nam et olim, cum superbi gigantes perierunt, spes mundi gubernantis per manum tuam in vasculo infirmiori evasit, et semen generationis omni aetati relinquitur. 7 Beata est enim lignum quo advenit justitia. 8 Sed quod manufactum est, maledictum est et illud, et qui fecit illud. et quia corruptibilis, deus dictus est. 9 Similiter autem odio sunt Deo, et impietas, et impietas. 10 Quod enim factum est, cum ipso, qui fecit, punietur. 11 Propter hoc et in idolis Gentium visitatio erit, quia in creatura Dei abominatio facta est, et in scandalum animabus hominum, et in laqueum pedibus inprudentium. 12 Initium enim fornicationis spiritualis est exquisitio idolorum, et adinventio eorum corruptio vitæ. 13 neque enim erant ab initio, neque erunt in perpetuum. 14 per inanem enim gloriam hominum introierunt in mundum, et ideo cito finientur. 15 Nam pater immaturo luctu afflictus, cum mox raptum pueri imaginem fecerit, nunc eum pro deo, qui tum defunctus erat, honoravit, et cæremoniis et sacrificiis sub eo traditus. 16 Et sic processu temporis convalescens impia consuetudo pro lege servabatur, et mandata regum sculptilia colebantur. 63
17 Quem coram hominibus honorare non poterant, quia procul habitabant, speciem vultus eius de longe sumentes, et regis quem honorabant, expressam fecerunt effigiem, ut per hoc sibi blandirentur, aberat, ac si adesset. 18 Singulari diligentia artificis etiam imperitos ad superstitionem magis promovit. 19 Is enim fortasse auctoribus placere voluit omnem scientiam ad similitudinem optimorum faciendam. 20 Multitudo itaque operis per gratiam operis seducta iam eum pro deo, qui paulo ante honoratus fuerat, suscepit. 21 Et hæc fuit occasio deceptionis mundi: homines enim, aut calamitati aut tyrannidi servientes, incommunicabile nomen lapidibus et lignis ascripserunt. 22 Sed et hoc eis non erat sufficiens, quod errarent in scientia Dei. sed quia in magno inscientiae bello vixerunt, has tantas pestes pacem appellant. 23 Nam cum infantes suos immolarent in sacrificiis, aut caerimoniis occultis utebantur, aut comessationibus externorum rituum fiebant; 24 nec vitam, nec conjugia jam immaculata servaverunt, sed aut proditorie unum alterum occiderunt, aut adulterio contristaverunt. 25 ita ut regnavit in omnibus sine ulla exceptione sanguis, caedes, furtum, simulatio, corruptio, infidelitas, tumultus, periurium, 26 sollicitudo proborum virorum, oblivio bonæ voluntatis, coinquinationem animarum, transfigurationem benignitatis, inconstantiam matrimoniorum, adulteriorum, et immunditiæ. 27 Nam idolorum cultura non nominanda est omnium malorum principium, causa, et finis. 28 Aut enim insaniunt cum epulantur, aut prophetant mendacia, aut iniuste vivunt, aut leviter periurant.
29 quoniam confidunt in idolis, quae non habent vitam; quamvis falso iurant, non laedi tamen spectent. 30 Utraque autem causa juste plectetur: tum quia non bene senserunt de Deo, attendentes idolis, et juraverunt injuste in dolo, spernentes sanctitatem. 31 Non enim est potestas eorum per quos iurant: sed iusta ultio peccatorum est, qui punit semper delictum impiorum. CAPITULUM 15 1 Tu autem, Deus, clemens et verus es, longanimis et misericors omnia disponens, 2 Si enim peccaverimus, tui sumus, tui sumus, scientes virtutem tuam; 3 Nosse enim te consummata justitia est, et nosse virtutem tuam radix est immortalitatis. 4 Nam nec nos hominum decepit mala figmenta, nec varios maculosa imagine colores, infructuosum pictoris opus; 5 Cuius aspectum stultos ad concupiscendum deridet, et ideo desiderant formam imaginis mortuae, quae non habet spiritum. 6 Malorum amatores sunt, et qui faciunt ea qui volunt ea, et qui colunt; 7 Omne enim vas fictile, quod molle est, cum multo labore fabricat ad nostrum servitium; de eodem autem luto et vasa munditia, et similiter omnia quae e contrario serviunt; utriusque usus ipse figulus iudex est. 8 Et inhoneste utens, Deum de eodem luto vanum fingit, etiam qui paulo ante de ipso terreno factus est, et infra paulo post ad eumdem revertitur, quando vita ejus, quae sibi commodata est, erit. poposcerat. 9 Illius autem cura non est ei multum laborans, neque vita illius brevis est: sed studet superare aurifices, et argentarios, et conatur facere sicut ærea, et æstimat gloriam suam fingere. 10 Cineres cor ejus, terra vilior est spes ejus, et luto vilior vita ejus: 64
11 Quia non noverat factorem ejus, et qui inspiravit ei animam activam, et inspiravit in spiritu vivo. 12 Sed vitam nostram æstimaverunt, et tempus nostrum hic quaestus est. 13 Hic enim scit se super omnes delinquere, qui ex terreno materia fragilia vasa et sculptilia fingit. 14 Stulti sunt, et miserrimi, omnes inimici populi tui. 15 Nam cuncta gentium idola dinumeraverunt, quibus nec oculorum usus est ad videndum, nec nares ad respirandum, nec aures ad audiendum, nec digitos ad contrectandum; Pedes autem eorum pigri sunt. 16 Homo enim fecit illos, et qui spiritum suum mutuatus est: finxit autem istos, nemo sibi similem facit Deum. 17 Cum enim sit mortalis, mortuum operatur malis manibus: ipse est enim melior, quæ colit. 18 Sed et animalia quæ sunt exasperantia, coluerunt: quoniam in invicem comparata sunt, his sunt pejora. 19 Nec sunt speciosa, sicut desiderabilia in pecoribus: sed abierunt sine Dei laudibus et ejus benedictione.
5 Cum enim irruit super eos horribilis bestiarum saevitia, et aculeis perversorum serpentum perierunt, ira tua non permanet in aeternum. 6 Sed turbati sunt in modico tempore, in commonitione salutis signum habentes, in memoriam præcepti legis tuæ. 7 Qui enim advertit, non per hoc quod videbat, salvus es, sed per te, qui omnium Salvator es. 8 et in hoc confiteris inimicis tuis quoniam tu es qui liberas ab omni malo 9 Illis morsus locustarum et muscarum occidit, nec repertum est remedium vitae eorum: digni enim sunt ut a talibus puniantur. Filii autem tui non vicerunt draconum venenatorum: misericordia enim tua ab ipsis semper, et sanavit eos. 11 Comprehensi sunt enim sermones tui; et cito salvati sunt, ne in altam incidentes oblivionem, bonitatis tuae semper essent memores. 12 Neque enim herba, neque malagma sanavit eos, sed verbum tuum, Domine, qui sanat omnia. 13 Potestatem enim habes vitae et mortis; tu ad portas inferi deducis et reducis. 14 Homo quidem occidit per malitiam suam: et cum exierit spiritus, non revertetur. nec recipitur anima. 15 Sed manum tuam effugere non potes. Impii enim, qui te nosse negaverunt, robore brachii tui flagellati sunt: alienis imbribus, grandibus, et imbribus persecuti sunt, ne vitare possent, et per ignem absumi. 17 Quod enim magis mirum est, plus ignis in aqua, quæ omnia exstinguit, plus valebat: mundus enim pro justo pugnat. 18 Aliquando enim mitigata est flamma, ne incenderet bestias contra impios missas; sed ipsi videant et sentiant, Dei iudicio persecutionem esse. 19 Et alias etiam in aqua super virtutem ignis exardescit, ut exstinguat iniquæ terræ fructum.
CAPITULUM 16 1 Ob hanc causam etiam hisdem digne vindicati sunt, et a multitudine bestiarum tormenta patientur. 2 Pro qua pœna benignus cum populo tuo parasti eis cibum alieni saporis, et coturnices ad excitandum gulam; 3 ut ad deformitatem animalium conspectum missorum inter eos, hoc ipsum quod necesse est appetant, aversantur; sed isti, ad exiguum temporis inopiam laborantes, participes facti sunt alieni gustus. 4 Oportebat enim ut eis qui tyrannidem exercebant inopem venirent, quam vitare non poterant: his autem solum ostenditur quomodo torquerentur inimici. 65
20 pro qua cibaria angelorum panibus tuis, et panem de caelo misisti eis paratum sine labore, sufficiens omni delectatione et omni gustu consentiens. 21 Substantia enim tua dulcedinem tuam, quam in filios habes, ostendebat; 22 Nix autem et glacies sustinebant ignem, et non tabescebant, ut scirent quoniam fructus inimicorum exterminabat ignis ardens in grandine et pluvia coruscans. 23 Sed hoc iterum etiam oblitus est virtutis suæ, ut nutrirentur justi. 24 Creatura enim, quæ tibi servit, factori suo addat contra injustos ad supplicium, et robur illius ad utilitatem eorum qui in te sperant sublevat. 25 propter quod et in omnes vias commutata est et obediens gratiae tuae quae nutris omnia secundum desiderium eorum qui erant necessaria 26 Ut cognoscant filii tui, quos amas, Domine, quoniam non est qui incrementum dat qui nutrit hominem, sed quia verbum tuum est, qui salvos facit sperantes in te. 27 Quod enim non exstinguit ignis, calefactus est paululum a sole, et statim tabescebat: 28 Ut notum sit, præveni nos solem ad confitendum tibi, et orare ad te orare. 29 Ingrati enim spes sicut hiemis pruina tabescet, et sicut aqua supervacua defluet.
murmura vox eorum, et tristes visiones cum gravibus vultu apparebant eis. 5 Ignis nulla vis poterat illis lumen praebere: nec lucidae stellae flammae illuminare poterant illam noctem horrendam. 6 Tantum autem illis exarsit ignis ex semetipso valde terribilis: multum enim cogitabant quæ videbant deteriora quam visu non videbant. 7 Magicae autem veneficii deprimebantur, et iactatio in sapientia correptus est opprobrio. 8 Illi enim qui promittebant timores et perturbationes expellere se ab anima languente, digni erant risu et timore languebant. 9 Nihil enim horum timebat eos. cum tamen bestiarum transeuntium stridorem et serpentium stridorem; 10 Perierunt prae timore, negantes se videre Aera, quod nullo latere poterat, vitari. 11 Ipsa enim timiditas est, et conscientia pressa; 12 Nihil enim est timor nisi proditio cogitationis auxiliorum. 13 Nam et exspectatio intus, cum minor sit, ignorantiam magis quam causam affert cruciatum. 14 Sed et illa nocte, quæ intolerabilis erat, dormierunt, et quæ de profundis inferni ineluctabilis fuit, supervenientibus illis, 15 Partim monstris vexabantur, et partim fatiscebant, cor eorum deficiente; 16 Itaque quicumque ibi ceciderunt, custoditus est in carcere sine vectibus ferreis. 17 Nam sive agricola, sive pastor, sive operarius in agro, oppressus est, et sustinuit necessitatem quam vitari non potuit: una enim catena tenebrarum omnes erant colligati. 18 Sive sibilus vento, seu sonitus volucrum in patulis arbusta, sive grata cadens aquae currens; 19 Aut vox horrenda saxorum, aut cursus qui cerni non potuere feris saltibus, fremitusque ferarum vel vox sævorum,
CAPITULUM 17 1 Quia magna judicia tua, et non credi possunt; 2 Cum enim impii cogitarent deprimere gentem sanctam. in domibus suis inclusi, vincti tenebrarum, et compediti vinculis longae noctis, ab aeterna providentia exulati iacebant. 3 Nam dum putant se latere in occultis delictis, tenebroso oblivionis velamento dispersi sunt, horrende attoniti, et miris phantasmatibus conturbati. 4 Neque enim poterat quod timeret eos angulus, sed sicut aquarum cadentium 66
sonitusque cavo resonante montes; haec prae timore deliquium fecerunt. 20 Refulsit enim omnis mundus luce clara, et nemo impedivit laborem eorum; 21 His tantum nox invasit gravis, tenebrarum imago illarum, quae eas postea reciperent: sed tamen sibi erant graviores tenebris.
12 Ita omnes uno genere mortis, mortui sunt innumerabiles. neque enim ad sepeliendum vivi sufficiebant, quoniam uno momento quæ erat præclarior generatio eorum exterminata est. 13 Nam cum præ veneficio aliquid crederent; perditione primogenitorum, agnoverunt hunc populum esse Dei filium. 14 Cum tacita omnia essent, nox illa in medio cursu rapido; 15 Desiliet omnipotens sermo tuus de caelo de sede regia tua, quasi vir durus belli in medio terrae; 16 quasi gladium acutus, et stans, replens omnia morte, adduxisti mandata tua. et tetigit caelum, sed stetit super terram. 17 Tunc continuo visiones somniorum horribiles conturbaverunt eos, et timores supervenerunt insperati. 18 Et alius alibi projectus semivivus, propter quam moriebatur causam demonstrabat mortis. 19 Somnia enim quae eos turbaverunt haec praemonebant, ne forte pereuntes scirent quare afflicti essent. 20 Tetigit autem et justos tentatio mortis, et interitus in eremo facta est multitudinis: sed non diu permansit ira tua. 21 Tunc festinavit vir integer, et procedebat ad defendendum illos; et ferens scutum ministerii sui, orationem, et incensum propitiationem, restitit ad iram, et ad finem perduxit calamitatem, asserens se esse servum tuum. 22 et exterminatorem non viribus corporis, non armis, devicit, sed castigantem verbo subdidit, juramenta ac foedera cum patribus imponens. 23 Nam cum mortui iam acervatim cecidissent inter se, stans inter se, distulit iram, et ad vivos divisit viam. 24 In veste enim longa erat totus mundus : et in quatuor ordinibus lapidum, gloria patrum erat sculpta, et majestas tua in diademate capitis illius.
CAPITULUM 18 1 Sanctis autem tuis maxima erat lux, quarum vocem audientes, et figuram non videbant, quia et ipsi non eadem passi sunt, et beatos habebant. 2 Sed cum in eos, a quibus ante injuriam acceptas, non nocerent, gratias agebant seque ab inimicis impetrant. 3 pro quo dedisti eis columnam ignis ardentis, et ducem itineris ignoti, et solem innoxium, qui honorifice eos suscipiat. 4 Digni sunt enim carere luce et carcere in tenebris, qui inclusos custodiebant filios tuos, per quos erat incorrupta lux legis danda mundo. 5 Et cum constituissent infantes sanctorum occidere, uno puero proiecto et salvato, ad arguendum eos, multitudinem filiorum abstulisti, et eos penitus in aqua forti perdidisti. 6 De nocte illa praenunciati sunt patres nostri, quod utique scientes quibus iuramentis crediderunt, bono animo postea futuri sunt. 7 Susceptaque est populi tui salus justorum, et contritio inimicorum. 8 In quo enim inimicos nostros visitasti, in ipsa nos quem vocasti glorificasti. 9 In occulto enim sacrificaverunt justi filii bonorum, et legem sanctam constituerunt unanimiter, ut essent sancti boni et mali participes, patres decantantes laudes. 10 Resonabat autem inconveniens inimicorum vox, et flebilis audiebatur planctus ploratorum infantium. 11 dominus et servus uno modo puniti sunt; et sicut rex, ita communis persona passus est. 67
25 His cessit qui exterminabat, et hæc extimuit: satis enim erat quod gustassent de ira.
tantum ut durioribus et odibilis moribus ad alienos utebantur. 14 Sodomitae enim non receperunt eos, quos nesciebant quando venissent: sed hi bene merentes in servitutem redegerunt. 15 Non solum autem hoc, sed et forte aliquid horum erit, quia non utebantur alienis amicis. 16 Hi autem, quos acceperant conviviis, graviter afflixerunt, et iam cum eis eorumdem legum participes facti sunt. 17 Perculsi ergo caecitate, sicut erant ad fores justi: cum, horrendis magnis tenebris circumdati, unusquisque transitum portarum suarum quærebat. 18 Quadam enim harmonia in se elementa mutata sunt, sicut in psalterio soni nomen mutant, et tamen soni semper sunt; quod visu bene gestarum percipitur. 19 Terrena enim in aquosa conversa sunt, et prius in aqua natant, nunc in terram descendunt. 20 Ignis in aqua valebat, virtutis oblitus, et aqua extinguentis naturae oblitus. 21 Flammam e contrario corruptibilium animalium non tabescebant, cum ambularent; nec glacialem coelestem cibum naturae liquefactam dissolvebant. 22 In omnibus enim, Domine, magnificasti populum tuum, et magnificasti eos, nec sprevisti.
CAPITULUM 19 1 Impiis autem usque in finem sine misericordia ira facta est: sciebat enim quidnam esset facturus. 2 Illi, data sibi licentia, abeundis hostibus cito dimissis, poenitere ac persequi volunt. 3 Cum enim adhuc plangerent, et ad sepulchra mortuorum plangerent, addiderunt aliud stultam fabricam, et persecutus est eos ut fugientes, quos rogaverunt ut transgrederentur in terram. 4 Nam quibus digni erant, ad hoc traxit eos, et oblivisci fecit eorum quæ acciderant, ut pœnam, quæ deerat, adimplerent tormentis suis. 5 et populus tuus mirabiliter transiret: sed ipsi invenirent mortem alienam. 6 Nam omnis creatura in suo genere rursus formata est, serviens mandatorum suorum, quæ data sunt eis, ut filii tui sine malo custodirentur: 7 Velut nubes castra obumbrans; et ubi aqua stabat, terra arida apparuit; et de mari Rubro via sine impedimento; et de torrente viridi campus virens; 8 Unde omnis populus qui manu munitus est, videntes mirabilia tua mirabilia. 9 ambulaverunt enim quasi equi latius, et quasi agni exultaverunt laudantes te, Domine, qui liberasti eos. 10 Memores enim erant adhuc eorum quæ fiebant cum peregrinarentur in terra aliena, quomodo produxit humus muscas pro pecoribus, et flumen multitudinem ranarum pro piscibus. 11 Postea vero novam viderunt volucrum generationem, cum adducti ad appetitum petierunt cibos delicatos. 12 Coturnix enim de mari ad eos ascendebat. 13 Peccatores autem non sine priscis signis per vim tonitrui veniebant pœna: juste enim passi sunt secundum nequitiam suam, in 68
69
CAPITULUM 1
17 Omnem domum suam implevit desiderabilibus, et horrea sua. 18 Timor Domini corona sapientiæ, faciens pacem, et abundantiam sanitatis. quae sunt dona dei: et amplificat amantes se gaudentes. 19 Disciplinam et scientiam scientiarum stantium sapientia deprimit, et gloriam tenentes se exaltat. 20 Radix sapientiæ est timere Dominum, et rami ejus longi sunt. 21 Timor Domini expellit peccata: et ubi nunc est, vertit iram. 22 Vir furiosus non iustificatur; Dominatio enim furoris eius in interitum eius. 23 Usque in tempus sustinebit patiens, et postea redditio iucunditatis. 24 Abscondet usque ad tempus verba eius, et labia multorum enarrabunt sapientiam eius. 25 Parabolae sapientiæ in thesauris sapientiæ, et execrabilis peccatori pietas est. 26 Si vis sapientiam, serva mandata, et Dominus dabit illam tibi. 27 Timor enim Domini sapientia et disciplina; 28 Noli diffidere timori Domini, quoniam pauper es : et non accesseris ad eum duplici corde. 29 Ne sis hypocrita coram hominibus, et vide quid dicas. 30 ne te extollas ne incidas et confundas animam tuam et sic revelet mysteria tua Deus et deicias te in medio ecclesiae quia non in veritate venisti ad timorem Domini sed in corde tuo plenus dolo.
1 Prologus Sapientiae Jesu Filii Sirach. Multa autem et magna tradita sunt nobis in lege et prophetis, et aliis qui secuti sunt eum: propter quod et Israël debet commendari doctrina et sapientia. et unde non solum lectores seipsos scientes fieri necesse est, sed etiam eos qui foris sunt, et loquendo et scribendo, discere desiderant: avus meus Jesus, cum multum se legenti dedit. et prophetas, et alios patrum nostrorum libros, cum bene iudicassent, trahebatur etiam ipse ad scribendum aliquid ad doctrinam et sapientiam pertinentium; adeo ut ea, quae discere cupiunt, et his addicti sunt, multo magis in lege vivendo prosint. Quapropter oro te, ut eam benigne et attente legas, et ut ignoscas nobis, in quibus videamur aliqua verba deesse, quae interpretari laboravimus. Eadem enim in Hebraeo prolata, et in aliam linguam translata, non eandem vim habent; et non haec solum, sed et ipsa lex, et prophetae, et ceteri libri, non parvam habent differentiam, cum lingua eorum dicuntur. Nam octavo et tricesimo anno veniens in Aegyptum, cum rex Euergetes esset, et aliquandiu ibi moratus, non parvae eruditionis librum inveni: quare necessarium mihi putavi aliquam diligentiam et laborem interpretari; magna cum diligentia et sollertia in illo spatio ad finem perducendi librum, et expone illis quoque, quae peregre discere volunt, moribus ante lege vivere paratis. Omnis sapientia a Domino Deo est: et cum illo est semper, et in saecula saeculorum. 2 Arenam maris, et pluviæ guttas, et dies sæculi, quis dinumeravit? Altitudinem cæli, et latitudinem terræ, et profundum abyssi, quis inveniet sapientiam? 4 Prior omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiæ ab ævo. 5 fons sapientiae verbum Dei altissimi et viæ ejus mandata æterna. 6 Radix sapientiæ cui revelata est? vel quis cognovit sapientes suos? 7 Scientia sapientiæ cui manifestata est? et magnam experientiam eius quis intellexit? 8 Sapiens et terribilis est, super semetipsam sedet in solio suo. 9 Et vidit eam, et dinumeravit eam, et effudit eam super omnia opera sua. 10 Et est cum omni carne secundum donum suum, et dedit eam diligentibus se. 11 Timor Domini honor, et gloria, et exsultatio, et corona gloriæ. 12 Timor Domini delectabit cor, et dabit lætitiam, et gaudium, et longitudinem dierum. 13 Qui timet Dominum, bene erit ei in novissimo, et inveniet gratiam in die mortis suæ. 14 Initium sapientiæ timor Domini : et cum fidelibus in vulva concreata est. 15 Fundamentum sempiternum ædificavit cum hominibus, et cum semine suo permanebit. 16 Plenitudo sapientiæ est timere Dominum, et plenitudo a fructibus illius.
CAPITULUM 2 1 [Fili mi, si accedens ad servitutem Domino, praepara animam tuam ad tentationem. 2 Statue cor tuum, et sustine, et ne festines in tempore tribulationis. 3 Adhaerere ei, et ne discedas, ut augearis in novissimo fine. 4 Quidquid tibi oblatum est, hilariter suscipe, et patienter in humilitate mutatus. 5 Aurum enim probatum est in igne, et accepti in camino adversitatis. 6 Crede illi, et adiuvabit te; dirige viam tuam, et spera in eo. 7 Qui timetis Dominum, expectate misericordiam ejus ; et non deflectatis, ne cadatis. 8 Qui timetis Dominum, credite illi; et merces vestra non deficiet. 9 Qui timetis Dominum, sperate in bonum, et in gaudium sæculorum et misericordia. 10 Respicite, filii, nationes hominum; Numquid fiduciam habebis in Domino, et confusus est? aut quis permansit in timore suo, et derelictus est? aut quem unquam despexit invocantem? 11 Quoniam misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors, et propitians peccatis, et salvans in tempore afflictionis. 12 Væ corde pavido, et ma- nibus pusillanimis, et peccatori gradiens duabus viis!
70
13 { Væ pusillanimis! non enim credit; propterea non defendetur. 14 Væ vobis, qui perdiderunt sustinentiam! et quid facietis cum visitaverit vos Dominus? 15 Qui timent Dominum non confundentur, et qui diligunt eum, custodiunt vias eius. 16 Qui timent Dominum quærunt beneplacitum ejus; et, qui diligunt eum, replebuntur lege. 17 Qui timent Dominum praeparabunt corda sua, et in conspectu illius humiliabunt animas suas. 18 dicentes : In manus Domini incidemus, et non in manus hominum : quoniam sicut majestas ejus, ita et misericordia ejus.
23 In supervacuis rebus ne fueris curiosus. Plura enim tibi demonstrantur quam homines intelligunt. 24 Multi enim sua vana opinione decipiuntur; et subvertit iudicium eorum mala suspicio. 25 Sine oculis lumen desiderabis: scientiam ergo quam non habes, non profitearis. 26 Cor durum male habebit in novissimo; et, qui amat periculum, peribit in illo. 27 Cor obstinatum gravabitur doloribus; et impius super peccato aggravat peccatum. 28 Non est remedium superborum multitudo; plantatio enim impietatis radicavit in eo. 29 Cor sapientis intelligit parabolam; et auris attenta voluntas sapientis est. 30 Ignem ardentem exstinguet aqua; et eleemosyna expiat peccata. 31 Qui autem bene se habet, meminit futurorum. et cum ceciderit, inveniet mansionem.
CAPITULUM 3 1 [Audite me, filii, patrem vestrum, et facite deinceps, ut salvi sitis. 2 Quia Dominus dedit honorem patris in filios, et auctoritatem matris confirmavit in filios. 3 qui honorat patrem suum propitiationem pro delictis illius 4 Et sicut qui thesaurizat, ita et qui honorificat matrem suam. 5 Qui honorat patrem suum, exsultabit in filiis. et cum orat, exaudietur. 6 Qui honorat patrem suum, vita vivet; et, qui obœdiet Domino, solatium erit matri suae. 7 Qui timet Dominum honorat patrem, et serviet parentibus sicut dominis. 8 Honora patrem tuum et matrem, et verbo et opere, ut superveniat tibi benedictio ab eis. 9 Benedictio enim patris firmat domos filiorum; maledictio autem matris eradicat fundamenta. 10 Ne glorieris in contumelia patris tui. non est enim tibi gloria, fili, contumeliam patris tui. 11 gloria enim viri est ex patre suo et gloria mater autem in opprobrium est filiis. 12 Fili mi, adiuva patrem tuum, et non contristabis eum usque dum vivit. 13 Et si intellectus eius defecerit, patientiam habe apud illum; et ne despicias eum in omni virtute tua. 14 Eleemosyna enim patris tui non erit in oblivione : et pro peccatis apponetur ut ædificet te. 15 In die adflictionis tuæ memorabitur; peccata quoque tua sicut glacies in tempestate serena tabescet. 16 Qui relinquit patrem suum blasphemus est; et qui exasperatur matrem suam, maledictus est Dei. 17 Fili mi, perfice opera tua in mansuetudine. sic amabilis eris ab eo qui probatus est. 18 Quanto magnus es, humilia te, et coram Domino invenies gratiam. 19 Multi sublimis sunt et clari: sed mitibus revelata sunt mysteria. 20 Quoniam magna virtus Domini est, et ab humilibus honoratur. 21 Noli quærere quæ tibi gravia sint, nec ea quæ super viribus tuis sunt scrutare. 22 Quod autem tibi præceptum est, reverearis: non enim est necessarium ea quæ in occulto sunt oculis videre.
CAPITULUM 4 1 [Fili mi, ne effluant hæc in vita sua, et inopem oculorum suorum ne despicias. 2 Animam esurientem ne tristis es; neque exasperábit hóminem in angustiis suis. 3 Animo afflicto ne addas quidquam; et indigenti tribuat ne differas. 4 Rogationem contribulati ne abjicias; neque avertas faciem tuam a paupere. 5 Ne declines ab paupere oculum, et non ei tribuas occasionem, ut maledicas tibi. 6 Nam si maledixerit tibi in amaritudine animæ suæ, exaudietur oratio ejus ab eo qui fecit illum. 7 Caritatem multitudinis habe teipsum, et magnato viro caput tuum. 8 Non te pigeat inclinare pauperi, et respondere ei in mansuetudine. 9 Eripe eum de manu tribulantis; et noli esse pusillanimis cum sederis in iudicio. 10 Esto pupillis pater, et pro viro matri illorum : et eris tu quasi filius Altissimi, et diliget te plus quam mater tua. 11 Sapientia filios suos exaltat, et capit exquirentes eam. 12 Qui illam diligit, diligit vitam; et qui mane vigilant ad illam replebuntur laetitia. 13 Qui tenet eam, gloriam hæreditabit; et, quocumque introierit, benedicet Dominus. 14 Qui serviunt ei , Sancto ministrent : et qui diligunt eam , Dominus diligit . 15 Qui audit eam, judicabit gentes : et qui adtendit, custodiet eam. 16 Si quis acceperit se, hæreditabit eam; et generatio eius in possessionem possidebit. 17 In prima enim viis pravis graditur cum illo, et super illum timebit et metum faciet, et cruciabit illum in disciplina sua, donec credat animæ suæ, et tentet eum in legibus suis. 18 Et convertet ad eum iter rectum, et consolabitur eum, et ostendet ei absconsa sua. 19 Si autem peccaverit, derelinquet eum, et tradet eum in ruinam.
71
CAPITULUM 6
20 Observa tempus, et cave a malo; et non confundaris in anima tua. 21 Est enim confusio adducens peccatum; et est confusio, quae est gloria et gratia. 22 Nequaquam adversus animam tuam accipias hominem, et reverentia cujusquam incidat te. 23 nec retineas verbum cum datum est bonum et ne abscondas sapientiam tuam in decore suo 24 Per loquelam enim cognoscetur sapientia, et doctrina in verbo linguæ. 25 et contra veritatem non loqueris; sed erroris ignorantiae tuae confundaris. 26 Non confundaris confiteri peccata tua; neve cursum fluminis opprimere. 27 Ne subjicias hominem stulto; neque suscipe personam potentis. 28 Pro veritate agonizare usque ad mortem, et Dominus pugnabit pro te. 29 Ne festines in lingua tua, et in opera tua non despicias. 30 Noli esse sicut leo in domo tua, neque expavescet inter servos tuos. 31 non sit porrecta manus tua ad accipiendum et ad reddendum collecta
1 Pro amico ne fiat inimicus Maledictum enim nomen, et ignominiam, et opprobrium possidebis in eo, et peccator, qui duplicem facit linguam. 2 Non te extollas in consilio cordis tui; ne discerpatur anima tua, sicut taurus errantis solus. 3 Comedes folia tua, et perdes fructum tuum, et derelinquas te sicut lignum aridum. 4 Anima nequam disperdet qui se habet, et in derisum inimicis suis faciet. 5 Lingua dulcia multiplicabit amicos, et lingua credula augebit salutem. 6 Multi pacifici sint tibi : et consiliarius sit tibi unus de mille. 7 Si vis habere amicum, primum tenta eum, et ne festines credas illi. 8 Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis. 9 Est amicus qui conversus ad inimicitiam, et contentio opprobrium tuum revelabit. 10 Est autem amicus quidam socius mensæ, et non permanebit in die afflictionis tuæ. 11 In bonis tuis quasi tu eris, et fortis super servos tuos erit. 12 Si humiliatus fuerit contra te, a facie tua abscondetur. 13 Ab inimicis tuis separare, et ab amicis tuis attende. 14 Amicus fidelis protectio fortis: et qui invenit talem, invenit thesaurum. 15 Nihil amico fideli, nec excellentia inaestimabilis est. 16 Amicus fidelis medicamentum vitae; et qui timent Dominum invenient illum. 17 Qui timet Dominum recte faciet amicitiam suam, quoniam sicut ille est, ita et proximus illius erit. 18 Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam. 19 Quasi qui arat, et seminat, accede ad eam, et sustine bonos fructus illius. 20 Ingrata est idiotis; 21 Iacet in eum quasi saxum magnum iudicii; et projiciet eam ab eo priusquam fiat. 22 Sapientia enim secundum nomen est ejus, et non est multis manifestata : quibus autem cognita est, permanet usque ad conspectum Dei. 23 Audi, fili mi, et suscipe consilium meum, et ne rejicias consilium meum. 24 Et pone pedes tuos in compedes ejus, et collum tuum in catenam illius. 25 Subice humerum tuum, et porta illam, et ne acedieris vinculis ejus. 26 In toto corde tuo accede ad illam, et in omni virtute tua conserva vias ejus. 27 Quaere et quaere, et ostendetur tibi; et cum adprehenderis eam, non dimittas eam. 28 In novissimo enim invenies illam requiem, et quod ad gaudium tuum convertetur. 29 Tunc firmabunt te compedes ejus, et vincula ejus indumenta gloriæ. 30 Ornamentum enim ejus aureum est, et vincula illius purpurea.
CAPITULUM 5 1 Noli contendere cor tuum in bonis tuis; et ne dixeris: Sufficit mihi vita mea. 2 Ne sequaris sensum tuum et virtutem tuam, ut ambules in viis cordis tui; 3 et ne dixeris : Quis me subjiciet propter opera mea ? vindicabit enim Dominus superbiam tuam. 4 Ne dixeris: Peccavi, et quid mihi accidit triste? Longus est enim Dominus, non dimittet te. 5 De propitiatione ne timeas peccatum addere peccato: 6 Et ne dixeris: Magna est misericordia ejus; Misericordia et ira superveniet ab eo, et in peccatoribus requiescit indignatio ejus. 7 Ne tardes converti ad Dominum, et ne differas de die in diem: subito enim veniet furor Domini, et in securitatem tuam disperdebis, et peribit in die ultionis. 8 Ne ponas cor tuum in bonis injuste, quoniam non proderunt tibi in die afflictionis. 9 Noli omni vento ventilare, et ne in omnem modum declines. Sic enim facit peccator duplici lingua. 10 In intellectu permanebit tibi ; et sermo tuus idem sit. 11 Veloces ad audiendum; et vita tua sit sincera; ac patienter respondeat. 12 Si habes intellectum, responde proximo tuo; sin minus, manum tuam super os tuum. 13 Confusio et ignominia in sermone est, et lingua hominis ruina eius est. 14 Non appelleris susurro, et lingua tua ne despicias: turpe enim in fure est confusio, et in duplici lingua mala condemnatio. 15 Ne in magna re vel parva aliquid ignores.
72
31 Stolam gloriæ indues eam, et coronam gratulationis superpones tibi. 32 Fili, si vis, disce: et si mentem accommodaveris, prudens eris. 33 Si dilexeris audire, intellectum accipies : et si inclinaveris aurem tuam, sapiens eris. 34 In multitudine seniorum state; et sapienti adhærebunt. 35 Audite ergo omnem sermonem Dei. et parabolae intellegentiae non te effugiant. 36 Et si videris sensatum, accede ad eum, et gradus ostii ejus portet pes tuus. 37 In judiciis Domini mens tua sit, et in præceptis illius jugiter meditetur.
24 Filiæ tibi sunt? Curam habe de corpore eorum et de illis non hilarem te ostende. 25 Uxorem tuam duc filia, et sic rem magnam perfeceris: sed viro prudenti da eam. 26 Estne uxor secundum animam tuam? ne derelinquas eam : sed ne tradas te levi mulieri. Honora patrem tuum in toto corde tuo, et tristitiam matris tuæ ne obliviscaris. 28 Memento quod et ipse natus es. et quomodo potes retribuere illis quae fecerunt tibi? 29 In tota anima tua time Dominum, et sacerdotes illius sanctifica. In omni virtute tua dilige eum qui te fecit, et ministros ejus ne derelinquas. 31 Timete Dominum, et honorate sacerdotem; et da illi partem, sicut praeceptum est tibi; Primitias, et pro delicto, et donum umeris, et sacrificium sanctificationis, et primitias sanctorum. 32 Et pauperi porrige manum tuam, ut perficiatur benedictio tua. 33 Donum habet gratiam coram omni vivente. et pro defunctis non prohibeas. 34 Cum flentibus non desis, et cum lugentibus non eris. 35 Non tardes visitare infirmos, ex hoc enim te amabilem faciet. 36 Quodcumque manu tenes, memento finis, et non delinques.
CAPITULUM 7 1 Non facies malum, sic non veniet tibi malum. 2 Discede ab iniquo, et avertet te iniquitas. 3 Fili mi, ne seminaveris in terra injustitiae, nec metes illos septuplum. 4 Noli quaerere a Domino excellentiam, nec a rege sedem honoris. 5 Non te iustifices in conspectu Domini. et in conspectu regis ne glorieris. 6 Noli quaerere iudex, cum non vales iniquitatem auferre; ne forte timeas personam potentis scandalum in via rectitudinis tuae. 7 Non pecces in multitudinem civitatis, et non te dejicias in populo. 8 Unumquodque peccatum in alterutrum ne ligaveris. in uno enim non eris impunitus. 9 Ne dicas : Deus multitudinem oblationum mearum respiciet : et cum ego offero Deo excelso, suscipiet eam. 10 Noli esse pusillanimis in orationibus tuis, et eleemosynas facere ne despicias. 11 Ne despicias in amaritudine animæ suæ: est enim qui humiliat et exaltat. 12 Non loqueris contra fratrem tuum mendacium; nec similia amico tuo. 13 Nolite facere aliquod mendacium. Consuetudo enim ejus non est bona. 14 Noli multis verbis uti in multitudine seniorum, et ne multum loquaris in orationibus. 15 Noli odisse opus servile, neque agriculturam, quam constituit Altissimus. 16 Non te reputes in multitudine peccatorum. 17 Humiliare valde: ultio enim impiorum ignis et vermis. 18 Amicum non facies tibi; neque fratrem fidelem in auro Ophir. 19 Mulierem fortem et bonam ne dimittas: gratia enim ejus super aurum est. 20 Cum autem fecerit servus tuus vere, ne facias illum malum, nec mercennariam se totum tibi. 21 Servum bonum, animam tuam dilige, et non defraudes illum libertate. 22 Pecora tibi sunt? et si sunt ad utilitatem tuam, custodi illos apud te. 23 Filii tibi sunt? Erudi illos, et a juventute sua prosterne cervicem suam.
CAPITULUM 8 1 Non contendas cum viro forti ne incidas in manus eius. 2 Noli discrepare a divite, ne forte trahat te: multos enim perdidit aurum, et corda regum subvertit. 3 Non litiges cum homine linguato, et non strues in ignem ejus ligna. 4 Non cum homine agresti, ne confundantur patres tui. 5 Ne improperes homini declinanti a peccato, sed memento quoniam omnes in poena sumus. 6 Ne despicias hominem in senectute sua: etenim ex nobis senescunt. 7 Ne gaudeas de mortuo inimico tuo, sed memento quoniam omnes morimur. 8 Sermonem sapientium ne despicias, sed proverbia eorum cognosce: ex his enim disces disciplinam, et beneplacitum est Domino Deo servire. 9 Seniorum ne despicias : nam et patres eorum didicerunt, et ex eis intellectum disces, et secundum exigentiam temporis respondebunt. 10 Non incendas carbones peccatoris, ne incendaris flamma ignis ejus. 11 ne exsurge in ira ad faciem contumeliosi ne insidiaris in verbis tuis ut decipiaris te 12 Non fœnerabis potentiori tuo; nam si mutuum acceperis, computa non perdi- ctum. 13 Noli esse fidejussor super virtutem tuam: si enim spoponderis, cave. 14 Cum iudice non litigabis; iudicabunt enim illi secundum honorem eius.
73
CAPITULUM 10
15 Ne iteres in via cum audace, ne forte gravetur tibi: faciet enim secundum voluntatem suam, et peries cum illo stultitia. 16 Ne contendas cum irato, et ne abieris cum eo in desertum locum, quoniam quasi nihilum est in conspectu ejus sanguis, et ubi non est adiutorium, subvertet te. 17 Noli consiliari cum stulto; Consilium enim servare non potest. 18 Non facias absconditum coram extraneo; nescis quid proferat. 19 Non omni homini cor tuum manifestes, ne forte inducatur tibi.
1 Judex sapiens judicabit populum suum; prudentis ac bene ordinata gubernatio. 2 Sicut judex populorum ipse est, et ministri ejus; et qualis est princeps civitatis, omnes qui habitant in ea. 3 Rex insipiens perdet populum suum; prudentia autem eorum qui in sublimitate sunt, civitas habitabitur. 4 Potestas terræ in manu Domini est, et utile erit in tempore suo. 5 In manu Dei prosperitas hominis, et in persona scribæ imponet honorem suum. 6 Noli odisse proximo tuo omnem injuriam. et nihil omnino iniuriis. 7 Odibilis coram Deo est et hominibus superbia, et execrabilis omnis iniquitas gentium. 8 Regnum enim ab uno in populum transfertur, propter iniquitates, injurias, et opes, quas habebat. 9 Quid superbit terra et cinis? Avaro non est scelestius; hic enim vendit animam suam; quia dum vivit, viscera sua projicit. 10 Longum intervallum est medicus; et, qui est hodie rex, cras morietur. 11 Cum enim mortuus fuerit homo, hæreditabit reptilia, et bestias, et vermes. 12 Initium superbiæ, quando recedit a Deo, et aversus est cor ejus ab factore suo. 13 Superbiae enim initium est peccati, et qui effundet abominationem ad iracundiam, et propterea induxit super eos Dominus afflictiones alienas, et dissipavit eos penitus. 14 Sedes principum superborum deiecit Dominus, et posuit mites pro eis. 15 Radices gentium superbarum subvertit Dominus, et plantavit humiles in loco suo. 16 Concidit Dominus terras gentium, et dissipavit eos fundamentis terræ. 17 Tollens ergo ex eis, et disperdidit eos, et cessare fecit memoriam eorum a terra. 18 Non est creata hominibus superbia, neque iracundia nato de muliere; 19 qui timent Dominum semen fideles sunt et qui diligunt eum plantatio honesta qui transgrediuntur mandata, semen fallax est. 20 Inter fratres inclytus; sic qui timent Dominum in oculis eius. 21 Timor Domini præcedet principatum; 22 Sive dives, sive nobilis, sive pauper: timor Domini est gloria eorum. 23 Sapientem pauperem non despicies; nec oportet magnificare hominem peccatorem. 24 Principes, et judices, et potentes honores; nec est qui timet Dominum, major est. Servo prudenti servient liberi: et qui scientiam habet, cum correcta fuerit non invidebit. 26 Noli multum negotii agere; et in tempore tribulationis tuæ noli gloriari. 27 Melior est qui operatur et abundat in omnibus, quam qui gloriatur et eget pane.
CAPITULUM 9 1 Noli zelare mulierem sinus tui, et ne doceas eam contra te ipsam doctrinam malam. 2 Non des mulieri animam tuam, ut pedem tuum super substantiam tuam ponam. 3 Non loquaris ad meretricem, ne incidas in laqueum ejus. 4 Mulieris cantoris non multum utere consortio, ne forte intretis in tentationibus illius. 5 Noli ancillam inspicere, ne incidas in ea, quae pretiosa sunt in ea. 6 Non des meretricibus animam tuam, ne perdas hæreditatem tuam. 7 Noli circumspicere in vicis civitatis, nec oberraveris in loco solitudinis ejus. 8 a muliere pulchra averte oculum et decorem alterius ne aspicias multi enim specie mulieris decepti sunt; ex hoc enim amor ut ignis accenditur. 9 cum uxore alterius ne sedeas cum ea in sinu tuo et cum ea ne sedeas cum ea argentum tuum in vino ne inclinet ad eam cor tuum, et propter desiderium tuum incidas in perditionem. 10 Ne derelinquas amicum veterem; novus enim ei comparatur; amicus novus sicut vinum novum; cum senuerit, libenter bibes illud. 11 Ne zeles gloriam peccatoris : non enim scis quid erit finis ejus. 12 Ne delecteris in ore impiorum, nec tibi placeat peccatori; memores non erunt in sepulchris suis. 13 Longe abesto ab homine potestatem habente occidendi; et si accesseris ad illum, noli aliquid committere, ne forte auferat vitam tuam. 14 Quantum potes, suspicare proximum, et consule cum sapientibus. 15 Fiat sermo tuus cum sapientibus, et omnis sermocinatio tua in lege Altissimi. 16 Et comedant et bibant tecum iusti; et in timore Domini sit gloria tua. 17 Manus enim artificis laudabitur; et princeps prudens in sermone populi. 18 Periculosus est in civitate sua homo linguæ malignæ. et, qui temerarius est in sermone, odio erit.
74
28 Fili, in mansuetudine honora animam tuam, et da illi honorem secundum dignitatem ipsius. 29 Peccantem in animam suam quis iustificabit? et qui dehonestat vitam suam quis honorat? 30 honoratus est pauper in arte sua et dives in divitiis suis 31 Qui honoratur in paupertate, quanto magis in divitiis? et qui exhonorabilis est in divitiis, quanto magis in paupertate?
23 Ne dicas : Quid est utilitas mea ? et quae bona postea habebo? 24 Iterum ne dicas: Habeo plurima, et multa habeo. 25 In die bonorum ne immemor sis malorum, et in die afflictionis non est ultra memoria bonorum. 26 Facile est enim Domino in die obitus retribuere unicuique secundum vias suas. 27 Malitia horæ oblivionem facit luxuriæ, et in fine illius opera illius invenientur. 28 Ante obitum suum nemo benedicet: vir enim in filiis suis cognoscetur. 29 Non omnem hominem inducas in domum tuam: multa enim habet dolosus. 30 Sicut perdix adprehendit et retentat in cavea, sic cor superborum; et, sicut speculator, spectat ad casum tuum; 31 Bona enim in mala convertens insidiatur, et in dignis laudibus vituperabit te. 32 A scintilla ignis accensus est acervus carbonum, et homo peccator sanguini insidiatur. 33 Cavete a nequam, quia nequitiam facit; ne inferat tibi maculam perpetuam. 34 Admitte advenam in domum tuam, et turbabit te, et avertet te a domo tua.
CAPITULUM 11 1 [Sapientia humilem exaltat caput, et inter potentes quoque dijudicat. 2 Ne commendes virum in decore suo; neque abhorrent a facie sua. 3 Brevis in volatilibus est apis; fructus autem eius praecipui dulcium. 4 In vestitu tuo et in indumento ne glorieris, nec in die honoris tui extollaris: quoniam mirabilia opera Domini, et occulta in hominibus opera illius. 5 Multi reges sederunt in terra; et qui nulla cogitatione portavit coronam. 6 Multi potentes defecerunt viri; et honestos in alienas manus traditos. 7 Ne vituperes, antequam examines veritatem: prius intellige, et increpa. 8 Priusquam causam audias, ne respondeas, et in medio sermonum ne interroges. 9 De ea re, quæ te non molesta sunt, ne contendas. et in iudicio cum peccatoribus ne steteris. 10 fili mi, ne in multisaris negotiis. et si persequeris, non consequeris, nec fugiendo fugies. 11 Est laborans et festinans, et dolens: impius, et tanto magis non abundabit. 12 Est et alius tardus, et necessarius auxilio, indigens et paupere. oculus autem Domini respexit illum in bonum, et erexit eum ab humilitate sua. 13 Et levavit caput suum de malo; quod multi videntes admirati sunt. 14 Prosperitas et adversitas, vita et mors, paupertas et divitiae adveniunt a Domino. 15 Sapientia, scientia et intellectus legis, Domini est: caritas, et via bonorum operum, ab ipso est. 16 Error et tenebræ peccatoribus concremaverunt, et gloriantibus in ea senescunt. 17 Donum autem Domini manet apud Deum, et gratia illius in æternum permanet. 18 Est qui ditatus fuerit in consilio suo et afflictione, et haec pars in remuneratione. 19 In eo quod dicit: Inveni requiem mihi, et nunc manducabo de bonis meis. et tamen nescit quod tempus veniat super eum, et quod relinquat illa aliis, et moriatur. 20 Sta in testamento tuo, et in illo colloquere, et in opere tuo veterasce. 21 Noli mirari ex operibus peccatorum; sed confide in Domino, et mane in labore tuo: facile enim est in conspectu Domini subito honestare pauperem. 22 Benedictio Domini in remuneratione piorum, et subito floreat benedictio illius.
CAPITULUM 12 1 Cum benefeceris, scito cui feceris; sic pro tuis beneficiis gratias eris. 2 Benefac viro pio, et invenies retributionem. et si non ab eo, at ab Altissimo. 3 Non est bonum, quod assiduum est in malo, neque ei qui non dat eleemosynam. 4 Da viro pio, et non adjuva peccatorem. 5 humili bene fac, et impio non des; panes tuos ne des, et ne dederis ei, ne vincat te per eum; alioquin bis tantum pro omnibus bonis tuis accipies malum. sibi fieri. 6 quoniam peccatores odit Altissimus, et reddet vindictam impiorum, et custodit eos in die fortitudinis ultionis eorum. 7 Da bono, et non adiuva peccatorem. 8 In bonis non potest cognosci amicus, et in adversis abscondi non potest inimicus. 9 In bonis viri inimici conturbabuntur: in malis autem illius erit amicus. 10 Non credas inimico tuo: sicut enim ferrum rubiginis, sic iniquitas illius est. 11 Cum se humiliaverit, et incurvaverit se, tamen custodite et cavete ab eo, et eritis ei sicut visi deleri, et scies quod rubigo ejus non absterserit. 12 Ne statuas eum a te, ne cum subverterit te, stabit in loco tuo. neque sedeat ad dexteram tuam, ne forte sedeat, et tu recorderis in novissimo verborum meorum, et compungar. 13 Quis miserebitur incantantis serpentis, et venientibus ad bestias? 14 Sic et qui ad peccatorem venit, et cum eo in peccatis suis coinquinatus est, quis miserebitur? 15 Aliquantulum temporis maneret apud te: si autem ceciderit, non morabitur.
75
16 Labiis suis intelligitur inimicus, cum in corde tractaverit dolos. In oculis suis plorabit, et si invenerit tempus, non satiabitur sanguine. 17 Si incurrerint tibi mala, invenies eum ibi primum; et si dixerit tibi auxilium, tamen te subruet. 18 Caput suum movebit, et plaudet manu, et multum susurrat, et faciem suam immutabit.
loquitur dicunt quis est hic et si offenderit, adiuvabunt illum ut evertat. 24 Bonae sunt divitiæ non habenti peccatum, et egestas mala in ore impiorum. 25 Cor hominis immutat faciem suam, sive in bona, sive in mala. 26 Vultus hilaris tessera est in prosperis; et labor taurus animi inventio parabolarum est.
CAPITULUM 13
CAPITULUM 14
1 [Qui tetigerit picem, polluetur; et, qui communicat superbo, similis erit illi. 2 Noli te onerare in virtute tua dum vivis; et potentiori et potentiori teipsum ne communices: quomodo enim ahenum et vas fictile? si enim percusserit unum contra alterum, conteretur. Dives peccavit, et comminatur ei: pauper læsus est, et obsecrat. 4 Si utilis fueris, utetur tibi: si autem non habes, derelinquet te. 5 Si habes aliquid, vivet tecum, et nudabit te, et non dolebit. 6 si necessarius fuerit te decipiet te et subsannabit te et ponet te in spe pulchra loquetur tibi, et dicturus est: Quid vis? 7 Et confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis vel ter: et in novissimo deridebit te, cum viderit te, derelinquet te, et caput suum moveat ad te. 8 Cave ne seducaris, et in hilaritate deferaris. 9 Advocatus a potentiore discede, et tanto magis te invitabit. 10 Ne premas eum, ne forte retrahatur; ne longe sis, ne oblivio. 11 ne adaequari ei in sermone ne credas multis sermonibus eius quoniam in multa communicatione tentabit te et subridens exibit arcanum tuum 12 Sed crudeliter conservabit verba tua, et non parcet de malitia, et de vinculis. 13 Observa et attende, quoniam in periculo ambules eversionis tuae: cum audis haec, evigila in somno tuo. 14 Omni vita tua dilige Dominum, et invoca illum in salute tua. 15 Omne animal diligit simile sibi: et omnis homo proximum suum. 16 Omnis caro ad similem sibi coniungetur, et omnis homo simili sui sociabitur. 17 Quae societas lupus cum agno? sic peccator piis. 18 Quid pactum est hyaenae et cane? et quae pax inter divites et pauperes? 19 Venatio leonis onager in eremo: sic pinguia edunt pauperem. 20 Sicut oderunt superbi humilitatem, sic abominatur dives pauper. 21 Incipiens lapsus dives sustentatur ab amicis suis; pauper autem humiliatus rejicitur ab amicis suis. 22 Dives, cum ceciderit, multos habet adjutores; loquetur ne loquantur, et justificant eum; sapienter locutus est, et locum habere non potuit. 23 dives cum loquitur unusquisque linguam suam tacet et ecce quid dicit gloriantur ad nubes sed si pauper
Beatus vir qui non est lapsus in ore suo, et non est punctus multitudine peccatorum. 2 Beatus qui non judicavit eum, et qui non excidit a spe sua in Domino. 3 Divitiae non sunt decorum ad parcimoniam; et quid faciet homo invidus cum pecunia? 4 Qui defraudat animam suam, aliis congregat, in luxu bona sua expendet. 5 Qui sibi nequam est, cui alii bonus erit? non delectabitur in bonis suis. 6 Qui sibi invidet, nemo est nequior. et haec est iniquitas eius. 7 Et si bene fecerit, non volens facit; et in novissimo manifestat malitiam suam. 8 Nequam est oculus nequam; avertit faciem suam et despicit homines. 9 Oculus avarus non impletur parte sua; et iniquitas peccatoris arefacit animam suam. 10 Oculus nequam invidet panibus suis, et pauper est ad mensam suam. 11 Fili, secundum virtutem tuam bene fac tibi, et da Domino debitum suum. 12 Memor esto quoniam mors non tardabit, et testamentum inferorum non demonstratur tibi. 13 Ante mortem benefac amico tuo, et secundum vires tuas exporrigens da ei. 14 Non te fraudas in die bono, nec non te transeat boni desiderium. 15 Labores tuos non deseres? et labores tuos sorte dividere? 16 Da, et accipe, et sanctifica animam tuam. non enim est in inferno quae- stio ciborum. 17 Omnis caro ut vestimentum veterascet: fœdus enim quod ab initio est, morte morieris. 18 Sicut enim viridis folia in arbore densa, quaedam cadunt, et alia crescunt; sic generatio carnis et sanguinis, alia finitur, et alia nascitur. 19 Omne opus deficiet, et auferet: et ibit qui operatur simul. 20 Beatus vir qui meditatur bona in sapientia, et qui cogitat sancta sua prudentia. 21 Qui considerat vias suas in corde suo, intelliget in absconditis suis. 22 Persequere eam quasi vestigium, et in viis illius insidiari. 23 Qui perscrutatur per fenestras, auscultabit fores suas. 24 Qui pergit ad domum suam, figet clavum ad parietes ejus.
76
25 Juxta eam fixit tentorium, et in diversorio pernoctabit bona. 26 Statuet filios suos sub tegmine illius, et sub ramis ejus morabitur. 27 per hanc operietur æstu, et in gloria sua habitabit.
5 Multa talia vidit oculis meis, et majora horum audivit auris mea. 6 In synagoga impiorum incendetur ignis; et in gente exasperans accensa est. 7 Non placatus est super gigantes veteres, qui defecerunt in virtute sua in stultitia. 8 Nec pepercit peregrinationi Lot, et execratus est in superbia sua. 9 Non misertus est perditionis hominum, qui auferebantur in delictis suis. 10 Nec sexcenta millia peditum, qui congregati sunt in duritia cordis sui. 11 Et si unus dura cervice fuerit in populo, mirum est si impunitus evasit: misericordia enim et ira cum illo sunt; Potens est ad ignoscendum et ad iram effundendum. 12 Sicut magna est misericordia eius, sic et correctio eius 13 Non effugiet impius de manu sua; patientia autem piorum non erit irrita. 14 Omne opus misericordiæ cedite : secundum opera enim ejus inveniet homo. 15 Induravit Dominus Pharaonem, ut non cognosceret eum, ut innotesceret in mundo opera eius. 16 Unicuique autem creaturae manifesta est misericordia eius; et lucem suam a tenebris adamante separavit. 17 Non dicas : A Domino abscondam me ; numquid de sursum recordabitur mei ? Non recordabor in tantis populis: quae est enim anima mea in tanta creaturarum infinita? 18 Ecce caeli et cæli, et abyssi et terra, et omnia quæ in eis sunt, movebuntur cum visitaverit. 19 Montes et fundamenta terræ contremiscentur, cum viderit eos Dominus. 20 In his non est cor hominis digne cogitare, et in viis ejus quis cogitare potest? 21 Tempestas est quam nemo videre potest: magna enim ex parte ejus sunt opera. 22 opera justitiæ ejus quis enarrabit? aut quis sustinebit? longe est enim testamentum eius, et iudicium omnium in consummatione est. 23 Qui vult intelligere vana cogitat, et stultus homo errans imaginatur ineptias. 24 Fili mi, audi me, et disce scientiam, et verba mea in corde tuo observa. 25 Ostendam in pondere doctrinam, et scient quia ego Dominus. 26 Opera Domini in judicio ab initio facta sunt, et ex tempore fecit eos disponit partes ejus. 27 Opera sua in sæculum ornavit, et in manu ejus principes eorum in generationem et generationem; non laboraverunt, nec laboraverunt, nec cessaverunt ab operibus suis. 28 Nemo prohibebit alium, neque non audiet verbum ejus. 29 Post hæc Dominus respexit terram, et implevit eam bonis suis. 30 cunctis animantibus faciem suam operuit. et revertentur in illam.
CAPITULUM 15 1 Qui timet Dominum faciet bonum, et qui habet scientiam legis apprehendet eam. 2 et quasi mater obviabit ei et accipiet a virginitate uxorem. 3 Panis intellectus pascet eum, et aquam sapientiæ dat ei bibere. 4 Stabit in ea, et non commovebitur; et sperabit in ea, et non confundetur. 5 Super proximos suos exaltabit eum, et in medio ecclesiæ aperiet os suum. 6 Gaudium et coronam exsultationis inveniet, et nomine æterno hæreditabit illum. 7 Homines stulti non apprehendent eam, et peccatores non videbunt eam. 8 longe est enim a arrogantia, et mendaces non recordabor ejus. 9 Non est speciosa laus in ore peccatoris, quoniam a Domino accepta est. 10 In sapientia enim confitebitur laus, et Dominus bene faciet. 11 Ne dicas : A Domino cecidi : quia non debes facere quæ odit . 12 Ne dicas: Errare fecit me: non enim opus est ei peccatori. 13 Omne execramentum erroris odit Dominus; et qui timent Deum non diligunt illum. 14 Ipse ab initio constituit hominem, et reliquit illum in manu consilii sui. 15 Si vis custodire mandata, et facere fidelitatem placentem. Apposuit tibi aquam et ignem: ad quod volueris, porrige manum tuam. 17 Ante hominem vita et mors; et si ei placuerit detur ei. 18 magna est enim sapientia Domini et potens est et omnia intuetur 19 Oculi autem ejus ad timentes eum, et ipse agnoscit omnia opera hominis. 20 Nemini mandavit impie agere, nec dedit alicui licentiam peccandi. CAPITULUM 16 1 Ne desideres multitudinem filiorum inutilium, nec delectaberis in filiis impiis. 2 Si multiplicaverint, non lætentur in eis, nisi timor Domini sit cum eis. 3 Ne credas in vita eorum, et ne respicias multitudinem eorum: melior est enim justus quam mille. et melius est sine liberis mori, quam impios habere. 4 Scienti enim replebitur civitas, et genus impiorum cito desolabitur.
77
CAPITULUM 17
29 Quam magna misericordia Domini Dei nostri, et miseratio eius in convertentibus ad se in sanctitatem! 30 Non enim omnia possunt esse in hominibus, quoniam non est immortalis filius hominis. 31 Quid lucidius sole? et lumen illius deficiet; caro et sanguis cogitabunt malum. 32 Virtutem altitudinis cæli ipse conspicit ; et omnes homines terra et cinis.
1 Dominus creavit de terra hominem, et rursus induxit eum. 2 Et dedit illis dies paucos et breve tempus, et potestatem eorum non fecit eis Dominus; 3 Firmavit eos in virtute sua, et secundum imaginem suam fecit illos, 4 et posuit timorem hominis super omnem carnem, et dedit illi potestatem bestiarum et volatilium. 5 Acceperunt in quinque operationes Domini, et in sexto dedit intellectum, et in septimo sermone interpretem cogitationum eius. 6 Consilium, et lingua, et oculi, et aures, et cor dedit eis ut intelligerent. 7 et implevit ea scientia intellectus, et ostendit illis bona et mala. 8 Levavit oculos suos in corda eorum, ut ostenderet illis magnitudinem operum suorum. 9 In mirabilibus suis dedit eos gloria in æternum: ut annuntient opera ejus in intellectu. 10 et laudabit nomen sanctum eius. 11 Et dedit illis scientiam, et legem vitæ hæreditatis. 12 Testamentum æternum constituit cum illis, et iudicia sua ostendit eis. 13 majestatem gloriae ejus viderunt oculi eorum, et vocem gloriæ ejus audiverunt aures eorum. 14 { Ait illis: Cavete ab omni iniquitate. et mandavit de proximo suo unicuique. 15 Viæ eorum coram illo sunt, et non abscondentur ab oculis ejus. 16 Unusquisque ab adolescentia sua malum; nec possent sibi corda carnosa facere saxis. 17 In divisione enim gentium totius terrae constituit principem super omnem populum; pars autem Domini Israel. 18 Quem cum primogenito suo nutrit in disciplina, et non derelinquet eum in lumine caritatis suae. 19 Omnia igitur opera eorum sicut sol in conspectu eius, et oculi eius in viis eorum semper. 20 non sunt abscondita ab eo iniquitates eorum et omnia peccata eorum coram Domino 21 Misertus autem Dominus, et videns opera ejus, non dimisit eos, nec dereliquit eos, sed pepercit. 22 Eleemosyna hominis quasi signum est cum eo, et bona hominis quasi pupillam servabit, et filiis suis et filiabus pœnitentiam dabit. 23 Post hæc exsurget, et retribuet illis, et reddet retributionem eorum in caput eorum. 24 pœnitentibus autem dedit eos, et consolatus est eos, qui defecerunt in patientia. 25 Revertere ad Dominum, et relinque peccata tua: ora faciem tuam ante faciem ejus, et minue offendicula. 26 Convertere ad Altissimum, et averte ab iniquitate, deducet enim te de tenebris in lucem sanitatis, et odio habebis vehementer. 27 quis laudabit Altissimum in monumento pro his qui vivunt et confitebuntur ? gratiarum actio a mortuis quasi qui non est: vivens et sanus corde laudabit Dominum.
CAPITULUM 18 1 Qui vivit in aeternum, creavit omnia in genere. 2 Justus Dominus solus, et non est alius præter eum. 3 Qui in palmis regit mundum, et omnia obediunt voluntati ejus, quoniam ipse est rex omnium, in potestate sua a profanis dividens sancta. 4 Cui dedit potestatem enarrandi opera eius? et virtutes eius quis inveniet? 5 robur majestatis ejus quis enarrabit ? et misericordias eius quis enarrabit? 6 De mirabilibus autem Domini, non auferetur ab eis, neque dimittetur eis aliquid, nec inveniatur humus eorum. 7 Cum consummaverit homo, tunc incipit; et cum quieverit, tunc anceps erit. 8 Quid est homo, et cui servit? quod bonum ejus est, et quod malum ejus est? Numerus dierum hominis ad summum centum anni sunt. 10 Sicut stilla aquæ ad mare, et lapillus in comparatione areæ. ita mille anni diebus aeternitatis. 11 Ideo patiens est illis Deus, et effundit super eos misericordiam suam. 12 Vidit, et intellexit malum eorum; ideo multiplicavit misericordiam suam. 13 Miseratio proximi sui; sed misericordia Domini super omnem carnem: corripit, et nutrit, et doctrina est: sicut pastor gregem suum. 14 Qui accipit disciplinam, et qui quærunt judicia ejus. 15 fili mi, ne confundas faciem tuam, neque utere incommodis verbis tuis, cum acceperis aliquid. 16 Nonne æstus mitigabit ros? sic verbum melius quam donum. 17 Nonne ecce verbum melius quam datum? sed utrumque cum homine clementissimo. 18 Stultus verba multiplicat: et munus invidorum devorat oculos. 19 Disce antequam loqueris, et physice utere, aut semper aegrotare. 20 Ante judicium diligenter examinare te, et in die visitationis invenies misericordiam. 21 Ante languorem humilia te, et in tempore peccatorum pœnitentiam age. 22 Nihil te impediat in tempore visitationis tuae, et ne differas usque ad mortem justificari. 23 Priusquam oras, para te ipsum; et nolite esse sicut tentans Dominum. 24 Cogita iram in fine, et tempus ultionis, cum averterit faciem suam. 25 Cum satis habueris, memento temporis famis : et cum dives es, cogita egestatem et necessitatem.
78
26 A mane usque ad vesperam mutatur tempus, et cito fiunt omnia coram Domino. 27 Sapiens in omni re timebit, et in die peccandi cavebit delictum. 28 Omnis astutus agnoscit sapientiam, et invenienti eam dabit confessionem. 29 Et ipsi prudentes loquebantur, et magnificabant parabolas. 30 Post concupiscentias tuas non eas, sed a cupiditatibus tuis abstine te. 31 Si dederis animae tuae placita illi, derisum te faciet inimicis tuis malignantibus. 32 In multa hilaritate non delecteris, nec in muneribus obstringaris. 33 Convivando non fiat mendicus, cum nihil habueris in zonis tuis: insidiaberis enim vitæ tuæ, et loqueris.
22 Non est sapientia nequitiæ scientia, et non est consilium peccatorum prudentia. 23 Est nequitia, et ipsa execratio; et est insipiens, qui minuitur sapientia. 24 Melior est qui non est intelligens, et timens Deum, quam qui habet multam sapientiam, et transgreditur legem Altissimi. 25 Est sollertia sollertia, eadem iniusta; et est qui declinat ad iudicium. et est vir sapiens qui justificat in judicio. 26 Est impius, qui deprimit caput suum; intus autem plenus est dolo; 27 Humilians in vultu suo, et quasi non audiens : ubi non est cognitus, ipse faciet tibi malum, antequam scias. 28 Et si propter impotentiam impediatur peccandi, tamen cum invenerit tempus, malefaciet. 29 Ex visu cognoscitur vir, et a facie sua intellegens occurrit ei. 30 Vestitus hominis, et risus nimius, et incessus ostendit quid sit.
CAPITULUM 19 1 Homo laborans in ebrietate non locupletabitur: et qui spernit modica paulatim decidet. 2 Vinum et mulieres apostatare faciunt prudentes, et qui adhæret meretrici, impudens erit. 3 tinea et vermes hæreditabunt eum, et vir fortis auferetur. 4 Qui credit cito levis est; et, qui peccat, in animam suam scandalizat. 5 Qui delectatur in iniquitate, condemnabitur; qui autem resistit voluptatibus, coronat animam suam. 6 Qui potest capere linguam suam, absque lite vivet; et qui garriendo odit minus malum habebit; 7 alteri quod tibi dictum est, non audias, et non minoraberis. 8 sive amico sive inimico noli loqui de vita aliorum et si potes sine offensione, ne reveles. 9 Audivit enim et observavit te, et adveniente tempore oderit te. 10 Si audisti verbum, moriatur tecum; et audacter, non te dirumpet. 11 Stultus verbum parturit, ut parturientem puerum. 12 Sagitta infixa femori hominis, sic verbum in ventre stulti. 13 Corripe amicum , si non fecerit : et si fecerit , non faciet amplius. 14 Corripe amicum, ne forte non dixerit: et si habet, ne iterum loquatur. 15 Corripe amicum : sæpe enim fit criminatio, et non omni verbo credas. 16 Est lapsus in sermone, sed non ex animo; et quis est qui non deliquerit in lingua sua? 17 Corripe proximum antequam commineris ; et non irascaris, da locum legis Altissimi. 18 Timor Domini primus suscipiet eum, et sapientia inveniet dilectionem eius. 19 Scientia mandatorum Domini, doctrina vitæ; 20 Timor Domini omnis sapientia ; et in omni sapientia exercitatio legis, et agnitio omnipotentiae ejus. 21 Si dixerit servus domino suo: Non faciam, ut libet. quod cum fecerit, eum qui nutrit illum, irritat.
CAPITULUM 20 1 Est correptio non decora: iterum vir tacuit, et ipse sapiens est. 2 Multo melius est increpare quam occulte irasci ; 3 Quam bonum est correptum manifestare pœnitentiam! sic enim peccatum voluntarium effugies. 4 Sicut spadonis libido virginem induxit; sic est qui facit iudicium cum iniquitate. 5 Alius est qui tacet, et inventus est sapiens: alius autem in multa garrulitate odiosus est. 6 Alii tacet, quia non habet respondere: quidam vero tacet, sciens tempus suum. 7 Homo sapiens tacebit usque ad tempus : lascivus autem et imprudens non servabunt tempus. 8 Qui multis utitur verbis, abominationem patitur; et, qui potestatem sibi assumit in ea, odio erit; 9 Est peccator bonus in malo; et est lucrum quod convertitur in damnum. 10 Est tibi munus quod non proderit; et donum, cuius duplex est retributio. 11 Est propter gloriam minoratio; et est qui ab humilitate levat caput. 12 Est qui multa redimat pro modico, et in septuplum restituens. 13 Sapiens in verbis suis diligit eum; gratiæ autem fatuorum effundentur. 14 Donum stulti tibi bona non faciunt, cum possis dare. neque invidorum propter necessitatem: sperat enim pro uno multa accipere. 15 Ille dat modicum, et multum improperat; sicut clamantis aperit os suum; hodie fœneratur, et cras iterum rogabit: hic odio est Deo et hominibus. 16 Dixit stultus : Amicos non habeo, non habeo gratiam pro omnibus operibus meis : et qui edunt panem meum, blasphemant me. 17 Quotiens et quanto magis deridetur? nescit enim quid habiturus sit. unumque est ei ac si non haberet.
79
18 Melius est delabi pavimentum quam labi lingua; sic enim scandalum impiorum velociter veniet. 19 In ore indisciplinatorum assidua erit narratio. 20 Sententia sapientis reprobabitur, cum egreditur de ore fatui; non enim in tempore suo loquetur. 21 Est inpeditus delinquere propter inopiam; et, cum ceperit requiem, non conturbabitur. 22 Est qui perdat in pace animam suam, et in acceptione personarum subvertit se. 23 Est quia timor promittit amico suo, et nihil reddit eum inimicum. 24 Opprobrium nequam in homine mendacium, et in ore indisciplinatorum assidua est. 25 Melior est fur quam homo qui mentiri solet: perditio autem hæreditatis ambo. 26 Voluntas mendacii inhonesta est, et opprobrium eius semper cum eo. 27 Sapiens in verbis suis exaltabitur, et intelligens magna placebit. 28 Qui operatur terram suam augebit acervum suum, et qui placuerit magnatibus, veniam ad impietatem. 29 Munera et munera excaecant oculos sapientium, et os suum obstruunt, ut non possit arguere. 30 Sapientia abscondita et thesaurus absconditus, quae utilitas in utrisque? 31 Melior est qui celat insipientiam suam, quam homo, qui abscondit sapientiam suam. 32 Melior est necessaria patientia in quaerendo Dominum quam qui sine duce ducit animam suam.
15 Si sapiens verbum audierit, laudabit illud, et adjiciet illud: sed statim ut audit nemo sapiens, displicet illi et projiciet illud post dorsum suum. 16 Narratio fatui quasi sarcina in via: sed in labiis sensati invenietur gratia. 17 Os sapientis in ecclesia interrogant, et verba illius loquentur in corde suo. 18 Sicut domus destructa, sic sapientia stulto; et scientia indisciplinatorum quasi fatui sermonis. 19 Compedes in pedibus, stulto doctrina: et quasi vincula manuum super manum dextram. 20 Stultus in risu exaltat vocem suam; sapiens autem vix ridet. 21 Ornamentum aureum prudenti doctrina, et quasi armilla in brachio dextro. Pes fatui facilis in domo proximi sui; homo autem peritus confundetur. 23 Stultus post ostium aspiciet in domum: et qui bene nutritus est, foris stabit. 24 Horrendum virum ut audiat fores: et vir sapiens contristabitur in opprobrio. 25 Labia loquentium referent ad ea quæ non pertinent : verba autem prudentium ponderantur in statera. In ore fatuorum cor illorum, et in corde sapientium os eorum. 27 Maledicat impius Satanas, * maledicit animæ suæ. 28 Mutilus detrahit animam suam, et odibilis est ubicumque habitat. CAPITULUM 22
CAPITULUM 21
1 Desidiosus comparatur ad lapidem immundum, et omnes ad opprobrium suum sibilabunt. 2 Sordes sterquilinii comparatur piger; omnis homo, qui eduxerit illud, agitabit manum suam. 3 Improbus homo malus, patris contumeliam generans: filia autem stulta in damno suo nascitur. 4 Filia prudens hereditas viro suo; quæ autem inhonorata est, tristitia est patris sui. 5 Patrem, et virum suum inhonorat. 6 Musica in luctu importuna narratio: flagella et correptio sapientiæ non permanebit in tempore illo. 7 Sicut qui conglutinat testam, ita qui docet stultum, et qui vigilat a somno. 8 Qui narrat fatuo loquitur dormienti. 9 Filii, si honeste vixerint, et quo habeant, turpitudinem parentum suorum operient. 10 At pueri, cum elati, per fastidium et inopiam activitatis nobilitatem generis sui maculant. 11 Super mortuum plora, quia lucem perdidit: et super fatuum plora, quoniam indigens corde est; modicum plora pro mortuo, quia quiescit: vita autem stulti morte peior est. 12 Septem dies mortui sunt, et aversus est furor ejus ab eis. sed fatuo et impio omnibus diebus vitae suae. 13 cum stulto ne multum loquaris et cum insensato ne abieris ab illo cave ne forte offendas ab eo et numquam inquinaberis ab eo stultitia eius discede ab eo et invenies requiem et numquam eris angebatur amentia.
1 [Fili mi, peccasti? ne ultra facias, sed veniam posce priora tua peccata. Quasi a facie colubri fuge peccatum: si accesseris ad illa, suscipient te. Dentes leonis dentes ejus, interficientes animas hominum. 3 Omnis iniquitas, quasi gladius biceps, cujus vulnera sanari non possunt. 4 Terrere et facere injuriam desolabitur. 5 Oratio de ore pauperis pervenit ad aures Dei, et judicium ejus velociter venit. 6 Qui odit correptionem via peccatorum; qui autem timet Dominum paenitebit cor suum. 7 Vir eloquens longe est, et longevus : et mirabilia ejus in ipso. vir autem sensatus novit cum lapsus fuerit. 8 Qui ædificat domum suam in pecunia, quasi qui congregat lapides ad monumentum monumenti sui. 9 Congregatio impiorum quasi stuppa conglutinata, et finis eorum flamma ignis ut disperdat eos. 10 Via peccatorum complanata lapidibus, et in novissimo ejus fovea inferni. 11 Qui custodit legem Domini accipit intellectum ejus, et perfectio timoris Domini sapientia. 12 Non erudietur qui non est sapiens, sed est sapientia quae multiplicat amaritudinem. 13 Scientia sapientis tamquam inundatio abundabit, et consilium illius sicut fons vitæ permanet. 14 Interiora stulti quasi vas contritum: et cum vixerit, non intelliget.
80
14 Quid plumbo gravius? et quod nomen ejus est, nisi stultus? 15 Arenam, et salem, et massam ferri facilius est ferre, quam hominem imprudentem. 16 Sicut ligna præcincta ad ædificandum constringuntur, non potest exsolveri tremore: sic cor, quod consilium confirmatum est, non timebit. 17 Cor consedit in meditatione intellectus, sicut plasmatio in muro porticus. 18 Pales excelsi contra ventum non stabit: et cor timidum in cogitatione stulti contra omnem timorem non stabit. 19 Qui pungit oculum decipit lachrymas : et qui pungit cor, manifestat scientiam suam. 20 Qui mittit lapidem ad volatilia, deprimet eos. 21 Ad amicum etsi produxeris gladium, non desperes: est enim regressus. 22 Si aperueris os tuum contra amicum tuum, ne timeas; Reconciliatio enim potest esse, nisi obiurgatio, aut superbia, aut secretorum revelatio, aut dolosa plaga: ad haec enim discedet omnis amicus. 23 Fidelis esto proximo tuo in paupertate sua, ut in prosperitatibus eius gaudeas: permane illi in tempore tribulationis suæ, ut sis heres cum eo in hereditate sua: non enim semper contemnendus est vilis. nec dives stultum in admiratione habetur. 24 Sicut vapor et fumus fornacis ignis antecedit. ideo contumelia ante sanguinem. 25 Non te pigeat defendere amici ; nec abscondam me ab eo. 26 Et si quid mihi mali obtigerit ab eo, omnis qui audierit, cavebit ab eo. 27 Quis dabit ori meo custodiam, et in labiis meis signaculum sapientiæ, ut non subito incidam ab eis, et lingua mea perdat me?
10 Nam ut servus qui semper vapulat, non erit sine macula caerulea; 11 Vir multum jurans implebitur iniquitate, et non discedet a domo sua plaga in perpetuum: si peccaverit, peccatum suum in eo erit. Si juraverit in vanum, non erit innocens, sed domus ejus plena erit calamitatibus. 12 Verbum est morticinum: Det Deus ne inveniatur in hereditate Jacob. a piis enim longe erunt omnia, et in delictis suis non volutabuntur. 13 Non uteris os tuum ad maledicendum intemperatum, quia verbum peccati in eo est. 14 Memento patris tui et matris tuae, cum sederis in magnis viris. Noli oblivisci ante eos, et sic tu moris stultus fias, et utinam natus non esses, et diem nativitatis tuae maledicas. 15 Homo, qui in opprobriis non convertitur, non reformabitur omnibus diebus vitæ suæ. 16 Duo genera hominum multiplicant peccatum, et tertium adducit iram. Mens calida quasi ignis ardens, non extinguetur donec consumatur: fornicator in corpore carnis suae non desinet donec incendat. ignis. 17 Dulcis est fornicationi panis omnes, non deficientes ad mortem. 18 Homo, qui dissolvit thalamos, dicens in corde suo: Quis me videt? Circumdederunt me tenebris; parietes cooperuerunt me, et non est qui videat me; quid metuam? delictorum meorum non memorabitur Altissimus; 19 Hic solus oculos hominum timet, et nescit quod decem millia oculi sunt clariores sole, et omnes viæ hominum considerantes abscondita. 20 Scivit omnia, antequam creata sunt; sic et perfectis omnibus respexit. 21 Hic in plateis civitatis vindicabitur, et ubi non sperat apprehendetur. 22 et cum muliere recedens a viro suo erit et ab alio heres inducens. 23 incredula est enim lex Altissimi. secundo, virum suum despexit; tertio in adulterio fornicata est, et ab alio viro filios procreavit. 24 In synagogam educabitur, et de filiis ejus interrogabitur. 25 Non tradent filii ejus radices, et rami ejus non dabunt fructum. 26 derelinquet in maledictum memoriam suam, et opprobrium illius non delebitur. 27 Qui reliqui fuerint, sciant nihil esse melius quam timor Domini, et nihil dulcius esse quam observare mandata Domini. 28 Gloria magna est sequi Dominum : et in ipso vita longævus erit.
CAPITULUM 23 1 Domine pater et dominator omnis vitae meae ne derelinquas me in consiliis eorum et non ab illis incidam 2 Quis dabit in cogitationibus meis flagella, et disciplina sapientiæ super cor meum? ut ignorantias meas ne parcas mihi, et ne transeas in peccatis meis; 3 ne crescant inscitiae meae et peccata mea in perniciem meam abundarent et corruam in conspectu adversariorum meorum et gaudeat inimicus meus super me cuius longe est a misericordia tua spes mea 4 Domine, pater et Deus vitae meae, superbum ne des mihi, sed aversari a servis tuis semper arrogantem. 5 inanem spem et concupiscentiam a me averte, et eum cupientem semper tibi servire tenebis. 6 Avaritia ventris, et concupiscentia carnis non apprehendat me; et ne tradas me servum tuum in mentem impudens. 7 Disciplinam oris, audite, filii : et qui custodit eam, non comprehendetur. 8 In stultitia sua relinquetur peccator, et superbus et maledicus scandalizabitur in illis. 9 Jurationi non assuescat os tuum; neque uteris te in nomine Sancti.
CAPITULUM 24 1 [Sapientia laudabit se, et in medio populi sui gloriabitur. 2 In congregatione Altissimi aperiet os suum, et triumphat in conspectu virtutis ejus. 3 Ego ex ore Altissimi prodivi, et quasi nubes abscondi terram; 4 Habitavi in excelsis, et thronus meus in columna nubis.
81
5 Circumdederunt me caeli soli, et in profundo abyssi ambulavi. 6 In fluctibus maris, et in omni terra, et in omni populo, et in omni gente, possedi. 7 in his omnibus requiem quaesivi et in cuius hereditate manebo 8 Et mandatum dedit mihi Creator omnium, et requiem fecit mihi tabernaculum meum, et dixit: Habitatio tua in Jacob, et hæreditas tua in Israël. 9 ab initio ante mundum creavit me et in aeternum non deficiam 10 In tabernaculo sancto servivi ei. et sic in Sion firmata sum. 11 similiter et in civitate carissima mihi requiem dedit mihi, et in Jerusalem potestas mea. 12 Et radicavi in populo honorabili, in parte hæreditatis Domini. 13 Sicut cedrus exaltata sum in Libano, et sicut cupressus in montibus Hermon. 14 Sicut palma exaltata sum in Engaddi, et quasi rosa in Iericho, sicut oliva pulchræ in agro amoena, et quasi platanus exaltata in aquis. 15 Sicut cinnamomum et aspalathum dedi odorem suavitatis, et ego dedi odorem suavissimum ut myrrha electa, galbanum, et onychinum, et styrax dulcis, et fumus thuris in tabernaculo. 16 Sicut terebinthus extendi ramos meos, et rami mei honoris et gratiæ. 17 Sicut vitis fructificavi suavitatem, et flores mei fructus honoris et divitiarum. 18 Ego mater pulchrae dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctae spei, et ideo, cum sempiternus sum, donatus sum omnibus filiis meis, qui nominantur eum. 19 Venite ad me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini. 20 Nam super mel dulcior est memoria mea, et super favum hæreditas mea. 21 Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitient. 22 Qui obedit mihi non confundetur, et qui operantur in me non malebunt. 23 Hæc sunt omnia liber testamenti Domini excelsi, et lex quam præcepit Moyses in possessionem ecclesiæ Jacob. 24 Nolite confidere in Domino; ut confirmet te, inhaereat illi: Dominus enim omnipotens solus est Deus, et non est alius praeter eum Salvator. 25 Cuncta replet sapientia sua, sicut Phison et Tigris tempore novorum fructuum. 26 Abundare facit sensum ut Euphraten, et Jordanem in tempore messis. 27 Qui viderit doctrinam scientiæ, sicut lucem facit, et sicut Geon in tempore vindemiæ. 28 Primus homo non perfecte cognovit eam: novissimi non invenient eam. 29 Super mare cogitationes ejus, et super abyssum multa consilia ejus. 30 et sicut rivus aquarum veni, et sicut torrens in horto.
31 Dixi : Rigabo hortum meum optimum, et irrigabo paradisum meum abundanter, et ecce rivus meus factus est, et fluvius meus factus est mare. 32 Adhuc doctrinam quasi mane lucere faciam, et lumen ejus e longinquo ejiciam. 33 Adhuc doctrinam quasi prophetiam effundam, et dimittam eam in sæcula sæculorum. 34 Videte quoniam non soli mihi laboravi, sed omnibus exquirentibus sapientiam. CAPITULUM 25 1 In tribus rebus decoratus sum et decoratus sum coram Deo et hominibus: unitas fratrum, dilectio proximorum, vir et uxor convenientia. 2 Tria genera hominum odit anima mea, et indignatus sum nimis in vita eorum; 3 Si nihil in iuventute tua collegisti, quomodo in aetate tua quidquam reperies? 4 Quam speciosum canitiei iudicium, et presbyteris cognoscere consilium! 5 Quam speciosa est sapientia senum, et intellectus et consilium hominibus honestis. 6 Corona senum multa peritia, et gloria illorum timor Dei. 7 novem sunt quae laetari in corde meo iudicavi et decimam proferam in lingua mea virum qui laetatur filiis suis et, qui vivit videre casum inimicum; 8 Bene habitans cum uxore prudentium, et qui non est lapsus in lingua sua, et qui non servivit sibi indignius; 9 Bene, qui invenit prudentiam, et qui loquitur auribus audientium: 10 quam magnus qui invenit sapientiam nec est qui timet Dominum. 11 Universa autem dilectio Domini transit ad illuminationem: qui tenet illam, cui assimilabitur? 12 Timor Domini initium dilectionis ejus, et initium agglutinandum ei fides. 13 Da mihi omnem pestem, et plagam cordis, et omnem nequitiam, sed ad nequitiam mulieris: 14 Et omnem tribulationem eorum, qui tribulant me, et tribulant me ab his qui oderunt me. 15 Non est caput super caput colubri; et non est ira super iram inimici. 16 Magis habitare cum leone et dracone quam cum muliere nequam habitare domum. 17 Nequitia mulieris immutat faciem ejus, et quasi saccum obcæcat vultum suum. 18 Sedebit vir ejus inter proximos suos; et cum audierit, amare gemet. 19 Omnis nequitia parum est mulieri nequiti; pars autem peccat peccatoris super illam. 20 Sicut ascensus arenosus in via pedem senis, sic mulier verbosa ad virum tranquillum. 21 Noli timere speciem mulieris, et noli concupiscere eam. 22 Mulier, si custodierit virum suum, plena est ira, procacitate, et multa opprobrio. 23 Mulier nequam frangit animos, reddit gravem vultum et cor saucium;
82
24 A muliere initium factum est peccati, et per illam omnes morimur. 25 da aquam non iter; nec mulieri nequam licentiam prodeundi. 26 Si non vis ire, dimitte illam de carne tua, et da ei libellum repudii, et dimitte illam.
25 Mulier impudens ut canis adnumerabitur; qui autem confunditur, timebit Dominum. 26 Mulier, quae virum suum honorat, omnium sapiens iudicabitur. qui autem inhonorans eum, reputabitur ab omnibus impiis. 27 Mulier clamor magnus et correptio quæretur ad propellendas inimicos. 28 Duo sunt, quae contristant cor meum; Tertius mihi irascitur: vir bellicosus, patiens pauperem; et homines prudentes non positi; et revertens a justitia in peccatum; Dóminus autem parat hunc in gládio. 29 Negotiator non faciet vindictam suam; et cauponarius non liberabitur a peccato.
CAPITULUM 26 1 Beatus vir qui habet uxorem honestam: numerus autem dierum erit duplum. 2 Mulier fortis oblectat virum suum, et annos vitæ illius in pace implebit. 3 Pars bona mulier bona, quæ dabitur in parte timentium Dominum. 4 Sive dives fuerit, sive pauper, si cor bonum habeat in Dominum, in omni tempore hilarem vultum gaudebit. 5 Tria sunt quæ timent cor meum; Ad quartum dicendum quod blasphemia civitatis, congregatio inobedientiae, et criminatio falsa, omnia ista morte pejora sunt. 6 Tristitia autem cordis et tristitia est mulier, quae zelat super aliam mulierem, et flagellum linguae omnibus communicans. 7 Mulier mala jugum agitatur; qui tenet illam, quasi scorpionem teneat. 8 Mulier ebriosa et circumdederunt me, et iram magnam faciunt, et non operiet confusionem suam. 9 Fortitudo mulieris cognoscitur in superbiis oculorum et in palpebris. 10 Filia tua si sit impudens, custodi illam, ne abutatur se libertate nimia. 11 Propudentem oculum observa, et ne mireris si peccaverit in te. 12 sicut viator sitiens aperiet os suum cum invenerit fontem et bibet ab omni aqua iuxta eam 13 Gratia mulieris delectat virum suum, et cogitatio ejus impinguat ossa. 14 Mulier tacita et pia, donum Domini; nihilque tam dignum quam animus eruditus. 15 Mulier turpe et fidelis duplex est gratia, cuius mens continens non est aestimari. 16 sicut sol oriens in caelo ab alto; sic est speciositas bonae uxoris in dispositione domus suae. 17 Sicut lux clara super candelabrum sanctum; sic decor faciei maturae. 18 Columnae aureae super bases argenteas. sic sunt pedes pulchri constanti corde. 19 Fili mi, custodi florem aetatis tuae. et non des alienis virtutem tuam. 20 Possedi cum omni agro, seminaveris in semine tuo, sperans in bonitate stirpis tuae. 21 Ita et genus tuum, quod despicis, magnificabitur, habens fiduciam stirpis eorum. 22 Meretrix sputum reputabitur; Mulier autem nupta turrim est contra mortem viro suo. 23 Mulier nequam data est in partem nequam: sed pia mulier timenti Dominum datur. 24 Mulier improbus despicit ignominiam; mulier autem honesta timebit virum suum.
CAPITULUM 27 1 Multi peccaverunt in parvo; et, qui adipiscatur abundantiam, avertet oculos suos. 2 Sicut inter juncturas lapidum, figens paxillum; sic adhaeret peccatum inter emptionem et venditionem. 3 Nisi quis custodierit se in timore Domini, domus ejus cito subvertetur. 4 Sicut in percussura cribri remanet purgamentum, et si steterit ad ramum, remanet purgamentum. ita sordes in sermone. 5 Vasa figuli probat fornax; sic probatio hominis in ratione est. 6 Fructus annuntiat, si lignum expolitum est; sic enuntiatio fastorum in corde hominis. 7 Neminem collaudas antequam audias eum loquentem; haec enim probatio hominum est. 8 Si sectaris justitiam, impetrabis eam, et indues eam quasi stolam gloriæ. 9 Aves ad similitudinem eorum convertentur; sic revertetur veritas ad eos qui operantur in ea. 10 Leo venationi insidiatur; ita peccantes facientibus iniquitatem. 11 Sermo Dei cum sapientia semper; stultus autem sicut luna mutatur. 12 Si inter indiscretum, serva tempus; sed inter homines prudentes semper esto. 13 Narratio stultorum molesta est, et ludus eorum lascivia peccati. 14 Sermo iurantis multum erectus adfert comam; et rixis aures obturare faciunt. 15 Sanguinis contentio superborum, et maledictio illorum auditus gravis. 16 Qui revelat arcana, perdet fidem; et nunquam animum inveniet amicum. 17 Dilige amicum tuum, et esto fidelis illi: si autem absconderis occulta, non sequeris eum. 18 Sicut enim perdiderit homo inimicum suum; sic amorem proximi perdidisti. 19 sicut qui dimittit avem de manu eius sic dimisisti proximum tuum et non tardabis eum 20 Non sequitur eum amplius, quoniam longe est; factus est quasi caprea de laqueo. 21 Vulnus alligandum est; et post contumeliam, sit reconciliatio; qui autem tradit arcana, sine spe est.
83
22 Qui annuit oculis, operat malum; et qui scit eum, recedet ab eo. 23 Cum praesens fueris, loquetur suaviter, et mirabitur verba tua: sed in novissimo scribet os suum, et detrahet sermones tuos. 24 Multa odio habui, sed similis ei nihil feci; Dominus enim odit eum. 25 Qui in altum mittit lapidem, supra caput est ejus; et plaga dolosa vulnera faciet. 26 Qui fodit foveam incidet in eam, et qui apponit foveam capiet in eo. 27 Qui operatur mala, incidet in eum, et non agnoscet unde veniat. 28 Illusio, et improperium superbo. ultio quasi leo insidiabitur eis. 29 Lætamini in ruina justorum laqueos; et tabescet eos antequam moriantur. 30 Malitia et ira hæc execrationes sunt; et vir peccator utrumque.
20 Iugum enim eius iugum ferreum est, et vincula eius vinculum aereum est. 21 Mors illius pessima est : melior est infernus illo. 22 Non dominabitur timentibus Deum, neque comburetur flamma ejus. 23 derelinquentes Dominum incident in eam; et ardebit in eis, et non exstinguetur; Super eos mittetur ut leo, et devorabit eos ut pardus. 24 Circumda tibi agrum de spinis, et ligabis argentum tuum et aurum, 25 Pone in statera verba tua, et fac os tuum, et claude. 26 Cave ne laberis in eo, ne incidas in insidias in via. CAPITULUM 29 1 Fœneratur proximo suo misericors. et, qui roborat manum, mandata custodit. 2 Fœnerare proximo tuo in tempore necessitatis ejus, et iterum redde proximo in tempore suo. 3 Custodi verbum tuum, et fideliter age cum illo, et in omni tempore invenies quod tibi necessarium est. 4 Multi, cum aliquid eis commodatum esset, repertum existimabant, et laborantibus adiuverunt. 5 Donec accipiatur, osculabitur manum suam. et de pecunia proximi sui humiliter loquetur: cum autem retribuerit, tempus prolongabitur, et verba doloris reddet, et de tempore conqueretur. 6 Si prævaluerit, vix dimidium accipiet, et quasi invenerit numerabit: si non, pecunia sua privavit eum, et sine causa inimicum acquisivit. Probris; et pro honore opprobrium reddet ei. 7 Multi ergo noluerunt pro alienis malis mutuari, veriti fraudem pati. 8 Patientiam autem habe cum homine in paupere, et non tardaveris ei misericordiae. 9 Propter mandatum assume pauperem, et propter inopiam ejus ne avertas eum. 10 Pecuniam tuam perde propter fratrem et amicum tuum, et ne rubigine incidat sub lapide. 11 thesaurum tuum conserva secundum mandata Altissimi, et proderit tibi plus quam aurum. 12 Conclude eleemosynam in thesauris tuis, et libera te ab omni tribulatione. 13 Melior est pugnabit contra inimicos tuos, clypeo forti et hasta. 14 Vir probus fidem facit proximo suo; qui autem procax est, derelinquet eum. 15 Amicitiam fideiussoris ne obliviscaris: dedit enim pro te animam suam. 16 Bona repromissoris ipse subvertet peccatorem; 17 Et ingratus sensu derelinquet illum in periculo liberantem. 18 Fidelitas multos perdidit dirigentes, et quasi fluctus maris conturbavit eos: expulit de domibus suis fortes, ut vagarentur in gentibus alienis. 19 Vir impius transgrediens mandata Domini incidet in repromissionem: et qui susceperit et sectatur aliena negotia pro lucro, incidet in judicium. 20 Adjuva proximum tuum secundum virtutem tuam, et cave ne incidas in idipsum.
CAPITULUM 28 1 [Qui vindicat, a Domino inveniet vindictam, et peccata illius servans servabit. 2 Dimitte proximo tuo malum quod fecit tibi, et dimittetur tibi oranti. 3 Unus homo contra alterum odium parit, et a Domino petit veniam. 4 Homini similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur. 5 Ipse cum caro sit reservat odium; 6 Memento finem tuum, et desinat inimicitiarum; recordare corruptionis et mortis, et in mandatis manseris. 7 Mementote mandatorum, et ne dissi- detis proximo tuo malitiam : memento testamenti Altissimi, et despice ignorantiam proximi. 8 Abstine a contentionibus, et minues peccata tua. 9 Peccator homo conturbat amicos, et disceptat cum pace. 10 Sicut materia ignis sic exurens, et secundum virtutem hominis sic iracundia illius. et secundum fortitudinem eius ascendit ira eius. et quanto sunt qui contendunt, eo magis accendentur. 11 Certamen festinatum incendit ignem: et lis festinans effundit sanguinem: et lingua testificans adducit mortem. 12 Si flaveris scintillam, ardebit; si exspue eam, exstinguetur; et haec utraque egrediuntur de ore tuo. 13 Susurro et bilinguis maledictus, multos enim populos in pace perdiderunt. 14 Lingua detrahens multos conturbavit, et expulit eos de gente in gentem. 15 Lingua detrahens ejecit mulieres honestas, et privavit eas laboribus suis. 16 Qui audierit, non inveniet requiem, nec erit requies. 17 Flagelli plaga notat carnem; plaga autem linguae frangit ossa. 18 Multi ceciderunt in ore gladii : sed non sic quasi qui interierunt per linguam suam. 19 Bene est, qui defenditur veneno suo; qui non attraxit iugum eius nec ligatus est in vinculis eius.
84
Principale ad vitam aqua est, et panis, et vestimentum, et domus ad turpitudinem. 22 Melior est pauper vita in domo pauperis, quam in domo aliena delicata. 23 Parum vel multum, ne audias opprobrium domus tuæ. Misera est enim vita de domo in domum exire : ubi enim peregrinus es, non audes aperire os tuum. 25 epulaberis et convives et non habebis gratias sed amanda verba audies 26 Veni, hospes, et orna mensam, et pasce me. 27 Recede, hospes, et honorificati; frater meus venit hospitio, et domus mea opus est. 28 Gravia hæc sunt viro prudenti. exprobratio domus, et improperium fœneratoris.
22 Exultatio cordis est vita hominis, et exsultatio viri prolongat dies suos. 23 Dilige animam tuam et consolare cor tuum, longe fac a te tristitiam: multos enim occidit dolor, et non est utilitas in eis. 24 Zelus et iracundia minuunt dies, et ante tempus reservant. 25 Splendidum cor et bonum in epulis erit et in ciborum fames. CAPITULUM 31 1 Vigilia divitiarum tabescet carnes, et sollicitudo illius somnum expellit. 2 observatio vigiliarum non dormiet sicut egritudo magna dormit 3 Dives multum laboravit in congregando divitias; et cum dormierit, deficiendo saturabitur. 4 Laboravit pauper in diminutione victus; et cum desierit, adhuc egenus est. 5 Qui amat aurum non justificabitur; 6 Aurum contritio multorum, et contritio eorum in inferno. 7 Scandalum est sacrificantibus illi, et capietur omnis stultus. Beatus dives, qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit. 9 Quis est? et benedicemus eum, quoniam mirabilia fecit in populo suo. 10 Quis probatus est in illo, et perfectus est? tunc glorietur. Quis scandalizatur, et non deliquerit? aut fecit, et non fecit? 11 Bona illius firmabuntur, et eleemosynas illius annuntiabit ecclesia. 12 Si ad mensam magnam sederis, noli contendere in ea, et ne dixeris: Multum est in ea esca. 13 Memento quoniam nequam est oculus malus, et nequam oculo quid creatum est? ideo omni tempore plorat. 14 Non extendas manum tuam, quamcumque inspexeris: et non mitte cum eo in patinam. 15 Non judicas proximum tuum per te, et esto discretus in omni re. 16 Comede sicut hominem, ea quæ tibi apponuntur. et nota, ne sis odio. 17 Desine primum mores; et ne sis insatiabilis, ne offendas. 18 Cum in multis sedes, ne extendas manum tuam in primis. 19 Pusillanimis satis est homini bene nutrienti. 20 Somnus magnus esu modica; surgit diluculo, et sensus est cum illo: dolor autem vigiliæ, et choleræ, et tortiones ventris cum insatiabili homine. 21 Et si coactus fueris in edendo, surgite, egredere, vomite, et habebis requiem. 22 Fili mi, audi me, et ne contemnas me, et in novissimo invenies sicut locutus sum tibi. 23 Si quis fuerit de cibo ejus, bene dicet ei; et credetur fama custoditionis eius.
CAPITULUM 30 1 [Qui diligit filium suum assiduat illi virgam, ut gaudeat de illo in fine. 2 Qui erudit filium suum lætabitur in illo, et in notis suis lætabitur. 3 Qui docet filium suum dolet inimicum, et coram amicis suis lætabitur in illo. 4 Mortuus est pater ejus, et quasi non est mortuus: similem enim reliquit sibi post se. 5 Dum vixit, vidit et gavisus est in eo: et mortuus est, non contristatus est. 6 Reliquit post se vindicem contra inimicos, et amicis reddentem gratiam. 7 Qui superabundavit in filio, vulneratus est; et ab omni clamore turbabuntur viscera ejus. 8 Equus non frangitur, et equus impetu vadetur; 9 Concupisce filium tuum, et timebit te, lude cum eo, et adducet te ad ævum. 10 Ne rideas cum eo, ne contristeris cum eo, et ne frendes in fine dentes tuos. 11 Non des illi quidquam in adolescentia sua, et ne dissipentur in stultitia ejus. 12 Humiliare cervicem ejus, cum sit puer, et tunde latera ejus dum infans est, ne forte induret, et non inobediat tibi, et contristetur cor tuum. 13 Erudi filium tuum, et obtine in labore tuo, ne forte in scandalum tibi sit. 14 Melior est pauper sanus, et fortis viribus, quam dives imbecillis et flagellatus malitia. 15 Salus et honor corporis super omne aurum, et corpus validum super infinitas opes. 16 Non sunt divitiae super corpus sanum, nec gaudium super gaudium cordis. 17 Melior est mors quam vita amara, et contritio assidua. 18 Delicatio diffusa in ore clauso, sicut escae appositae super sepulcrum. 19 Quid prodest oblatio idolo? non enim potest comedere, nec odorari: sic est qui persecutionem patiuntur a Domino. 20 videns oculis et ingemiscens sicut spado complectens virginem et suspirans 21 Non des animæ tuæ tristitiam, neque affligas temetipsum in consilio tuo.
85
24 Contradictionem autem propter cibum civitas omnis murmurabit. et non dubitabuntur testimonia malignitatis eius. 25 Fortitudinem tuam ne ostende in vino; multos enim exterminavit vinum. 26 Fornax tingens ore probat : sic corda superborum inebriat in ebrietate. 27 Sicut vita hominis vinum, si mediocriter bibatur. Quae ergo vita est homini sine vino? ad laetificandum enim factum est. 28 Vinum multum potatum, et opportune adfert laetitiam cordis et hilaritatem mentis; 29 Vinum autem ebriosum facit amaritudinem animi, in rixis et iurgiis. 30 Ebrietas adauget iram stulti donec peccet; minuit vires, et vulnerat. 31 Noli arguere proximum tuum a vino, et ne spernas eum in gaudio suo: non da ei verba contumeliae, et non premas illum hortando ad bibendum.
20 In via ne cadas, et in lapides non offendas. 21 ne confidas in via plana. 22 Et a filiis tuis cave. 23 In omni opere bono confide animam tuam; haec est enim observatio mandatorum. 24 Qui credit in Domino, attendit præceptum. et qui sperat in eo non minorabitur. CAPITULUM 33 1 Timenti Dominum non erit malum; sed in tentatione et iterum liberabit eum. 2 Sapiens non odit legem; qui autem hypocrita est in ea, quasi navis in tempestate. 3 Vir prudens in lege confidit; et lex illi sicut oraculum fidelis. 4 Præpara verbum , et audieris : et confirma eruditionem , et responde . 5 Cor stultorum similis efficietur. et cogitationes ejus sicut axis volubilis. 6 Equus emissarius quasi derisor, sic hinnit ad sedentem super se. 7 Cur dies unus superat, cum solis lux omnis diei in anno? 8 A scientia Domini discreti sunt: et mutavit tempora et convivia. 9 Ex ipsis posuit dies et sanctificavit eos, et ex ipsis fecit dies festos. 10 Et omnes homines de terra, et Adam de terra creatus est. 11 In multa scientia Dominus divisit eos, et diversos fecit vias eorum. 12 Ex ipsis benedixit, et exaltavit, et ex ipsis sanctificavit, et ad se applicavit: quorumdam autem ex ipsis maledixit et humiliavit et reduxit de locis suis. 13 Sicut lutum in manu figuli, ut effingat illud pro libito suo: sic homo in manu illius qui fecit illum, ut bene faciat ei. 14 Contra malum bonum est, et contra mortem vita: sic est peccator peccatoris, et peccatori ad Deum. 15 Sic vide omnia opera Altissimi. et duo et duo, unum contra alterum. 16 Novissime omnium evigilavi, quasi vindemiator uvarum: benedictione Domini profeci, et calcavi torcular ut vindemiator. 17 Videte quoniam non mihi soli laboravi, sed omnibus exquirentibus disciplinam. 18 Audite me, principes populi, et auribus percipite, principes synagogæ. 19 Non des filium tuum et uxorem, fratrem tuum et amicum tuum, potestatem super te dum vivis, et ne des alteri bona tua: ne forte pœniteat te, et iterum de illo deprecaris. 20 Quamdiu vixeris et respiras, ne dederis te alicui. 21 Melius est enim ut filii tui te requirant, quam ut steteris ad mansuetudinem eorum. 22 In omnibus operibus tuis præcellens esto; Ne dederis maculam in honore tuo. 23 Quando finieris dies tuos, et perficies animam tuam, distribue hæreditatem tuam.
CAPITULUM 32 1 Si factus fueris magister convivii, noli te extollere, sed esto in illis quasi unus ex reliquis. Curam illorum habe, et sic discumbere. 2 Et cum perfeceris omne officium tuum, accipe locum tuum, ut epuleris cum illis, et accipias coronam in ordinatione festivitatis. 3 Loquere maior es, nec enim decet te; et ne obsistas musica. 4 Noli verba canere cum sit citharoedus, et nescis quid projicias ex tempore. 5 Concentus musici in convivio vini, quasi signum carbunculi in auro. 6 Sicut in fabricatione auri signum est smaragdi, sic numerus musicorum in jucundo vino. 7 Loquere, adulescens, si opus est tibi: vix tamen cum bis quaeritur. 8 Sermo tuus sit brevis, comprehendens multa paucis. sit sicut sciens et tacens. 9 Si magnus fueris, noli te committere cum illis; et cum sint in loco antiqui, ne multis verbis utaris. 10 Priusquam tonitrua discesserit, coruscatio; et antequam vir ignobilis ibit ad gratiam. 11 Surge, et noli esse novissimi. sed abite sine mora. 12 Ibi lusum habe, et fac quod vis: sed non in sublimitate sermonis pecca. 13 Et super his benedicite eum qui fecit te, et inebriavit te in bonis suis. 14 Qui timet Dominum excipiet doctrinam suam; et, qui mane vigilant ad eum, invenient gratiam; 15 Qui quærit legem replebitur in ea; 16 Qui timent Dominum invenient judicium, et justitiam quasi lumen accendent. 17 Peccator homo non arguet: sed secundum voluntatem suam inveniet comparationem. 18 Vir consilii prudens erit; sed alienus et superbus non pavescit, etiam cum de se fecerit sine consilio. 19 Sine consilio nihil facias; et cum semel egeris, non paenitebit.
86
24 Cibaria et virga et onus sub asino. et panem, et disciplinam, et opus, servo. 25 Si laborare posueris servum tuum, invenies requiem: si autem vadat, petet libertatem. 26 Jugum et torquati collum curvant : sic tormenta et tormenta servo malo. 27 Mitte illum in laborem, ne vadat. multa enim mala docet otium. 28 Operare eum, sicut oportet illum : si non obedierit, gravioribus compedibus indue eum. 29 Sed noli nimium esse in aliquo. sine discretione nihil. 30 Si habes servum, sit tibi sicut teipsum, eo quod emisti eum pretio. 31 si est tibi servus, roga eum ut fratrem: ut enim tibi necessarium est, ut ab anima tua; si malum rogaveris eum, et currat a te, per quam viam vadis ad quaerendum eum?
20 Qui offert oblationem suam, quasi qui filium interfecerit ante oculos patris sui. 21 Panis egentium vita eorum: qui defraudat illum homo sanguinis est. 22 Qui tollit animam proximi sui, occidit eum; et, qui defraudat operarium mercede sua, cruor est. 23 Quando alius ædificat, et alius destruit, quid ergo prodest nisi labor? 24 Unus orans, et unus maledicens : cujus vocem exaudiet Dominus ? 25 Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit eum, quid proficit lavatio illius? 26 Sic homo ieiunat pro peccatis suis, et iterum vadit, et idem facit. aut quid prodest ei quod humiliet eum? CAPITULUM 35 1 Sufficit qui custodit legem. 2 Qui reddit bonum similaginem offert; et qui dat eleemosynam, confitetur. 3 Placeat Domino recedere ab iniquitate; et iniustitiam deserere propitiatio est. 4 Non apparebis ante conspectum Domini vacuus. 5 Hæc enim omnia propter mandatum operantur. 6 Oblatio justi impinguat altare, et odor suavitatis est in conspectu Altissimi. 7 Sacrificium justi acceptum est. et non delebitur memoria eius. 8 In bono oculo da gloriam suam : et primitias manuum tuarum ne despicias. 9 In omnibus muneribus tuis vultum hilarem fac, et in exsultatione sanctifica decimas tuas. 10 Da Altissimo, sicut ditavit te; et hilari oculo da, ut acquisisti. 11 Retribuet enim Dominus, et dabit tibi septies tantum. 12 Noli existimare munera corrumpere. Talis enim non suscipiet; et victimis iniustis nolite confidere; Dominus enim judex est, et non est apud eum personarum acceptio. 13 Non accipiet Dominus personam in pauperem, et deprecationem læsi exaudiet. 14 Non despiciet deprecationem pupilli; nec vidua, si effundat loquelam gemitus. 15 Nonne lacrymae genas viduae decurrunt? et non est clamor eius contra eum qui scandalizat eos ? 16 Qui servit Domino, accipietur in gratiam, et deprecatio illius ad nubes. 17 Oratio humilium nubes penetrat, et donec propinquet non consolabitur; et non discedet, donec videat Altissimus iudicare et facere iudicium. 18 Quia non tardabit Dominus, et Fortis non sustinebit eos, donec feriat lumbos misericordiæ, et retribuat gentibus ultionem; donec auferat multitudinem superborum, et subvertat sceptrum iniquorum. 19 donec reddat unicuique secundum opera eius et opera hominum secundum adinventiones eorum donec iudicaret causam populi sui et laetificavit eos in misericordia sua 20 Condita est misericordia in tempore tribulationis, sicut nubes pluviæ in tempore siccitatis.
CAPITULUM 34 1 Vana et vana spes hominis, et mendacium; et somnia stultos levant. 2 Quasi qui apprehendit umbram et persequitur ventum, sic et qui attendit ad visa mendacia. 3 Visio somniorum ad similitudinem hominis, sicut vultus ad faciem. 4 Ab immundo quid mundabitur? et ab eo quod est falsum, id quod est verum? 5 Divinationes, et auguria, et somnia vana sunt, et cor quasi parturientis cor mulierum. 6 Si ab Altissimo non mittuntur in te visitatio, ne dederis in eis cor tuum. 7 Multos enim deceperunt somnia, et exciderunt sperantes in illis. 8 Sine mendacio consummabitur verbum legis, et sapientia in ore fideli perfectio est. 9 Homo, qui ambulat, scit multa; et qui multam experientiam habet, enarrabit sapientiam. 10 Qui non est expertus, parum scit: qui autem graditur est plenus prudentia. 11 multa vidi errando et plurimas verborum consuetudines et intellego plus quam possum dicere. 12 Saepe fui in periculo mortis, et propter hæc liberatus sum. 13 Spiritus timentium Dominum vivet; spes enim eorum in salvando est. 14 qui timet Dominum non timebit neque timebit ipse est enim spes eius. 15 Beati, qui timent Dominum anima; et quis est fortitudo eius? 16 Oculi enim Domini super eos, qui diligunt eum, fortitudo eorum et fortitudo eorum, et refugium a calore, et umbraculum a sole in meridie, auxilium ab offensione, et auxilium de lapsu. 17 Suscitat, et oculos illuminans; sanitatem, vitam, et benedictionem. 18 Immolantis ex iniquo oblatio est maculata, et non est inventa in eo. et iniustorum dona non recipiuntur. 19 Non placet oblatio impiorum Altissimus; nec multitudine sacrificiorum placatus est peccatum.
87
CAPITULUM 36
3 O cogitatio nequissima, unde ingressus es operire terram dolo? 4 Sodalis amico coniucundatur, et in tempore tribulationis adversarius erit. 5 Est amicus qui ad ventrem adjuvat, et scutum adversus hostem levat. 6 Amicum tuum ne obliviscaris in animo tuo, et in divitiis tuis ne memineris. 7 Omnis consiliarius laudat consilium; sed est consiliarius in semetipso. 8 Attende a consiliariis, et cognosce ante quam oporteat eum. ipse enim sibi consulet; ne sortem tibi projiciat; 9 et dic tibi bona est via tua et postea stet e contrario videre quid tibi eveniat 10 Noli consiliari cum suspecto, et abscondere consilium tuum ab invidentibus. 11 Cum muliere non consulas de ea quam zelat; neque ignave in bellicis rebus; neque cum mercatore de commutatione; nec emptori venditionis; nec cum invido gratitudinis; neque inmitis de beneficiis; neque desidiosus ad opus; neque mercennarium annum operis consummandi. nec cum servo otioso multum negotii, in omni consilio ne auscultaveris. 12 sed esto semper cum viro pio, quem scis custodire mandata Domini, cuius est mens secundum sensum tuum, et contristabitur tecum, si morieris. 13 Et stet consilium cordis tui: nemo enim est tibi fidelior quam illo. 14 Animus enim hominis solet indicare ei plusquam septem speculatores, qui sedent super turrim excelsam. 15 Et in his omnibus deprecare Altissimum, ut dirigat in veritate viam tuam. 16 Omni negotio præcedat ratio, et ante omnem actum consilium. Vultus est signum immutationis cordis. 18 Quatuor genera rerum apparent: bonum et malum, vita et mors: sed dominatur eorum lingua semper. 19 Est qui sapiens est, et docuerit multos, et tamen sibi inutilis est. 20 Est qui adnuntiat sermonibus sapientiam, et odibilis est: indigens omni cibo. 21 Non enim data est illi gratia a Domino: omni enim sapientia defraudatus est. 22 Alius sibi sapiens est; et fructus intellectus in ore eius laudabiles. 23 Vir sapiens plebem suam erudit; et fructus sensus illius non deficient. 24 Vir sapiens benedictione implebitur. et omnes videntes eum beatum habebunt. 25 Dies vitæ hominis numerabuntur: dies autem Israël innumerabiles. 26 Gloriam sapiens in populo suo possidebit, et in nomine ejus sæculi erit. 27 Fili, in vita tua tenta animam tuam, et vide quid mali sit illi, et non des illi. 28 Non enim omnia omnibus expediunt, nec omnis anima in omnibus placet. 29 In omni cibo ne sis satiata, nec nimis avarus escis. 30 Nam superabundantia escarum adfert aegritudinem, et crapula in choleram convertetur.
1 miserere nostri Domine Deus omnium et respice nos 2 et mitte timorem tuum super omnes gentes quæ non quærunt te. 3 Alleva manum tuam super gentes alienas, et videbunt virtutem tuam. 4 Sicut ante eos sanctificatus es in nobis, et in conspectu nostro magnificaberis in eis. 5 et cognoscant te sicut et cognovimus te quia non est Deus nisi tu Deus 6 Innova signa, et immuta mirabilia : glorifica manum tuam et brachium dextrum. 7 Excita furorem, et effunde iram; tolle adversarium, et perde inimicum. 8 Memores estote testamenti, et annuntiate mirabilia tua. 9 In furore ignis consumetur qui fugerit. et pereant qui tribulant populum. 10 Percutite principes principum gentium, dicentes: Quia non est alius præter nos. 11 Congrega omnes tribus Jacob, et posside eos sicut a principio. 12 Miserere, Domine, populi qui invocatum est nomen tuum, et super Israël, quem vocasti primogenitum tuum. 13 Propitius esto Jerusalem, civitas sancta, locus requietionis tuæ. 14 Reple Sion inenarrabilibus eloquiis tuis, et gloria tua populum tuum: 15 testimonium da his quae ab initio habueris et prophetas qui in nomine tuo fuerunt suscitate 16 Retribue exspectantibus te, et prophetæ tui fideles inveniantur. 17 Exaudi, Domine, orationem servorum tuorum secundum benedictionem Aaron super populum tuum: ut sciant omnes qui habitant terram, quia tu es Dominus Deus aeternus. 18 Omnes cibos vorat venter, et est alius cibo melior. 19 Sicut guttur venationum di- versas gustat, sic cor intelligens verba mendacia. 20 Cor pravum tristitiam facit, et vir peritus retribuet ei. 21 Omnem masculum excipiet mulier: et est filia melior filia. 22 Species mulieris laetificat faciem suam, et vir nihil amat melius. 23 Si est in lingua illius benignitas, et mansuetudo, et multitudo: non est vir ejus sicut ceteri hominum. 24 Qui accipit uxorem, incipit possessionem, sibi adjutorium, et columnam requietionis. 25 Ubi non est sepes, ibi diripietur possessio : et cui non est uxor, ingemiscens erit. 26 Quis credet furi constitutus, qui transilit de civitate in civitatem? ita quis credet homini domum non habentem, et ubicumque eum nox apprehenderit? CAPITULUM 37 1 Dicit omnis amicus, et ego amicus illius: sed est amicus, qui tantum nomine amicus est. 2 Nonne dolor ad mortem, socius et amicus ad inimicum convertitur?
88
31 Propter crapulam multi perierunt; qui autem custodit, prolongat suam vitam.
pugnat cum ardore fornacis: vox mallei et incudem in auribus eius est semper; oculi intuentur in forma rei quam facit; animum ad perficiendum opus suum, quod ad perficiendum id perfecte observat; 29 Sic figulus sedens ad opus suum, convertens rotam ad pedes suos, qui semper ad opus suum praeparatus est, et omne opus suum in numero facit. 30 In brachio suo formabit lutum, et ante pedes suos curvabit virtutem suam. animum ad inducendum; et fornacem mundare festinat. 31 Omnes hi in manibus suis speraverunt, et unusquisque in opere suo sapit. 32 Sine his non potest habitari civitas: et non habitabunt ubi voluerint, neque ascendent ac descendent: 33 Non requirentur in consilio publico, neque in ecclesia alta sedent; non sedebunt pro tribunali, nec intelligentes iudicium; et ubi parabolae dicantur, non invenientur. 34 ipsi autem permanebunt in mundo, et omne desiderium eorum in opere eorum est.
CAPITULUM 38 1 Honora medicum, honorem sibi debitum ad usum, quem habetis ab illo, quia Dominus creavit illum. 2 Altissimus enim est sanitas, et accipiet a rege honorem. 3 Disciplina medici exaltabit caput illius, et in conspectu magnatorum admirabitur. 4 Dominus de terra creavit medicamenta; et qui sapiens est, non detestabitur. 5 Nonne a ligno indulcata est aqua, ut cognoscatur virtus eius? 6 Et dedit hominibus scientiam, ut glorificetur in mirabilibus suis. 7 In talibus sanat homines, et aufert dolores eorum. 8 Ex his unguentarium conficit. et operum eius nullus est finis; et ab ipso pax in universa terra, 9 Fili in infirmitate tua ne despicias, sed ora Dominum, et sanabit te. 10 Dimitte a peccato, et dirige manus tuas, et munda cor tuum ab omni iniquitate. 11 Da suavitatem et memoriam similaginis; et impinguare, quasi non esse; 12 Da locum medico, quia Dominus illum creavit: non discedat a te, quia ei necessaria es. 13 Est tempus, quo in manibus est prosperitas. 14 Orabunt enim et Dominum, ut bene sit eis, quod ipsi proficiunt, et remedium afferunt ad vitam aeternam. 15 Qui peccat coram factore suo, cadat in manu medici. 16 Fili mi, descendat fletus super mortuos et defleas quasi laesura gravissima; et tunc corpus eius secundum consuetudinem tegat et sepulturam eius ne despicias. 17 Flere amare, et fac gemere, et utere lamentatione, sicut dignus est, neque in die, neque in altero, ne blasphemaris : et consolare te propter tristitiam tuam. 18 Tristitia enim mors est, et maeror cordis frangit virtutem. 19 In tribulatione permanet dolor, et in vita pauperum egestas cordis. 20 Ne graveris corde: depelle illud, et membrum ultimum finem. 21 Noli oblivisci : neque enim est conversio ; 22 Memor esto iudicii mei; sic enim erit et tuum; heri mihi, et tibi hodie. 23 in requie mortui requiescere fac memoriam eius et consolamini super eum, cum recesserit spiritus eius ab eo. 24 Sapientia viri docti per otium venit: et qui parum habet, sapiens erit. 25 Quomodo possidebit aratrum sapientia, et glorians stimulum agitantem bovem, et occupatum in laboribus suis, et vitulorum sermo illius? 26 Sulcans mens est; ac pabulum dare studet. 27 Sic omnis faber et artifex, qui nocte ac die laborant, et qui secant signaculaque sepulchra, et solliciti sint varietatis multae, et vacent simulacris, et opere perficiat: 28 Faber quoque sedens iuxta incudem, et considerans opus ferrum, vapor ignis consumit carnem suam, et
CAPITULUM 39 1 Qui autem dat sensum suum legi Altissimi, et in meditatione eius ex- pedietur, omnium antiquorum sapientiam exquiret, et in prophetiis vacabit. 2 Narrationem virorum nominatorum servabit, et ubi parabolae astutae sunt, et ibi erunt. 3 Occulta proverbiorum exquiret, et in absconditis parabolarum conversabitur. 4 In magnis viris serviet, et coram principibus apparebit. probavit enim inter homines bonos et malos. 5 Cor suum tradet ad vigilandum diluculo ad Dominum, qui fecit illum, et orabit coram Altissimo, et aperiet os suum in oratione, et deprecabitur pro peccatis suis. 6 Cum voluerit Dominus, spiritu intelligentiae replebitur: sententias sapientes effundet, et in oratione confitebitur Domino. 7 Consilium et scientia ejus diriget, et in secreta sua meditabitur. 8 quod didicit, scietur, et in lege testamenti Domini gloriabitur. 9 Collaudabunt multi intellectum eius; et quamdiu mundus permanet, non delebitur; non recedet memoria eius, et nomen eius vivet in generationem et generationem. 10 Sapientiam ejus enarrabunt gentes, et laudem ejus narrabit multitudo. 11 Si mortuus fuerit, majus nomen derelinquet quam mille: et si vixerit, augebit illud. 12 Sed habeo plura, quae senserim; repletus sum ut luna plena. 13 Audite me, filii sancti, et efferte sicut rosa crescit in torrente agri. 14 Et date suavitatem tus, et florem sicut lilium, emitte odorem, et cantate canticum laudis, benedicite Dominum in omnibus operibus suis. 15 Magnificate nomen eius, et annuntiate laudem eius in cantico labiorum vestrorum et in citharis et in laudatione eius sic dicetis:
89
16 Omnia opera Domini superabundantia, et omnia quæcumque præceperit implebitur tempore suo. 17 Et dicet aliquis: Quid est hoc? quare? Ad praeceptum eius steterunt aquae sicut acervus, et in verbis oris eius receptacula aquarum. 18 In ipso mandavit ei, quod fecit Dominus; et nemo potest inpedire, cum voluerit. 19 Opera omnis carnis coram illo, et non est quidquam absconditum ab oculis ejus. 20 A sæculo usque ad sæculum respicit; et nihil est mirabile in conspectu eius. 21 Non est dicere: Quid est hoc? quare? omnia enim ad usus eorum fecit. 22 Benedictio illius aridam quasi flumen operuit, et sicut flumen irrigavit eam. 23 Sicut convertit aquas in salsugine, sic gentes hæreditabunt iram suam. 24 Viæ ejus patent sanctis; sic scandala impiis. 25 Quoniam ab initio bona sunt creata, sic mala pro peccatoribus. 26 Praecipua ad omnem usum hominis sunt aqua, ignis, ferrum et sal, farina tritici, mel, lac, sanguis uvae, oleum et vestimentum. 27 Omnia his in bonum piis : sic et illis in malum vertuntur peccatoribus. 28 Sunt spiritus, qui ad vindictam creati sunt, qui in furore suo plagas vulnerant; in tempore perditionis eorum vim effundunt, et iram illius qui fecit illos placare. 29 Ignis, et grando, et fames, et mors, omnia hæc ad vindictam creata sunt. 30 Dentes ferarum, et scorpios, et serpentes, et rompheas ad homicidium puniens. 31 In mandatis ejus ambulabunt, et erunt super terram in necessitatem; et cum venerit tempus eorum, non præteribunt verbum ejus. 32 Itaque ab initio constitui et cogitavi ut haec scriberem et dimisi. 33 Omnia opera Domini bona, et omne opus necessarium in tempore suo dabit. 34 Ne quis dicat: Hoc illo nequius est: in tempore enim probabuntur omnes. 35 Et ideo in omni corde et ore collaudate Dominum, et benedicite nomen Domini.
6 Parum vel nihil est requies ejus, et postea in somnis, quasi in die vigiliae, turbatus est in visione cordis sui, quasi de proelio evasisset. 7 Cum tuta omnia sint, evigilat, miraturque nihil esse timoris. 8 Talia fiunt omni carni, homini, et jumento, et septuplum peccatoribus. 9 Mors et sanguis, rixa et gladius; 10 His impiis creata est, et propter eos diluvium. 11 Omnia, quæ de terra sunt, in terram convertentur, et quod aquarum est, in mare convertentur. 12 Omnis largitio et iniquitas delebitur: opera autem vera in æternum permanebit. 13 Bona impiorum sicut fluvius siccabuntur, et sicut tonitruum magnum in pluvia personabunt. 14 Dum aperit manum suam, exsultabit, et ad nihilum rediges prævaricatores. 15 Filii impiorum non gignent ramos multos, sed quasi radices immundæ super petram duram. 16 Super omnem aquam viriditas, et ad oram fluminis ante omne fœnum evelletur. 17 Sicut hortus fertilis, et benignitas in æternum misericordia. 18 Dulcis vita est laborare, et satiari eo quod habet: qui autem invenit thesaurum, super utrumque est. 19 Filii, et ædificatio civitatis nomen viri permanet, mulier autem incorrupta super utrumque reputatur. 20 Vinum et musica lætificant cor: et super utraque dilectio sapientiæ. 21 Tibia et psalterium suave medullis: lingua autem suavis super utrumque. 22 Gratiam et speciem desiderat oculus tuus: sed plus quam triticum, cum virescit. 23 Amicus et sodalis numquam male conveniunt : sed supra utrumque est uxor cum viro suo. Fratres, et adjutorium in tempore tribulationis, et eleemosyna magis quam utraque liberabit. 25 Aurum et argentum est constitutio pedum: et super utrumque consilium probatum est. 26 Divitiae et virtutes tollunt cor; timor autem Domini super utrumque. Non est in timore Domini minoratio, et non est in eo inquirere adjutorium. 27 Timor Domini hortus fertilis, et super omnem gloriam operit eum. 28 [Fili mi, ne effluant hæc anima mea; melius est enim mori quam mendicare. 29 Vita pendentis in mensa aliena, in vita non reputabitur. nam cum alienis escis se polluit, sapiens autem bene nutritus cavet ab eo. 30 In ore impudens suavis est mendicatio, et in ventre ejus ignis ardebit.
CAPITULUM 40 1 dolor magnus factus est ad omnem virum et grave iugum super filios Adae a die qua egrediuntur de utero matris suae usque ad diem qua revertuntur ad matrem omnium 2 Ventura eorum et dies mortis conturbant cogitationes eorum, et cor eorum formido; 3 Ab eo, qui sedet in solio gloriae, humilemque in terra et cinere. 4 Ab eo qui purpuratum est, et diademate, ei qui indutus est lino paenula. 5 Ira et invidia, et tribulatio, et otium, timor mortis, et ira, et rixa, et in tempore requietionis super stratum ejus, in nocte dormiunt, scientem.
CAPITULUM 41 1 o mors quam amara est memoria tui hominis qui requiescit in possessione sua homini qui non habet vexationem et qui habet prosperitatem in omnibus et qui adhuc potest accipere escam! 2 O mors, beneplacitum est pauperi iudicium tuum, et cui virtus in novissimo deficiens, nunc et in novissimo
90
sæculo, et affligentibus omnia, et desperanti, et perdienti patientiam. 3 Noli timere sententiam mortis, memento eorum qui ante te fuerunt, et qui post te fuerunt; haec est enim sententia Domini super omnem carnem. 4 quare quare contra placitum Altissimi ? Nulla in hoc monumento quaesitum est, utrum decem, an centum an mille annis vixeris; 5 Filii peccatorum abhominabiles, et qui conversantur in habitaculo impiorum. 6 Filiorum peccatorum peribit hereditas, et semen eorum opprobrium sempiternum erit. 7 De patre impio queruntur filii, quoniam propter illum sunt in opprobrio. 8 Væ vobis viri impii, qui dereliquistis legem Dei altissimi. Si enim creveritis, in perditionem vestram erit. 9 Si autem nati fueritis, ad maledicendum nascemini: et si mortui fueritis, maledictio erit pars vestra. 10 Omnia, quæ de terra sunt, in terram convertentur, sic impii a maledicto in perditionem. 11 Luctus hominum in corpore ipsorum; nomen autem impiorum delebitur. 12 Respice in nomen tuum; apud te enim permanebit supra mille thesauros magnos auri. 13 Bonæ vitæ dies paucos: bonum autem nomen permanet in ævum. 14 Disciplinam in pace conservate, filii : sapientia enim abscondita, et thesaurus invisus, quæ utilitas in utrisque? Melior est homo qui abscondit stultitiam suam, quam homo qui abscondit sapientiam suam. 16 Ideo erubescam secundum verbum meum: non enim est bonum omnem verecundiam tenere; nec in omnibus omnino approbatur. 17 Confusimini a patre et matre fornicatione, et coram principe et robusto mendacium. 18 Delictum apud iudicem et principem; in conspectu populi et populi iniquitatis; coram socio et amico iniquitatis; 19 et de furto in loco, in quo peregrinaris, et in veritate Dei ac testamenti eius; ac cubito incumbere super cibo; et dare et accipere contempsit; 20 Et silebit coram salutantibus te ; et meretricem intueri; 21 et averte faciem tuam a propinquo tuo aut partem aut donum auferre; aut uxorem alienam intueri. 22 Noli laborare cum puella, et ne accesseris ad cubile eius; aut orationes increpare apud amicos; et cum dederis, ne improperes; 23 aut iterandi et loquendi iterum quod audisti. ac secretorum revelatione. 24 Et eris vere pudoris, et invenis gratiam coram omnibus.
4 De exactione trutinae et ponderum. aut multum aut parum; 5 De mercatorum venditione neutrorum; multae correctiones liberorum; et servum nequam cis cruentare. 6 ubi est mulier mala, ubi est mulier, ubi est gratia, sic et mulier viro in opera sua? ubi manus multae sunt, claude. 7 Omnia numero et pondere trade; et omnia scripto quod donas aut recipis. 8 Ne confundaris indicare insipientes et stultos, et seniores tuos, qui cum parvulis certat : sic eris vere doctus, et probatus omnibus viventibus. 9 Filiam pater vigilat cum nemo scit. et cura illius somnum aufert; cum sit iuvenis, ne flos aetatis defluat; et nupta, ne odio sit; 10 In virginitate sua, ne polluatur, et conputetur in domo patris sui; et virum, ne transgrediatur; et cum nubat, ne sit sterilis. 11 Super filiam luxuriosam confirma custodiam, ne forte faciat te in opprobrium venire inimicis, a detractione in civitate, et opprobrium in populo, et confundat te in multitudine populi. 12 Omnem pulchritudinem non videas, nec sedeas in medio mulierum. 13 De vestimentis enim procedit tinea, et a mulieribus nequitia. 14 Melior est assiduitas viri quam mulier procax, et mulier confundens in opprobrium. 15 Memor ero igitur operum Domini, et quæ vidi annuntiabo : in sermonibus Domini opera ejus. 16 Sol illuminans omnia respicit, et gloria Domini plena sunt opera ejus. 17 Non dedit Dominus virtutem sanctorum enarrare omnia mirabilia sua, quæ firmavit Dominus omnipotens, ut stabiliretur in eis gloria. 18 Abyssum, et cor perquirit, et in astutia eorum dijudicat. 19 Annuntiat quæ futura sunt et futura, et vestigia occultorum manifestat. 20 Non eum latet cogitatio, nec ullus sermo absconditus est ab eo. 21 Magnalia sapientiæ suæ ornavit, et ipse est a sæculo usque in sæculum : cui non adjiciatur, nec minuatur, et non eget consilio aliquo. 22 Quam desiderabilia omnia opera eius! et ut scintillae, videant hominem. 23 Haec omnia in perpetuum vivunt et in omnibus usibus manent, et omnes obedientes sunt. Omnia contra se duplicia sunt, et nihil imperfectum fecit. 25 Unum aut alterum bonum ponit : et quis implebitur intuitu majestatis ejus ? CAPITULUM 43
CAPITULUM 42
1 Superbias altitudinis, et firmamentum manifestum, et species cæli, et species magnitudinis ejus. 2 Sol in aspectu annuntians in exitu, vas mirabile, opus Altissimi. 3 In meridiano exurit terram, et in conspectu ardoris eius quis poterit sustinere?
1 ne horum confundas et non suscipe aliquem peccato 2 De lege Altissimi, et testamentum ejus. et de judicio justificare impios; 3 Reputa cum sociis et peregrinis tuis; aut ex donatione amicorum;
91
4 Fornacem flante ex operibus æstus est, et sol exurit montes ter. spirans ignea vapores, et radios emittens lucidos, oculos hebetat. 5 Magnus Dominus qui fecit illum; et ad mandatum eius velociter currit. 6 Lunam quoque servire tempore suo ad ostensionem temporum et signum mundi fecit. 7 A luna signum est festis, lux decrescens in sua perfectione. 8 Mensis secundum nomen eius est, crescens mirabiliter in mutando, instrumentum virtutum superiorum, fulgens in firmamento caeli; 9 Species cæli, gloria stellarum, decor illuminans in excelsis Domini. 10 Ad mandatum sancti stabunt in ordine suo, et non deficient in vigiliis suis. 11 Vide arcum, et laudate eum qui fecit illum; valde speciosus est in splendore suo. 12 Circumdedit cælum cingulo gloriæ, et manus Altissimi incurvaverunt eum. 13 In praecepto suo nivis ut cadant, et velociter mittat fulgura judicii sui. 14 Propterea aperti sunt thesauri, et evolaverunt nebulæ sicut aves. 15 In fortitudine sua firmavit nubes, et in potentatibus attriti sunt lapides grandinis. 16 In conspectu eius commovebuntur montes, et in voluntate eius aspirabit Notus. 17 Vox tonitrui contremiscet terram, tempestas aquilonis et turbo; sicut aves volantes dissipat nives, et descensus ejus sicut locus lucustarum. 18 Pulchritudinem candoris ejus admirabitur oculus, et super imbrem ejus expavescet cor. 19 Gelu quoque sicut salem effundit super terram, et in vertice sudis constringitur. 20 Cum flaverit aquilo frigus, et in glaciem aqua conglutinata est, manet in omni congregatione aquarum, et sicut lorica induet se aquam. 21 Devorat montes, et exuret desertum, et exedet sicut ignis fœnum. 22 Medicina omnium in festinatione nebulæ: et rorem venientem post calorem reficit. 23 In consilio suo humiliabit abyssum, et in insulas ponit in eis. 24 Qui navigant mare, enarrent de periculo ejus. et cum audimus auribus nostris, miramur ibi. 25 In hoc enim mirabilia sunt et mirabilia opera, * bestiarum et beluarum varietas creata est. 26 In ipso proficit finis eorum, et in sermone illius constant omnia. Multum possumus dicere, et tamen brevem esse; quare in summa, ipse totus est. 28 Quomodo poterimus magnificare eum? magnus est enim super omnia opera sua. 29 Terribilis Dominus, et magnus vehementer, et mirabilis potentia ipsius. 30 Dominum cum glorificatis, quantum potestis, exaltate; et cum exaltaveritis illum, proicite omnes virtutes vestras, et nolite deficere; nam quantum satis esse non potestis.
31 Quis vidit eum, ut enarraret? et quis magnificabit eum sicut est? adhuc abscondita sunt majora his, pauca enim vidimus operum ejus. 33 Omnia enim Dominus fecit. et piis dedit sapientiam. CAPITULUM 44 1 Laudemus viros gloriosos et patres nostros qui genuit nos. 2 Magnam gloriam fecit illis Dominus per virtutem suam a principio. 3 Qui dominati sunt in regnis suis, viri inclyti virtute, dantes consilium in intellectu, et annuntiantes prophetias: 4 Principes populorum in consiliis, et scientia doctrinarum apta sunt populis: prudentes et dimissi sunt. 5 Qui modos musicos invenit, et scriptos versus recitabat. 6 Divites virtute instructi, in sedibus suis pacifice habitantes: 7 Omnes isti in generationibus gentis suæ, gloria temporum suorum. 8 Sunt ex eis, qui nomen reliquerint, ut earum laudes referantur. 9 Et sunt quorum non est memoria; qui perierunt, tamquam nunquam fuerint; et facti sunt quasi non nati; et eorum post eos. 10 Sed isti sunt misericordes, quorum non est oblita justitia. 11 Semen eorum permanebit hæreditas bona, et filii eorum in testamentis. 12 Semen eorum permanet, et filii eorum propter eos. Semen eorum in perpetuum manebit, et gloria eorum non delebitur. 14 Quorum corpora in pace sepulta sunt; sed nomen eorum vivit in sæculum sæculi. 15 Sapientiam eorum narrabit populus, et laudes eorum annuntiabit ecclesia. 16 Henoch placuit Domino, et translatus est ad exemplum pænitentiæ in omnem generationem. 17 Noë perfectus et justus inventus est. in tempore irae pro mundo assumptus est; ideo dimissum est reliquum terrae, cum factum est diluvium. 18 Foedus sempiternum fuit cum eo, ut non periret ultra diluvium omnis caro. 19 Abraham magnus pater multorum populorum in gloria non erat similis ei 20 qui custodivit legem Altissimi, et in fœdere fuit cum eo: in carne sua posuit fœdus. et cum probatus est, inventus est fidelis. 21 Et juravit illi ut benediceret gentibus in semine suo, et sicut pulverem terræ multiplicaret, et semen suum quasi stellas elevaret, et a mari usque ad mare divideret. et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. 22 Cum Isaac quoque statuit Abraham propter patrem suum benedictionem omnium hominum, et pactum, et collocavit eam super caput Jacob. Agnovit eum in benedictionibus suis, et dedit illi hereditatem, et divisit partes suas. in duodecim tribus eos divisit.
92
CAPITULUM 45
21 Comedent enim victimas Domini, quas dedit illi, et semini ejus. 22 Verumtamen in terra populi non est hereditas, et pars non est illi in gente: ipse est enim pars ejus, et hæreditas. 23 Tertius in gloria est Phinees filius Eleazari, quia zelum habebat in timore Domini, et fiducialiter stabat in corde: et conversus est populus, et reconciliavit pro Israël. 24 Ideo et fœdus pacis initum est ei, ut sit princeps sanctuarii et populi sui, et ipse et posteritas ejus habeant in sæculum sacerdotii. 25 Secundum pactum quod pepigit cum David filio Jesse, de tribu Juda, ut solius regis esset hæreditas. 26 Det tibi Deus sapientiam in corde tuo, ut judicet populum suum in justitia, ut non deleatur bona eorum, et gloria eorum in sæculum sæculi.
1 Et eduxit ex eo virum misericordem, qui invenit gratiam in conspectu omnis carnis, Moysi, dilecto Deo et hominibus, cujus memoria in benedictione est. 2 Similem illum fecit in gloria sanctorum, et magnificavit eum in timore inimicorum, et in verbis suis monstra placavit. 3 In verbis suis cessare fecit mirabilia, et glorificavit eum in conspectu regum, et mandatum dedit illi ad populum suum, et ostendit illi partem gloriae suae. 4 In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum, et elegit eum ex omnibus hominibus. 5 Audire eum fecit vocem suam, et adduxit eum in nubem tenebrarum, et mandavit illi coram eo legem vitæ et scientiam, ut doceret Jacob testamentum suum, et judicia sua Israël. 6 Exaltavit Aaron virum sanctum et fratrem suum de tribu Levi. 7 Foedus aeternum, quod pepigit cum eo, et sacerdotium dedit ei in populo; decoravit eum decoris ornamentis, et stola gloriae induit eum. 8 Perfectam gloriam dedit illi; et confortavit eum veste opulenta, femoralibus, stola longa, et ephod. 9 Et circumdedit eum malis punicis, et aureis tintinnabulis per circuitum, ut euntem sonus fieret, et sonus audiretur in templo, in memoriam filiorum populi sui. 10 Vestem sanctam, auro et serico hyacinthino, et purpura, opere plumarii, cum lorica judicii, et Urim et Thummim. 11 torta coccinea, opus artificis, lapides pretiosos, sculptilia ut signacula, et inaurata, et opus lapidis, cum scriptura sculpti ad monumentum, juxta numerum tribuum Israel. 12 imposuit coronam auream super cidarim, in qua erat sculptile, et ornamentum honoris, et opus pretiosum, et desideria oculorum, pulchre et pulchra. 13 Ante ipsum non fuerunt tales, nec ullus alienigenae induerunt eos, sed filii ejus ac nepotes in perpetuum. 14 Sacrificia eorum per singulos dies bis jugiter consumentur. 15 Consecravit eum Moyses, et unxit illum oleo sancto: hoc statutum est illi pactum sempiternum, et semini eius, quamdiu cæli permaneant, ut fungantur ei, et sacerdotio fungantur officio: et benedícite pópulum in nómine eius. 16 elegit eum ex omnibus viventibus ut offerret hostiam Domino incensum et odorem suavissimum in memoriam ad expiandum populum suum 17 Dedit ei mandata sua, et potestatem in præceptis judiciorum, ut doceret Jacob testimonia, et in legibus suis Israël. 18 Advenæ autem ad eum conspiraverunt, et blasphemaverunt eum in solitudine, viri qui erant de latere Dathan et Abiron, et cœtus Core, cum furore et indignatione. 19 Hoc vidit Dominus, et contristatus est; 20 Qui honoravit Aaron, et dedit illi hæreditatem, et primitias frugum divisit illi. panem praecipue paravit abundanter;
CAPITULUM 46 1 Jesus Nave, fortis in bellis, et successor Moysi in prophetiis, qui factus est secundum nomen suum magnus in salutem electorum Dei, et ultionem inimicorum qui resistebant eis, ut constitueret Israel in possessione sua. 2 Quam gloriam adeptus est in tollendo manus suas, et gladium suum extendit in civitates! 3 Quis ante illum sic restitit? nam hostes ipse Dominus perduxit. 4 An non in iracundia ejus impeditus est sol? nec unus dies fuit quam duo? 5 Invocavit Dominum Altissimum , cum undique premerent eum inimici ; et exaudivit eum Dominus magnus. 6 et in grandinibus virtutis potentiæ prælium decidit in gentes, et in descensu Bethoron disperdidit resistentes: ut cognoscant gentes omnem fortitudinem eorum, quoniam in conspectu Domini dimicavit. et sequebatur Fortis. 7 In tempore quoque Moysi fecit opus misericordiae, ipse et Caleb filius Jephone, qui resistebant populo, et populum a peccato prohibuerunt, et murmuri impiorum placaverunt. 8 Et sescenta millia peditum ejus conservati sunt, ut introduces eos in hæreditatem, in terram fluentem lacte et melle. 9 Dedit autem Dominus virtutem Caleb, qui cum eo remansisset, usque ad senectutem suam: et ingressus est ad excelsa terræ, et semen ejus hæreditatem consecutus est. 10 Videantque omnes filii Israel, quod bonum est sequi Dominum. 11 Et judices, quorum non fornicatus est cor, nec recesserit a Domino, benedicatur memoria eorum. 12 Ossa eorum de loco suo floreant, et nomen honoratorum permaneat super filios suos. 13 Dilectus a Domino Samuel propheta Domini, confirmavit regnum et unxit principes super populum suum. 14 In lege Domini congregationem iudicavit, et Dominus respexit ad Iacob.
93
15 In fide sua verus propheta inventus est, et in verbo cognitus est in visione. 16 Invocavit Dominum potentem, cum undique premerent eum inimici, offerens agnum lactentem. 17 Et intonuit de caelo Dominus, et in sonitu magno auditam fecit vocem suam. 18 et subvertit principes Tyri, et universos principes Philisthinorum. 19 Et protestatus est coram Domino et christo suo ante somnum longum: nec accipiebam calceamentum de cuiusquam bonis: et nemo accusabat eum. 20 Et post mortem suam prophetavit, et ostendit regi finem suum, et exaltavit vocem suam de terra in prophetia, ut deleret impietatem populi.
17 In canticis tuis, et in proverbiis, et in parabolas, et in interpretationibus, miratæ sunt terræ. 18 In nomine Domini Dei, cui est nomen Domini, Deus Israël, quasi stannum aurum collegisti, et quasi plumbum multiplicasti argentum. 19 Inclinasti lumbos tuos ad mulieres, et humiliatus es in corpore tuo. 20 Mactavisti gloriam tuam, et semen tuum polluisti; 21 Divisum est ergo regnum, et ex Ephraim dominatus est regnum rebelle. 22 Dominus autem non derelinquet misericordiam suam et non peribit omnis opera eius nec auferet posteritatem electorum suorum et semen diligentis se non tollet propter quod dedit Iacob reliquias et ex eo radix David. 23 Dormivit ergo Salomon cum patribus suis, et de semine suo reliquit Roboam, stultitiam populi, et non est sensus, qui avertit populum in consilio suo. Fuit quoque Ieroboam filius Nabat, qui peccare fecit Israel et ostendit Ephraem viam peccati; 24 et multiplicata sunt peccata eorum valde, expulsis eis de terra. 25 Quæsivit enim omnem nequitiam, donec veniret ad illos ultio.
CAPITULUM 47 1 Et post eum surrexit Nathan propheta in tempore David. 2 Sicut ablatus est adeps pacificorum, sic electus a filiis Israël. 3 Cum leonibus lusit quasi cum agnis, et in ursis similiter fecit sicut in agnis ovium, in juventute sua. 4 nonne gigantem occidit, cum adhuc puer esset? et non abstulit opprobrium de populo, cum in funda lapide levasset manum, et gloriatio Goliath humiliaret? 5 Invocavit enim Dominum Altissimum. et dedit illi virtutem in dextera sua ut interficeret illum bellatorem fortem, et exaltavit cornu populi sui. 6 Et glorificavit eum populus in multis millibus, et benedixit eum in benedictionibus Domini, quoniam dedit illi coronam gloriæ. 7 Diruit enim hostes undique, et subvertit Philisthæos adversarios suos, et diruit cornu eorum usque in præsentem diem. 8 In omnibus operibus suis laudavit Sanctum, et Excelsum in verbo gloriæ. in toto corde suo cantavit carmina, et dilexit eum qui fecit illum. 9 Cantores quoque ante altare posuit, ut in vocibus suis suaviter psallerent, et quotidie in canticis suis decantarent laudes. 10 Festa sua ornavit, et ornavit tempora usque in finem: ut laudarent nomen sanctum ejus, et personaret templum de mane. 11 Abstulit Dominus peccata sua et exaltavit in aeternum cornu eius; dedit illi testamentum regum, et thronum gloriae in Israel. 12 Post ipsum surrexit filius sensatus, et propter illum dejecit omnem potentiam inimicorum. 13 Salomon imperavit in tempore pacis et in pace glorificatus est Deus enim statuit omnes in circuitu ejus, ut ædificaret domum in nomine suo, et pararet sanctitatem in sempiternum. 14 Quam sapiens eras in juventute tua, et sicut flumen intellectum! 15 Operuit universam terram anima tua, et obscuris parabolarum implesti eam. 16 Longe est in insulis nomen tuum; et in pace tua dilexisti.
CAPITULUM 48 1 Tunc surrexit Elias propheta sicut ignis, et verbum ejus sicut lampas ardebat. 2 Induxit super eos famem magnam, et zelo suo diminuit eam. 3 Verbo Domini continuit cælum, et dejecit ter ignem. 4 O Elia, quam magnificatus es in mirabilibus tuis! et quis sicut tibi gloriabitur? 5 Qui suscitasti mortuum de morte, et animam ejus de loco mortuorum in verbo Altissimi: 6 qui deduxisti reges de cubili suo et honorabiles de cubili suo 7 qui audis in Sina increpationem Domini et in Horeb iudicium vindictae 8 Qui ad vindictam ungis reges, et successores post eum prophetas: 9 Qui receptus est in turbine ignis, et in curru equorum igneorum; 10 qui in increpationibus eorum factus est, ad placandum iram judicii Domini, antequam in furorem versus erumperet, et cor patris in filium converteret, et tribus Jacob restitueret. 11 Beati sunt qui te viderunt, et in amicitia tua decorati sunt. morte enim vivemus. 12 Elias in turbine tectus est: et Eliseus repletus est spiritu suo, dum vixit, non est motus in conspectu principis, nec quisquam valuit in servitutem rediens. 13 nec superavit illum verbum aliquod; et post mortem eius prophetavit corpus eius. 14 In vita sua fecit monstra, et in morte mirabilia operatus est. 15 Pro omnibus his non est pœnituit populus, et non recesserunt a peccatis suis, donec spoliati sunt, et e terra sua deportati sunt, et dispersi sunt per omnem terram:
94
remansitque populus exiguus, et princeps in domo David. : 16 quorum alii fecerunt quod placebat Deo, quidam in peccatis. 17 Ezechias munivit civitatem suam, et induxit in medium ejus aquam: fodit ferro rupem, et fecit fontes aquarum. 18 In tempore ejus ascendit Sennacherib, et misit Rabsaces, et levavit manum suam in Sion : et magnificavit superbe. 19 Tunc mota sunt corda et manus ipsorum: et doluerunt quasi parturientes mulieres. 20 Et invocaverunt Dominum misericordem, et extendens manus suas ad eum: et statim exaudivit eos Sanctus de cælo, et liberavit eos in ministerio Esay. 21 Ipse percussit castra Assyriorum, et percussit eos angelus eius. 22 Quia fecit Ezechias quod placuit Domino, et confortatus est in viis David patris sui, sicut præceperat ei Isaias propheta, qui erat magnus et fidelis in visione sua. 23 In diebus ipsius retro rediit sol, et addidit regi vitam. 24 In spiritu sancto vidit quid fieri in novissimo, et consolatus est lugentes in Sion. 25 et manifestavit quid futurum sit semper, et secreta vel quandocumque venerint.
13 Et inter electos Neemias, cujus magna est gloria, qui erexit nobis muros lapsos, et erexit portas et vectes, et erexit ruinas nostras; 14 Et homo creatus est in terra, sicut Henoch. de terra enim sublatus est. 15 nec erat puer natus ut Joseph, princeps fratrum, firmamentum gentis, ossa ipsius Domini. 16 Seth et Sem apud homines gloriam adepti sunt, et super omnem animam in origine Adam. CAPITULUM 50 1 Simon princeps sacerdotum Oniæ filius, qui in vita sua ædificavit domum, et in diebus suis corroboravit templum, 2 Et ab eo ædificabatur altitudo, et altitudo muri, sed erat contingens. 3 In diebus ipsius cisterna est ut reciperet aquam, et erat in circuitu sicut mare: laminis æreis vestiebatur. 4 Templum custodivit, ne caderet, et civitatem contra obsidentes munivit. 5 Quomodo honoratus est in medio populi cum sanctificatione sua? 6 Quasi stella matutina in medio nebulæ, et quasi luna plena, 7 sicut sol lucens in templo Altissimi, et sicut iris in nubibus lucida, 8 Et sicut flos rosarum in verno anni, sicut lilia super rivos aquarum, et sicut lilia in torrente in tempore aestatis; 9 sicut ignis et thus in turibulo et vas aureum in omni lapide pretioso positum 10 et sicut oliva speciosa germinans fructum, et sicut cupressus qui ascendit ad nubes. 11 Et induit stolam honoris, et indutam perfectionem gloriæ, cum ascensu altaris sancti, gloriam dedit sanctitatis amictum. 12 Et cum tulisset funiculum de manibus sacerdotum, stetit ipse ad aridum in circuitu sicut cedrus Libani. et sicut palmae circumdederunt eum. 13 Et omnes filii Aaron in gloria sua, et oblationes Domini in manibus eorum, coram omni multitudine Israël. 14 Et perfecit ministerium altaris, ut oraret oblationem Omnipotentis Domini. 15 Et extendit manum suam in poculum, et effudit de sanguine uvae. 16 Et exclamaverunt filii Aaron, et cecinerunt tubas argenteos, et dederunt vocem magnam in memoriam coram Altissimo. 17 Tunc omnis populus simul properavit et cecidit in terram super faciem suam, ut adoraret Dominum Deum suum omnipotentem. 18 Et cantores psallentes in vocibus suis, in magna varietate sonorum facta est dulcedo melos. 19 Et rogavit populus Dominum Altissimum, in conspectu ejus misericordiæ, donec consummaretur solemnitas Domini, et officium suum compleverunt.
CAPITULUM 49 1 Memoria Josiæ quasi compositio unguenti, quod conficitur ex arte pigmentarii. In omni ore quasi mel dulce, et quasi musica in convivio vini. 2 In conversione plebis se gessit, et convertit abominationes impietatis. 3 Direxit cor suum ad Dominum, et in tempore impiorum posuit cultum Dei. 4 Omnes, praeter David et Ezechiam et Iosiam, deficiebant: dereliquerunt enim legem Altissimi, et reges Iuda defecerunt. 5 Ideo dedit aliis potestatem eorum, et gloriam suam genti alienae. 6 civitatem electam sanctuarii succenderunt, et fecerunt plateas desertæ secundum prophetiam Jeremiæ. 7 Malum enim rogaverunt, qui erat propheta sanctificatus in utero matris suæ, ut eradicaret, et affligeret, et disperderet. et ut aedificet et plantet. 8 Ezechiel qui vidit visionem gloriæ, quam ostendit illi in curru cherubim. 9 Nam commemoratus est inimicorum in imbre, benefacere illis qui ostenderunt rectas vias. 10 Et duodecim prophetarum ossa pullulent de loco suo : nam corroboraverunt Jacob, et redemerunt se in fide virtutis. 11 Quomodo amplificemus Zorobabel? erat enim a dextris annulus. 12 Sic erat Jesus filius Josedec, qui in tempore suo ædificavit domum, et ædificavit templum sanctum Domino, paratum est in gloriam æternam.
95
20 Tunc descendens, manus suas extulit in omnem congregationem filiorum Israël, ut benediceret Domino in labiis suis, et in nomine ejus lætari. 21 Et incurvaverunt se et adoraverunt secundo, ut benedictionem acciperent ab Altissimo. 22 Nunc ergo benedicite Deum omnium, qui facit mirabilia solus in omni loco, qui exaltat dies nostros ab utero, et facit nobis secundum suam misericordiam. 23 Det nobis lætitiam cordis, et ut fiat pax in diebus nostris in Israël in æternum: 24 ut confirmet nobiscum misericordiam suam et liberet nos in tempore suo 25 duas gentes aversatur cor meum et tertium non est gens 26 qui sedent super montem Samariæ, et qui habitant inter Philisthiim, et populus stultus, qui habitant in Sichem. 27 Disciplinam intelligentiae et scientiae scripsit Jesus filius Sirach Jerusalem in libro isto, qui effudit sapientiam de corde suo. 28 Beatus, qui in istis versatus est; et, qui ponit ea in corde suo, sapiens erit. 29 Si enim hæc fecerit, ad omnia prævalebit: lux enim Domini inducit eum, qui dat sapientiam piis. Sit nomen domini benedictum in secula. Amen, amen.
12 Quoniam liberasti me de perditione, et liberasti me de tempore iniquo; propterea confitebor tibi, et confitebor tibi, et benedicam nomini tuo, Domine. 13 cum adhuc essem adulescens aut umquam peregre profectus volebam sapientiam in oratione mea 14 Ante templum postulabam pro illis, et usque in novissimis inquiram eam. 15 A flore usque ad maturitatem vindemiavit cor meum in illa: iter rectum in pede meo, a juventute mea investigabam eam. 16 Inclinavi modico aurem meam, et excepi illam. 17 danti mihi sapientiam ideo tribuam gloriam 18 Cogitavi enim ut facerem eam, et ego quod bonum est, secutus sum; sic non confundar. 19 Colluctata est anima mea cum illa, et in studiis meis adimpletus sum: manus meas extendi in caelum, et ignorantias meas flevi. 20 Animam meam direxi ad illam, et in agnitione inveni eam. 21 cor meum conturbatum est quaerendo eam propterea possedi possessionem Dedit mihi Dominus linguam mercedem meam, et in ipsa laudabo eum. 23 Accedite ad me, indocti, et habitate in domo disciplinae. 24 Ut quid tardi estis, et quid dicitis ad hæc, cum sitientes sitis animæ vestræ? 25 Aperui os meum, et dixi : Comparate vobis sine argento. 26 Subice collum tuum, et suscipiat anima tua disciplinam: in proximo est enim invenire eam. 27 Videte oculis vestris, quia modicum laboravi, et inveni mihi multam requiem. 28 Multam pecuniam discimus, et multum aurum eligite ex illa. 29 Lætetur anima vestra in misericordia ejus, et non confundamini in laude ejus. 30 Operamini opus vestrum primo, et dabit vobis mercedem vestram in tempore suo.
CAPITULUM 51 1 Oratio Jesu filii Sirach. Confitebor tibi, Domine Rex, et confitebor tibi, Deus salutaris meus: confitebor nomini tuo; 2 Quoniam tu es defensor et adjutor meus, et conservasti corpus meum a perditione, et a laqueo linguæ detrahentem, et a labiis fictoribus mendacii, et adiutor meus adversus adversarios meos: 3 et eruisti me secundum multitudinem misericordiarum tuarum et magnitudinem nominis tui, de dentibus eorum qui parati sunt ad devorandum me, et de manibus quaerentium animam meam, et a variis tribulationibus meis. habui; 4 a pressura ignis per circuitum, et de medio ignis quem non erexi; 5 De profundis ventris inferni, a lingua immunda, et a verbis mendacii. 6 In accusatione ad regem de lingua iniusta: Appropinquavit anima mea usque ad mortem, vita mea inferno ad inferos. Circumdederunt me undique, et non erat qui adjuvaret : expectavi adjutorium hominum, et non erat. 8 Et cogitavi super misericordia tua, Domine, et super opera tua antiqua : quomodo eruisti exspectantes te, et salvans eos de manu inimicorum. 9 Et levavi de terra deprecationem meam, et orabam pro morte de morte. 10 Invocavi Dominum Patrem Domini mei, ut non derelinquat me in die tribulationis meæ, et in tempore superborum, sine adjutorio. 11 Laudabo nomen tuum assidue, et psallam in confessione; et sic exaudita est oratio mea;
96
97
Caput 1
16 et regibus nostris, et principibus nostris, et sacerdotibus nostris, et prophetis nostris, et patribus nostris: 17 Peccavimus enim coram Domino, 18 et non audivimus vocem Domini Dei nostri ut ambularemus in praeceptis quae dedit nobis palam 19 A die qua eduxit Dominus patres nostros de terra Ægypti, usque in præsentem diem, fuimus Domino Deo nostro, et negleximus non audientes vocem ejus. 20 adhæsit ergo nobis mala, et maledictionem, quam constituit Dominus per Moysen servum suum in tempore quo eduxit patres nostros de terra Ægypti, ut daret nobis terram fluentem lacte et melle, sicut eam. est hodie videre. 21 Sed non audivimus vocem Domini Dei nostri juxta omnia verba prophetarum, quos misit ad nos. 22 Sed unusquisque figmentum cordis sui secutus est, ut serviret diis alienis, et faceret malum in conspectu Domini Dei nostri.
1 verba autem sunt libri quem scripsit Baruch filius Neriae filii Maasiae filii Sedeciae filii Asadiae filii Chelciae in Babylone 2 Anno quinto, et septimo die mensis, in tempore quo ceperunt Chaldaei Jerusalem, succenderunt eam igni. 3 Et legit Baruch verba libri hujus ad auditionem Jechoniæ filii Ioachim regis Juda, et in auribus omnis populi venientium ad audiendum librum, 4 et ad aures principum, et filiorum regis, et seniorum, et omnis populi, ab infimis ad summos, et omnium qui habitant in Babylone juxta flumen Sud. 5 Et flebant, et ieiunabant et orabant in conspectu Domini. 6 Pecuniam quoque juxta omnem potestatem suam fecerunt: 7 et miserunt eam in Ierusalem ad Ioachim principem sacerdotum, filium Chelciae, filii Salom, et ad sacerdotes, et ad omnem populum, qui inventus est cum eo in Ierusalem, 8 eodem tempore quo accepit vasa domus Domini, quæ erant de templo, ut reverteretur in terram Juda, decimo die mensis Sian, vasis argenteis, quæ erant Sedecias. filius Iosiae regis Iada fecerat; 9 Post hoc transtulit Nabuchodonosor rex Babylonis Jechoniam, et principes, et captivos, et fortes, et populum terræ ab Jerusalem, et adduxit eos in Babylonem. 10 At illi dixerunt: Ecce misimus vobis pecuniam ad emendum vobis oblationes, et pro peccato, et incensum, et praeparate mannam, et offeretis super altari Domini Dei nostri. 11 et orate pro vita Nabuchodonosor regis Babylonis, et pro vita Balthasar filii eius, ut serventur dies eorum super terram, sicut dies caeli: 12 Et dabit Dominus nobis fortitudinem, et illuminabit oculos nostros: et vivemus sub umbra Nabuchodonosor regis Babylonis, et sub umbra Balthasar filii ejus, et serviemus eis diebus multis, et inveniamus gratiam in conspectu eorum. . 13 Ora et pro nobis ad Dominum Deum nostrum, quia peccavimus Domino Deo nostro. et non est aversus furor eius a nobis usque in hodiernum diem. 14 Et legetis hunc librum, quem misimus ad vos, ut faciatis confessionem in domo Domini, in festivitatibus et in diebus festivis. 15 et dicetis Domino Deo nostro iustitia nobis autem confusio facierum sicut factum est hodie his Iuda et habitatoribus Hierusalem
CAPITULUM 2 1 Quam ob rem bene Dominus locutus est super nos, et contra judices nostros, qui judicabant Israël, et contra reges nostros, et contra principes nostros, et contra viros Israël et Juda: 2 ut inducas super nos plagas magnas, quae numquam facta sunt sub toto caelo, sicut facta est in Ierusalem, secundum ea quae scripta sunt in lege Moysi. 3 ut manducaret homo carnes filii sui et carnes filiae suae 4 Et dedit eos in subjectionem universis regnis, quæ sunt in circuitu nostro, ut sint in opprobrium et vastitatem in circuitu populi, ubi dispersit eos Dominus. 5 ideo humiliati sumus et non exaltati, quia peccavimus Domino Deo nostro, et non oboedivimus voci eius. 6 Domino Deo nostro iustitia, nobis autem et patribus nostris confusio faciei, sicut hic dies; 7 Omnes enim plagae istae factae sunt super nos, quas locutus est Dominus contra nos 8 Sed non oravimus ante Dominum, ut convertamus unusquisque ab adinventionibus suis pessimis. 9 Et vigilavit Dominus ad malum, et adduxit eam Dominus super nos, quia iustus Dominus in omnibus operibus suis, quae praecepit nobis. 10 Sed non audivimus vocem ejus, ut ambulemus in mandatis Domini, quæ proposuit nobis.
98
11 Et nunc Domine Deus Israël, qui eduxisti populum tuum de terra Ægypti in manu forti, et brachio excelso, et in signis, et in portentis, et in potentia magna, et fecisti tibi nomen, sicut hodie apparet; 12 Domine Deus noster, peccavimus, inique egimus in omnibus mandatis tuis. 13 Avertat ira tua a nobis, quoniam derelicti sumus pauci in gentibus, ubi dispersisti nos. 14 Exaudi, Domine, deprecationes nostras, et libera nos propter te, et da nobis gratiam in conspectu eorum qui nos adduxerunt: 15 ut cognoscat omnis terra quia tu es Dominus Deus noster eo quod vocatum est nomen tuum Israhel et posteri eius 16 Domine, respice de domo sancta tua in nos, et inclina aurem tuam, et exaudi nos. 17 Aperi oculos tuos, et vide; mortui enim qui sunt in monumentis, quorum animæ rapti sunt de corporibus, non dabit Dominus laudem neque justitiam: 18 Anima autem mea turbata, quæ incurvata est, et infirma, et oculi deficientes, et anima esuriens, confitebitur tibi, Domine, laudem et justitiam. 19 Quia non in iustificationibus patrum nostrorum et regum nostrorum nos prosternimus preces nostras ante faciem tuam, Domine Deus noster. 20 Tu enim misisti super nos iram tuam et indignationem tuam, sicut locutus es per servos tuos prophetas, dicens: 21 Hæc dicit Dominus: Subjicite humeros vestros ut serviatis regi Babylonis, et sedebitis in terra quam dedi patribus vestris. 22 Si autem non audieritis vocem Domini, ut serviatis regi Babylonis, 23 Cessare faciam de civitatibus Iudae et extra Ierusalem vocem laetitiae et vocem iucunditatis, vocem sponsi et vocem sponsae; incolae. 24 Nos autem non audivimus vocem tuam, ut serviamus regi Babylonis. sumi de loco suo. 25 et ecce sunt proiecta in calore diei et in gelu noctis, et mortui sunt in doloribus malis, in fame, et in gladio, et in peste. 26 Et domum, quam invocatum est nomine tuo, defecisti, sicut et hac die, propter impietatem domus Israël et domui Juda. 27 Domine Deus noster, secundum omnem bonitatem tuam, et secundum universam magnam misericordiam tuam fecisti nobis. 28 sicut locutus es per Moysen servum tuum in die qua mandasti ei ut scriberet legem coram filiis Israël, dicens:
29 Si non audieritis vocem meam, certe multitudo hæc magna convertetur in paucitatem inter gentes, ubi eos dispergam. 30 Scio enim quod non audierunt me, quia populus durus est: in terra captivitatis eorum memores sunt. 31 Et scient quia ego Dominus Deus eorum, quia dabo eis cor et aures ad audiendum. 32 et laudabunt me in terra captivitatis suae et cogitant in nomine meo 33 Et convertentur a cervice sua, et a facie iniquitatum eorum; recordabuntur enim viæ patrum suorum, qui peccaverunt coram Domino. 34 Et reducam eos in terram, quam juravi patribus eorum, Abraham, Isaac, et Jacob, et possidebunt eam : et multiplicabo eos, et non minorabuntur. 35 Et percutiam illis fœdus sempiternum, ero eis in Deum, et erunt mihi in populum: et non ejiciam ultra populum meum Israël de terra, quam dedi eis. CAPUT III 1 [Domine omnipotens, Deus Israël, anima in angustiis spiritus turbati, clamat ad te. 2 Exaudi, Domine, et miserere; quoniam misericors es, et miserere nostri, quia peccavimus coram te. 3 Quoniam tu in aeternum permanes, et perimus; 4 Domine omnipotens, Deus Israel, exaudi preces mortuorum Israel et filiorum eorum, qui peccaverunt in conspectu tuo, et non oboedisti voci tuae Dei sui, propter quod adhaeserunt nobis plagae istae. . 5 Ne memineris iniquitatum patrum nostrorum ; sed cogita virtutem tuam et nomen tuum nunc in hac die. 6 Tu enim es Dominus Deus noster, et te, Domine, laudabimus. 7 Et ideo posuisti in cordibus nostris timorem tuum, ut invocarem nomen tuum, et in captivitate nostra te laudaremus: recordati enim sumus omnem iniquitatem patrum nostrorum, qui peccaverunt in conspectu tuo. 8 Ecce adhuc hodie sumus in captivitate nostra, qua nos dispersisti in improperium, et in maledictum, et in peccatum, secundum omnes iniquitates patrum nostrorum, qui recesserunt a Domino Deo nostro. 9 Audi, Israël, mandata vitæ : auribus percipe sapientiam. 10 Quomodo fit, Israël, si in terra inimicorum es, inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis, 11 Num tu es cum descendentibus in infernum ?
99
12 fontem sapientiae dereliquisti. 13 Si enim in via Dei ambulasses, in pace semper maneres. 14 Disce ubi sit sapientia, ubi sit virtus, ubi sit intellectus; ut scias simul, ubi sit longiturnitas vitæ et victus, ubi sit lumen oculorum, et pax. 15 Quis invenit locum ejus ? aut quis venit in thesauros eius? 16 Ubi sunt principes gentium, et bestiae super terram; 17 qui in volatilibus cæli ludunt, et argentum thesaurizant, et aurum, in quo confidunt homines, et non est finis acquisitionis eorum? 18 qui enim argentum fabricant, et solliciti sunt, nec est inventio operum illorum? 19 Exterminati sunt, et ad inferos descenderunt, et alii loco eorum surrexerunt. 20 Iuvenes viderunt lucem, et habitaverunt super terram. 21 Semitas ejus non intellexerunt, nec comprehenderunt eam ; longe facti sunt filii eorum a via illa. non est audita in Chanaan, neque visa est in Theman. 23 Agarenes quaerentes sapientiam in terra, negotiatores Meran et Theman; Viam sapientiæ noverunt isti, nec recordati sunt semitæ ejus. 24 O Israel, quam magna est domus Dei! et quam magnus locus possessionis eius! 25 Magnus, et non est finis; altus, immensus. 26 Gigantes erant illic clarissimi ab initio, statura tanta, et peritis belli. 27 Non hos elegit Dominus, neque viam disciplinæ invenerunt ; 28 Perierunt autem, quoniam non habuerunt sapientiam, et perierunt propter suam insipientiam. 29 Quis ascendit in cælum, et accepit eam, et eduxit eam de nubibus? 30 Quis transfretavit mare, et invenit eam, et attulit illam super aurum electum? 31 Nemo scit viam suam, nec cogitat semitam ejus. 32 Qui autem novit omnia, novit eam, et mente invenit eam: qui præparavit terram in perpetuum, implevit eam quadrupedibus. 33 Qui emittit lucem, et vadit, et repetit: et obedit ei cum timore. 34 stellæ fulgebant in custodiis suis, et lætabantur: cum vocasset eos, inquiunt: Ecce nos sumus. et sic cum hilaritate illuminaverunt eum qui fecit ea. 35 Hic est Deus noster, et non est alius reputabitur ab eo 36 Hic invenit omnem viam disciplinæ, et dedit eam Jacob puero suo, et Israël dilecto suo.
37 Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. CAPITULUM 4 1 Hic est liber mandatorum Dei, et lex permanens in saeculum saeculi; sed qui dimittit, morietur. 2 Convertere, Jacob, et apprehende eam : ambula coram lumine ejus, ut illumineris. 3 Ne des alteri gloriam tuam, neque quæ tibi prosunt genti alienae. 4 Beati sumus, Israël, quia quæ Deo placent nota sunt nobis. 5 Animæquior esto, populus meus, memorabilis Israël. venundati estis gentibus non in perditionem : sed propter quod in ira ad iracundiam provocastis Deum, traditi estis adversariis. 7 Exacerbastis enim eum, qui vos dæmoniis immolavit, et non Deo. 8 Obliti estis Deum æterni, qui eduxit vos; et contristastis Ierusalem, quae nutrivit vos. 9 Cum enim vidisset iram Dei super vos venientem, dixit : Audite, qui habitatis in Sion ; 10 Vidi enim transmigrationem filiorum meorum et filiarum, quam tulit sempiternus in eis. 11 Cum gaudio enutrivi eos; sed cum fletu et planctu dimisit eos. 12 Nemo gaudeat super me viduam, et derelinquatur a multis, qui propter peccata filiorum meorum destitutus sum. quia recesserunt a lege Dei. 13 Justitias autem ipsius nescierunt, nec ambulaverunt in viis mandatorum suorum, neque ambulaverunt per semitas disciplinae in justitia ejus. 14 Veniant habitantes in Sion, memores captivitatis filiorum meorum et filiarum, quas adduxit eis æternus. 15 Induit enim eos de longe gentem, gentem impudicam, et linguam alienam, qui non coluit senem, nec misertus est puerum. 16 Hi sustulerunt filios viduæ carissimos, et desolatam absque filiabus dereliquerunt eam. 17 Sed quid possum adiuvare vos? 18 Qui enim adduxit super vos plagas, liberabit vos de manu inimicorum vestrorum. 19 Ite, filii; ite, quoniam desolata sum. 20 Exui vestimentum pacis, et indui me cilicio orationis meæ: clamabo ad æternam in diebus meis. 21 Animæquiores estote, filii, et clamate ad Dominum, et liberabit vos de manu inimicorum.
100
22 Exspectatio enim mea in sæculum, ut salvet te; Venit mihi gaudium a Sancto, propter misericordiam, quae cito veniet vobis ab aeterno Salvatore nostro. 23 Emisi enim vos cum luctu et ploratu : reducet autem vos mihi Deus cum gaudio et jucunditate in sempiternum. 24 Sicut nunc viderunt vicini Sion captivitatem tuam, et videbunt cito salutem tuam a Deo nostro, qui superveniet in te cum gloria magna, et in splendore æterni. 25 Filii, patienter sustinete iram, quæ vobis est a Deo: persecutus est enim te inimicus tuus. Cito autem illius interitum videbis, et super collum eius calcabis. 26 Delicati mei ambulaverunt vias asperas : ducti sunt enim ut grex direptus ab inimicis. 27 Animæquior esto, filii, et clamate ad Deum: recordamini enim ejus qui hæc adduxistis super vos. 28 Sicut enim placuit ei ut errare faceret a Deo: ita reversus decies quærere eum amplius. 29 Qui enim has adduxit super vos plagas, dabit vobis gaudium sempiternum cum salute vestra. 30 Animæquior esto Jerusalem: consolabitur enim te qui dedit tibi nomen. 31 Miseri qui te vexaverunt, et qui gratulati sunt in tua ruina, punientur. 32 Civitates quibus servierunt filii tui, punientur, et quæ accepit filios tuos. 33 Sicut enim gavisa est in tua ruina, et lætata est in casu tuo: sic contristabitur in sua desolatione. 34 Et amputabo exsultationem multitudinis ejus, et gaudimonium ejus erit in luctum. 35 Ignis enim superveniet in ea ab æterno tempore: et habitabitur a dæmoniis in tempore magno. 36 Circumspice Ierusalem ad Orientem, et vide iucunditatem a Deo tibi venientem. 37 Ecce veniunt filii tui, quos dimisisti, congregantur ab oriente usque ad Occidentem in verbo Sancti, gaudentes in gloria Dei.
5 Surge, Jerusalem, et sta in excelso, et circumspice ad orientem: et vide collectos filios tuos ab occidente usque ad orientem in verbo Sancti, gaudentes in memoria Dei. 6 Exierunt enim a te pedestres, et abducti sunt ab inimicis suis: sed adducet illos Deus ad te cum gloria, tamquam filios regni. 7 Proposuit enim Deus omnem collem altum, et ripis perennes, dejiciendos, et convalles replendos, ad faciendam etiam terram, ut Israel confidenter in gloria Dei veniat, 8 Sed et silvæ, et omne lignum suavitatis obumbrabit Israël ex mandato Dei. 9 adducet enim Deus Israhel cum iucunditate in lumine gloriae suae cum misericordia et iustitia quae est ex ipso
CAPITULUM 5 1 Exue, Jerusalem, vestem luctus et afflictionis, et decorem gloriæ, quæ a Deo est in æternum. 2 Circumde tibi vestimentum a Deo, quod procedit a Deo; et diadema gloriæ æternæ super caput tuum. 3 Ostendet enim Deus claritatem tuam omni terra sub cælo. 4 Quia nomen tuum vocabitur a Deo in aeternum pax justitiae, et gloria cultus Dei.
101
102
Caput 1 1 Exemplar epistolae, quam misit Jeremias ad eos, qui captivi in Babyloniam ducebantur a rege Babyloniorum, indicans eis, sicut præceptum est ei a Deo. 2 Propter peccata quæ fecisti coram Deo, captivi ducemini in Babylonem a Nabuchodonosor rege Babylonis. 3 Ingressi itaque in Babylonem, eritis ibi annis multis, et tempore longo, septem scilicet generationibus, et post haec educam vos inde cum pace. 4 Nunc videbitis in Babylone deos argenteos et aureos et ligneos in umeris portari, qui timent gentes. 5 Videte ergo, ut non sitis similes extraneis, neque eritis et ab illis, cum videritis turbam ante se et post se, adorantes eos. 6 Sed dicite in cordibus vestris: Domine, et nos adoramus te. 7 Angelus enim meus vobiscum est, ipse autem exquiram animas vestras. 8 Lingua eorum polita ab artifice, et ipsa deaurata et inaurata in argento; sed falsa sunt, nec loqui possunt. 9 Et accipientes aurum, virgini amanti ornamenta, faciunt coronas deorum suorum. 10 Nonnunquam etiam aurum et argentum sacerdotes a diis suis deferunt, et sibi id tribuunt. 11 Et dabunt ex eo loco meretrices communes, et ornabunt eas ut homines vestimentis, ut sint dii argentei, et dii aurei et lignei. 12 Hi autem non possunt nisi erugine et tinea se liberare, cum sint induti purpureis vestimentis. 13 Facies eorum extergunt a pulvere templi, et mutabunt faciem suam. 14 Sceptrum autem habet ut judex regionis, qui in se peccantem non interficit. 15 Habet et in dextera sua pugionem et securim: sed a bello et a furibus non liberabit. 16 Unde non sunt dii: ne ergo timueritis eos. 17 Sicut enim vas quod frangitur, nihili est. sic et cum diis eorum, quando erecti fuerint in templo, oculi illorum pleni pulvere per pedes introeuntium. 18 Et sicut fores firmantur undique ad offendentem regem, ad mortem patiendum: sic sacerdotes adstringunt ostia, et seras, et vectes, ne diripiantur dii eorum a latronibus.
103
19 Candelas illis magis quam sibi accendunt, quas videre non possunt. 20 Tigna quasi templi sunt, diro sunt corda eorum quæ e terra reptilia dicuntur. et cum comedunt eas et vestimenta sua, non sentiunt. 21 Nigræ fiunt facies eorum a fumo, qui egreditur de templo. 22 Super corpora eorum et capita sedent vespertiliones, hirundines, et volucres quoque, et feles. 23 Unde sciatis quia non sunt dii: ne ergo timueritis eos. 24 Aurum autem, quod pulchros facit eos, nisi extergunt æruginem, non fulgebunt: neque enim dum conflarentur, sentiebant. 25 Omnia, in quibus spiritus non est, pretio empta sunt. 26 In umeris portantur, non habentes pedes, unde dicunt hominibus nihil esse dignum. 27 Qui serviunt eis, confundentur: si enim aliquando ceciderint, a semetipsis resurgere non possunt: neque si quis eos statuerit, potest se movere, et si incurvantur, ipsi possunt corrigere: sed eis quasi mortuis dona statuunt. 28 Hostias eorum vendunt sacerdotes, et abutuntur; similiter et mulieres eorum in sale. pauperi autem et impotenti nihil dant. 29 Mulieres quoque et mulieres menstruatæ comedunt sacrificia eorum. Quomodo enim vocari possunt dii? quia feminae diis argenteis, auro, lignoque vescuntur. 31 et in domibus eorum sacerdotes sedent habentes tunicas scissas, et capita et barbam rasam, quorum capita nuda sunt. 32 Rugiunt et clamabunt ante deos suos, sicut in convivio mortui sunt. 33 Sacerdotes quoque deponent vestimenta sua, et vestiunt uxores suas ac liberos. 34 Sive malum sit illis, sive bonum, non poterunt retribuere: neque regem constituere possunt, neque auferre. 35 Similiter neque divitias neque pecuniam dare possunt: si quis illis votum voverit, et non custodierit, non requiret. 36 Hominem a morte non liberant, neque infirmum a potentiori eripiunt. 37 Hominem cæcum ad visum non restituunt, neque hominem in tribulatione sua sublevaverunt. 38 Viduæ non miserebuntur, neque orphanis benefacient.
Lapidibus de monte similes sunt lignei, et qui colunt ea. 40 Quomodo ergo æstimandum est atque dicendum illos esse deos, cum et ipsi Chaldæi eos dehonestent? 41 Qui si mutum viderint, qui loqui non possit, adferunt, et obsecrant Bel ut possit loqui, quasi possit intelligere. 42 Et hoc ipsi non intelligunt, et relinquent ea: non enim habent scientiam. 43 mulieres quoque in funibus circa eas sedentes in viis furfures ad unguentum conburunt si quis autem ex eis attrahatur ab aliquo transeunte cum eo concubuerit cum illo exprobrat quod non reputabitur dignum sicut se ipsum neque funiculus eius. 44 Quidquid apud illos fit, falsum est; quomodo æstimandum aut dicendum est illos esse deos? 45 A fabris et ab aurificibus facta sunt: nihil aliud esse possunt, quam volunt esse artifices. 46 Neque enim possunt, qui ista fecerunt, diu permanere; quomodo ergo sunt quae ex eis fiunt dii? 47 Reliquerunt enim mendacium et opprobria his qui sequuntur. 48 Cum enim venerit ad eos omne bellum, aut plaga super eos, Sacerdotes inter se consulunt, ut possint abscondi cum eis. 49 Quomodo ergo intellegent homines non esse deos, qui nec de bello se liberant, nec de peste se liberant? 50 Nam cum sint lignea, et inaurata et inaurata, scietur post hæc esse falsa. 51 Apparebit autem omnibus gentibus et regibus quoniam non sunt dii, sed opera manuum hominum, et non sunt in eis opus Dei. 52 Quis ergo ignorat, quoniam non sunt dii? 53 neque regem in terra constituere possunt, neque pluviam hominibus dare. 54 Nec possunt causam suam iudicare, nec injuriam emendare, cum non possint: sunt enim quasi corvi inter cælum et terram. 55 Sed et cum invenerit ignis in domum deorum ligneorum, vel inauratum, vel argentum, sacerdotes eorum fugient, et salvabuntur. ipsi vero sicut trabes in medio comburentur. 56 Regi autem, aut hostibus non resistent. Quomodo ergo æstimandum est, aut dicendum est illos esse deos ? 57 Neque lignei dii sunt, et argento aut auro inpositi, aut fures aut latrones effugere possunt.
104
58 cujus aurum, et argentum, et vestes quibus induuntur, sumentes fortes, et abeunt simul : nec ipsi se juvare possunt. 59 Melius est ergo esse regem ostentantem potentiam suam, aut vas utilem in domo, qua utetur dominus, quam tales deos falsos; aut esse januam in domo, ut talia ibi retinerent, quam tales deos falsos. aut columna lignea in palatio, quam tales deos falsos. 60 Sol enim, et luna, et stellæ, cum sint splendidæ, et mittuntur ad officia sua, obsequentes sunt. 61 Similiter et fulgur cum apparuerit, perspicuum est; Similiter et in omni regione spirat ventus. 62 Et cum iussisset Deus nubibus transire totum mundum, faciunt ut iussum est. 63 Ignis autem desuper mittitur ad consumendum montes et silvas, sicut praeceptum est, et similes sunt illis non in specie neque in potentia. 64 Unde neque existimandum est, neque dicendum, illos esse deos, quando non possunt neque judicium judicare, neque benefacere hominibus. 65 Scientes itaque quia non sunt dii, ne ergo timueritis eos. 66 Neque enim regibus maledicent, neque benedicent; 67 neque signa possunt dare in cælo in gentibus, neque sicut sol lucere, neque illuminare ut luna. 68 Bestiae meliores sunt illis: nam sub velamine se recipere possunt, et se adiuvare possunt. 69 Nullo itaque modo nobis est manifestum quia sunt dii: ne ergo timueritis eos. 70 Nam sicut in cucumerario formido nihil custodit, ita sunt dii illorum lignei, et inaurati argento et auro. 71 similiter et in horto spina alba, supra quam omnis avis sedet; ut et cadaveri, id est, in tenebras oriens; 72 Et cognoscetis eos non esse deos in purpura, quæ tineat eos : et ipsi postea comedentur, et erunt opprobrium in terra. 73 Melior est homo iustus, qui non habet simulacra: nam erit longe ab opprobriis.
105
CAPUT 1 1 Et ambulaverunt in medio ignis, laudantes Deum, et benedicentes Domino. 2 Et surrexit Azarias, et oravit in hunc modum. et aperiens os suum in medio ignis, dixit: 3 Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum: laudabile et gloriosum nomen tuum in sæcula. 4 Justus es enim in omnibus quæ fecisti nobis, et vera sunt omnia opera tua, rectae viae tuae, et omnia judicia tua veritas. 5 In omnibus, quae induxisti super nos, et super civitatem sanctam patrum nostrorum Ierusalem, verum iudicium fecisti, quia in veritate et in iudicio induxisti omnia haec propter peccata nostra. 6 Peccavimus enim, et inique egimus recedentes a te. 7 In omnibus deliquimus, et mandata tua non custodivimus, nec servavimus, nec fecimus sicut praecepisti nobis ut bene sit nobis. 8 Omnia ergo, quæ induxisti super nos, et universa quæ fecisti nobis, in vero judicio fecisti. 9 et tradidisti nos in manus inimicorum iniquorum, et odibiles, desertores Dei, et regi injusto, et nequissimos in universo orbe. 10 Et nunc non possumus aperire os: confusio, et opprobrium facti sumus servis tuis; et eos qui te colunt. 11 sed ne tradas nos propter nomen tuum, et ne dissipes testamentum tuum. 12 Et ne avertas misericordiam tuam a nobis propter dilectum tuum Abraham, propter servum tuum Isaac, et propter sanctum Israël. 13 Quibus locutus es et locutus es, ut multiplicares semen eorum sicut stellas caeli, et sicut arenam, quae iacet in litore maris. 14 Minores sumus enim, Domine, omni gente, et sub hac die in omni mundo propter peccata nostra custodimur. 106
15 Non est in tempore hoc princeps, et propheta, et dux, aut holocaustum, aut sacrificium, aut oblatio, aut incensum, aut locus ad sacrificandum coram te, et invenire misericordiam. 16 Sed tamen in corde contrito et spiritu humilitatis suscipiamur. 17 sicut in holocaustis arietum et taurorum et sicut in milibus agnorum pinguium sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie et da nos totum ire post te quia non confundentur sperantes in te. 18 Nunc te sequimur in toto corde, timemus te, et quaerimus faciem tuam. 19 Ne confundas nos: sed fac nobiscum iuxta misericordiam tuam, et secundum multitudinem miserationum tuarum. 20 et secundum mirabilia tua libera nos et confiteamur nomini tuo Domine et confundantur omnes qui operantur servi tui 21 Confundantur in omni virtute et virtute; 22 et cognoscant quia tu es Deus solus et glorificatus in universo mundo 23 Servi autem regis, qui injecerant eos, non cessaverunt facere clibanum calidum cum resina, pice, et stuppa, et ligna parva. 24 Itaque flamma effusa est super fornacem quadraginta novem cubitorum. 25 Et pertransiit, et combussit eos Chaldæos, quos invenit circa fornacem. 26 Angelus autem Domini descendit cum Azaria et sociis eius in clibanum: et interfecit flammam ignis de fornace. 27 et fecit medium fornacis quasi sibilus umoris spiritus, ita ut non tangeret eos ignis, neque contristavit, neque conturbavit eos. 28 Tunc tres tamquam ex uno ore laudaverunt, glorificaverunt, et benedixerunt Deum in fornace dicentes: 29 Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum, et laudabilis et superexaltatus in sæcula. 30 Et benedictum nomen sanctum tuum, et laudabile et superexaltatum in sæcula. 31 Benedictus es in templo gloriæ tuæ, et laudabilis et gloriosus in sæcula.
32 Benedictus es, qui conspicis abyssos, et sedes super cherubim: et laudabilis et superexaltatus in sæcula. 33 Benedictus es in throno regni tui: et laudabilis et gloriosus in sæcula. 34 Benedictus es in firmamento cæli: et laudabilis et gloriosus in sæcula. 35 Benedicite omnia opera Domini Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 36 Benedicite cæli Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 37 Benedicite Angeli Domini Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 38 Benedicite, omnes aquae, quae super caelos sunt, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 39 Benedicite omnes virtutes Domini Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 40 Benedicite, sol et luna, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 41 Benedicite stellæ cæli Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 42 Benedicite omnis imber, et ros Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 43 Benedicite omnes venti Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 44 Benedicite, ignis et aestus, Domino : laudate et superexaltate eum ve omnibus in perpetuum. 45 Benedicite hieme, et aestatis Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 46 Benedicite, rores et nives, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 47 Benedicite, noctes et dies, Domino : benedicite et superexaltate eum in sæcula. 48 Benedicite lux, et tenebræ Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 49 Benedicite, glacies et frigus, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 50 Benedicite gelu, et frigus Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 51 Benedicite fulgura, et nubes Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 52 Benedicat terra Dominum: laudate et superexaltate eum in sæcula.
53 Benedicite, montes, et colles Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 54 Benedicite universa germinantia in terra Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 55 Benedicite, montes, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 56 Benedicite maria, et flumina Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 57 Benedicite, cete, et omnia quæ moventur in aquis Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 58 Benedicite omnes volucres cæli Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 59 Benedicite, omnes bestiæ et pecora, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 60 Benedicite, filii hominum, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 61 Benedicite, Israël Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 62 Benedicite, sacerdotes Domini, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 63 Benedicite, servi Domini, Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 64 Benedicite, spiritus et animæ justorum, Domino : laudate et superexaltate eum in sæcula. 65 Benedicite sancti, et humiles corde Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. 66 Benedicite Anania, Azaria, Misael Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula: quoniam liberavit nos de inferno, et salvavit nos de manu mortis, et eripuit nos de medio fornacis. et flammam ardentem; de medio ignis liberavit nos. 67 Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in sæculum misericordia eius. 68 Benedicite omnes, qui adoratis Dominum, Deum deorum, laudate et confitemini illi, quoniam in aeternum misericordia eius.
107
108
Caput 1
17 At illa dixit ancillis suis : Afferte mihi oleum et pilas lavandi : et claudite ostia horti, ut me lavet. 18 Feceruntque ut eis imperaverat, et clauserunt ostia paradisi: et egressi sunt ad januas secreti, ut portarent quæ eis præceperat: seniores autem non videbant, quia abscondita erant. 19 et cum exiissent puellarum surgentes duo seniores accurrerunt ad eam dicentes 20 Ecce ostia horti clausa sunt, quia nemo nos videt, et amamus te. propterea consentite nobis, et dormite nobiscum; 21 Si nolueris, testimonium perhibebimus de te, quia puer erat tecum: et idcirco emisisti ancillas tuas ex te. 22 Ingemuit ergo Susanna, et ait: Angustiae sunt mihi undique: si enim hoc egero, mors mihi est: si non potero effugere manus vestras. 23 Melius est mihi incidere in manus tuas, et non facere illud, quam peccare in conspectu Domini. 24 Et exclamavit voce magna Susanna: exclamaverunt autem et senes adversus eam. 25 Currens ergo unum, aperuit ostium paradisi. 26 Cum ergo audissent clamorem famuli domus in paradiso, irruerunt ad ostium ut viderent quidnam fieret. 27 Senes autem cum annuntiassent sermonem, erubescebant servi valde: numquam enim talis erat fama Susanna. 28 Cumque venisset populus ad Ioakim virum eius, venerunt et duo presbyteri pleni iniqua cogitatione adversus Susannam ut interficerent eam. 29 Et dixerunt coram populo: Mittite ad Susannam filiam Chelciæ uxorem Joacim. Itaque miserunt. 30 Et venit cum patre suo, et matre, et filiis et universis cognatis suis. Erat autem Susanna delicata nimis, et pulchra facie. 32 Iusti sunt autem impii ut revelaret faciem eius (erat enim cooperta) ut implerentur pulchritudine eius. 33 Flebant igitur sui, et omnes qui noverant eam.
1 Fuit vir in Babylone, qui dicitur Joacim; 2 Et accepit uxorem nomine Susannam, filiam Chelciæ, pulchram nimis, et timentem Dominum. 3 Et parentes ejus erant justi, et docuerunt filiam suam secundum legem Moysi. 4 Erat autem Ioachim dives valde, et erat ei hortus pulcher- urans domui suae; et ad eum confluebant Iudaei; eo quod omnibus aliis honoratior fuit. 5 Et constituti sunt de populo duo senes iudices in eodem anno, de quibus locutus est Dominus: Quia egressa est iniquitas de Babylone a senioribus iudicibus, qui videbantur regere populum. 6 Isti frequentabant domum Ioakim, et veniebant ad eos omnes, qui habebant iudicia. 7 Cum autem populus revertisset per meridiem, venit Susanna in hortum viri sui, ut ambularet. 8 Et videbant eam senes quotidie ingredientem, et deambulantem: et exarserunt in die illa: ut ad eam libidinem accenderetur. 9 Et everterunt sensum suum, et declinaverunt oculos suos, ut non viderent cælum, neque recordarentur judiciorum justorum. 10 Et licet ambo vulnerati fuerint amore, non audebat alter alteri ostendere dolorem suum. 11 Confusi sunt enim indicare eis concupiscentiam suam, quæ cupierunt facere. 12 Observabant autem diligenter de die in diem ut viderent eam. 13 Dixitque alter ad alterum: Eamus domum, quia hora prandii est. 14 Egressis autem illis, diviserunt se ab invicem, et revertentes venerunt in eundem locum. et posteaquam inter se causam petierunt, agnoverunt libidinem suam: tunc ambo simul constituerunt, cum eam solam invenirent. 15 Et factum est, cum tempus opportunum observarent, intravit sicut prius cum duabus puellis, et volebat lavari in horto. 16 Et non erat ibi corpus nisi duo seniores, qui se absconderant, et custodiebant eam.
109
34 Consurgentes autem duo presbyteri in medio populi, posuerunt manus suas super caput ejus. 35 Quæ flens suspexit ad cælum: erat enim cor ejus fiduciam habens in Domino. 36 Et dixerunt presbyteri: Cum deambularemus in pomario soli, ingressa est hæc cum duabus puellis: et clausit ostia pomarii, et dimisit puellas. 37 Venitque ad eam adolescens, qui erat absconditus, et concubuit cum ea. 38 Tunc nos, qui stabant in angulo paradisi, videntes hanc malitiam, cucurrimus ad eos. 39 Et cum vidissemus eos, non potuimus tenere nos: fortius enim erat quam nos, et aperuimus ostium, et exsiluimus. 40 Hanc autem cum apprehendissemus, interrogavimus quis esset adolescens, et noluit indicare nobis: hæc testamur. 41 Credidit ergo eis multitudo quasi seniores et judices populi: et ipsi condemnaverunt eam ad mortem. 42 Et exclamavit voce magna Susanna, et dixit: Deus sempiterne, qui nosti mysteria, et scis omnia antequam fiant. 43 Scitis quoniam falsum testimonium tulerunt contra me, et ecce ego morior. quas isti malitiose contra me fecerunt numquam. 44 Exaudivit autem Dominus vocem eius. 45 Cum ergo duceretur ad mortem, suscitavit Dominus spiritum sanctum adolescentis, cui nomen Daniel: 46 { Qui clamat voce magna: A sanguine hujus mulieri ego sum. 47 Et conversus omnis populus ad eum, dixit: Quis est hic sermo, quem locutus es? 48 Et stans in medio eorum dixit: Sic stulti estis, filii Israel, ut sine interrogatione et scientia veritatis condemnaveritis filiam Israel? 49 Revertimini ad judicium, quia falsum testimonium locuti sunt contra eam. 50 Et conversus omnis populus ad eum festinavit, et seniores dixerunt ad eum: Veni, et sede in nos, et ostende nobis: quoniam Deus dedit tibi honorem senioris. 51 Et dixit ad eos Daniel: “ Auferte duos istos longe ab invicem, et diiudicabo eos. 52 et ut seclusi ab invicem vocavit unum ex ipsis et ait illi qui inveteratus es in iniquitate
110
nunc manifesta sunt peccata tua quae ante fecisti 53 Dixisti enim falsum judicium, et damnasti innocentem: et dimisisti nocentes. quamvis Dominus dicat: Innocentem et iustum non occides. 54 Nunc ergo si vidisti eam, dic sub qua arbore videris eos colloquentes sibi. Qui responderunt : Sub schino. 55 Et ait Daniel: Recte. mentitus es in caput tuum; nunc enim angelus Dei accepit sententiam Dei, ut incidat te in duas partes. 56 Et amovit eum, et jussit afferri alterum, dixitque ad eum: Semen Chanaan, et non Juda: species decepit te, et concupiscentia subvertit cor tuum. 57 Sic fecistis filias Israel, et ipsi timebant te: filia autem Iuda non sustinuit iniquitatem vestram. 58 Nunc ergo dic mihi : Sub qua arbore collegisti eos ? Qui responderunt : Sub ilice. 59 Dixit ergo ei Daniel: “ Bene! mentitus es in caput tuum: angelus enim Dei exspectat gladium ut incidat te, ut perdat te. 60 et exclamavit voce magna omnis populus et laudavit Deum qui salvos facit sperantes in se 61 Et surrexerunt contra duos presbyteros: Daniel enim ipsorum ore falsum testimonium redarguit. 62 Et fecerunt illis secundum legem Moysi, sicut proximo suo facere cogitaverunt, et interfecerunt eos. Et sic salvatus est sanguis innocens in die illa. 63 Helcias ergo et uxor eius laudaverunt Deum pro filia sua Susanna cum Ioachim marito eius et cognatis omnibus, quia non esset inventa in ea res turpis. 64 Daniel autem factus est magnus in conspectu populi a die illa.
111
Caput 1
20 Et ait rex: Video vestigia virorum et mulierum, et infantium. Et iratus est rex. 21 Et acceperunt sacerdotes cum uxoribus suis et filiis suis, et ostenderunt ei ostia secreta, in quibus intrabant, et consumpsit ea quae erant super mensam. 22 Occidit ergo illos rex, et tradidit Bel in potestatem Danielis: qui subvertit eum, et templum ejus. 23 Et erat in eodem loco draco magnus, quem colebant Babylonii. 24 Dixit autem rex Danieli: “Numquid et tu dices hoc, quod aereum est? Vivit, comedit et bibit; non potes dicere quia non est deus vivens: ergo adorate eum. 25 Dixitque Daniel regi: Dominum Deum meum adorabo: ipse est enim Deus vivens. 26 Tu autem rex da mihi potestatem, et interficiam draconem sine gladio et baculo. Et ait rex: Do tibi. 27 Tulit ergo Daniel picem, et adipem, et pilos, et vidit eos: et fecit massas earum, et dedit in os draconis, et diruptus est draco: et Daniel dixit: Ecce dii estis. adoremus. 28 Quod cum audissent Babylonii, indignati sunt vehementer: et congregati sunt contra regem, dicentes: Iudaeus factus est rex: Bel destruxit, draconem interfecit, et sacerdotes occidit. 29 Et dixerunt cum venissent ad regem: Trade nobis Danielem, alioquin interficiemus te et domum tuam. 30 Vidit ergo rex quod irruerent in eum vehementer:et necessitate compulsus tradidit eis Danielem. 31 Qui misit eum in lacum leonum, et erat ibi sex dies. 32 Erant autem in lacu leonum septem, et dabant eis per singulos dies duo corpora, et duas oves: quæ tunc non datae sunt eis, ut devorarent Danielem. 33 Erat autem in Iudaea propheta, nomine Habacuc, qui fecerat pultem, et fregisset panem in alveolo, et ibat in campum ut deferret messoribus. 34 Dixitque angelus Domini ad Habacuc: Fer prandium, quod habes in Babylonem Danieli, qui est in lacu leonum. 35 Et dixit Habacuc : Domine, Babylonem non vidi. neque scio ubi sit lacum. 36 Et apprehendit eum angelus Domini in vertice eius, et portavit eum capillo capitis sui: posuitque eum in Babylone supra lacum in impetu spiritus sui. 37 Et clamavit Habacuc, dicens: Daniel, Daniel, accipe prandium quod misit te Deus. 38 Et ait Daniel: Recordatus es mei, Deus, et non dereliquisti quaerentes te, et diliges te. 39 Surgensque Daniel comedit. Porro angelus Domini restituit Habacuc confestim in loco suo. 40 Venit ergo rex die septimo ut plangeret Danielem: et venit ad lacum, et introspexit, et ecce Daniel sedebat. 41 Et clamavit rex voce magna, dicens: Magnus, Domine Deus Danielis, et non est alius præter te. 42 Et eduxit eum in lacum, et ibat, et devoravit os eius in fovea: et conteretur.
1 Et rex Astyages appositus est ad patres suos, et suscepit Cyrus Persarum regnum eius. 2 Locutusque est Daniel cum rege, et honoratus est super omnes amicos suos. 3 Erat quoque idolum apud Babylonios nomine Bel: et impendebantur in eo per dies singulos similæ artabæ duodecim, et oves quadraginta, vinique amphoræ sex. 4 Et adoravit rex, et ibat per singulos dies ad adorandum illud: Daniel autem adoravit Deum suum. Dixitque ei rex: Quare non adoras Bel? 5 Qui respondens ait: Quia non colo idola manufacta, sed viventem Deum, qui creavit caelum et terram, et habet potestatem omnis carnis. 6 Et dixit rex ad eum : Non videtur tibi esse Bel vivens Deus ? Videsne quanta quotidie comedat et bibat? 7 Et ait Daniel arridens: Ne erres rex: iste enim intrinsecus luteus est, et forinsecus aereus, neque comedit neque bibit. 8 Iratusque rex, vocavit sacerdotes suos, et ait eis: Si non dixeritis mihi quis iste est qui comedat impensas has, moriemini. 9 Si autem ostenderitis quoniam Bel comedat eos, morietur Daniel, quia blasphemavit in Bel. Et dixit Daniel regi: Fiat iuxta verbum tuum. 10 Erant autem sacerdotes Bel septuaginta, exceptis uxoribus et filiis eorum. Et venit rex cum Daniele in templum Bel. 11 Dixerunt ergo sacerdotes Bel: Ecce egredimur: sed tu, rex, pone cibum, et pone vinum, et claude ostium, et signate anulo tuo. 12 Et cras, cum ingressus fueris, non invenis quod comederit Bel omnia, morte moriamur: alioquin Daniel mentitur contra nos. 13 Et contumeliis affecerunt: nam sub mensa intraverunt secreti introitus, per quem intraverunt continue, et consumpsit ea. 14 Quibus egressis, constituit rex escas coram Bel. Praecepit autem Daniel servis suis ut afferrent cinerem, et prostrati per totum templum in conspectu regis unius: tunc egressi sunt, et clauserunt ostium, et signaverunt anulo regis: et profecti sunt. 15 Noctu autem venerunt sacerdotes cum uxoribus et liberis, sicut facere consuerant, et comederunt et biberunt. 16 Surrexit autem rex primo diluculo, et Daniel cum eo. 17 Et ait rex: Num signa sunt, et Daniel? At ille respondit : Etiam, rex, sunt. 18 Cumque aperuisset ostium, intuitus rex mensam, exclamavit voce magna: Magnus es Bel, et non est apud te dolus quisquam. 19 Et risit Daniel: et tenuit regem ne ingrederetur intro:et dixit: Ecce pavimentum, animadverte cuius vestigia sint haec.
112
113
Domine, omnipotens Deus patrum nostrorum, Abraham, Isaac et Iacob, et semini eorum iusti; qui fecisti caelum et terram cum omni ornatu suo; qui verbo mandati tui devinxit mare; Qui conclusisti abyssum, et signasti terribili et glorioso nomine tuo. quem omnes timent et a facie tua contremiscunt; Non enim potest majestas gloriae tuae sustineri, et importabilis est ira tua adversus peccatores. tu enim es Altissimus Dominus, magnae misericordiae, longanimis, multum misericors, et poenitens malorum hominum. Tu, Domine, secundum magnam bonitatem tuam, promisisti poenitentiam et remissionem his, qui tibi peccaverunt: et infinitae misericordiae tuae poenitentiam constituisti peccatoribus, ut salvi fiant. Tu ergo, Domine, qui es Deus iustorum, non poscis poenitentiam iustis, sicut Abraham, et Isaac, et Iacob, qui non peccaverunt in te; tu autem peccatori posuisti mihi paenitentiam, quoniam ego peccavi super numerum harenae maris. Iniquitates meae, Domine, multiplicatae sunt: iniquitates meae multiplicatae sunt, et non sum dignus videre altitudinem caeli prae multitudine iniquitatum mearum. incurvatus sum multis ferreis vinculis, quæ non possum levare caput meum, nec habere aliquam remissionem: quoniam irritavi iram tuam, et feci malum coram te: non feci voluntatem tuam, nec custodivi mandata tua. abominationes facient, et multiplicant delicta. Nunc ergo flecto genua cordis mei, deprecans te gratia. Peccavi, Domine, peccavi, et iniquitates meas agnosco: unde oro te, parce mihi, Domine, dimitte mihi, et ne perdas me in iniquitatibus meis. ne in aeternum irascaris mihi, reservans mihi malum; neque condemnabitis me ad inferiores partes terræ. Quoniam tu es Deus poenitentium Deus; et in me omnem bonitatem tuam ostendes quoniam indignum me salvum facies secundum magnam misericordiam tuam Propterea confitebor tibi in sæcula omnibus diebus vitæ meæ: quia laudant te omnes virtutes cælorum, et tua est gloria in sæcula sæculorum. Amen.
114
115
Caput 1 1 Et factum est, postquam Alexander filius Philippi Macedo, qui venit de terra Chettiim, percussisset Darium regem Persarum et Medorum, regnavit pro eo primus in Graeciam, 2 et fecit bella multa et munitiones multas vicit et occidit reges terrae 3 Et perambulavit fines terræ, et accepit spolia gentium multarum, ita ut quievit terra coram eo. unde elevatum est et elevatum est cor eius. 4 Et congregavit exercitum magnum fortem, et regnavit super nationes, gentes, et reges, qui facti sunt ei in tributa. 5 Post haec autem aegrotavit et videns eum moreretur. 6 Et vocavit pueros suos honorabiles, et nutritos cum eo ab adolescentia sua, et divisit illis regnum suum, cum adhuc viveret. 7 Regnavit itaque Alexander annis duodecim et mortuus est. 8 Et portaverunt servi ejus singuli in loco suo. 9 Et post mortem eius omnes sibi coronas posuerunt; feceruntque filii eorum post eos annis multis et multiplicata sunt mala in terra 10 Et exiit ex eis radix pessima Antiochus, qui cognominatus est Epiphanes, filius Antiochi regis, qui fuerat Romae obses, et regnavit anno centesimo tricesimo septimo regni Graecorum. 11 In diebus illis exierunt ex Israel iniqui viri, et suadebant multis, dicentes: Eamus et ineamus foedus cum gentibus, quae sunt in circuitu nostro: quia ex quo recessimus ab eis, contristati sumus valde. 12 Placuit ergo eis haec ratio. 13 Tunc quidam de populo sic locuti sunt: Et abierunt ad regem, et dedit illis potestatem ut facerent justitiam gentium: 14 Et ædificaverunt gymnasium in Jerusalem juxta ritum gentium: 15 et praeputiati facti sunt et dereliquerunt pactum sanctum et copulaverunt se gentibus et venundati sunt ad faciendum malum 16 Cum autem regnum Antiochi constitutum esset, regnare in Aegypto cogitavit, ut duorum regnorum potiretur imperio. 17 Et intravit in Ægyptum cum multitudine magna, in quadrigis, et elephantis, et equitibus, et classe magna, 18 et bellum fecit adversus Ptolemæum regem Ægypti. multique ad mortem vulnerati sunt. 19 Et possederunt civitates munitas in terra Ægypti, et diripuerunt spolia ejus. 20 Et postquam percussit Antiochus Ægyptum, et iterum reversus est centesimo quadragesimo tertio anno, et ascendit contra Israël et Jerusalem cum multitudine magna, 21 Et introivit in templum, et tollens altare aureum, et candelabrum de lumine, et omnia vasa ejus, 22 Mensam quoque panum, et vasa phialas, et phialas. et thuribula aurea, et velamen, et diadema, et ornamenta aurea, quae erant ante templum, omnia detraxit.
116
23 Sed et argentum, et aurum, et vasa pretiosa, tulit : et thesauros absconditos, quos invenit. 24 Quibus omnibus sublatis, abiit in terram suam, faciens caedem magnam, et locutus est superbia magna. 25 luctus quoque magnus factus est in Israhel in omni loco ubi illi erant 26 Itaque principes et seniores lugebant, virgines et iuvenes infirmati sunt, et species mulierum immutata est. 27 Omnis sponsus sumpsit lamentationem, et quae sedebat in thalamo, maeror erat; 28 Commotaque est terra habitantibus in eo, et omnis domus Jacob texit confusione. 29 Post duos vero annos completis annis, misit rex principem tribunum in civitates Juda, qui venit in Jerusalem cum turba multa, 30 Et locutus est ad eos verba pacifica, et omnes dolos: cum enim credidissent ei, corruit super civitatem: et percussit eam plaga magna, et perdidit populum multum ex Israël. 31 Et cum spoliasset civitatem, succendit eam, et domos ejus undique destruxit. 32 Mulieres autem et pueros ceperunt et possederunt iumenta; 33 Et ædificaverunt civitatem David muro magno et munito, et turribus firmis: et ædificaverunt eis munitionem. 34 et posuerunt in ea gentem peccatricem viros impios et munierunt se in ea 35 et armis et cibariis reposuerunt eam et congregantes spolia Hierusalem reposuerunt ibi et facti sunt in laqueum 36 Ad insidiandum enim erat sanctuarium, et adversarius malus Israël. 37 Et effuderunt sanguinem innocentem per circuitum sanctificationis, et polluerunt illud: 38 ita ut fugerent propter eos habitatores Jerusalem, et facta est habitatio extraneorum civitas, et facta esset aliena ab his qui nati sunt in ea. et filii eius reliquerunt eam. 39 Vastata est sicut desertum, sanctificatio eius, in luctum conversae sunt convivia eius, sabbata eius in opprobrium, gloria eius in despectum. 40 Secundum gloriam eius, multiplicata est ignominia eius, et sublimitas eius conversa est in luctum. 41 Et scripsit rex Antiochus toto regno suo, ut omnes unus esset populus. 42 et relinquent unusquisque leges suas, et consenserunt omnes gentes juxta imperium regis. 43 Sed et multi ex Israel consentiebant religioni eius, et sacrificabant idolis, et polluebant sabbatum. 44 Misit enim rex litteras per nuntios in Jerusalem et civitates Juda, ut sequerentur leges gentium novas, 45 et holocausta, et sacrificia, et libamina, ne intermittas in templo; et sabbata et dies festos polluant; 46 et sanctuarium et sanctum polluite, 47 aras et lucos et fana idolorum immolate carnes porcinas et bestias immundas; 48 ut et filios suos incircumcisos relinquerent, et abominarentur animas suas omni immunditia et profanatione.
49 ut obliviscantur legem et omnia praecepta mutent. 50 Quisquis autem non fecerit juxta præceptum regis, morietur. 51 Similiter et in universo regno suo scripsit, et constituit præpositos omni populo, ut præcipiat civitatibus Juda sacrificare per civitates. 52 Tunc multi congregati sunt ad eos, omnes qui dereliquerunt legem. et commiserunt mala in terra. 53 et ejecerunt Israelitas in abscondita, quocumque fugerant, in auxilium suum. 54 et quintadecima die mensis Casleu centesimo quadragesimo quinto anno statuerunt abominationem desolationis super altare et per civitates Iuda in circuitu aedificaverunt altaria 55 et ante ianuas domorum suarum et per plateas adolebat incensum. 56 et libros legis, quos invenerant, dissipatos, combusserunt eos igni. 57 et quicumque inventus est in aliquo libro testamenti, vel si quis in lege commisit, iussum regis erat, ut interficerent eum. 58 Sic fecerunt per auctoritatem suam filiis Israel singulis mensibus, quotquot reperiebantur in civitatibus. 59 Igitur quinto et vigesimo die mensis sacrificabant super altare, quod erat super altare Dei. 60 Eo tempore quo jusserat, mulieres quædam, quæ filios suos circumciderentur, occiderunt. 61 et infantes suspenderunt circa cervices suas et spoliaverunt domos suas et occiderunt eos, qui circumcisi erant. 62 Sed multi in Israel certaverunt et confirmaverunt in semetipsis ne quicquam immundum comederent. 63 Propterea magis mori, ut non contaminarentur escis, et ne violarent sanctum testamentum: et mortui sunt. 64 Et facta est ira magna super Israel valde. Caput 2 1 In diebus illis surrexit Matthathias filius Joannis, filii Simeonis, sacerdos filiorum Joarib, ab Jerosolymis, et habitavit in Modin. 2 Et habuit quinque filios, Joann. 3 Simon; Thassi dicitur: 4 Judas, qui vocatus est Maccabaeus; 5 Eleazar Avaran cognominatus est et Ionathas qui cognominatus est Apphus 6 Videns autem blasphemias quæ factæ sunt in Juda et Jerusalem, 7 dixit: “ Vae mihi! quare nata sum videre miseriam populi mei et civitatis sanctae et habitare ibi, cum tradita esset in manu inimici, et sanctuarium in manu alienorum? 8 Factum est templum eius sicut homo sine gloria. 9 Vasa gloriosa ejus in captivitatem ablata sunt, infantes ejus interfecti sunt in plateis, juvenes ejus in gladio inimici. 10 Quae gens non habuit regni sui partem, et praedae illius accepit? 11 Omnia vasa ejus sublata sunt. libera facta est ancilla. 12 Et ecce sancta nostra pulchritudo et gloria nostra desolata est, et polluerunt eam Gentes.
117
13 Ad quid ergo vivemus? 14 Et sciderunt Matthathias et filii eius vestimenta sua et induerunt cilicio et luxerunt valde. 15 Interea ministri regis, qui ad defectionem concitaverunt populum, venerunt in Modin civitatem, ut immolarent sibi. 16 Et cum venissent ad eos multi ex Israel, Matthathias et filii eius convenerunt. 17 Et responderunt ministri regis, et dixerunt ad Matthathiam sic: Tu es princeps et honorabilis et magnus in civitate hac, et confortatus filiis et fratribus. 18 nunc ergo veni prior et imple mandatum regis sicut fecerunt omnes gentes et viri Iuda et qui remanserunt in Hierusalem sic et tu et domus tua in numero regis amici, et tu et filii tui argento et auro et multis praemiis decorabuntur. 19 Et respondit Matthathias, et locutus est voce magna: Et omnes gentes, quae sub regno regis sunt, obediant ei, et omnes a religione patrum suorum defluant, et de mandatis illius agant consentientes. 20 ego autem et filii et fratres mei ambulabo in testamento patrum nostrorum 21 Absit. 22 Non audiemus verba regis, ut egrediamur a religione nostra, sive ad dexteram, sive ad sinistram. 23 Et cum hæc verba dimisisset, venit unus ex Judæis in conspectu omnium, ut immolaret super altare, quod erat in Modin, juxta præceptum regis. 24 Quod cum vidisset Matthathias, zelo succensus est, et renes ejus tremuerunt : nec potuit sustinere juxta judicium suum iracundiam, quare cucurrit, et occidit eum super altare. 25 Legatum quoque regis, qui ad immolandum homines coegit, eo tempore occidit, et altare destruxit. 26 Æmulavit ergo legem Dei, sicut fecit Phinees Zambri filio Salom. 27 Et clamavit Matthathias voce magna per civitatem, dicens: Si quis æmulator legem et fœdus servat, me sequatur. 28 Et fugit ipse et filii ejus in montes, et reliquerunt omnia quæ habebant in civitate. 29 Tunc descenderunt multi quaerentes justitiam et judicium in solitudinem, ut habitarent ibi; 30 Ipsi, et infantes eorum, et uxores eorum. et pecora; quia aggravatae sunt angustiae super eos. 31 Nunciatumque est servis regis et exercitui qui erat in Jerusalem in civitate David, et viri quidam qui destruxerant regis imperium, descenderunt in abscondita in solitudine, 32 Et secuti sunt eos plures, et oppresserunt eos, et expugnaverunt eos die sabbati. 33 et dixerunt ad eos: Sufficite quod hactenus fecistis; Egredimini, et facite juxta imperium regis, et vivetis. 34 Et dixerunt: Non exibimus, neque faciemus verbum regis, ut polluamus diem sabbati. 35 Itaque celeriter pugnatum est. 36 illi autem non responderunt eis neque miserunt in eos lapidem neque loca in quibus latebant steterunt
37 Dixerunt: “ In innocentia nostra moriamur omnes; caelum et terra testificabuntur pro nobis quoniam iniuste occidistis. 38 Et surrexerunt contra eos in sabbato, et interfecerunt eos cum uxoribus suis, et parvulis, et jumentis eorum numero mille. 39 Et hoc intellexerunt Matthathias et amici eius, et planxerunt eos valde. 40 Dixit autem unus ad alterum : Si omnes fecerimus sicut fratres nostri fecerunt, et non pugnemus pro animabus nostris et legibus contra gentes, nunc citius disperdent nos a terra. 41 In illo ergo tempore decreverunt dicentes: "Quisquis venerit ad proelium nobiscum in sabbato, pugnemus contra eum; nec omnes moriemur, sicut fratres nostri, qui in absconditis interfecti sunt. 42 Venerunt autem ad eum congregati de Assideriis, qui erant potentes ex Israël, et omnes qui voluntarie astiterunt in lege. 43 sed et omnes, qui fugerant, iuncti sunt illis, et astiterunt eis. 44 Et miserunt manus suas, et percusserunt in ira sua peccatores, et viros iniquos in ira sua: reliqui autem fugerunt in Gentes in adiutorium suum. 45 Et circuivit Matthathias et amici eius, et destruxit altaria. 46 et quoscumque inuenerunt in finibus Israel incircumcisorum, hos fortiter circumciderunt. 47 Persequebantur superbi, et opus eorum directum est in manibus eorum. 48 Et levaverunt legem de manu gentium, et de manu regum : et non sinebant eum triumphare. 49 Cum autem appropinquaret tempus ut moreretur Matthathias, dixit filiis suis: Nunc habet superbiam et increpationem, et tempus perditionis, et irae furoris. 50 Nunc ergo, filii, aemulamini legem et date animas vestras in foedus patrum vestrorum. 51 Memores estote quod operati sunt patres nostri in tempore suo. sic accipietis magnum honorem et nomen sempiternum. 52 Abraham nonne in tentatione inventus est fidelis, et reputatum est illi ad justitiam? 53 Ioseph in tempore tribulationis suæ custodivit mandatum, et factus est dominus Ægypti. 54 Phinees pater noster zelans et fervens obtinebat pactum sacerdotii æterni. 55 Iesus ad implendum verbum iudex factus est in Israel. 56 Caleb, dum testificatur in ecclesia, accepit hæreditatem terræ. 57 David quoniam misericors possedit solium regni aeterni. 58 Elias, pro zelo et ardore pro lege assumptus est in caelum. 59 Ananias, Azarias, et Misael ex flamma salvati sunt credentes. 60 Daniel propter innocentiam suam liberatus est de ore leonum. 61 et sic cogitate in omni tempore, ut non vincatur qui confidit in eo.
118
62 Noli timere verba hominis peccatoris, quoniam stercora et vermis erit gloria eius. 63 hodie extolletur, et cras non invenietur: quia conversus est in pulverem, et cogitatio ejus inutilis facta est. 64 Itaque, filii mei, estote viri robusti, et ostendite vos per legem. per eam enim gloriam consequemini. 65 Et ecce Simon frater vester, scio quod vir consilii est, ipsum audite semper: ipse erit vobis pater. 66 Iudas Maccabaeus: a iuventute sua robustus et fortis esto: sit vester dux, et pugna populi. 67 accipite et vobis omnes qui custodiunt legem et vindicate iniuriam populi vestri. 68 Retribuite retributionem gentibus, et mandata legis attendite. 69 Et benedixit eis, et appositus est ad patres suos. 70 Et defunctus est anno centesimo quadragesimo sexto, et sepelierunt eum filii eius in sepulchris patrum suorum in Modin, et planxerunt eum omnis Israel planctu magno. Caput 3 1 Et surrexit Iudas filius eius, nomine Maccabaeus. 2 Et omnes fratres ejus adjuverunt eum, et fecerunt omnes qui tenebantur cum patre suo. 3 Et accepit populum suum magnum honorem, et lorica induens se sicut gigas, et cingit loricam ejus in circuitu ejus, et proelia fecit castra in gladio suo. 4 Similis factus est leoni in operibus suis, et sicut catulus leonis rugiens in venatione sua. 5 Quia persecutus est iniquos, et quærebat eos, et affligentes populum suum succendit. 6 Propter quod timuerunt eum peccatores, et conturbati sunt omnes qui operabantur iniquitatem, quoniam in manu ejus salus est. 7 Et exacerbavit reges multos, et lætificavit Jacob in operibus suis, et in sæcula memoria ejus. 8 Et perambulabat civitates Juda, destruens impios ex eis, et avertens furorem ab Israël. 9 Et ipse erat inclitus in extremis finibus terræ, et perituros suscepit. 10 Et congregavit Apollonius gentes, et de Samaria venit ad pugnam contra Israël. 11 Quod ut vidit Judas, occurrit illi: et percussit eum, et occidit eum: et multi corruerunt, reliqui vero fugerunt. 12 Propter quod accepit Judas spolia eorum, et gladium Apollonii, et omni vita sua pugnavit in eo. 13 Cum autem audisset Seron, princeps exercitus Syriæ, dicit quod Judas congregatus est ad eum multitudinem et turmam fidelium, ut secum venirent ad prælium: 14 Ait: "Ego accipiam nomen et honorem in regno;" vadam enim cum Iuda et qui cum eo sunt, qui contemnunt praeceptum regis. 15 Et paravit eum ut ascenderet, et ivit cum eo manus magna impiorum in auxilium, et vindicaretur a filiis Israël. 16 Et cum appropinquasset ad ascensum Bethoron, exivit Judas obviam ei cum modica turba: 17 Qui cum viderent venientem exercitum ad se, dixit ad Judam: Quomodo poterimus tam pauci dimicare contra
tantam multitudinem, et tam robustam, qui parati sumus tota die jejunio deficere? 18 ad quos respondens Iudas non est difficile multis concludi in manibus paucorum et cum Deo caeli unum est, ut eruat in multitudine magna vel modica. 19 non est enim victoria pugnae in multitudine castrorum sed de coelo virtus. 20 In multa superbia et iniquitate veniunt adversum nos, ut disperdant nos, et uxores ac liberos, ac diripiant nos: 21 Sed nos pro vita et legibus nostris certamus. 22 Et projiciet eos Dominus ante faciem nostram: et vos ne timueritis eos. 23 Qui cum desiisset loqui, subito insiluit super eos: et Seron, et exercitus ejus coram eo ceciderunt. 24 Persecutique sunt eos descensu Bethoron usque ad campum, ubi interfecti sunt quasi octingenti viri; reliqui vero fugerunt in terram Philisthim. 25 Et cœpit timor Judae et fratrum ejus, et expavescebat valde incidere in gentes in circuitu eorum, 26 Et pervenit usque ad regem fama eius, et de præliis Iuda loquebantur omnes gentes. 27 Et audivit Antiochus rex, et iratus est. Et misit et congregavit omnes exercitus regni sui, exercitum fortissimum. 28 Aperiens autem thesaurum suum, dedit militibus stipendium in annum, et jussit eos paratos esse, quandocumque opus fuerit. 29 verumtamen, cum videret pecuniam thesauri sui defecisse, et parvam ruri esse tributa propter dissensionem ac pestilentiam, quam adtulerat in auferendis legibus quae antiquitus fuerant. 30 Timebat ne diutius crimina ferre posset, neque tam largiter, quam antea, largiebatur: abundaverat enim super reges qui fuerunt ante eum. 31 Contristatus itaque animo, statuit in Persidem ire, et accipere tributa regionum, et congregare pecuniam multam. 32 Et reliquit Lysiam, virum nobilem, et unum de stirpe regia, ut videret res regis a flumine Euphrate usque ad terminos Ægypti. 33 et ut deduceret Antiochum filium eius, donec veniret, iterum. 34 Tradiditque illi partem militum, et elephantos, et præcepit ei omnia quæ facere voluit, sicut et de his qui habitabant in Juda et in Jerusalem: 35 ut mitteret in eos exercitum ut disperderet et deleret fortitudinem Israhel et reliquias Hierusalem et auferret monumentum eorum de loco illo 36 et ut collocaret in omnibus finibus eorum alienos, et sorte divideret terram eorum. 37 Et adsumens rex partem virium, quæ remanserat, et recessit ab Antiochia civitate sua anno centesimo quadragesimo septimo. Et transgressus flumen Euphraten, ibat per regiones altas. 38 Tunc elegit Lysias Ptolemæum filium Dorymenis, Nicanorem, et Gorgiam, viros fortes amicos regis. 39 Et misit cum eis quadraginta millia peditum, et septem millia equitum, ut venirent in terram Juda, et disperderent eam, sicut præceperat rex.
119
40 Et cum omni virtute sua profecti, castrametati sunt ab Emmaus in campestribus. 41 Et mercatores regionis, cum audissent famam eorum, acceperunt argentum et aurum cum servis nimis, et venerunt in castra, ut emerent filios Israel servis: sed et imperium Syriae et terrae Philisthinorum. se eis coniunxerunt. 42 Ut vidit Iudas et fratres eius, quia multiplicatae sunt miseriae, et copiae castrametati sunt in finibus eorum: sciebant enim quod praeceperat rex ut disperderet populum, et deleret eos. 43 Dixeruntque ad invicem : Redeamus casum populi nostri, et pugnemus pro populo nostro et pro sanctuario. 44 Et congregata est multitudo, ut parati essent ad proelium et orarent, et rogarent misericordiam et misericordiam. 45 Jerusalem vacuefacta est in deserto, absque liberis qui egrediebantur vel egrediebantur. gentes ibi habitabant; et sublatus est gaudium ex Jacob, et cessavit organum in cithara. 46 Congregatique sunt filii Israel et venerunt in Maspha contra Ierusalem; In Maspha enim erat locus ubi orabant in Israel. 47 et ieiunaverunt in die illa et induerunt saccos et miserunt cinerem super capita sua et sciderunt vestimenta sua 48 et librum legis aperuisti, in quo gentes quæsierunt depingere similitudinem imaginum suarum. 49 Attulerunt et vestes sacerdotales, et primitias, et decimas: et nazaræi concitaverunt, qui compleverunt dies suos. 50 Et clamaverunt voce magna ad cælum, dicentes: Quid faciemus istis, et quo tollemus eos? 51 Adtrita est enim et contaminata sanctificatio tua, et sacerdotes tui in tristitia et humiliati sunt. 52 Et ecce gentes convenerunt adversum nos ut disperdant nos: quæ cogitant contra nos, tu scis. 53 Quomodo poterimus resistere eis, nisi tu Deus auxiliator noster es ? 54 Tunc tubis exclamaverunt voce magna. 55 Et post haec constituit Iudas duces populi, tribunos, et centuriones, et pentacontarchos, et decuriones. 56 Domos autem ædificantes, et despondentes uxores: et plantantes vineas, et timuerunt, his præcepit ut reverterentur unusquisque in domum suam secundum legem. 57 Et moverunt castra, et applicuerunt ad austrum Emmaus. 58 Et ait Judas: Armate vos, et estote viri robusti, et estote parati ad diluculum ut pugnetis contra nos nationes istas, quæ convenerunt adversum nos, ut deleret nos et sanctificationem nostram. 59 Melius est enim nos in bello mori quam videre calamitates populi nostri et sanctuarii nostri 60 Sed, sicut voluntas Dei est in caelo, ita et fecit. Caput 4 1 Gorgias inde, quinque milia peditum et mille equites optimos, nocte castra movit;
2 ut irrueret in castra Judaeorum, et repente percuteret eos. Viri autem munitionis erant duces eius. 3 Et audivit Judas, et ipse transtulit cum eo viros fortes, ut percuteret exercitum regis, qui erat in Emmaus, 4 Adhuc copiae ex castris dispersae erant. 5 interea venit Gorgias nocte in castra Iudae et neminem ibi inveniens in montibus quaerebat eos quia dixit hii a nobis fugiunt 6 Ut autem dies factus est, præbebat se Judas in campo cum tribus millibus viris, qui tamen non habebant arma neque gladios in mente eorum. 7 Et viderunt castra gentium valida et loricatos et equitatus in circuitu eorum; hi belli periti erant. 8 Dixit ergo Judas viris, qui cum eo erant: Ne timueritis multitudinem eorum, et impetum eorum ne formidetis. 9 Mementote quomodo traditi sint patres nostri in mari Rubro, cum persecutus sit eos pharao exercitui; 10 nunc ergo clamemus in caelum si forte misereatur nostri et memores testamenti patrum nostrorum et disperdamus exercitum istum ante faciem nostram hodie 11 ut sciant omnes gentes quoniam unus est qui liberat et salvat Israhel 12 Tunc levaverunt alieni oculos suos, et viderunt eos esse contra se venientes. 13 Exierunt de castris ad bellum. qui autem cum Iuda erant, tuba cecinerunt. 14 Et commiserunt prælium, et gentes turbatæ sunt in campum. 15 Novissimi autem omnes interfecti sunt in gladio, qui persecuti sunt eos usque Gazera, et in campestribus Idumææ, et Azoti, et Jamniæ: et occisi sunt ex eis super tria millia hominum. 16 Et iterum reversus est Iudas cum exercitu suo ne persequeretur eos: 17 et dixerunt ad populum: Nolite concupiscere præda, quando pugnatum est contra nos: 18 et Gorgias et exercitus eius iuxta nos sunt in monte: sed state contra inimicos nostros, et expugnate eos, et post hoc audacter accipite spolia. 19 Adhuc eo loquente Iudas, ecce pars illorum apparuit de monte. 20 Qui cum vidissent Judæos in fugam se convertisse, et tabernacula comburere. Fumus enim, qui viderat, narrabat quid fiebat. 21 Ut autem hæc cognoverunt, timuerunt valde: et videntes castra Judæ in campo paratum ad pugnam, 22 Omnes fugerunt in terram alienigenarum. 23 Et reversus est Iudas spolians tabernacula, in quibus accepit aurum multum, et argentum, et hyacinthinum, et purpuram maris, et divitias multas. 24 Et conversi, hymnum canebant, et benedicebant Deum in cælum, quoniam bonus est, quoniam in sæculum misericordia ejus. 25 Fecitque Israël salutem in die illa. 26 Venerunt autem omnes alieni, qui evaserant, et nuntiaverunt Lysiae quod factum fuerat. 27 Qui cum audisset, turbatus est et dissolutus, quia nec talia quae placita erant Israeli, nec talia quae ei rex praeceperat, evenerunt.
120
28 Sequenti igitur anno Lysias congregavit sexaginta millia peditum electorum, et equitum quinque millia, ut eos subjiceret. 29 Et venerunt in Idumæam, et castra posuerunt in Bethsura, et occurrit illis Judas cum decem millibus viris. 30 Et videns exercitum fortem, oravit, et dixit : Benedictus es tu, salvator Israël, qui lenisti impetum fortissimi per manum servi tui David, et dedisti exercitum alienorum in manu David. Ionathan filius Saul et armiger eius; 31 Conclude exercitum istum in manu populi tui Israël, et confundantur in fortitudine sua, et equites. 32 Confortare eos, et deficere faciam audaciam fortitudinis suæ, et commoveantur in interitu suo. 33 Dejice eos in gladio diligentium te, et omnes qui noverunt nomen tuum laudent te in gratiarum actione. 34 Commisso proelio; et occisi sunt in exercitu Lysiae circiter quinque milia hominum, etiam ante eos interfecti. 35 Videns autem Lysias exercitum suum in fugam, et virtutem militum Judae, et quomodo parati erant aut vivere aut mori in virtute, introivit Antiochiam, et congregavit advenam multitudinem, et fecit exercitum suum. quam erat, iterum in Iudaeam venire cogitavit. 36 Dixit autem Judas et fratres ejus: Ecce contriti sunt inimici nostri: ascendamus mundare sanctuarium. 37 Et congregatus est omnis exercitus, et ascendit in montem Sion. 38 Et viderunt sanctificationem desertam, et altare profanatum, et portas exustas, et in atriis virgulta nata sicut in saltu vel in montibus, et pastophoria diruta. 39 et sciderunt vestimenta sua et planxerunt planctu magno et miserunt cinerem in capita sua 40 et ceciderunt in faciem super terram et clanxerunt tubis et clamaverunt ad caelum. 41 Et constituit Judas viros ut pugnarent contra eos qui erant in arce, donec emundaret sancta. 42 Et elegit sacerdotes sine macula, his qui in lege erant conplacuit: 43 Et mundaverunt sanctuarium, et tulerunt lapides contaminationis in locum immundum. 44 Et cogitavit de altari holocaustorum, quod profanatum erat, quid de eo faceret. 45 Placuit enim eis destruere, ne esset illis in opprobrium, quia contaminaverunt illud gentes. 46 et reposuerunt lapides in monte domus in loco apto, quoadusque veniret propheta ostenderet cum eis. 47 Tulerunt ergo lapides universos in lege, et instruxit aram novam juxta prius. 48 et fecit templum, et ea quae erant in templo, et sanctificaverunt atria. 49 Nova quoque vasa sancta fecerunt, et in templo offerebant candelabrum, et altare holocaustorum, et thymiamatis, et mensam. 50 et super altare adolebant incensum, et lucernas, quae erant super candelabrum, ut lucerent in templo. 51 Et posuerunt super mensam panes, et expanderunt vela, et consummaverunt omnia opera quae fecerant. 52 die autem vigesima et quinta mensis noni, qui vocatur Casleu, centesimo quadragesimo octavo anno, primo mane surrexerunt.
53 et immolaverunt secundum legem super altare novum holocaustorum, quod fecerant. 54 Aspice, quando et qua die profanaverint, in ipso dedicatum est canticis et citharis et psalteriis et cymbalis. 55 Et cecidit omnis populus in faciem, adorantes et laudantes Deum caeli, qui prosperatus est. 56 Et fecerunt dedicationem altaris diebus octo, et obtulerunt holocausta cum lætitia, et sacrificium salutaris et laudis. 57 Et ornaverunt faciem templi coronis aureis et clypeis. et portas et exedras renovaverunt et fores suspenderunt eis. 58 Et facta est lætitia in populo magna valde, quoniam aversa est opprobrium gentium. 59 Constituit autem Iudas et fratres eius cum omni multitudine Israel, ut celebrarentur dies dedicationis altaris in tempore suo ab anno in annum per dies octo, a die quinto et vigesimo mensis Casleu. cum gaudio et laetitia. 60 In tempore quoque illo ædificaverunt montem Sion magnis muris, et turribus firmis in circuitu: ne forte veniant gentes, et conculcent eum, sicut prius fecerunt. 61 et statuerunt ibi custodiam servare et munierunt Bethsuram ad custodiendam eam ut defensionem adversus Idumeam populus haberet. Caput 5 1 Cum autem audissent gentes in circuitu altare ædificatum, et templum ut prius instauratum est, contristatus est valde. 2 Unde cogitaverunt delere generationem Jacob qui erat inter eos, et cœperunt interficere populum. 3 Et debellavit Judas filios Esau in Idumæa in Arabattine, eo quod obsiderent Gael: et dedit eis ruinam magnam, et attrivit virtutem eorum, et accepit spolia eorum. 4 Et recordatus est malitiam filiorum Bean, qui fuerat populo in laqueum et in scandalum, qui insidiabatur eis in viis. 5 Et conclusit eas turribus, et obsedit eas: et ipsas delevit, et turres loci illius succendit igni, et omnia quæ erant in eo. 6 Postea ad filios Ammonis transiit, ubi invenit potentiam validam et populum multum, cum Timotheo duce eorum. 7 Et ipse cum eis multa proelia fecit, et conturbatus est usque ad eum; et percussit eos. 8 et assumptis Jazar cum castellis suis, reversus est in Iudaeam. 9 Et congregatæ sunt gentes quæ sunt in Galaad adversus Israëlitas, qui erant in finibus eorum, ut tollerent eos: At illi fugerunt in Dathema castellum. 10 et misit epistolas ad Iudam et fratres eius: Convenerunt gentes, quae sunt in circuitu nostro ad nos, ut perderent nos; 11 Illi autem venire parant, et castellum ad quod fugimus occupant, Timotheo duce exercitus eorum. 12 Nunc ergo et libera nos de manibus eorum, quoniam multi interfecti sunt.
121
13 Sed et fratres nostri omnes, qui erant in Tobie, interfecti sunt: et uxores eorum et liberos duxerunt captivas eorum, et supellectilem adduxerunt. et perierunt ibi circiter milia hominum. 14 Dum adhuc legeret haec epistola, ecce alii nuntii de Galilaea scissis vestibus, qui hoc nuntiaverunt: 15 et dixerunt: Ptolemaida, et Tyri, et Sidon, et omnis Galilæa gentium convenerunt adversum nos ut nos consummemus. 16 Ut audivit autem Judas et populus sermones istos, convenit ecclesia magna cogitare quid facerent fratribus suis, qui in tribulatione erant, et expugnabant eos. 17 Dixit autem Judas Simoni fratri suo : Elige tibi viros, et vade, et redde fratres tuos in Galilæam : ego enim et Jonathas frater meus ibunt in Galaaditim. 18 Et reliquit Josephum filium Zachariæ, et Azariam, principes populi, et residuum exercitus in Judæa ad custodiendum. 19 Quibus mandavit dicens: "Vos custodite populum istum et videte ne pugnetis contra gentes usque ad tempus quo revertamur". 20 Et data sunt Simoni tria millia virorum ut iret in Galilæam: Judæ autem octo millia in Galaaditim. 21 Tunc abiit Simon in Galilæam, ubi fecit proelia multa cum gentibus, et sic turbatæ sunt ab eo gentes. 22 Et persecutus est eos usque ad portam Ptolemaidis. Interfecti sunt autem de Gentibus, circiter tria millia hominum, ex quibus spolia cepit. 23 Et tollens eos, qui erant in Galilaea, et in Arbattis, cum uxoribus et filiis eorum et omnibus, quae habebant, secum, et perduxit eos in Iudaeam cum gaudio magno. 24 Iudas quoque Maccabaeus et Ionathas frater eius transierunt Iordanem et abierunt in deserto dierum trium itinere 25 Ubi occurrerunt Nabathitis, qui veniebant ad eos pacifice, et nuntiaverunt eis omnia, quae contigerant fratribus suis in terra Galaad: 26 et quod multi ex eis conclusi sint in Bosora et Bosor et Alema et Casphor et Maked et Carnaim Omnes civitates istae firmae sunt et magnae; 27 et conclusi sunt in reliquis civitatibus Galaaditidis, et in crastinum constituerunt adducere exercitum in castella, et comprehendere, et omnes in die una disperdere. 28 Subito autem Iudas et exercitus eius se receperunt per viam deserti in Bosora; Et cum capta esset civitatem, occidit omnes masculos in ore gladii, et sumpsit omnia spolia eorum, et civitatem igne succendit; 29 Unde transmigravit nocte, et perrexit usque ad munitionem. 30 Et diluculo valde respicientes, ecce populus innumerabilis portans scalas et machinas bellicas, ut caperent munitionem; 31 Cum ergo vidisset Iudas proelium commissum esse, et clamor civitatis ascendit in cælum, cum tubis et clangore magno, 32 dixit exercitui suo hodie pugnate pro fratribus vestris 33 Et egressus est post illos in tres partes, et clangentes tubas, et clamaverunt cum oratione.
34 Et percussit eos plaga magna, et percussit eos plaga magna. Caesa sunt eo die circiter milia hominum VIII. 35 Quo facto, abiit Judas in Maspha. Et cum expugnasset eam, cepit et occidit omne masculinum in eo et accepit spolia eius et succendit eam igni. 36 Inde perrexit, et cepit Casphon, Maged, Bosor, et reliquas civitates Galaaditidis. 37 Post hæc congregavit Timotheus aliam exercitum, et castrametati sunt contra Raphon trans torrentem. 38 Et misit Iudas viros speculandi exercitum, qui renuntiabant ei, dicentes: Omnes gentes, quae in circuitu nostro sunt, convenerunt ad eos exercitus magnus valde. 39 Arabas quoque conduxit in auxilium sibi, et castra posuerunt trans torrentem, parati ad te venire et pugnare contra te. Et super hoc venit Iudas obviam illis. 40 Tunc ait Timotheus principibus exercitus sui: Cum appropinquaverit Iudas et exercitus eius ad torrentem, si transierit primo ad nos, non poterimus resistere ei; potenter enim praevalebit adversus nos. 41 Si timuerit, et castrametatus fuerit trans flumen, transgrediamur ad eum, et poterimus adversus illum. 42 Cum autem appropinquaret Judas ad torrentem, fecit manere in torrente scribas populi, cui præceperat, dicens : Neminem sinite in castris remanere, sed omnes ad prælium veniant ; 43 et venit ad eos prior, et omnis populus post eum: et omnes gentes turbatæ a facie ejus, projecerunt arma sua, et fugerunt in templum, quod erat in Carnaim. 44 ipsi autem ceperunt civitatem, et succenderunt templum cum omnibus, qui erant in ea. Ita subiugata est Carnaim, nec amplius stare potuit ante Iudam. 45 Et congregavit Iudas universos Israelitas, qui erant in Galaaditide, a minimo usque ad maximum, uxores eorum et natos et vasa eorum, exercitum copiosum, ut pervenirent in terram Iuda. Judaea. 46 Cum autem venerunt ad Ephron, civitas magna haec erat in via cum irent, munitissima valde, nec poterant ab ea recedere nec ad dextram nec ad sinistram, sed per medium. illud. 47 Tunc exclusit eos urbe et obstruxerunt portas lapidibus. 48 Iudas autem misit ad eos pacifice, dicens: Transeamus per terram vestram, ut ambulemus in patriam nostram, et non nocebit vobis quidquam; Transibimus tantum pedibus, sed non aperiemus ei. 49 Et præcepit Iudas prædicare in omni exercitu, ut figere posset unusquisque in loco ubi erat tabernaculum suum. 50 Posueruntque milites, et oppugnaverunt urbem tota die illo et tota nocte, quousque civitas in manu ejus traderetur, 51 Qui ergo occidit omnes masculos in ore gladii, et eruit civitatem, et sumpsit spolia ejus, et perduxit civitatem super interfectos. 52 Et post hæc transierunt Jordanem in campum magnum contra Bethsan. 53 Et congregavit Judas eos qui erant post tergum, et exhortabatur populum per totam viam, donec veniret in terram Judææ.
122
54 Et ascenderunt in montem Sion cum gaudio et exultatione, ubi obtulerunt holocausta, quoniam nemo ex eis occisus est donec reverterentur in pace. 55 Quibus diebus, Judas et Jonathas erant in terra Galaad, et Simon frater ejus in Galilæa coram Ptolemaide, 56 Audierunt autem Joseph filius Zachariæ et Azarias duces præsidiis fortissimis et bellis quæ gesserunt. 57 Propter quod dixerunt: “Posemus et nos et pugnemus contra gentes quae sunt in circuitu nostro”. 58 Et cum præsidium, quod erat cum eis, dederant, venerunt Jamniam. 59 Et venit Gorgias et socii eius de civitate, ut expugnarent eos. 60 et fugati sunt Ioseph et Azarias, et persecuti sunt usque ad terminos Iudaeae, et ceciderunt in die illa de populo Israel ad duo milia virorum. 61 Et facta est magna strages in filiis Israel, eo quod non oboedirent Iuda et fratribus eius, sed cogitarent aliquid de opere virtutis. 62 Viri autem isti non veniebant de semine eorum, per quos data est salus Israëli. 63 Iudas autem et fratres eius erant nominati in conspectu omnis Israel et gentium, ubicumque audierat nomen eorum. 64 Conveneruntque ad eos fausta acclamantes; 65 Post hæc exivit Judas cum fratribus suis, et pugnavit contra filios Esau in terra ad austrum, ubi percussit Hebron, et filias ejus : et destruxit munitionem ejus per circuitum, et turres ejus succendit in circuitu. 66 et inde transtulit in terram Philisthim et transivit Samariam. 67 Tunc quidam sacerdotes, volens ostendere virtutem eorum, interfecti sunt in bello, quod inconsulte ad pugnam exierunt. 68 Et declinavit Iudas in Azotum in terra Philisthinorum, et demolitus est aras eorum et sculptilia eorum succendit igni et civitates eorum diripuit. Caput 6 1 Eo autem tempore rex Antiochus per regiones altas audivit dicentem, Elymaida in regione Persidis urbem fuisse divitiis, argento, et auro celeberrimam; 2 Erat autem in eo templum opulentissimum, in quo erant tegmina aurea, et loricae, et scuta, quae reliquerat Alexander, Philippi filius, rex Macedonum, qui primus apud Graecos regnavit. 3 Et venit et quaerens expugnare civitatem et vastare eam; sed non poterat, quia civitatis admonitus; 4 Surrexit itaque contra eum in proelio: et fugit, et abiit inde cum omni tristitia magna, et reversus est in Babylonem. 5 Et nuntius venit in Persidem, ut exercitus, qui veniebant contra Judam, in fugam conversi sunt: 6 et Lysias, qui cum magna virtute primus expulsus est, depulsus est a Judaeis. et quod fortes sint ab armis et viribus et thesauris praedae, quas possederunt exercitus, quos destruxerunt;
7 Sed et abominationem, quam statuerat super altare in Jerusalem, subverterunt, et circumdederunt sanctuarium muris excelsis, sicut prius, et civitatem Bethsuram. 8 Audiens autem rex sermones istos, miratus est, et valde commotus est: et posuit eum in lectulo suo, et incubuit super maerorem, eo quod non evenisset ei exspectanti. 9 Et fuit ibi dies multos: nam et usque ad diem hoc dolor stabat, et cogitabat quod moreretur. 10 Et convocatis omnibus amicis suis, et ait illis : Exiit somnus ab oculis meis, et cor meum præ nimia cura. 11 et cogitabam apud me in quam tribulationem veni, et quantus inundatio miseriae, in qua nunc sum! ego enim benignus et dilectus fui in potestate mea. 12 Nunc autem reminiscor malorum, quæ feci in Jerusalem, et quod omnia vasa aurea et argentea quæ erant in ea, accepi, et misi ad disperdendum habitatores Judææ gratis. 13 Intellego ergo propterea me venire ad hanc causam, et ecce consumptus sum moerore magno in terra aliena. 14 vocavit autem Philippum familiarem suum et constituit principem omnis regni sui 15 et dedit illi coronam et tunicam et anulum, ut offerret Antiochum filium suum, et nutriret eum in regnum. 16 Et mortuus est ibi Antiochus rex anno centesimo quadragesimo nono. 17 Cum autem cognovisset Lysias mortuum esse regem, constituit regnare Antiochum filium ejus, quem nutrivit adolescentem, ut regnaret pro eo : et vocavit nomen ejus Eupator. 18 Et hi, qui erant in turri, concluserunt filios Israel in circuitu sanctuarii, et quærebant mala sua semper, et firmamentum gentium. 19 Et volens disperdere eos Judas, convocavit omnis populus, ut obsiderent eos. 20 Et convenerunt simul, et obsederunt eos anno centesimo quinquagesimo, et fecit munitiones emissarum contra eos, et machinas. 21 Sed quidam de obsessis egressi sunt, quibus se commiserant viri impii Israël: 22 Et reversi sunt ad regem, et dixerunt: Usquequo non facies judicium, et vindicas fratres nostros? 23 Nos voluimus servire patri tuo et facere sicut voluit, et oboedire praeceptis eius. 24 Ob quam causam genti nostrae turrim obsident, et alienati sunt a nobis: quotquot autem ex nobis, quantum in illis est, occiderunt, et hæreditatem nostram diripuerunt. 25 Et non ad nos tantum extenderunt manum, sed et in fines suos. 26 Et ecce hodie obsident turrim in Jerusalem, ut capiant eam: et sanctuarium et Bethsuram muniverunt. 27 Igitur, si non praecesseris cito, maiora horum facient, nec poteris eis imperare. 28 Quod cum audisset rex, iratus est: et congregavit omnes amicos suos, et principes exercitus ejus, et eos qui præerant equitibus. 29 Sed et de regnis aliis, et de insulis maritimis venerunt ad eum exercitus conducticii.
123
30 Et numerus exercitus ejus centum millia peditum, et equitum viginti millia, et elephanti in prælio duo triginta. 31 Hi per Idumeam castrametati sunt ad Bethsuram, quam multis diebus expugnaverunt machinamenta belli. ipsi autem Bethsuram exierunt et succenderunt eos igni et pugnaverunt fortiter. 32 Et exiit Iudas de turre, et applicuit in Bethzachariam contra castra regis. 33 Et exsurgens rex diluculo valde, venit cum exercitu suo ad Bethzachariam, et paraverunt se exercitus ad bellum, et cecinit buccinis. 34 Ut vero elephantos ad pugnam provocarent, sanguinem uvarum et morum ostendit eis. 35 et bestias in exercitus divisi sunt singulis elephantis mille armata lorica et galeis aereis in capitibus eorum et super hoc singulae bestiae quingenti equites meliores constituti sunt. 36 Hi parati erant ad omne tempus, ubicumque erat bestia, et quocumque ibat bestia, ibant et non discedebant ab eo. 37 sed et super iumenta firmissimas turres ligneas, quae tegebant singulas, et cingebant eos adinventiones: erant autem et singuli triginta duo viri fortes, qui pugnabant adversum eos, exceptis Indis, qui dominabantur. eum. 38 reliquos autem equites posuerunt ex utraque parte in duas partes turmae, signa quae facienda erant, et oppressi undique in conspectu castrorum. 39 Cum autem sol refulsit scutis aureis et æreis, micabant montes in ea, et illuminabant quasi lampades ignis. 40 et pars exercitus regis in montes altissimos, pars autem in vallibus infra posita, tuto et ordine procedebant. 41 Itaque omnes, qui audiebant vocem multitudinis, et ingressus est comitatus, et impetus armorum commoti sunt; erat enim exercitus magnus valde et potens. 42 Et appropinquans Judas, et exercitus ejus, ingressi sunt prælium : et ceciderunt de exercitu regis sexcenti viri. 43 Eleazar quoque, cognomento Savaran, videns unam bestiam armatam armis regiis, super omnes alios eminere, regemque super se esse ratus, 44 In periculo, ut liberet populum suum, et nomen sempiternum accipiat illi. 45 Quam ob rem fortiter pugnans per mediam aciem, dextris et sinistris, percutiebat, ita ut ab eo utrinque dividerentur. 46 Quo facto, reppulit sub elephanto, et subjecit eum, et occidit. 47 Videntes autem caeteri Iudæi virtutem regis, et impetum copiarum, averterunt ab eis. 48 Tunc exercitus regis ascendit in Jerusalem obviam illis, et castra posuit contra Judaeam et montem Sion. 49 sed cum his, qui in Bethsura erant, fecit pacem: exierunt enim de civitate, quoniam non erat eis cibus obsessus, cum esset annus requietionis ad terram. 50 Et comprehendit rex Bethsuram, et constituit illic custodiam servare eam. 51 Et obsedit eum dies multos: et posuit ibi tormenta et machinas, ut mitterent ignem et lapides, et mitterent iaculis fundisque.
52 Unde et ipsi contra machinas iniciunt et diu proelio eos tenent. 53 novissime autem et vasa eorum sine cibariis erant eo quod septimus annus erat et hi qui in Iudaea liberati sunt a gentibus residuum horreorum consumpserant 54 pauci remanserunt in sanctuario, quia prævaluit contra eos fames, ut dispergerent unusquisque in locum suum. 55 Tunc Lysias audivit dicentem Philippum, quem rex Antiochus, quoad vixit, Antiochum filium suum, ut regnaret, deducere constituisset. 56 Reversusque est de Perside et Media, et exercitus regis, qui ibant cum eo, et quærebat obtinere eum principatum. 57 unde festinanter dixit regi et principibus exercitus et comitatus: cotidie nos dilabitur, et alimenta nostra parva sunt; super nos iaceamus; 58 Nunc ergo amici simus cum hominibus istis, et faciamus cum eis pacem et cum omni gente eorum; 59 et pepigerunt cum eis, quoniam leges eorum, sicut ante, vivent: propter hoc enim displicuerunt omnes et fecerunt haec omnia, quia leges eorum abrogavimus. 60 Rex autem et principes ejus contenti sunt: et ideo misit ad eos pacem. et ex eo accipiebant. 61 Et juravit eis rex et principes: et exierunt de munitione. 62 Tunc introivit rex in Sion montem; sed cum vidisset loci firmitatem, juravit quod fecerat: et præcepit ut demolirentur murum per circuitum. 63 Post haec cum festinatione discessit, et Antiochiam reversus est, et Philippum, dominum civitatis, inveniens. Et expugnavit eum et cepit civitatem. Caput 7 1 Anno centesimo et quinquagesimo, Demetrius Seleuci filius ab Roma discessit, et cum paucis ad civitatem maritimam ascendit, et ibi regnavit. 2 Et cum introisset in palatium majorum suorum, sic confortatus est Antiochus et Lysias ejus copiae, ut adducerent eum ad eum. 3 Unde cum cognovisset, dixit: Non videbo facies eorum. 4 Et occidit eos exercitus. Cum Demetrius constitutus in solio regni sui, 5 Venerunt autem ad eum omnes mali et impii ex Israel, habentes Alcimum sacerdotem, qui volebat esse princeps sacerdotum, et princeps eorum. 6 Et accusaverunt populum ad regem, dicentes: Judas et fratres ejus interfecerunt omnes amicos tuos, et eiecerunt nos de terra nostra. 7 Nunc ergo mitte aliquem, quem habes, et dimitte eum, et vide quantam cladem fecerit apud nos, et in terra regis, et puniat eos cum omnibus, qui auxiliantur eis. 8 Tunc rex Bacchidem, amicum regis, qui trans flumen regnavit, et vir magnus erat in regno, et regi fidelis, 9 Et misit illum Alcimum pessimum, quem fecit pontifex maximus, et jussit ultionem filiorum Israël. 10 Et abeuntes, venerunt cum potestate magna in terram Iudææ, ubi miserunt nuntios ad Judam et fratres ejus in pace in dolo.
124
11 Et noluerunt audire verba eorum; videbant enim cum magna potestate venisse. 12 Tunc Alcimus et Bacchides scribarum congregati sunt ad exigendam iustitiam. 13 Assideani autem primi fuerunt inter filios Israel, qui quaerebant pacem ab eis. 14 Dixerunt enim: Sacerdos de semine Aaron venit cum exercitu suo, et non faciet nobis injuriam. 15 Quibus ille ait pacifice, et juravit eis, dicens : Nec vobis nec amicis vestris procurabimus. 16 Unde illi credebant: sed accipiens sexaginta viros, et interfecit eos in die uno, secundum verba, quae scripsit. 17 Carnes sanctorum tuorum ejecerunt, et sanguinem eorum fuderunt in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. 18 Et incidit timor et tremor eorum super omnem populum, dicens: “ Non est in illis veritas et iustitia; transgressi sunt enim foedus et iusiurandum quod fecerunt. 19 post haec Bacchides ab Hierusalem tetendit castra in Bezeth ubi misit et cepit multos ex eis qui eum reliquerant et quosdam de populo et cum occidisset eos misit in civitatem magnam lacum. 20 Dein Alcimum dedit regionem, et potestatem ei reliquit cum eo auxilio: sic Bacchides ad regem pergit. 21 Alcimus autem pro summo sacerdotio contendebat. 22 Et conveniunt ad eum omnes qui conturbabant populum, postquam ingressi fuerant terram Juda, et fecerunt valde læsos in Israël. 23 Videns autem Iudas omne malum quod fecerat Alcimus et qui cum eo erant in Israel, supra gentes, 24 Et exiit in omnes fines Iudææ per circuitum, et vindicavit eos qui ab eo recesserant, ut non auderent amplius exire in regionem. 25 Videns autem Alcimus quod vicerat Judas et qui cum eo erant, et cognoverunt quod manus eorum non poterat sustinere : iterum perrexit ad regem, et dixit eis, quod poterat, pessimis. 26 Tunc rex misit Nicanorem unum de principibus suis principem virum, qui portabat odium in Israël, cum mandatis ut disperderet populum. 27 Et venit Nicanor in Ierusalem cum exercitu magno. et misit ad Iudam et ad fratres eius insidiose verbis pacificis, dicens: 28 Non sit pugna inter me et te; Veniam cum paucis, ut videam te in pace. 29 Venit ergo ad Judam, et salutaverunt alterutrum cum pace. Sed hostes parati erant Iudam violenter auferre. 30 Quod postquam notum est Judæ, quod cum dolo veniret, timuit ab eo valde, et amplius faciem ejus non videbit. 31 Nicanor quoque, ut vidit quod detectum est consilium ejus, processit ad pugnam contra Judam juxta Capharsalama: 32 Et ceciderunt ex parte Nicanoris viri circiter quinque millia, et reliquiæ fugerunt in civitatem David. 33 Post hæc abiit Nicanor in montem Sion : et exierunt de sanctuario quidam de sacerdotibus et de senioribus populi, ut salutarent eum pacifice, et ostenderent ei holocaustum quod offerebatur pro rege.
34 Ipse autem irridens eos, subsannavit eos, et contumeliis affecit, et magnifice locutus est. 35 et juravit in ira sua, dicens : Nisi Judas et exercitus ejus tradentur nunc in manus meas, si quando iterum reversus fuero in sospes, incendam domum istam : et exiit in ira magna. 36 Et introeuntes sacerdotes, stabant ante altare et templum, flentes, et dicentes: 37 Tu autem, Domine, elegi hanc domum nomine tuo, et esse domum orationis et petitionis populi tui: 38 De viro hoc et de exercitu ejus ulciscimini, et de gladio cadent: blasphemiæ eorum recordamini, et ne dimittatis eos ultra perdurare. 39 Et egressus Nicanor de Jerusalem tetendit castra in Bethoron, ubi occurrit ei exercitus de Syria. 40 Et castrametatus est Judas in Adasa cum tribus millibus viris, et ibi oravit, dicens: 41 Domine, cum blasphemaverunt qui missi sunt a rege Assyriorum, processit angelus tuus, et percussit ex eis centum octoginta quinque millia. 42 et exercitum istum perdere coram nobis hodie, ut sciant ceteri quoniam contra sanctuarium tuum blasphemavit, et judicaris secundum nequitiam suam. 43 Et commiserunt turmae tertiadecima die mensis Adar : sed turbatus est exercitus Nicanoris, et ipse primus interfectus est in prælio. 44 Quod cum vidissent exercitus Nicanoris interfectum, abiecerunt arma et fugerunt. 45 Persecuti sunt autem eos de Adasa usque Gazera iter diei unius, clangentes tubis in eis. 46 Et exierunt de omnibus civitatibus Iudaeae per circuitum et clauserunt eos; Itaque conversi sunt in eos, qui fugiebant, omnes gladio interfecti sunt, et nullus eorum ex eis remansit. 47 Post hæc ceperunt spolia, et prædam : et amputaverunt caput Nicanoris, et dexteram ejus, quam extenderat in superbiam : et tulerunt, et suspenderunt in Jerusalem. 48 Propterea lætatus est populus valde, et fecerunt in die illa lætitiæ magnam. 49 Ordinaverunt autem et ipsi facere annuatim hanc diem, tertia decima Adar. 50 et quievit terra Iuda pusillum. Caput 8 1 Audierat autem Judas a Romanis quia viri fortes et fortes erant, et amantissime suscipientes omnes, qui adhærebant illis, et inierunt fœdus cum omnibus qui aderant. 2 Erantque viri magnae virtutis. Nuntiatum est etiam ei de bellis et virtutibus eorum, quae apud Gallos egerant, et quomodo eos vicerant, et sub tributo redegissent. 3 et quae in Hispania egerint ad subeundum argenti metalla et auri, quod ibi est; 4 eorum consilio atque patientia omnem locum, etsi multum aberat, aberant; Reges autem, qui veniebant contra eos a finibus terrae, usque ad internecionem eorum subvertebant, et contritionem magnam
125
praebebant eis, ita ut reliqui darent illis tributa per annum: 5 praeterea Philippus et Persea, rex Citimorum, cum aliis, qui se adversus eos extulerant et vicerant, proelio superaverunt; 6 Quomodo et Antiochus magnus rex Asiae, qui venit contra eos in bello, habens elephantes centum viginti, equites et currus et exercitum copiosum, conturbatus est ab eis. 7 et quomodo illum vivum caperent constituerunt, ut et ipse et qui regnaverunt post eum, magnum vectigal persolverent et obsides darent, et id quod constitutum est, redderent. 8 Sed et Indiam, et Mediam, et Lydiam, et pulcherrimam regionem, quam acceperunt ab eo, et dederunt regi Eumeni: 9 Quomodo autem Græci venire statuissent, et eos exterminarent; 10 Et cum hoc cognovissent, miserunt ad illos unum ducem, et pugnantes cum eis multos ex eis occiderunt: et uxores eorum et liberos duxerunt captivas eorum, et spoliaverunt eos, et possederunt agros eorum, et fortes diripuerunt. tenet, et deduxit eos in servitutem usque in diem hanc; 11 Dictum est ei praeterea, quomodo cetera regna et insulas, quae eis aliquando restiterunt, destruxerunt et in dicionem suam redegerunt; 12 sed cum amicis suis et eorum qui fidentes sunt illi amicitiam custodierunt et regnaverunt et longe et prope sunt ita timentes omnes qui audierunt nomen suum 13 Tum, quos regno juvant, illi regnant; et quem rursus impellunt: postremo, quod valde elevati sunt; 14 In omnibus autem his non est unus omnium ornatus eorum corona, et purpura induta, ut magnificaretur in ea: 15 Quomodo autem ipsi sibi curiam fecissent, in qua quotidie trecenti et viginti viri sedebant in concilio, ut possent semper pro populo consulere. 16 Sibi omnes annos singulos imperare, qui toti patriae praefuerunt, atque uni omnes dicto audientes non esse apud eos invidiae neque aemulationis signum est. 17 Pro quibus elegit Iudas Eupolemum, filium Ioannis, filii Accos, et Iason filium Eleazari, et misit eos Romam inire foedus et amicitiam et societatem: 18 et rogare eos ut auferant iugum ab eis. videbant enim regnum Graecorum servitute Israel oppressum. 19 Veniunt ergo Romam, valde magnum iter: et venerunt in senatum, ubi locuti sunt. 20 Judas Maccabaeus cum fratribus suis, et populo Judaeorum, misit nos ad vos, ut faceremus fœdus et pacem vobiscum, et scriberemus socios vestros et amicos. 21 Romanis bene res placuit. 22 Et hoc est rescriptum epistolae, quam rescripsit senatus in tabulis aereis, et missis in Jerusalem, ut ibi habeant memoriam pacis et fœderis. 23 Bene sit Romanis, et genti Judaeorum, mari, et terra in sæcula : et gladius, et inimicus noster procul absit. 24 Si quod bellum in Romanos aut eorum qui in foederatis erant, omni imperio,
25 adiuvabit eos populus Iudæorum, ut tempus constitutum sit, in toto corde suo: 26 nec dabunt eis aliquid bellantes vel cibaria, arma, pecuniam, naves, sicut Romanis placuit; Testamenta autem eorum servabunt, nihil inde accipient. 27 Similiter et si prælium in gentem Judæorum primum venerit, adjuvet eos Romani ex toto corde suo, prout constituetur eis tempus. 28 nec detur eis qui praesunt cibaria, vel arma, vel pecuniam, vel naves, sicut Romanis placuit; sed testamenta eorum absque dolo servabunt. 29 Secundum hæc verba constituerunt Romani populo Judæorum. 30 Si vero post hæc vel illi aliquid addere vel minuere dignum duxerit, ad libitum suum facient, et quicquid addiderint vel dempserint, ratum erunt. 31 Et de his, quæ facit Demetrius, Judæis, scripsimus ad eum, dicens : Quare aggravasti jugum tuum super amicos nostros, et socios nostros Judæos ? 32 Si ergo iterum adierint nos, adversum te faciemus illis iudicium, et pugnabimus tecum mari terraque. Caput 9 1 Ut autem audivit Demetrius Nicanorem et exercitum eius in proelio, misit Bacchidem et Alcimum secundo in terram Iudaeae et cum eis summam exercitus sui; 2 Qui profecti per viam quae ducit in Galgala, castrametati sunt in conspectu Masaloth, quae est in Arbela, et postquam adepti sunt, interfecerunt populum multum. 3 Mense quoque primo centesimo quinquagesimo secundo, castrametati sunt ante Ierusalem. 4 Unde profecti, profecti sunt Beroeam cum viginti milibus peditum, et duobus milibus equitum. 5 Et Judas fixit in Eleasa tabernacula, et cum eo electi tria millia. Qui tantam 6 multitudinem alterius exercitus pertimuerunt; Unde multi se ex acie transtulerunt, ita ut non amplius quam octingenti homines habitarent. 7 Ut vidit Judas exercitum suum elabi et comprimere eum prælium, turbatus est mente, et contristatus est valde, quoniam non habebat tempus congregandi eos. 8 sed his qui remanserant dixit consurgamus et ascendamus contra inimicos nostros si forte valeamus pugnare cum eis 9 At illi rogabant eum, dicentes: Non poterimus salvare animas nostras, et postea revertemur cum fratribus nostris, et pugnabimus contra eos: pauci enim sumus. 10 Et ait Judas: Absit a me hoc facere, et fugite ab eis: si appropiavit tempus nostrum, moriamur in virtute propter fratres nostros, et non inferamus ignominiam nostram. 11 Et cum egrederetur vir de tabernaculis suis, stabat ex adverso equitatus eorum in duas turmas, et funditores sagittariique ante exercitum, et omnes qui præibant, omnes potentes erant. 12 Bacchides autem erat in dextro cornu et appropinquavit exercitui ad duas partes, et clangebant buccinis.
126
13 et ipsi de Juda et tuba cecinerunt et commota est terra a voce exercituum et praelium de mane usque ad noctem 14 Et cognovit Iudas quod Bacchides, et fortitudo exercitus eius a dextris, assumpsit secum omnes viros fortissimos. 15 Qui perterruit dextrum cornu, et persecutus est eos usque ad montem Azoti. 16 At ut viderunt sinistræ alae, et conturbati sunt a dextera parte: secuti sunt autem Judam et eos, qui cum ipso erant, a tergo: 17 Unde acrius pugnatum est, ita ut multi utrimque interfecti sint. 18 Et Judas cecidit, et reliquiæ fugerunt. 19 Et Jonathas et Simon tulerunt Judam fratrem suum, et sepelierunt eum in sepulchro patrum suorum in Modin. 20 Et planxerunt eum, et planxerunt eum omnis Israël planctu magno, et luxerunt dies multos, dicentes: 21 Quomodo cecidit potens, qui liberavit Israel! 22 et cetera de Iuda et de bellis et virtutibus eius, quae fecit, et magnitudine eius, non sunt scripta; erant enim plurima. 23 Et post mortem Juda cœpit impius tendere in omnes fines Israël, et surrexerunt omnes qui operabantur iniquitatem. 24 In diebus illis erat fames magna valde, propter quam regionem recesserant, et ibant cum eis. 25 Et elegit Bacchides viros iniquos, et constituit eos dominos regionis. 26 Et quaerentes amicos Iudae, et adduxerunt eos ad Bacchidem, qui vindicabat in illos, et in contumeliam usus est. 27 Et facta est afflictio magna in Israël, qualia non fuerat ex tempore quo propheta non videbatur inter eos. 28 Propterea congregati sunt omnes amici Juda, et dixerunt ad Jonathan : 29 Cum autem mortuus sit Judas frater tuus, non habemus similem virum, qui exeat contra inimicos nostros, et Bacchidem, et contra eos de gente nostra, qui adversantur nobis. 30 Nunc ergo te hodie elegimus, ut sis princeps et dux pro eo, ut pugnetis proeliis nostris. 31 Et suscepit Jonathas tempore illo principatum, et surrexit loco fratris sui Judae. 32 Quod cum cognovisset Bacchides, quærebat occidere eum 33 Et videns Jonathas et Simon frater ejus, et omnes qui cum eo erant, fugerunt in desertum Thecoe, et castrametati sunt ad aquam piscinae Asphar. 34 Quod cum intellexisset Bacchides, venit ad Jordanem cum omni exercitu suo die sabbati. 35 Et misit Jonathas fratrem suum Joannem, principem populi, ut oraret amicos ejus Naathæos, ut discederet cum ipsis currum suum, et multum erat. 36 Exierunt autem filii Jambri de Medaba, et comprehenderunt Joannem, et omnia quæ habebat, et abierunt cum eo. 37 Post hæc nuntiatum est Jonathæ et Simoni fratri ejus, quia filii Jambri fecerunt nuptias magnas, et ducunt sponsam Nadabatha cum agmine magno, quasi filia unius de magnis principibus Chanaan.
38 Et recordati sunt Joannis fratris sui, et ascenderunt, et absconderunt se sub tegumento montis. 39 Ubi, cum elevassent oculos suos, viderunt, et ecce turbatio magna, et sarcina magna, et exivit sponsus et amici et fratres eius in occursum eorum cum tympanis et canticis, et armis multis. 40 et surrexit Ionathas et qui cum eo erant de loco in quo insidiabantur et caedes eorum ita ut plures caderent exanimis et reliquiae fugerunt in montem et comprehenderunt omnes spolia eorum. 41 et factae sunt nuptiae in luctum, et vox musicorum ipsorum in lamentum. 42 Itaque cum vindicassent sanguinem fratris sui, reversi sunt ad paludem Jordanis. 43 Et audivit Bacchides, et venit die sabbati ad ripas Iordanis in virtute magna. 44 Et dixit ad suos Ionathas: “Ascendamus nunc et pugnemus pro animabus nostris; non enim est nobiscum hodie sicut olim; 45 Ecce enim prælium ante nos, et post nos est, et aqua Jordanis hinc atque inde, palus quoque ac ligna, nec locus est ut declinemus. 46 Propterea clamate in cælum, ut liberemini de manu inimicorum vestrorum. 47 Et commiserunt prælium, et extendit Jonathas manum suam ut percuteret Bacchidem, et reversus est ab eo. 48 Tunc insilivit Jonathas, et qui cum eo erant in Jordanem, et tranaverunt ad ripam alteram: sed alter non transivit ad eos Jordanem. 49 Et occisi sunt in die illa circiter mille viri; 50 Et reversus est Bacchides in Ierusalem et aedificavit civitates muratas in Iudaea. castellum in Iericho et Emmaus et Bethoron et Bethel et Thamnatha Pharathoni et Taphon muros excelsos portis et vectibus firmavit. 51 Et posuit in eis præsidia, ut operarentur malitiam super Israël. 52 Munivit quoque civitatem Bethsuram, et Gazeram, et turrim, et posuit in eis copias et annonam. 53 Et accepit primores qui erant in regione obsides, et misit eos in turrim quæ est in Jerusalem ad custodiam. 54 Et anno centesimo quinquagesimo tertio, mense secundo, præcepit Alcimus ut dirueretur domus atrii interioris sancti. destruxit etiam opera prophetarum 55 Et cum detraheret, iam tunc vulneratus est Alcimus, et impeditus est animus eius, obstitit enim os eius et paralyticus est, ita ut nec amplius loqueretur neque ordinaretur. domum suam. 56 Sic Alcimus magno tunc temporis tormento mortuus est. 57 Et vidit Bacchides quoniam mortuus est Alcimus, et reversus est ad regem. 58 Et consilium fecerunt omnes viri impii, dicentes : Ecce Jonathas, et qui cum eo sunt, in silentio habitant confidenter : nunc ergo adducemus Bacchidem, et comprehendet eos omnes una nocte. 59 Venerunt ergo et consuluerunt cum eo. 60 Et amovit, et venit cum multitudine magna, et misit epistolas clam ad discipulos suos in Judæam, ut caperent
127
Jonatham, et eos qui cum eo erant: sed non potuerunt, quia notum erat illis consilium eorum. 61 Et tulerunt de viris regionis, qui erant auctores illius mali, circiter quinquaginta, et occiderunt eos. 62 Post haec Jonathas, et Simon, et qui cum eo erant, abierunt in Bethbasi, quæ est in deserto : et instauraverunt ruinas ejus, et corroboraverunt illum. 63 Quod ut cognovit Bacchides, congregavit omnem exercitum suum, et mandavit his qui erant Iudaeae. 64 Et abiit et obsedit Bethbasi; et diuturno tempore tormenta bellica fecerunt. 65 Et reliquit Ionathas fratrem suum Simonem in civitate et exivit se in regionem suam, et cum quibusdam multis exivit. 66 Et percussit Odonarkes et fratres suos, et filios Phasiron in tabernaculo suo. 67 Et cum coepisset eos percutere, et ascendens cum copiis suis, exivit Simon et qui cum eo erant de civitate, et machinas incensis belli, 68 Et pugnavit contra Bacchidem, et contristatus est ab eis, et afflixerunt eum: incassum enim erat consilium et aegritudo ejus. 69 Et iratus contra viros iniquos, qui ei consilium dederant ut veniret in regionem ipsorum, multos ex eis occidit : ipse autem cogitavit cum reliquis abire in regionem suam. 70 Et cum cognovisset Ionathas, misit ad eum legatos, ut faceret pacem cum eo, et captivos traderet eis. 71 Quam rem suscepit et fecit secundum debitum suum, et juravit ei quod nihil nocuisset ei omnibus diebus vitae suae. 72 Cum ergo reddiderat ei vinctos, quos prius habuerat de terra Iudææ, reversus est et abiit in terram suam, nec venit ultra in fines eorum. 73 et cessavit gladius ex Israhel et habitavit Ionathas in Machmas et coepit regere populum et impios viros ex Israel delevit. Caput 10 1 Anno centesimo sexagesimo, ascendit Alexander filius Antiochi, qui cognominatus est Epiphanes, et accepit Ptolemaidam: populus enim suscepit eum, per quem regnavit ibi, 2 Et ut audivit Demetrius rex, congregavit exercitum copiosum et exivit contra eum ad pugnam. 3 Et misit Demetrius epistolam ad Jonathan verbis pacificis, ut magnificaret eum. 4 Dixit enim : Anticipemus facere pacem cum eo, priusquam jungatur cum Alexandro adversum nos. 5 Et recordabitur omnium malorum, quæ fecimus in eum, et in fratres ejus et in populum ejus. 6 Ideo dedit ei potestatem congregandi exercitum, et arma providere ut ad pugnam veniret; obsides quoque, qui in turri erant, sibi tradi jussit. 7 Et venit Jonathas in Jerusalem, et legit epistolas in auditione omnis populi et eorum qui erant in turre. 8 Qui timuerunt timore magno, et audierunt quod dedit ei rex potestatem congregandi exercitum.
9 Et tradidit Ionathae obsides suos, et tradidit eos parentibus suis. 10 Quo facto, collocavit se Jonathas in Jerusalem, et cœpit ædificare et ædificare civitatem. 11 Et dixit facientibus opera ut extruerent muros et montem Sion et lapides quadratos ad munitionem; Feceruntque ita. 12 Tunc extranei, qui erant in munitionibus, quas Bacchides construxerat, fugerunt. 13 et ita unusquisque relicto loco suo abiit in regionem suam. 14 Tantum in Bethsura remanserunt quidam ex his, qui reliquerant legem et mandata; 15 Cum autem audisset rex Alexander, quae promissiones Demetrius misit ad Ionathan, cum et nuntiatum est ei de praeliis et virtutibus quas fecerat ipse et fratres eius, et de poenis, quas pertulerant; 16 Ait: "Num inveniemus talem alium virum?" nunc ergo faciemus eum amicum et socium nostrum. 17 Et scripsit epistolam, et misit ad eum secundum verba hæc, dicens: 18 Rex Alexander fratri Ionathan salutem dicit. 19 Audivimus te, quod vir magnae virtutis es, et amicabilis. 20 Deprecamur ergo nunc te hodie esse pontificem gentis tuae et amicum regis vocabi. et mittit illi tunicam purpuream et coronam auream: et pete a te, ut suscipe nobiscum amicitiam, et custodias nos. 21 Et induit Jonathas stola sancta, mense septimo, anno centesimo sexagesimo, in die solemni scenopegiæ: et congregavit exercitum et fecit arma multa. 22 Quod cum audisset Demetrius, contristatus est valde, et dixit: 23 Quid enim fecimus quod nos Alexander prohibuit nobis cum Iudaeis amicitiam confirmare? 24 scribam et ego ad eos verba consolationis, et dignitates, et dona eis, ut habeam auxilium. 25 { Missus est ergo eis in hunc modum: Rex Demetrius populo Judæorum salutem. 26 Pacta servastis nobiscum, et in amicitia nostra permansistis, non habentes vos cum inimicis nostris, audivimus, et gavisi sumus. 27 Et nunc perseverate, fideles in nobis, et bene operati sumus vobis pro iis quae facitis pro nobis: 28 et dabit vobis immunitates multas, et dabit vobis prsemia. 29 Et nunc liberabo vos, et dimittam pro vobis omnes Judæos, a tributis, et vectigalibus salis, et a tributis, 30 et ab eo, quod pertinet ad me, ut accipiam tertiam partem, sive semen, et dimidiam partem de fructibus arborum, dimittam eam ab hac die, et non accipient de terra Iudææ, neque. de tribus, quae adiectae sunt ei de regione Samariae et Galilaeae, ex hoc nunc et usque in saeculum. 31 Ierusalem quoque sit sancta et libera, cum terminis eius, et decimis et tributis. 32 Et turri quae est in Jerusalem, trado eam potestatem, et dabo pontificis, ut statuat in ea viros quoscumque elegerit ad custodiendum.
128
33 Et ego unumquemque Iudaeorum, qui captivos de terra Iudaea ducebat in aliquam partem regni mei, liberavi, et volo ut omnes duces eorum dimittant tr ibuta etiam pecorum suorum. 34 Volo autem omnes dies festos et sabbata et neomenias et dies sollemnes et tres dies ante festum et tres dies post festum immunitatis et immunitatis omnibus Iudaeis in regno meo. 35 Nullus etiam eorum potestatem habeat in aliquo negotio molestare vel molestare. 36 Describantur etiam in exercitu regio circiter triginta millia virorum Judaeorum, quibus omnes exercitus regis tradentur. 37 et ponentur quidam in regis munitionibus, ex quibus et alii praeficiuntur negotiis regni, qui sunt fidentes: et volo ut ex ipsis sint praepositi et praesides eorum, et post haec vivant. leges suas, sicut præcepit rex in terra Judææ. 38 Et de tribus, quæ additæ sunt Judææ de regione Samariæ, cum Judæa coniungantur, ut una sub una censeantur : neque obedire alii potestati quam pontificis. 39 Ptolemaida autem et terram eius, do ea in munere sanctuarii in Ierusalem ad sumptus necessarios sanctorum. 40 Preterea do singulis annis quindecim milia siclorum argenti de rationibus regis pertinentibus. 41 Omne autem, quod non persoluebat, ut olim, amodo dabuntur in opera templi. 42 Insuper et quinque millia siclorum argenti, quæ sustulerunt de usu templi, per singulos annos, et dimittentur ea, quæ sunt ad sacerdotes minister. 43 Et quicumque fugerint in templum in Jerusalem, sive sint in libertate ejus, debitores sunt regi, vel cujusvis rei : ipsi sint liberi, et omnia quæ habent in regno meo. 44 Ad ædificationem quoque, et ad instaurationem operum sanctuarii, de thesauris regis dabantur. 45 Sed et ad ædificii muros Jerusalem, et munitiones ejus per gyrum, de tabulis regis dabantur, et ad ædificationem murorum in Judæa. 46 Ut audivit autem Ionathas et populus sermones istos, non crediderunt neque acceperunt eis neque recordati sunt magni mali quod fecerat in Israel; vehementer enim eos afflixerat. 47 Sed et ipsi Alexandro placuerunt, quia ipse primus pacem cum eis postulavit, et semper cum eo erant foederati. 48 Et congregavit rex Alexander exercitum magnum et admovit castra contra Demetrium. Et commisso proelio, fugit exercitus Demetrii, et insecutus est eum Alexander: et invaluit contra eos. 50 Et aggravatum est prælium usque ad occasum solis, et occisus est Demetrius in die illa. 51 Post haec misit Alexander legatos ad Ptolemæum regem Ægypti cum mandatis in hunc modum: 52 quoniam iterum veni in regnum meum et sedeo in solio progenitorum meorum et obtinuit principatum et evertit Demetrium et patriam recepisti 53 Nam postquam commisi cum eo, contristatus est a nobis ipse et exercitus ejus, ut sedeamus in throno regni ejus:
54 Nunc ergo ineamus fœdus simul, et demus mihi nunc filiam tuam uxorem: ego autem ero gener tuus, et dabo tibi et illam secundum dignitatem tuam. 55 Et respondit rex Ptolemæus, dicens : Felix dies in qua reversus es ad terram patrum tuorum, et sedisti in solio regni eorum. 56 Et nunc faciam tibi, sicut scripsisti: occurre ergo mihi Ptolemaide, ut videamus invicem. ego enim filiam meam ducam tibi secundum votum tuum”. 57 Et exiit Ptolemæus cum filia sua Cleopatra, et venit Ptolemæus anno centesimo sexagesimo secundo. 58 ubi rex Alexander obvians sibi Cleopatram filiam suam dedit, et Ptolemaide cum magna gloria, sicut mos regum, nuptias celebravit. 59 Et scripsit Alexander rex Jonathæ ut veniret et occurreret ei. 60 Qui inde honorifice perrexit Ptolemaidam, ubi occurrit duobus regibus, et dedit illis et amicis eorum argentum et aurum, et munera multa, et invenit gratiam in oculis eorum. 61 In tempore illo congregati sunt contra eum quidam pestilentes ex Israel, viri iniqui, ut accusarent eum: sed rex non audivit eos. 62 Sed et rex iussit vestimenta sua detrahere, et vestire eum purpura: et ita fecerunt. 63 et adduxit eum seorsum et dixit ad principes suos ite cum eo in medium civitatis et praedicate ut nemo adversus eum conqueratur et ne quis eum sciat propter aliquam causam . 64 Videntes autem accusatores eius ut exarentur in prædicatione, et purpura induti, fugerunt omnes. 65 Et honoravit eum rex, et scripsit eum inter primos amicos, et fecit illum ducem et participem principatus. 66 Et reversus est Ionathas in Ierusalem cum pace et laetitia. 67 Ceterum in; anno trecentesimo septuagesimo quinto venit Demetrius filius Demetrii de Creta in terram patrum suorum 68 Quod cum audisset rex Alexander, contristatus est valde, et reversus est Antiochiam. 69 Et fecit Demetrius ducem Cælesyriae ducem suum, et congregavit exercitum magnum, et castrametatus est in Jamnia, et misit ad Jonathan principem sacerdotum, dicens : 70 Tu solus extollis te adversum nos, et derisus sum propter te, et opprobrium: et quare iactas in montibus virtutem tuam? 71 Nunc ergo, si confidis in virtute tua, descende ad nos in campum campum, et ibi rem experiamur simul: mecum est enim potestas civitatum. 72 Interroga et disce quis sim ego, et reliqui qui ad nos pertineant, et dicent tibi quod pes tuus fugere non possit in terra sua. 73 Quare nunc non poteris sustinere equites et tantam virtutem in campestribus, ubi non est lapis neque silex neque locus ad fugiendum. 74 Ut audivit autem Ionathas verba Apollonii, commotus est in mente sua, et eligens decem milia virorum exiit ab Ierusalem, ubi occurrit ei Simon frater eius ut adiuvet eum.
129
75 et castrametatus est contra Ioppen. et clausi eum a Joppe, quia ibi praesidium Apollonius habebat. 76 Et obsidebat eam Jonathas: unde et illi de civitate admiserunt eum: et vicit Jonathas Joppen. 77 Quod ut audivit Apollonius, adsumptis tribus millibus equitum cum magna multitudine peditum, et pergens ad Azotum pergens, pergit in campum. quod magnum numerum equitum habebat, cui fiebat. 78 Et insecutus est eum Jonathas in Azotum, et commiserunt prælium. 79 Iam mille equites in insidiis Apollonius reliquerat. 80 Et cognovit Jonathas post se insidias; circumdederunt enim exercitum eius et iaculabantur in populum a mane usque ad vesperam. 81 Populus autem stabat, sicut præceperat Jonathas : et laboraverunt equi eorum. 82 Et eduxit Simon exercitum suum et statuit eos contra pedites (equites enim erant consumpti) et confugerunt ab eo et fugerunt. 83 Equites autem dispersi per agros fugerunt in Azotum et abierunt in Bethdagon idoli sui salutem. 84 Et succendit Ionathas in Azotum et civitates eius et cepit spolia eorum; et templum Dagon cum his, qui in eo fugerant, igne combussit. 85 Ita prope octo milia hominum ferro caesa sunt. 86 Et inde movit Jonathas exercitum suum, et castrametatus est in Ascalonem, ubi egressi sunt viri civitatis, et occurrerunt ei cum ambitione magna. 87 Et reversus est Jonathas et exercitus ejus in Jerusalem, habentes spolia. 88 Ut audivit autem rex Alexander haec, magis honoravit Ionathan. 89 Misitque ei fibulam auream, sicut consueverat de sanguine regis: qui dedit ei Accaron cum finibus suis in possessionem. Caput 11 1 Et rex Ægypti congregavit exercitum magnum, sicut arena quæ est ad oram maris, et naves multas, et circuibat per dolum ut obtineret regnum Alexandri, et adiungeret ad regnum suum. 2 Unde et iter faciens in Hispaniam ad pacem, aperientibus ei civitatibus, occurrit ei: nam et Alexander rex iusserat facere eis, quia frater suus erat. Cum autem introiret civitatem Ptolemæus, ponebat custodias militum in singulis civitatibus. 4 Et cum appropinquasset Azotus, indicavit ei templum Dagon combustum et Azotum et suburbana eius destructa, et corpora proiecta et combusta in bello; acervos enim eorum fecerunt per viam qua transiret. 5 Et nuntiaverunt regi quæcumque fecerat Ionathas, ut reprehenderet eum: rex autem tacebat. 6 Et occurrit Jonathas regi in Joppen cum gloria, et invicem se salutaverunt, et dormierunt. 7 Et post hæc Jonathas, cum ivisset cum rege ad fluvium qui vocatur Eleutherus, reversus est in Jerusalem. 8 Rex igitur Ptolemæus obtinuit dominium civitatum usque Seleuciam maritimam, et cogitabat in Alexandrum consilia mala.
9 Et misit legatos ad Demetrium regem, dicens: Veni, ineamus fœdus inter nos, et dabo tibi filiam meam quam habet Alexander, et regnabis in regno patris tui. 10 paenitet enim me quod filiam meam dedi illi quoniam quaerebat occidere me 11 Sic eum detrahebat, quia regni sui cupidus erat. 12 Quam ob rem filiam suam ab eo tulit et eam Demetrio tradidit et Alexandrum reliquit, ut aperte odium eorum cognosceretur. 13 Tunc introivit Ptolemaeus Antiochiam, ubi posuit duas coronas capiti suo, Asiae et Ægypti; 14 Erat autem rex Alexander in Cilicia, eo quod defecerant ab eo hi qui habitabant in his regionibus. 15 Quod cum audisset Alexander, venit ad bellum. 16 Itaque ibi defendendus Alexander fugit in Arabiam. Rex autem Ptolemaeus exaltatus est. 17 Tulit enim Zabdiel Arabs caput Alexandri, et misit Ptolemæum. 18 Tertia autem die post mortuus est rex Ptolemæus: et qui erant in præsidiis, interfecti sunt ab altero. 19 Et regnavit Demetrius anno centesimo sexagesimo septimo. 20 Eodem tempore congregavit Jonathas eos qui erant in Judæa, ut expugnarent turrim quæ erat in Jerusalem: et fecit contra eam machinas multas. 21 Tunc impii, qui oderunt populum suum, venerunt ad regem, et nunciaverunt ei quod Ionathas turrem obsideret: 22 Quod ut audivit, iratus est: et statim migrans venit ad Ptolemaidam, et scripsit Jonatham, ne obsideret turrim, sed veniret, et loqueretur cum eo Ptolemaidam festinanter. 23 Quod cum audisset Jonathas, præcepit ut obsiderent eam: et elegit quosdam de senioribus Israël et de sacerdotibus, et posuit se in periculo. 24 Et accepit argentum et aurum, et vestes, et alia munera, et profectus est ad Ptolemaidam regem, ubi invenit gratiam in conspectu ejus. 25 et murmuraverunt adversus eum quidam viri impii de populo 26 Rogavit autem eum rex, sicut antecessores sui, et coram omnibus amicis suis, et exaltavit illum. 27 Et confirmavit eum in summo sacerdotio, et in omnibus honoribus, quos habebat, et dedit illi principatum in primis amicis. 28 Et postulavit Jonathas regem ut immunem faceret Judæam, et tres toparchias, et Samariæ regionem. et promisit ei talenta trecenta. 29 Et consensit rex, et scripsit Jonathæ epistolas de omnibus his in hunc modum: 30 Rex Demetrius fratri Ionathan et genti Iudaeorum salutem. 31 Exemplar hic tibi mittimus epistolae, quam de Lastheni consobrino nostro scripsimus de vobis, ut videretis. 32 Rex Demetrius patri suo salutem. 33 Determinati sumus benefacere populo Iudaeorum amicis nostris, et servare foedera nobiscum propter bonam voluntatem suam in nobis.
130
34 Statuimus ergo illis fines Iudaeae cum tribus imperiis Aphermae et Lyddae et Ramathem, quae additae sunt in Iudaeam de regione Samariae et omnia ad eos pertinentia ad omnes qui immolant in Ierusalem, pro solucionibus quas rex annuatim ab eis recepit de fructibus terre et arborum. 35 De decimis autem et consuetudinibus ad nos pertinentibus, nec non de salinis et censu coronis, que nobis debentur, de omnibus eis relaxamus pro subsidio eorum. 36 et nihil ex hoc nunc in perpetuum revocabitur. 37 Nunc ergo curate facere horum exemplum, et detur Jonathæ, et ponatur in monte sancto in loco celebri. 38 Post haec, ut vidit Demetrius rex quia quieta erat terra coram se et nullo modo resistente ei, dimisit omnes copias suas unusquisque in locum suum, praeter quosdam extraneos, quos ipse congregaverat. insulæ gentium: unde eum oderant eum omnes virtutes patrum suorum. 39 Erat autem Tryphon unus, qui fuerat ex parte Alexandri, et videns omnis exercitus murmurare contra Demetrium, venit Simalcue Arabs, qui nutrivit Antiochum filium Alexandri, 40 et afflixit eum, ut traderet ei hunc Antiochum puerum, ut regnaret pro patre suo. Narravit ergo ei omnia quae fecerat Demetrius, et quomodo inimici eius erant cum eo, et ibi multo tempore permansit. tempore. 41 Interea misit Jonathas ad Demetrium regem, ut projiceret turrem de Jerusalem, et eos qui in præsidiis erant: nam pugnaverunt contra Israël. 42 Et misit Demetrius ad Jonathan, dicens : Non hæc tantum faciam tibi et genti tuæ, sed gloria illustrabo te et gentem tuam, cum fuerit opportunum. 43 Nunc ergo bene facies, si misero me adiuvas; omnes enim copiae meae recesserunt a me. 44 Et misit ei Ionathas tria milia virorum fortium Antiochiam: et cum venissent ad regem, gavisus est rex in adventu eorum. 45 Convenerunt autem qui erant de civitate in medio civitatis, ad numerum centum viginti millium, et occiderunt regem. 46 Itaque rex profugit in atrium, cum illi egrederentur viam civitatis, et dimicare coeperunt. 47 Tunc vocavit rex Judaeos, qui simul ad se venerant, et dispersi per urbem, numero centum milium, trucidaverunt in civitate illa die. 48 Sed et incenderunt civitatem, et ceperunt spolia multa in die illa, et liberaverunt regem. 49 Videntes autem de civitate quod venissent Iudaei in civitatem, ut in illis requiescerent, resoluta est virtus eorum. 50 Da nobis pacem, et desinant Judaei nos oppugnare urbem. 51 cum armis abiectis, pacem fecerunt; et honorati sunt Iudaei in conspectu regis, et in conspectu omnium qui erant in regno eius. et reversi sunt Jerosolymam cum praeda magna. 52 Et sedit Demetrius rex in sede regni sui : et siluit terra in conspectu ejus.
53 Sed et in omnibus quaecumque locutus est, et se a Jonatha se abalienavit, nec secundum beneficia quæ acceperat, retribuit ei, sed afflixit eum valde. 54 Post hunc regressus est Tryphon, et cum eo Antiochus puer, qui regnavit, et coronatus est. 55 Et congregati sunt ad eum omnes exercitus, quos disperserat Demetrius, et pugnaverunt contra eum: et fugit, et terga vertit. 56 Tryphon autem cepit elephantos, et vicit Antiochiam. 57 In tempore illo scripsit Antiochus adolescens Jonathæ, dicens : Constituo te summum sacerdotium, et constitue te super quatuor toparchias, ut sis de amicis regis. 58 Et misit ei vasa aurea in domum, et dedit ei potestatem bibendi auro, et purpura indui, et fibulam auream indui. 59 Et Simon fratrem suum, fecit ducem a loco, qui dicitur scala Tyri, usque ad terminos Aegypti. 60 Et exivit Jonathas, et transivit per civitates trans fretum, et convenerunt ad eum omnes exercitus Syriæ, ut in auxilium ejus venerant: et cum venisset in Ascalonem, occurrit illi honestus. 61 unde ivit Gazam, sed Gazæ ejecerunt eum. quam obsedit eam et succendit eam igni et diripuit. 62 Post hæc, cum rogassent Gazæ Jonatham, fecit cum eis pacem, et accepit filios principum suorum obsides, et misit eos in Jerusalem : et transierunt regionem Damascum. 63 Et audivit Jonathas quod venissent principes Demetrii Cades, quæ est in Galilæa, cum virtute magna, volens eum removere de terra, 64 Et occurrit illis, et reliquit Simonem fratrem suum in regione. 65 Et applicuit Simon Bethsuram et pugnabat contra eam multo tempore et clausit eam; 66 ipsi autem pacem cum eo habere voluerunt quam illis concessit et postea ex ea educit et cepit civitatem et posuit in ea praesidium 67 Et Ionathas et exercitus eius castrametati sunt ad aquam Genesar, unde primo mane venerunt ad campum Nasor. 68 Et ecce castra alienigenarum occurrerunt eis in campo, qui insidiantes ei in montanis, veniebant contra eum. 69 Cum ergo exsurgerent insidiae de locis suis et commiserunt proelium, fugerunt omnes qui erant ex parte Ionathan; 70 ita et nemo ex eis remansit praeter Matthathias filius Absalom et Iudas filius Calphi principes exercitus 71 Et scidit Jonathas vestimenta sua, et misit terram super caput ejus, et oravit. 72 Et iterum conversus in pugnam, fugavit eos, et fugerunt. 73 Quod cum vidissent sui qui fugerant, reversi sunt ad eum, et cum eo persecutus est eos Cades usque in tabernacula sua, et ibi castrametati sunt. 74 Et ceciderunt gentes in die illa quasi tria millia hominum: et reversus est Jonathas in Jerusalem.
131
Caput 12 1 Videns autem Jonathas tempore illo serviisse, elegit viros quosdam et misit eos Romam ad confirmandam et renovandam amicitiam, quam habebant. Lacedaemonibus quoque et aliis locis eadem causa 2 litteras misit. 3 et venerunt Romam et intraverunt in senatum et dixerunt Ionathas pontifex et populus Iudaeorum misit nos ad vos ut renovaremus amicitiam quam habuistis cum eis et foedus ut olim. 4 Propter quod et Romani dabant illis epistolas ad ipsos principes locorum, ut eos deducerent in terram Iudææ pacifice. 5 Hoc est autem exemplar epistolarum quas scripsit Ionathas ad Lacedaemones: 6 Ionathas princeps sacerdotum, et seniores gentis, et sacerdotes, et alius ex Judæis, Lacedæmoniis salutant fratres eorum: 7 Missæ sunt aliquando epistolæ ad Oniam pontificem a Dario, qui regnabat in vobis, ad significandum quoniam fratres nostri estis, sicut rescriptum hic indicat. 8 Quo tempore Onias legatum honorifice missum rogavit, litterasque accepit, in quibus de foedere atque amicitia declarabatur. 9 Ideo et nos, etsi nihil horum indigemus, ut sacros Scripturarum libros habeamus in manibus nostris ad consolandum nos, 10 Nihilominus tamen tentavi mittere ad vos in renovationem fraternitatis et amicitiae, ne simus in vos alienissimi: multa enim tempora passi estis ex quo misistis ad nos. 11 Nos itaque omni tempore sine intermissione, tam in festivitatibus nostris, quam in aliis opportunis diebus, memores sumus in sacrificiis, quæ offerimus, et in orationibus nostris, sicut ratio est, et sicut decet fratres nostros cogitare: 12 Et laetamur in gloria tua. 13 Nos autem circumdederunt multa mala, et pugnaverunt contra nos reges qui sunt in circuitu nostro. 14 Noluimus ergo vobis esse molesti nec aliis foederatis et amicis nostris in his bellis: 15 Habemus enim adiutorium de cælo, adiutorium nobis : ut liberemur ab inimicis nostris, et inimici nostri conculcantur. 16 Elegimus itaque Numenium Antiochi filium, et Antipatrem Iasonis filium, et misimus ad Romanos renovare cum eis amicitiam et societatem pristinam. 17 Praecepimus et illis ire ad vos, et salutantes, et litteras nostras de innovatione fraternitatis tradentes. 18 Nunc ergo bene facietis nobis responsum. 19 Hoc est exemplar epistolarum quas Oniares miserunt. 20 Areus, rex Lacedæmoniorum Oniæ sacerdoti magno, salutem. 21 Inventum est scriptum, quod Lacedæmonii et Judæi fratres sunt, et quia de stirpe Abrahae sunt. 22 Nunc ergo, quoniam hoc cognovimus, bene facietis scribere nobis de vestra prosperitate. 23 Rescripsimus iterum tibi, quod pecora tua et bona nostra sunt, et nostra sunt tua.
24 Et audivit Jonathas quod venissent principes Demebi cum exercitu multo quam prius, pugnaret contra eum: 25 Transtulit ab Jerusalem, et occurrit eis in terra Amathidis: non enim dedit eis requiem in fines suos. 26 Misit autem et rursum in tabernacula eorum. 27 Cum ergo sol occumberet, præcepit Jonathas suis vigilare, et esse in armis, ut tota nocte parati essent ad prælium: et emisit centenos per circuitum castrorum. 28 Ut audierunt autem adversarii quod paratus est Jonathas et viri ejus ad prælium : timuerunt, et tremuerunt in corde suo, et accenderunt focos in castris suis. 29 Ionathas autem et qui cum eo erant, non cognoverunt usque mane; videbant enim luminaria ardentia. 30 Et persecutus est eos Jonathas, et non comprehendit eos: transierunt enim flumen Eleutherum. 31 Et convertit Ionathas ad Arabes, qui cognominati sunt Zabadaei, et percussit eos et accepit spolia eorum. 32 Et cum inde transisset, venit Damascum, et perambulasset universam regionem, 33 Et Simon exiens, perambulabat regionem in Ascalonem, et erant ibi adjacentes munitiones, et inde declinans in Joppen, et occupavit eam. 34 Audierat enim quod præsidium traderent his qui partes Demetrio erant. quam ob rem ibi praesidium posuit ad custodiendum. 35 Et reversus est Jonathas in domum suam, et convocavit seniores populi : et consuluit cum eis de ædificatione munitiones in Judæa, 36 et faciens muros Jerusalem altiores, et montem magnum inter turrim et civitatem erigens, ut separaret eam ab urbe, ut solus esset, ut neque venderent, neque emerent in ea. 37 Et congregati sunt, ut aedificarent civitatem, quoniam concidit ea pars muri ad rivum ab oriente, et restauraverunt eam, quae vocabatur Caphenatha. 38 Simon quoque statuit Adida in Sephela, et munivit eam portis et vectibus. 39 Tryphon autem voluit obtinere regnum Asiae, et ut interficeret regem Antiochum, ut constitueret diadema capiti suo. 40 Et timuit ne permitteret eum Jonathas, et pugnaret contra eum. Quam ob causam quaerebat quomodo Ionathan comprehenderet, ut eum interficeret. Profectus ergo venit Bethsan. 41 Et exivit Jonathas obviam illi cum quadraginta millibus virorum electorum in prælium, et venit Bethsan. 42 Cum autem vidisset Tryphon Ionathan in multitudine virtutis suae, non est ausus extendere manum suam in eum; 43 Qui honorifice eum excepit, et omnibus amicis suis commendavit illum, et donis suis dedit illi bellatores suos esse sicut sibi obediens. 44 Et dixit ad Ionathan: “ Ut quid adduxisti universum populum istum in tantam molestiam, quoniam non est bellum inter nos? 45 Et nunc mitte eos in domum tuam, et elige tibi paucos viros: et veni mecum ad Ptolemaidam, quia dabo tibi ea, et reliquas munitiones et copias, et omnia quæ
132
habent ad te: Revertar, et discedam: hæc est enim causa adventus mei. 46 Et credidit ei Jonathas sicut præceperat ei : et dimisit exercitum suum, qui ivit in terram Judææ. 47 Et apud se retinuit tantum tria millia virorum, ex quibus misit duo millia in Galilæam, et venerunt cum illo mille. 48 Ut autem intravit Ptolemaidam Jonathas, clauserunt portas Ptolemaidis, et comprehenderunt eum: et omnes qui cum eo venerant, gladio interfecerunt. 49 Et misit Tryphon exercitum peditum et equitum in Galilæam et in campum magnum, ut perderent omnes socios Jonathæ. 50 Ut autem cognoverunt quia Jonathas, et qui cum eo erant, capti et interfecti sunt, et ipsi consolati sunt invicem. ibant propius ad dimicandum. 51 Videntes ergo hi qui sequebantur eos, paratos esse pro vita sua, reversi sunt. 52 Et venerunt omnes in terram Iudææ pacifice, et illic planxerunt Ionathan et eos qui cum eo erant, et timuerunt timore magno. luxit itaque omnis Israel planctu magno. 53 Et tunc quærebant omnes gentes quæ in circuitu ejus erant, quia dicebant: Non habent principem, et non habentes auxilium: nunc ergo pugnemus eis, et tollamus memoriam eorum de hominibus. Caput 13 1 Et audivit Simon quod congregavit Tryphon exercitum magnum ut veniret in terram Iudaeae et disperderet eam, 2 Vidensque quod turbatus esset populus in timore magno, ascendit Jerosolymam, et congregavit populum. 3 Et exhortati eos, dicentes: Scitis quanta ego et fratres mei, et domus patris mei, pro legibus et sanctuariis, et præliis, et tribulationibus quas vidimus, fecerim. 4 Propter quod interfecti sunt omnes fratres mei propter Israël, et ego relictus sum solus. 5 Nunc autem absit a me, ut parcam vitæ meæ in omni tempore tribulationis: non enim melior sum fratribus meis. 6 Verumtamen vindicabo gentem meam, et sanctificationem, et uxores nostras, et liberos nostros: omnes enim gentes congregatæ sunt ad perdendam nos malitia. 7 Ut autem audivit populus sermones istos, revixit spiritus eorum. 8 Et responderunt voce magna, dicentes: Tu eris dux noster pro Juda et Jonatha frater tuus. 9 Pugnate proeliis nostris, et quidquid imperaveritis, hoc faciemus. 10 Et congregavit omnes viros bellatores, et festinavit perficere muros Jerusalem, et munivit eam in circuitu. 11 Et misit Jonatham filium Absolom, et cum eo virtutem magnam ad Joppen : qui eiciens eos qui in ea manserunt, 12 Et movit Tryphon a Ptolemao cum potestate magna ut veniret in terram Iudææ, et erat Ionathas cum eo in custodia. 13 Simon autem applicuit in Adida contra campum.
14 Ut autem cognovit Tryphon quia surrexit Simon pro Ionathan fratre suo et cogitavit cum eo proelium committere, et misit ad eum nuntios, dicens: 15 habemus autem Ionathan fratrem tuum in pecunia, quam habet in thesauro regis, quod commissum est ei. 16 Nunc ergo mittite centum talenta argenti et duo filii eius obsides, ut cum liberatus fuerit, non recedat a nobis, et dimittam eum. 17 Hic Simon, cum sciret quoniam dolose locutus est ad eum, misit pecuniam et filios, ne forte compararet sibi magnum odium populi; 18 Qui poterat dicere: Quia non pecuniam misi, et filios, ideo mortuus est Jonathas. 19 Et dimisit eis pueros, et centum talenta: sed Tryphon dissimulavit, nec dimisit Jonatham. 20 Et post hæc venit Tryphon ut invaderet terram et disperderet eam circuiens viam quæ ducit Adoram. Simon autem et castra ejus ibant contra eum in omni loco, quocumque ibat. 21 Hi autem qui erant in turri, miserunt nuntios ad Tryphonem ut veniret ad illos per desertum, et cibaria mitteret eis. 22 Quam ob rem paravit Tryphon omnes equites suos, ut veniret illa nocte; Et profectus est, et venit in regionem Galaad. 23 Et cum appropinquasset Bascama, occidit Ionathan, qui ibi sepultus est. 24 Et iterum reversus est Tryphon, et abiit in terram suam. 25 Et misit Simon, et accepit ossa Jonathæ fratris sui, et sepelivit ea in Modin civitate patrum ejus. 26 Et planxerunt eum omnis Israël planctu magno, et luxerunt eum dies multos. 27 Et ædificavit Simon super sepulchrum patris sui et fratrum suorum, et exaltavit illud saxum lapideum retro et ante. 28 Et statuit pyramides septem sibi mutuo, patri suo, et matri, et quatuor fratribus suis. 29 et in his fecit astutiam, in quibus columnas magnas posuit, et super columnas fecit omnia armatura in memoriam perpetuam, et naves armaturae sculptas, ut viderentur omnium qui navigant in mare. . 30 Hoc est sepulchrum, quod fecit in Modin, et mansit usque in præsentem diem. 31 Tryphon autem seduxit cum Antiocho rege adolescente, et interfecit eum. 32 Et regnavit pro eo, et coronavit se regem Asiae, et fecit calamitatem magnam in terra. 33 Tunc Simon ædificavit munitiones in Judæa, et munivit ea turribus excelsis, et muris magnis, et portis, et seris, et posuit alimenta in eis. 34 Et elegit Simon viros, et misit ad regem Demetrium, ut daret terram immunitatem, quia omnia vastabat Tryphon. 35 Ad quem rex Demetrius respondens, sic scripsit: 36 Rex Demetrius Simoni summo sacerdotio, et amico regum, et senioribus, et gente Judaeorum, salutem. 37 Coronam auream, et coccineam, quam misistis ad nos, suscepimus: et parati sumus facere vobiscum pacem
133
firmam, et scribere ministris nostris, ad confirmandas immunitates quas concessimus. 38 Et omnia quæcumque fecerimus vobiscum, stabunt. munitiones, quas aedificastis, vestrae erunt. 39 Quam ob causam, aut culpa usque in hodiernum diem, dimittimus ei et tributo, quod debes, et si quod est aliud tributum in Jerusalem, non solvatur. 40 Et ecce qui in curia nostra conveniant, conscribantur, et sit inter nos pax. 41 Anno centesimo septuagesimo, ablatum est jugum gentium ab Israël. 42 Tunc cœperunt populi Israël scribere in instrumentis et contractibus: Anno primo Simonis summi sacerdotis, ducis et præsidis Iudæorum. 43 In diebus illis applicuit Simon contra Gazam et circumsedit eam; Fecit et machinam bellicam, et statuit eam iuxta civitatem, et turrim quamdam convellit et cepit. 44 Et insilierunt in civitatem, qui erant in machina. unde factus est motus magnus in civitate; 45 Et populus civitatis scidit vestimenta sua, et ascendit muros cum uxoribus et filiis suis, et clamaverunt voce magna, rogantes Simonem ut det illis pacem. 46 Dixeruntque : Non secundum nequitiam nostram facias nobis, sed secundum misericordiam tuam. 47 Et placatus est eis Simon, et non pugnabat contra eos: sed ejecit eos extra civitatem, et domos in quibus erant idola mundans, et introivit in eam cum canticis et gratiarum actione. 48 Et omnem immunditiam ejecit ex ea, et viros, qui erant custodientes legem, posuit ibi, et firmavit eam prius quam fuerat, et ædificavit sibi mansionem. 49 sed et ipsae turris quae erant in Hierusalem sic angustae erant ut nec egredi possent nec exire in regionem nec emerent nec venderent unde essent in magna angustia propter inopiam annonae per famem. 50 Tunc clamaverunt ad Simonem, rogantes eum ut simul esset cum eis. et cum inde ejecisset eos, turrim mundavit a contaminationibus; 51 et ingressus est in eam vigesima tertia die mensis secundi, anno centesimo septuagesimo primo, cum gratiarum actione, et ramis palmarum, et citharis et cymbalis, et lyras, et hymnis, et canticis: quia ibi magnus ex Israel inimicus interiit. 52 Et constituit ut omni anno celebraretur dies ille cum lætitia. Templi autem collem, qui erat juxta turrim, fortiorem se fecit, et ibi moratus est ipse cum suis. 53 Cum vidisset autem Simon quia vir fortis esset Ioannes, fecit eum principem virtutum; et habitavit in Gazera. Caput 14 1 Anno centesimo sexagesimo duodecimo congregavit rex Demetrius exercitum suum, et abiit in Mediam ad auxiliandum ei ut expugnaret Tryphonem. 2 Cum autem Arsaces, rex Persarum et Medorum, audivisset Demetrium intrasse in fines suos, misit unum de principibus suis, ut eum vivum caperet.
3 Qui abiens percussit exercitum Demetrii, et comprehendit eum et adduxit ad Arsaces, a quo erat custodiae. 4 Erat autem in terra Judaea, quæ erat omnibus diebus Simonis: bonum enim gentis suae sic quaerebat, ut ei semper eius auctoritas et honor placeret. 5 Cum autem esset honorabilis in omnibus operibus suis, tam in eo, quod cepit Ioppen in portum, et fecit introitum in insulis maris, 6 Et amplificavit fines gentis suae, et recuperavit regionem; 7 Et congregavit captivorum multitudinem multam, et habebat principatum Gazera, et Bethsura, et turrim, de qua accepit omnem immunditiam, nec fuit qui resistebant ei. 8 Tunc in pace exercebant terram, et terra dedit fructum suum, et ligna regionis fructum suum. 9 Seniores omnes in plateis sedebant, confluentes bonorum, et juvenes induebant ornatu bellicosos et bellicosos. 10 Cibaria civitatibus dedit, et in eis omnem munitionem posuit, ut inclytum nomen ejus usque ad consummationem sæculi. 11 Qui fecit pacem in terra, et Israel lætatus est gaudio magno; 12 Unusquisque enim sub vite sua et ficu sedit, et non erat qui adpropinquaret. 13 Neque enim quisquam est qui derelictus fuerit in terra, qui possit pugnare contra eos, sed ipsi reges prostrati sunt in diebus illis. 14 Et confirmavit omnes humiles populi sui; et tulit omnis contemptor legis et scelestus. 15 Sanctuarium decoravit, et vasa templi multiplicavit. 16 Ut autem auditum est Romae, et usque Spartam, quod mortuus est Ionathas, contristati sunt valde. 17 Ut autem audierunt, quia Simon frater eius pontifex factus est pro eo, et rexit regionem et civitates eius: 18 scripseruntque ei in tabulis aereis ut renovaret amicitiam et foedus quod pepigerant cum Iuda et Ionathan fratribus eius 19 Lecta sunt scripta coram ecclesia in Jerusalem. 20 Hoc est exemplum epistularum, quas Lacedaemones miserunt; Lacedsemoniorum principes civitatis, Simoni magno sacerdoti, et senioribus, et sacerdotibus, et residuo populi Iudæorum, fratres nostri, salutem. 21 Nuntiaverunt nos legati qui missi sunt ad nostram gloriam et honorem: propter quod gavisi sumus de adventu eorum. 22 Et mandaverunt quae locuti sunt in consilio populi ad hunc modum; Numenius Antiochi filius et Antipater Iasonis filius, legati Iudaeorum, venerunt ad nos ad renovandam amicitiam, quam habebant nobiscum. 23 et placuit populo ut honorificentius ponerent exemplum legationis in tabulis publicis ut memoriam haberet populus Lacedaemonum insuper scripsimus exemplum eius Simoni magno sacerdoti . 24 Post hæc misit Simon Numenium Romam cum scuto magno auri mille pondo libras ad confirmandum cum eis fœdus.
134
25 Quod cum audissent turbæ, dixerunt: Quid gratias dabimus Simoni et filiis ejus? 26 Ipse enim et fratres ejus et domus patris ejus firmaverunt Israël, et fugaverunt inimicos suos ab eis, et libertatem suam firmaverunt. 27 et scripserunt tabulis aereis, quas posuerunt super columnas in monte Sion. Octavadecima die mensis Elul, anno centesimo sexagesimo duodecimo, anno tertio Simonis summi sacerdotis. 28 Hæc notata sunt nobis Saramel, in multitudine sacerdotum, et populi, et principes gentis, et seniores regionis. 29 { Cum sæpe bella fuerunt in regione, in quibus ad sustentationem sanctuarii eorum, et lex, Simon filius Matthæi, de semine Jarib, cum fratribus suis periclitatus est, et inimicis resistebat. gens magna, n. 30 Postquam enim Jonathas congregata gente sua, et pontifex eorum, appositus est ad populum suum, 31 Inimici eorum paraverunt terram invadere, ut interficerent eam, et ponerent in sanctuarium manus eorum: 32 Quo tempore surrexit Simon et pugnavit pro gente sua et multa tulit de substantia sua et armavit viros fortes gentis suae et dedit illis mercedem 33 et muniverunt civitates Iudaeae cum Bethsura, quae est ad fines Iudaeae, ubi erant arma hostium; sed constituit ibi praesidium Iudaeorum; 34 Ioppen quoque munivit, quæ est super mare, et Gazera, quæ confinis est Azoto, ubi inimici prius habitaverant: sed collocavit ibi Judæos, et præbuit eis omnia ad reparationem ejus. 35 Et cantavit populus verba Simonis, et in quam gloriam arbitrabatur gentem suam reducere, constituit eum ducem et principem sacerdotum, eo quod omnia hæc fecisset, et ad justitiam et fidem, quam conservavit genti suæ: eoque modis omnibus populum suum extollere quaerebat. 36 quoniam in tempore illius prosperata sunt in manibus eius, et translati sunt gentes de terra sua, et hi qui erant in civitate David in Jerusalem, qui fecerant turrim, de qua egressi sunt, et polluti sunt. omnia circa sanctuarium, et multum nocuerunt in loco sancto; 37 Sed constituit in ea Iudaeos. et munivit eam pro salute patriae et civitatis, et erexit muros Jerusalem. 38 Et rex Demetrius statuit illi summum sacerdotium secundum hæc. 39 Et fecit illum quidam de amicis suis, et honoravit eum multo honore. 40 Audierat enim Romanos amicos et foederatos et fratres vocasse Iudaeos; legatos Simonis honorifice suscepisse; 41 Et placuit Iudaeis, et sacerdotibus, si esset Simon gubernator et pontifex eorum in aeternum, donec surgeret propheta fidelis; 42 ut sit dux eorum, et praeesset sanctuarium, ut praeesset opera eorum et agros et arma et praesidia, quae praeesset eis Sanctuarium; 43 Hoc autem dico, ut obediatur unicuique, et omnia scripta regionis illius in nomine suo fiant, et purpura induatur, et auro vestiatur:
44 Item, ut nulli hominum liceat horum aliquid de populo vel sacerdotibus infringere, vel contradicere verbis eius, aut congregare ecclesiam sine ipso, vel purpuram indui, aut fibulam induere. aurum; 45 Si quis autem aliter fecerit aut aliquid horum violaverit, puniatur. 46 Et complacuit omni populo ut ageret cum Simone et faceret sicut dictum est. 47 Et suscepit Simon, et placuit ei ut esset princeps sacerdotum, et princeps, et præses Judæorum et sacerdotum, et omnes defenderent. 48 Et præceperunt scripturam hanc ponere in tabulis æneis, et erigi in circuitu sanctuarii in loco celebri. 49 Exemplar quoque ejus reponantur in gazophylacio, ut habeat Simon et filii ejus. Caput 15 1 Et misit rex Antiochus filius Demetrii epistolas de insulis maris ad Simonem sacerdotem, et principem Judæorum, et omni populo. 2 Quarum tenor talis erat: Rex Antiochus Simoni summo sacerdoti, et principi gentis suae, et populo Iudaeorum, salutem. 3 Quoniam quidam pestilentes invaserunt regnum patrum nostrorum, et consilium meum iterum lacessere est, ut restituam illud in antiquum fundum, et ad hoc congregavi multitudinem militum alienorum, et præparaverunt naves. bellum; 4 et mea voluntas est ire per regionem, ut ulciscar de his qui vastaverunt eam, et civitates multas desolaverunt in regno: 5 Nunc igitur confirmo tibi omnes oblationes, quas ante me reges concesserunt, et quidquid praeterea donorum dederunt. 6 Item do tibi permitto ut monetam pro patria tua forma facias. 7 Et in Ierusalem et in sanctuario sint liberi; et omnia arma, quam fecisti, et munitiones quas aedificasti et custodis in manibus tuis, maneant tibi. 8 Et si quid est vel propter regem, dimittetur tibi amodo et semper. 9 Sed et cum adeptus fuerit regnum nostrum, honorabimus te, et gentem tuam, et templum tuum cum honore magno, ut cognoscatur honor tuus in toto mundo. 10 Anno centesimo sexagesimo quarto et ingressus est Antiochus patrum suorum in terram: quo tempore convenerunt ad eum omnes copiae, et parvae apud Tryphonem relictae. 11 Itaque insecutus est eum Antiochus rex, et profugit ad Doram, quae est ad mare; 12 Videbat enim statim omnia in se venire, et copiae eius discederent ab eo. 13 Et ad Doram castrametati sunt Antiochus, et cum eo centum viginti millia bellatorum, et equitum octo millia. 14 Et cum circumdedisset civitatem, iunctis navibus oppido secus mare, terra marique urbem vexavit, nec egredi aut egredi passus est. 15 Interea Numenius et socii ab Roma habiti ad reges ac regiones epistolae ; in quibus haec scripta sunt:
135
16 Lucius consul Romanorum Ptolemaeo regi, salutem. 17 Legati Judæorum, amici et amici nostri, venerunt ad nos ad renovandam veterem amicitiam et fœdus, missi a Simone summo sacerdote, et a populo Judæorum. 18 Attulerunt autem clypeum auri mille pondo. 19 Placuit itaque nobis scribere regibus et regionibus, ut non inferant illis mala, neque impugnent eos, et civitates eorum, et regiones eorum, et non ferant auxilium adversus eos inimicis suis. 20 Visum autem est nobis accipere ab eis clypeum. 21 Si autem sunt aliqui pestilentes, qui fugerunt ad vos de patria sua, tradite eos Simoni magno sacerdoti, ut puniat eos secundum legem suam. 22 Eadem et Demetrio regi, et Attalo Ariarathi, et Arsaci, eadem scripsit, 23 et omnibus regionibus et Sampsames et Lacedaemonios et Delum et Myndum et Sicyonem et Cariam et Samos et Pamphyliam et Lyciam et Halicarnassum et Rhodum et Aradum et Coum et Latus et Aradus, et Gortyna, et Cnidus, et Cypros, et Cyrene. 24 Exemplum autem horum scripserunt Simoni magno sacerdoti. 25 Igitur rex Antiochus secundo die castrametatus est ad Doram, et oppugnavit eam semper, et tormenta fecit, qua ratione incluserat Tryphonem, ut nec exire posset. 26 In illo tempore misit ei Simon duo milia virorum electorum in adiutorium suum. argentum quoque et aurum et arma multa. 27 Et noluit ea accipere, sed rupit omnia, quae pactus est cum eo ante, et alienavit ab eo. 28 Misit autem ad eum Athenobium unum de amicis suis, ut loqueretur ei, et diceret: Retinetis Joppen et Gazeram. cum turri quae est in Hierusalem, quae sunt civitates regni mei. 29 fines ejus desolastis, et fecistis plagam magnam in terra, et dominati estis in regno meo multorum. 30 nunc ergo tradite civitates quas occupastis et tributa locorum in quibus dominati estis sine finibus Iudaeae 31 aut da eis talenta argenti quingenta mihi; et alia talenta quingenta talenta pro iniuriis quas fecistis 32 Venit autem Athenobius amicus regis Jerosolymam, et videns gloriam Simonis, et armaturam auream, et argenteam, et multitudinem nimiam, miratus est, et dixit ad eum verbum regis. 33 Respondens autem Simon, dixit ei : Neque alienam terram sumpsimus, neque aliena detinemus : sed hæreditatem patrum nostrorum, quæ injuste ab inimicis nostris aliquo tempore possessa est. 34 Nos autem tempus habentes, habemus hæreditatem patrum nostrorum. 35 Quod cum postulaveris Joppen et Gazera, quæ fecerunt populo nostro injuriam magnam, dabimus tibi talenta centum. Et non respondit ei verbum. 36 Et reversus ad regem, renuntiavit illi de verbis istis, et de gloria Simonis, et de omnibus quæ viderat: unde iratus est rex. 37 Tryphon autem fugit navi in Orthosiada. 38 Et constituit rex Cendebæum ducem maritimum, et exercitum peditum et equitum dedit ei.
39 et iussit eum movere exercitum in Iudaeam. et praecepit ei ut aedificaret Cedron et portas praemuniret et debellaret populum; ipse autem rex persecutus est Tryphonem. 40 Et venit Cendebæus Jamniam, et cœpit irritare populum, et invadere Judæam, et comprehendere captivos, et occidere eos. 41 Et cum ædificasset Cedrou, constituit equites ibi et exercitum peditum, ut transirent per vias Judææ, sicut præceperat ei rex. Caput 16 1 Venit ergo Joannes a Gazera, et nunciavit Simoni patri suo quæ fecerat Cendebæus. 2 vocavit ergo Simon duos filios eius primogenitos Iudam et Iohannem et dixit eis ego et fratres mei et domus patris mei semper pugnavi a iuventute mea usque in hodiernum diem contra inimicos Israhel et in manibus nostris bene prosperata sunt, ut sæpe liberaremus Israël. 3 Nunc autem senui, et vos, Deo miserante, aetate sufficiens estis. 4 Et elegit de regione viginti millia virorum fortium cum equitibus, qui procedebant contra Cendebæum, et quievit nocte illa in Modin. 5 Cumque mane surrexissent, et irent campum, ecce venit contra eos multitudo magna peditum et equitum: sed rivus erat inter eos. 6 Tetendit ergo ipse et populus ejus contra eos. Vidensque quod timuisset populus ire trans fretum, ipse transivit: et viderunt eum viri, et transierunt post eum. 7 Quo facto, divisit milites suos, et equites in medio peditum: erat autem equitatus adversariorum copiosus nimis. 8 Tunc cecinerunt tubis sanctis, et fugaverunt eos Cendebæus et exercitus ejus, et ceciderunt ex eis multi, et residui in munitionem veniebant. 9 Tunc vulneratus est Judas frater Joannis; Ioannes autem adhuc sequebatur eos, donec veniret Cedron, quod aedificaverat Cendebaeus. 10 Fugit autem usque ad turres in campis Azoti. Interfecti sunt autem ad duo milia hominum. Et postea in pace regressus est in terram Iudae. 11 In planitie autem Iericho erat dux Ptolemæus filius Abubus, et habebat argentum et aurum: 12 erat enim gener summi sacerdotis. 13 Et exaltatum est cor ejus, ut putaret sibi regionem obtinere, et consilium dedit adversus Simonem et filios ejus ut perderent eos. 14 Visitabat autem Simon civitates quæ erant in regione, et curam gerebat eorum. quo tempore descendit ipse in Iericho cum filiis suis Matthathias et Iudas anno centesimo septuagesimo septimo, mense undecimo, qui vocatur Saba. 15 Ubi eos filius Abubus subdole suscipiens in quoddam præsidium, quod fecerat Docus, vocatur, fecit eis convivium magnum, sed abscondit eum. 16 Cum ergo bibisset Simon et filii ejus, surrexit Ptolemæus et viri ejus, et tulerunt arma sua, et venerunt
136
super Simonem in convivium, et occiderunt eum, et duos filios ejus, et quosdam de servis suis. 17 In quo facto magnam fecit perfidiam, et reddidit malum pro bono. 18 Hæc autem scripsit Ptolemæus, et misit regi, ut mitteret ei in auxilium suum exercitum, et traderet ei regionem et civitates. 19 Misit et alios in Gazeram ut interficiat Joannem: et tribunis misit epistolas, ut venirent ad eum, ut daret eis argentum, et aurum, et prsemia. 20 Et alios misit occupare Jerusalem et montem templi. 21 Praecurrebat autem quidam in Gazera, et nuntiabat Ioanni quia occisus esset pater eius et fratres eius, et, quod dixit Ptolomaeus, misit te occidere. 22 Quod cum audisset, admiratus est valde: et ad manus venientes posuit ut eum interficerent, et occiderunt. Sciebat enim quod quaerebant eum perdere. 23 et reliqua verborum Joannis, et bella ejus, et virtutes quæ fecit, et ædificationes murorum, quas fecit, et opera ejus : 24 Ecce hæc scripta sunt in diebus sacerdotii sui, a quo factus est pontifex post patrem suum.
137
Caput 1 1 Fratres, qui sunt in Jerusalem, et in terra Judææ, fratres, Judæi qui sunt per Ægyptum, salutem et pacem cupiunt. 2 Deus misereatur vestri et memorarimini testamenti sui quod pepigit cum Abraham, Isaac et Iacob, servis eius fidelibus; 3 et det vobis omne cor ad serviendum ei, et faciatis ejus voluntatem, bono animo et voluntarie; 4 et in lege eius et in mandatis tuis adaperiat cor vestrum, et faciat vobis pacem. 5 Et exaudi preces tuas, et esto tecum, et non te deseram in tempore tribulationis. 6 Et nunc hic sumus orantes pro vobis. 7 In tempore quo regnavit Demetrius, anno centesimo sexagesimo nono, scripsimus vobis Judæi in consummatione tribulationis, quæ facta est super nos in annis illis, ex tempore quo recessit Jason et qui cum eo sunt a terra sancta et regno, 8 et porticum incenderunt, et effuderunt sanguinem innocentem; Obtulimus quoque sacrificia et similaginem, et accensis lampadibus, et fecimus panes. 9 Et nunc videte ut diem festum scenopegiæ celebretis in mense Casleu. 10 Anno centesimo octuagesimo octavo, populus, qui erat in Jerusalem, et in Judæa, et in concilio, et in Judam, misit Aristobulo, regi Ptolemæi, qui erat de genere sacerdotum, et salutem. Judaei, qui erant in Aegypto; 11 Pro eo quod eripuit nos Deus de magnis periculis, magnifice gratias agimus ei, qui pugnavimus adversus regem. 12 Ejecit enim eos qui pugnaverunt in civitate sancta. 13 Nam cum in Perside esset dux ipse, et cum eo qui invictus videbatur, exercitus, interfecti sunt in templo Naneæ, consilio deceptus sacerdotum Naneæ. 14 Venit enim Antiochus, quasi eam uxorem, et amicos ejus, qui cum eo erant, accipere pecuniam nomine dotis. 15 Quod cum discessissent sacerdotes Naneæ, et ipse cum paucis ingressus in circuitu templi, clauserunt templum, statimque ingressus est Antiochus. 16 Et apertis ostiis tecti, lapides instar fulminum miserunt, et ducem in frusta conciderunt, et amputaverunt capita sua, et projecerunt in eos qui foris erant. 17 Per omnia benedictus Deus, qui tradidit impios. 18 Cum ergo constituimus ut servaret purificationem templi in quinto et vigesimo die mensis Casleu, necessarium duximus de eo vobis notificare, ut et vos servaretis illud, sicut in sollemnitate scenopegiæ et tabernaculorum. ignis, qui datus est nobis, cum Neemias immolaret, posteaquam templum et aram aedificaverat. 19 Cum enim ducerentur patres nostri in Persidem, tunc religiosi sacerdotes, qui erant tunc religiosi, abstulerunt ignem altaris occulte, et absconderunt in
138
fovea cisternae sine aqua, ubi firmaverunt eam, ita ut esset locus ignotus. omnes homines. 20 Post multos autem annos, cum placuit Deo, misit Neemias a rege Persarum, et misit de posteris sacerdotum eorum qui absconderant illud igni: cum autem nuntiaverunt nobis, non invenerunt ignem sed aquam crassam. ; 21 Tunc praecepit eis ut facerent illud, et portarent. Impositisque sacrificiis, Neemias Sacerdotibus jussit ligna et ea quae super eo imponuntur aqua spargerent. 22 Utque hoc factum est, et tempus affuit quo sol refulsit, qui prius erat in nubilo, accensus est ignis magnus, ita ut omnes mirarentur. 23 Orationem autem faciebant omnes sacerdotes, dum consummaretur sacrificium, Jonatha inchoante, ceteris autem respondentibus, sicut fecerat Nehemias. 24 Oratio autem erat in hunc modum. Domine Deus, Creator omnium, terribilis et fortis, et iustus et misericors, rex unicus et clemens. 25 Unicus omnium dator, solus iustus, omnipotens, et aeternus, qui liberas Israel ab omni tribulatione, et elegi patres, et sanctificabis eos; 26 Suscipe sacrificium pro omni populo tuo Israël, et conserva partem tuam, et sanctifica. 27 Congrega dispersionem nostram, libera eos qui serviunt gentibus, contemptos et abominatos respice, et sciant gentes quia tu es Deus noster. 28 Afflige opprimentes nos, et superbia opprimentes nos. 29 Constitue populum tuum in loco sancto tuo, sicut dixit Moyses. 30 Et sacerdotes psallebant in gratiarum actione. 31 Cum autem consumptum esset sacrificium, ex residua aqua Nehemias jussit lapides maiores perfundi. 32 Utque hoc factum est, flamma accensa est: sed ex lumine, quod refulsit ab altari, consumpta est. 33 Ut autem manifestatum est, nuntiatum est regi Persarum quod in loco, ubi ignem absconderant sacerdotes, qui transducti sunt, aqua apparuit, et Neemias cum eo hostias mundavit. 34 Tunc rex, cum omnia explorasset, sanctificavit eum. 35 Accepit autem rex munera multa, et dedit eis quos vellet in gratiarum actione. 36 vocavit autem Nehemias verbum hoc Naphthar quod est purgatio huiuscemodi autem multi dicunt Nephi Caput 2 1 Invenitur etiam in monumentis quod Ieremias propheta praecepit his qui asportabantur ut ignis caperetur, sicut significatum est. 2 et propheta, cum legem dedisset eis, præcepit ne obliviscerentur præcepta Domini, et non exerrarent mentibus, videntes simulacra argentea et aurea, et ornamenta eorum.
3 Et alia hujusmodi dicens, hortabatur ne legem amoverent a corde suo. 4 Hoc etiam in ipsa scriptura continebatur, quod propheta, admonitus a Deo, iussit tabernaculum et arcam, ut cum eo exiret in montem, ubi ascendit Moyses, et vidit hereditatem Dei. 5 Cumque venisset illuc Jeremias, invenit speluncam foveam, in qua posuit tabernaculum, et arcam, et altare thymiamatis, et ostium obstruxit. 6 Et accesserunt quidam simul, qui sequebantur, ut notarent sibi viam: et non potuerunt invenire. 7 Quod cum vidisset Jeremias, incusavit eos, dicens : In loco illo non erit ignotus usque in tempus , quo Deus congregat populum suum, et suscipiet eos in misericordiam. 8 Tunc ostendet eis Dominus hæc, et apparebit gloria Domini, et nubes, sicut demonstratum est sub Moyse, et desiderante Salomone ut sanctificaretur locus honorifice. 9 Dicebatur quoque quod sacrificium dedicationis, et consummationis templi, sapienter obtulit. 10 Sicut autem oravit Moyses ad Dominum, descendit ignis de cælo, et consumpsit holocaustum, sic et Salomon oravit: et descendit ignis de cælo, et consumpsit holocaustum. 11 Et dixit Moyses : Eo quod non esset comestum quod erat pro peccato, consumptum est. 12 Fecit ergo Salomon octo diebus illis. 13 Eadem etiam in scriptis ac commentariis Neemiae relata sunt; et ut condens bibliothecam congregaret acta regum et prophetarum et David et epistolas regum de muneribus sanctis. 14 Similiter et Judas ea quæ deciderant per bellum quod nobis acciderat, congregavit omnia, et sunt apud nos. 15 Si ergo necesse fuerit, mittite qui perferant vobis. 16 Celebraturi ergo purificationem, scripsimus vobis, et bene facietis, si eodem die servatis. 17 Speramus etiam, quoniam Deus, qui tradidit omnem populum suum, dedit illis hereditatem, et regnum, et Sacerdotium, et sanctuarium, 18 Sicut locutus est in lege, cito miserebitur nostri, et congregabit nos de omni terra sub cælo in sancta: quoniam liberavit nos de magnis tribulationibus, et purgavit locum. 19 et de Iuda Maccabaeo et fratribus eius et de purificatione templi magni et de dedicatione altaris. 20 Bella autem contra Antiochum Epiphanem et Eupatorem filium eius. 21 Signa autem, quæ de cælo sunt, venientibus ad eos, qui se in honorem Judaismi viriliter egerunt: ita ut cum pauci essent, universam regionem debellarent, et gentes barbaras persequerentur, 22 Et recepit templum in toto orbe terrarum, et liberavit civitatem, et destruxerunt leges descendentes, propitius eis Dominus cum omni gratia: 23 Haec omnia, inquam, ab Iasone Cyrenensi quinque libris enarrata, uno volumine breviare temptabimus.
139
24 Infinitas enim considerationes, et difficultas, quas inspicere volunt, narrationes pro varietate rei habent; 25 Solliciti sumus, ut qui legerint, operare: et qui volunt memoriae mandare, prompti sunt; 26 Igitur nobis, qui hunc laborem breviandi laborem susceperunt, non fuit facile, sed sudore et vigilia; 27 Sicut enim ad convivia praeparantis et aliorum utilitatem non pertinet, multos tamen ad delectationem multorum in hoc magno studio libenter suscipiemus; 28 Relinquens auctori de singulis pertractandis accuratam, ac breviandi regulas sequi studens. 29 Sicut enim novæ domus ædificator, totum aedificium curare debet. qui autem susceperit et quærit, et quærit, quæreat apta ad ornatum suum : sic et ego arbitror nobiscum. 30 In omni loco stare, et transire per partes et curiositas esse in primis, auctor est fabulae. 31 Breviter autem utar, et multum laboro in hoc opere, concedendum est brevitati. 32 Hic ergo fabulae incipiemus: haec tantum addens ad id quod dictum est, stultum esse longum prologum facere, et in ipsa historia brevem esse. CAPUT III 1 Cum autem civitas sanctificata cum omni pace habitaretur, et leges optime servarentur, propter Oniae summi sacerdotis pietatem, et propter odium malitiae, 2 Factum est ut et ipsi reges locum honorarent, et templum amplissimis donis ampliarent. 3 adeo ut Seleucus Asiae vectigalium suorum omnes sumptus ad sacrificiorum usum pertineat. 4 Simon autem de tribu Benjamin, præpositus templi, cecidit in civitate cum principe sacerdotum. 5 Et cum superare non posset Oniam, adduxit eum ad Apollonium Thraseae, qui tunc erat praepositus Celosyriae et Foenice, 6 et dixit ei quod gazophylacium in Hierusalem repletum esset infinita pecunia, ita ut innumerabilis multitudo divitiarum, quae non ad rationem sacrificiorum pertinebat, esset numerus regis; manus. 7 Cum autem venisset Apollonius ad regem, et ostenderet ei pecuniam, de qua dictum erat, elegit rex Heliodorum quaestorem suum, et misit ei cum mandatis ut afferatur ei praedictam pecuniam. 8 Ita Heliodorus iter fecit. sub specie civitatis Celosyriae et Foenice visitare, immo vero regis propositum implere. 9 Cum autem venisset Jerosolymam, et benigne a summo sacerdote civitatis acceptus, narravit ei quid esset datum de pecunia, et narravit quare veniret, et percunctatus est si ita esset. 10 Tunc princeps sacerdotum narravit illi pecuniam tantam repositam esse in auxilium viduis et pupillis. 11 et quod quidam pertinebat ad Hircanum filium Tobiae, vir magnae dignitatis, et non sicut ille
scelestus Simon detulerat: cuius summa fuit argenti talenta quadringenta et auri ducenta 12 et fieri omnino non poterat, ut his qui peccaverant loci sanctitati, et majestati, et sanctitati templi, ut faceret in toto orbe terrarum : sic posse fieri. 13 Heliodorus autem, præcepto regis, ait: Quoquo modo in regis gazophylacium deferetur. 14 Constituitque diem quam constituerat, ut hæc referret. Ideoque per totam civitatem non parvus dolor est. 15 Sacerdotes autem ante altare prosternentes vestimenta sua sacerdotalibus, convocaverunt ad cælum super eum, qui legem dedit de custodibus: ut custodirent eos, qui custodiebant, custodiri. 16 Tunc qui in facie pontificis aspiciebat, cor ejus vulnerabat: vultus enim et color immutatus interiorem mentis dolorem declarabat. 17 Sic enim circumdederat homo timore et horrore corporis, ut manifestaret aspicientibus eum, quam tristitiam habebat in corde suo. 18 alii de domibus suis concurrebant ad orationem, quia locus in contemptum veniebat. 19 Et mulieres, accinctae saccis sub uberibus suis, abundantes in plateis, et virgines currebant in currendo, aliae ad portas, et aliae ad muros, et aliae de fenestris. 20 Et omnes, tenentes manus in caelum, deprecabantur. 21 Tunc misertus est videre ruinam omnis generis multitudinem, et in tanta cruciatu summi sacerdotis timor. 22 Tunc invocaverunt Dominum omnipotentem, ut custodirent ea quae commiserant fiducialiter et fidentes. 23 Heliodorus autem, quod erat decretum, perficiebat. 24 Cum autem adesset ipse cum custodibus gazophylacia, Dominus spirituum, et princeps omnis potestatis, magnam faciebat apparitionem, ita ut omnes, qui cum eo venire praesumpserunt, mirarentur in virtute Dei, et laboraverunt, et timuerunt valde. 25 Apparuit enim illis equus horribilis sessor super eum, et pulcherrimo velamine ornatus, et cucurrit vehementer, percussitque ante Heliodorum pedes suos, et visum est quod sedens super equo phaleras haberet. aurum. 26 Alii autem duo iuvenes visi sunt in conspectu eius, insignes virtute, praestantes decore, decoraque veste, astantibus sibi ex utraque parte. Et dabant ei alapas continue, et promiserunt ei plagas multas. 27 Subito autem Heliodorus concidit in terram, et magnis tenebris circumfusus est: qui autem cum eo erant, tulerunt lecticam. 28 Sic illum, qui nuper cum magno comitatu et cum omnibus satellitibus in dictum thesaurum venerat, se armis suis juvare non valentes perfecerunt: et virtutem Dei manifeste agnoscebant. 29 Hic enim per manum Dei projectus est, et sine omni spe vitæ obmutuit.
140
30 Ipsi autem Dominum benedicebant, qui magnificabat locum suum. quae paulo ante timoris ac perturbationis plena, apparente omnipotente Domino, gaudio et laetitia impleta est. 31 Protinus ergo quidam ex amicis Heliodori rogabant Oniam ut vocaret Altissimum ut daret illi animam suam exspiravit. 32 Summus autem sacerdos suspicans ne deciperet rex insidias a Judaeis factas Heliodoro, sacrificium pro salute viri obtulit. 33 Cum autem summus pontifex expiaret, ipsi juvenes apparuerunt in vestitu suo, et astabant juxta Heliodorum, dicentes: Oniam sacerdotem magnum tribue gratias, quoniam Dominus ipse dedit tibi vitam. 34 Tu autem quoniam de caelo flagellatus es, nuntia omnibus potentem Dei potestatem. Et cum hæc dixisset, amplius non conparuit. 35 Heliodorus autem, immolato Domino, vovit vota magna pro salute sua, et salutavit Oniam cum exercitu suo ad regem. 36 Testabatur autem omnibus ea quæ sub oculis suis viderat opera magni Dei. 37 Cum autem Heliodorus rex, qui esset vir idoneus, iterum Jerosolymam mitti diceret: 38 Si quem habes inimicum aut proditorem, mitte illum illuc, et bene flagellatum recipies, si cum vita sua evaserit: illic enim sine dubio; praecipua est virtus Dei. 39 Nam, qui habitat in caelis, intuetur eum et defendit; et venientes ad nocendum verberat ac perdit. 40 Igitur de Heliodoro et ærarii custodia sic se habet. CAPITULUM 4 1 Hic Simon nunc, de quo ante diximus, proditor pecuniae et patriae, infamavit Oniam, quasi timidum Heliodorum, et horum malorum operarium. 2 Sic proditorem audebat dicere, optime de civitate meritum, et patriae suae, adeo legum studiosum. 3 Sed eo usque perventum est, ut in factione Simonis homicidia fierent. 4 Huius contentionis periculum Onias videns, et Apollonium, qui praeerat Coelesyriae et Foenicen, saevire Simonis malitiam augebat; 5 Accessit ad regem, non ut popularium accusator esset, sed omnium et publicorum et privatorum utilitatis appetens; 6 Videbat enim fieri posse ut taceret rem publicam. Simo stultitiam suam relinquere, nisi rex aspiceret. 7 Mortuo autem Seleuco, cum Antiochus, qui dicebatur Epiphanes, suscepit regnum, Iason frater Oniae sacerdos subiit, 8 pollicens regi argenti talenta trecenta sexaginta, et alterius reditus talenta octoginta. 9 Promisit autem hoc se dare centum quinquaginta amplius, si ei facultas daretur instituendi locum exercitationis, et juventutis instituendae in moribus
gentium, et scribendarum in Jerusalem. nomen Antiochi. 10 Quod cum rex annuisset, et in manu eius obtinuisset imperium, statim gentem suam Graeco more perduxit. 11 Iudæis autem speciali favore regalia privilegiis per Ioannem patrem Eupolemum, qui pro amicitia et auxilio legato Romam veniebat, tulit; et imperia, quae secundum legem erant, deponentes novas consuetudines contra legem reduxit. 12 Libenter enim sub ipsa turri gymnasium aedificavit et principes iuvenum subiugavit et pileum fecit. 13 Talis erat sublimitas gentilium, et mores gentilium propter nimiam profanationem Iasonis, impius, et nullus pontifex. 14 Sacerdotes nihil animo amplius ad aram ministrare, sed despectis templis, ac neglectis sacrificiis, festinasse in gymnasium illicitae munerum participes esse, post Ludum Disci evocatum. 15 Non honoribus patrum, sed gloria Graiorum optima. 16 Qua de causa magnae calamitatis intervenit, eos enim inimicos ac vindices esse, quorum morem tam acriter secuti sunt, et quibus in omnibus similes esse vellent. 17 Non enim est leve adversus leges Dei impie agere: sed hæc insequente tempore narrabunt. 18 Ludus autem, qui dicebatur per singulos annos fidei, custodiebatur Tyro, rege praesente. 19 Hic ingratus Jason nuntios ab Jerosolymis, qui erant Antiochiani, misit, ut trecentas drachmarum argenti ad Herculis sacrificium portarent, quod et armigeri ejus non oportuit, sed quia non oportuit, sacrificium donare. aliis criminibus reservatum. 20 Haec igitur pecunia Herculi mittente consecrata est; sed propter baiulos eius adhibebatur ad fabricam triremium. 21 Cum autem missus esset Apollonius Menesthei filius in Ægyptum propter coronationem Ptolemæi Philometoris regis, intelligens eum Antiochus non debere eum negotiis suis consultum aptum esse, et inde venit in Joppen, et inde Jerosolymam. : 22 Ubi honorifice susceptus est ab Jasone et civitate, et accensus cum magno clamore perductus est: et sic postea cum exercitu suo venit ad Phœnicem. 23 Post triennium autem misit Jason Menelaum prædictum fratrem Simonis, ut pecuniam regi portaret, et de quibusdam rebus necessariis admoneret. 24 At ille perductus in conspectum regis, cum magnificasset eum pro gloria virtutis suae, obtinuit sibi sacerdotium, offerens plus quam Iasoni talenta argenti trecenta. 25 Venit ergo cum mandato regis, nihil ferens summo sacerdotio dignum, sed habens furorem tyranni crudelis et rabiem bestiae. 26 Tunc Iason, qui fratrem suum destruxit, ab alio deceptus, compulsus est in Ammonitarum regionem fugere.
141
27 Menelaus autem principatum obtinebat: pecuniam autem, quam regi promiserat, non disposuit, sed Sostratus, princeps arci. 28 Ad ipsum enim pertinet collectio morum. Itaque ad regem vocati sunt. 29 Et Menelaus quidem reliquit sacerdotium Lysimachum fratrem suum. Sostratus autem Cratetem, qui Cyprianis praeerat, reliquit. 30 Cum haec agerent, Tarsi et Mallotae res novas moliti sunt, quod regi concubinae dati essent, qui Antiochus vocaretur. 31 Rex ad sedandas res festinanter venit, relicto Andronico imperatore ad proconsulem eius imperio. 32 Menelaus autem, existimans tempus idoneum, vasa quaedam aurea de templo furata, quaedam Andronico tradidit, quaedam in Tyrum et civitates circumdedit. 33 Quod cum cognovisset Onias, increpavit illum, et ipse se subduxit in templum Daphnen, quod est juxta Antiochiam. 34 Unde Menelaus accedens ad Andronicum, rogabat ut Oniam interficeret. Qui cum venisset ad Oniam in dolo, dextram dedit illi juramentis. et cum esset suspectus ei tamen persuasit ut exiret de sancto, quem continuo inclusit sine iustitia. 35 Ob quam causam non solum Judæi, sed et multæ nationum indignabantur, et moleste ferebant de nece hominis injusta. 36 Cum autem venisset rex iterum a partibus Ciliciæ, quæ erant in civitate Judæi, et quidam Græcorum, qui hoc abominabantur, dixerunt, quod sine causa Onias interfectus est. 37 Contristatus itaque est Antiochus, et misertus est et flevit propter sobrios et modestos mores eius qui mortui sunt. 38 Et accensus ira protinus, Andronicum purpuram suam tulit, et vestimenta eius scidit, et per universam civitatem ducens eum in ipsum locum, ubi in Oniam commiserat, occidit homicidam exsecrabilem. Ita Dominus, ut meritus erat, poenam suam illi reddidit. 39 Cum autem multa sacrilegia in urbe a Lysimacho volente Menelao commissa essent, et divulgata fructus ejus, congregati sunt contra Lysimachum, multis jam inde ablatis vasis aureis. 40 Consurgens autem populus, et repletus furore, Lysimachus armatis circiter tria millia hominum primum impetum facere coepit. princeps Auranus, vir longe aetate nec minus inscitiae. 41 Videntes autem conatum Lysimachi, partim lapides, alii fustes, alii terreni manipulos, qui proximus erat, apprehendentes, omnes simul in Lysimachum et eos qui invaserant projecerunt. 42 Multi ergo ex eis vulneraverunt, et partim in terram ceciderunt, et omnes in fugam conversi sunt: ipsum autem praedo, ipsum peremerunt iuxta gazophylacium. 43 De his ergo facta est accusatio contra Menelaum. 44 Cum autem venisset rex Tyrum, tres viri missi sunt a senatu coram eo.
45 Et nunc Menelaus convictus, pollicitus est Ptolemaeo Dorymenis filio pecuniam multam ei dare, si regem sibi placaret. 46 Unde Ptolemæus adsumens regem in porticum quamdam quasi aërem, duxit in aliud sensum. 47 adeo ut Menelaum , qui tamen omnium malorum causa fuit , absolveret : et illos pauperes , qui si causam suam dixissent , apud Scythas innocentes judicarentur , eos morte damnavit . . 48 Cito ergo injustam pœnam dederunt, qui pro civitate, et populo, et sacris vasis causam prosecuti sunt. 49 Quam ob rem et ipsi Tyri odio facinoris illius perciti honorifice eos sepeliri fecerunt. 50 Menelaus autem, propter eorum qui in potentia erant avaritiam, permanebat in potestate, crescens in malitia, et magnus civibus tradens.
12 Et præcepit viris bellatoribus ne parerent ex adverso, et ascensores domus ejus interficerent. 13 Sic occisio juvenum et seniorum, auferens viros, mulieres, et parvulos, virgines et infantes, interficientes. 14 Interfecti sunt autem toto triduo octoginta millia, quorum interfecti sunt quadraginta millia. nec pauciores quam interfecti sunt. 15 nec tamen hoc contentus fuit, sed ad totius mundi sanctissimum templum introire praesumpserunt. Menelaum, legum proditorem, et patriae suae ducem; 16 Et vasis sacris pollutis, et manibus profanis detrahens ea, quæ ab aliis regibus dedicata erant ad augendam gloriam et honorem loci, tradidit ea. 17 Et adeo superbus Antiochus fuit, ut non consideraret quod propter peccata habitantium in civitate aliquantulum irasceretur Dominus, et idcirco non erat oculus eius in loco. 18 Si enim multis delictis involutus non fuisset, hic statim atque venerat flagellatus a praesumptione Heliodorus, quem Seleucus rex ad speculandum aerarium misit. 19 Verumtamen non propter locum gentem, sed propter gentem, longe elegit Deus. 20 et idcirco locus ipse, qui in adversis rebus genti suae particeps fuit, in beneficiis a Domino missis postea communicavit: et sicut derelictus est in ira Omnipotentis, ita rursus magnus Dominus. cum omni gloria reconciliatus est. 21 Cum ergo mille et octingentis talentis eduxisset Antiochus de templo, festinanter Antiochiam profectus est, gestiens ad terram navigabilem, et mare pervium pedibus : tanta elatio mentis erat. 22 Et reliquit praesides ad affligendam gentem: Jerosolymis Philippum, genere Phrygem, et moribus barbariorem, quam qui constituerunt eum ibi. 23 Et Garizim Andronicus; et Menelaus, qui inter omnes deterius erat, gravem civibus manum, habens malitiosam mentem contra suos Judaeos, portabat. 24 Et misit Apollonium illum detestabilem ducem cum exercitu viginti duorum millium, et præcepit ei ut omnes, qui meliores erant, occiderent, et mulieres et iuniores vendere; 25 Qui veniens Jerosolymam, simulans pacem, et cessavit usque ad diem sanctum sabbati, cum assumens Judæos diem sanctum, præcepit suis ut armarentur. 26 Omnesque qui ad spectaculum ierant, interficiebat, et urbem cum armis discurrens, ingentem multitudinem peremit. 27 Judas autem Maccabaeus cum aliis novem vel circa, secedens in solitudinem, habitavit in montibus juxta morem jumentorum, et cum comitatu suo, qui pascebatur in herbis jugiter, ne participes essent coinquinationis.
CAPITULUM 5 1 Isdem temporibus iterum Antiochus in Aegyptum navigavit. 2 Et tunc factum est, ut per totam civitatem per quadraginta fere dies, visi sint equites in aere decurrentes, vestiti aurei, et lanceis armati in morem militum. 3 Et equitum turmae, concurrentes et discurrentes contra se, scutorum vibratione et pilorum multitudine, et strictione gladiorum, et missilium telorum, et micantes ornamenta aurea, et omnis generis phaleras. 4 Propter quod oravit singuli ut convertatur in bonum. 5 Falso autem rumore, ut mortuo Antiocho, processit, Jason ad minimum mille viros cepit et civitatem repente invasit. Et, qui repulsi erant super muros, et capta urbe tandem, Menelaus fugit in arcem. 6 At Iason suos cives sine misericordia interfecit, existimans se miserrimum esse diem suae gentis diem obtinere; sed hostes, non suos, quos vicit, arbitratus est. 7 sed in his omnibus non adeptus principatum, sed ad extremum turpitudinis praemium proditionis accepit, et iterum fugit in fines Ammon. 8 Ad extremum igitur miserrimum reditum, accusatus apud Aretam, Arabum regem, de civitate in civitatem fugiens, omnium invisus, legum desertor, odiosus et pro hoste infensus. patria et populares in Aegyptum eiectus est. 9 Ita qui multos patria expulerat, peregre secessit, Lacedsemoniis cedentibus, ratus ibi succurrere propter cognationem: 10 et qui multos insepultos ejecerat, nullum ei lugere debet, nec ullas solemnes exequias, nec sepulchrum cum patribus suis. 11 Quod cum factum esset, ad currus regis pervenerunt, existimans quod defecisset Iudaeam: unde migrans ex Aegypto in furorem, cepit civitatem armis,
142
CAPUT VI
21 At illi, qui erant in sacrilego convivio, pro veteri consuetudine hominem secum detrahentes, rogabant ut de suo cibaria portaret carnes, quibus ei uti licebat, et quasi finxit. de sacrificio a rege imperato carnes sumptas comedit; 22 Hoc faciens, et a morte liberari: et propter gratiam veterem amicitiam cum illis. 23 Coepit autem prudenter considerare, et sicut decebat aetatem, et seniorum annorum excellentiam, et honor canitie eius, unde factum est, et honestissima educatio eius ab infantia, imo sancta lege facta; quare ille respondens, ait illis statim ut mittat eum ad inferos. 24 Non enim decet, inquit, aetatem nostram ullo modo dissimulare, quo putarent Eleazarum adulescentem annos octoginta et decem in alienam religionem iam transisse; 25 Et ideo illi per hypocrisin meam, et volunt modicum tempus et in momento vivere, et decipiantur a me, et obtineam maculam in senectutem meam, et faciunt eam abominabilem. 26 Nam etsi in præsenti tempore suppliciis hominum eripiar, sed manum Omnipotentis nec vivus, nec defunctus, effugiam. 27 et nunc viriliter mutans vitam istam manifestabo mihi qualis est aetas mea 28 Exemplum autem egregium, adolescentibus pro honestis ac sanctis legibus libenter ac fortiter mori. Et cum hæc dixisset, continuo abiit in tormentum. 29 qui eum paulo ante ad odium mutandam benevolentiam ferebant, quod praefatae orationes, ut putabant, desperato animo proficiscebantur. 30 cum autem paratus esset ad mortem vapulando ingemuit et dixit manifestum est Domino qui habet scientiam sanctorum ut cum liber essem a morte nunc vero flagellatus sustineo corporis dolore sed bene animo haec pati, quia timeo illum. 31 et hic quidem ita decessit, magnae virtutis exemplum et virtutis memoriam non solum iuvenibus sed et omni genti suae deposuit.
1 Non multo post hoc misit rex Atheniensem senem, ut cogeret Iudaeos a legibus patrum suorum discedere, et non secundum leges Dei vivere. 2 et templum in Jerusalem polluere, et templum Jovis Olympii appellare. et Garizim, lovis Defensoris peregrinorum, qui in loco habitantes desiderabant. 3 Ingressus est dolor magna in populo. 4 Templum enim luxuriante et comessationibus impletum est a gentibus, quæ cum meretricibus venerant, et cum mulieribus quæ intra sancta erant, et quæ non licebat afferebant. 5 Et repletum est altare profanis, a lege prohibita. 6 Neque enim licet homini sabbatis dies servare, aut jejunia antiqua, aut omnino Judæum se esse confiteri. 7 et in die nativitatis regis per singulos menses afferebantur acerbe ad comedendum de sacrificiis Et cum jejunium Bacchi servaretur, compulsi sunt Judaei ad Bacchum in triumpho ire, portantes hederam. 8 Et exiit edictum vicinis gentibus per suggestionem Ptolemæi adversus Judæos, ut eodem tempore custodirent, et essent sacrificiorum participes: 9 Qui noluerunt se conformare moribus gentium, morte moriantur. Viderit ergo aliquis praesentem miseriam. 10 Duae enim erant mulieres, quae circumcidissent filios suos; quos cum per urbem palam circumduxissent, infantibus ad pectora missis praecipites de muro praecipitaverunt. 11 Alii vero, qui in proxima speluncis concurrerunt, ut diem sabbati in occulto custodirent, reperti a Philippo, cremati sunt in simul, quia conscientiae causa auxilium ferebat se ad honorem diei sanctissimi. 12 Obsecro autem eos qui hunc librum lecturi sunt, ne abhorrescant propter adversos casus: sed reputent ea quæ non ad interitum, sed ad correptionem esse generis nostri. 13 Etenim multae bonitatis indicium est, quod peccatores non diu passi sunt, sed continuo puniti. 14 non enim sicut et aliae gentes, quas visitare Dominus patienter sustinet, donec ad plenitudinem delictorum suorum perveniatur, et ipse nobiscum 15 ne forte ad summum perventum peccati sit, postea pro nobis vindicet. 16 Propter quod numquam quidem a nobis misericordiam suam amovet, et si punit in adversis, non derelinquet populum suum. 17 Hoc autem, quod diximus, ad correptionem nobis fiat. Nunc iam ad rem explicandam paucis veniamus. 18 Eleazarus, unus de principibus scribarum, senex et decorus vultu, compulsus est aperire os suum, et comedere carnem suillam. 19 Sed ille magis eligens gloriose mori, quam tali abominatione infectus, exspuens in tormentum sponte venit, 20 sicut oportet eos venire contra talia obstinatos obsistere, quae non licet amore vitae gustandae.
CAPITULUM 7 1 Contigit etiam quod septem fratres cum matre sua comprehensi sunt, et a rege compulsi contra legem porcinam carnem gustare, et flagellis et flagellis torqueri. 2 Unus autem ex his, qui dicebant : Quid a nobis vis quaerere, aut discere ? parati sumus mori, magis quam patrum nostrorum leges praevaricari. 3 Tum rex iratus, incalescere ollas et lebetes iussit; 4 Quo statim calefactus, jussit excidere linguam dicentis prius: et amputare extrema corporis ejus, reliquos fratres ejus et matrem intuentes. 5 Cum autem ita esset debilis in omnibus membris suis, jussit eum adhuc viventem adduci ad ignem, et torreri in caccabum : et sicut vapor craticulae usque ad tempus dispersum, rogaverunt unum. alius cum matre viriliter moriturus, dicens sic;
143
6 Dominus Deus respicit nos et in veritate consolatur nos sicut et Moyses in cantico suo, quod testificatus est in vultu suo, dicens: Et consolabitur in servis suis. 7 Cum ergo mortuus esset primus post numerum hunc, adduxerunt alterum ut ludificarentur ei: et detracta pelle capitis eius cum capillis, interrogaverunt eum: "Numquid manducabis, antequam puniaris in toto". omne membrum corporis tui? 8 At ille respondens patria voce, dixit : Non. 9 Cum autem ad extremum spiritum pervenisset, dixit: Sicut furore rapis nos de vita praesenti, sed rex mundi suscitabit nos, qui mortuus est pro legibus suis, in vitam æternam. 10 Post hunc factus est tertius derisor, et cum esset necessarius, extendit linguam suam, et cito extendit manus suas viriliter. 11 et dixit fortiter: de caelo habui; et legibus eius despicio; atque ab eo recipias spero. 12 Ita rex, et qui cum eo erant, mirati sunt adulescentis animum, quod nihil curabat. 13 Cum autem et hic mortuus esset, vexabant quartum similiter et laniabant. 14 Cum autem paratus esset ad mortem, sic dicebat: Bonum est ab hominibus mortificati, spem exspectare a Deo resuscitandi ab ipso: tu autem resurrectionem ad vitam non habebis. 15 Post hæc adducunt et quintum, et dilaniant eum. 16 Et respiciens ad regem, ait: Potas es hominum, corruptibilis es; et ne putes gentem nostram desertam esse a Deo; 17 Sed tempus esto, et vide potentiam ejus magnam, quomodo te et semen tuum excruciat. 18 Post hunc etiam sextum adduxerunt, qui morituri dixerunt: Nolite sine causa falli: hæc enim patimur pro nobis, contra Deum nostrum peccantes: ideo mirabilia facta sunt nobis. 19 sed noli existimare aliquid adversus Deum contendere ut impune eris. 20 Erat autem mater mirabilis super omnes, et digna memoria : quæ cum vidisset septem filios suos interfectos intra unius diei spatium, portabat in virtute sua, propter spem quam habebat in Domino. 21 unumquemque in sua lingua exhortabatur animosi spiritus. et cum ad virilem stomachum excitans cogitationes suas, dixit ad eos: 22 nescio quomodo in uterum meum venistis; non enim ego spiritum neque vitam dedi vobis, sed et uniuscuiusque vestrum membra formavi; 23 Sed nimirum mundi creator, qui generationem hominis plasmavit, et initium omnium invenit, et ex sua misericordia spiritum et vitam iterum dabit vobis, sicut nunc vosmetipsos non respicis in legibus eius. Marg. 24 Antiochus autem se contemptum ratus et contumelium esse ratus, cum adulescens adhuc viveret, non solum verbis hortatus est, sed etiam iureiurando adfirmans se et divitem et laetum facturum. homo, si a
144
legibus suis declinaret; et id quoque se pro amico sumpturum ac rebus ei committendum. 25 Cum autem ipsum adulescens audire noluisset, vocata est mater eius, et hortatus est eam, ut consuleret iuvenem ut animam suam salvaret. 26 Cum autem multis eam verbis esset hortatus, promisit suasurum se filio suo. 27 At illa inclinavit se in eum, subsannans crudelem tyrannum, et sic locuta est in patria sua; Fili mi, miserere mei, qui te portavit in utero meo novem menses, et dedit tibi tres annos, et nutrivit te, et nutrivit te in hac aetate, et sustinuit molestias educationis. 28 Peto, nate, ut aspicias ad caelum et terram et ad omnia, quae in eis sunt, et considera quod ex his, quae non sunt, Deus fecerit; similiter et homo factus est. 29 Noli timere hunc tortorem, sed dignus fratribus tuis, accipe mortem tuam, ut iterum recipiam te cum fratribus tuis in misericordia. 30 Cum hæc illa adhuc diceret, ait adolescens: Quem sustinetis? non obediam præcepto regis, sed præcepto legis, quæ data est patribus nostris per Moysen. 31 Et tu qui contra Hebræos auctor fueris, manus Dei non effugies. 32 patimur enim pro peccatis nostris 33 Et si irascatur nobis Dominus vivens ad correptionem et correptionem modicam, placabitur servis suis. 34 Tu autem, o deceptor, et omnium nequissimus, ne extollaris sine causa, neque incredulus incredulus speres, extollens manum tuam in servos Dei: nondum enim omnipotentis Dei, qui omnia cuncta cernis, iudicium effugisti. 36 Nam fratres nostri, qui nunc brevem dolorem passi sunt, sub testamento æternæ vitæ mortui sunt: tu autem judicio Dei justas superbiæ tuæ pœnas exsolves. 37 Ego autem, sicut fratres mei, animam et corpus meum trado pro patriis legibus, rogans Deum ut cito sit propitius genti nostræ; utque tormentis et plagis confitearis, ipsum solum Deum esse; 38 et ut in me et in fratres meos, ira Omnipotentis, quae iuste infertur in gentem nostram, desinat. 39 Quam rex iratus, tradidit illum ceteris omnibus peiorem et graviter tulit derisum. 40 Hic itaque mundus obiit, per omnia in Domino confidens. 41 Novissime omnium filiorum mater mortua est. 42 Haec de conviviis idolorum, et de extremis cruciatibus dixisse sufficiat. Capitulum 8 1 Et venit Judas Maccabaeus, et qui cum eo erant, occulte in castella, et convocatis cognationibus suis, et assumpsit eos omnes qui permanserunt in religione Judaeorum, et congregaverunt sex millia hominum.
2 Et invocaverunt Dominum, ut videret populum, qui calcatus est. et etiam prophanatos impiorum hominum miseret; 3 et ut misereatur civitatis, valde deformem et paratam esse ad terram; et audi sanguinem qui ei clamat; 4 et memores impiorum filiorum innocentium et blasphemias quas ego commissum est nomen eius et ut odium contra impios ostendat. 5 Machabæus autem, cum haberet turbam de se, intolerabilis est gentilibus: ira enim Domini conversa est in misericordiam. 6 Itaque imprudentibus oppidis atque oppidis incensis, locis commodissimis, incensis, non paucitatem hostium devicit et in fugam vertit. 7 Sed maxime nocturnis conatibus utebatur, ita ut sanctitatis eius fructus ubique diffusus esset. 8 Videns autem Philippus paulatim virum hunc augeri, et magis ac magis prospere ei succedere, scripsit Ptolemæo præposito Cœlesyriae et Foenice, ut ferret auxilium regi. 9 Tunc statim eligens Nicanorem Patrocli filium de specialibus amicis suis, misit eum cum omnibus gentibus non minus viginti milibus sub se, ut deleret omnem generationem Iudaeorum. et cum eo dux quoque Gorgias, qui rei militaris peritissimus habebatur, coniunxit. 10 Suscepit itaque Nicanor de captivis Judaeis tantam pecuniam facere, ut duo millia talentorum solveret, quae Romanis rex penderet. 11 Et statim misit ad civitates maritimas, praedicans venditionem captivorum Judæorum, et promittens unum talentum habere octoginta et decem corpora, non expectans ultionem quæ futura est ab Omnipotenti Deo. 12 Cum autem nuntiatum esset Judam Nicanoris adventus, et his qui cum eo erant, quod adesset exercitus, indicabat. 13 Fugerunt, et fugaverunt se, et timuerunt. 14 Alii omnia, quæ reliquerant, vendiderunt, et rogaverunt Dominum ut liberaret eos, donec veniret ab impio Nicanore, antequam convenirent: 15 Et si non propter se, sed propter testamentum quod fecerat cum patribus suis, et propter nomen sanctum eius et gloriosum, quo vocati sunt; 16 Advocavit autem Maccabaeus ad sex millia hominum, et hortatus est eos ne terrore hostium incuterentur, neque extimescerent multitudinem gentium, quæ adversus eos injuste venerant. sed viriliter pugnare; 17 et proponere ante oculos eorum injuriam quam injuste egerant sancto, et crudelitatem civitatis, in qua derisum fecerunt, sed et majorum principatus eorum, 18 Confidunt enim, inquit, armis et audacia; sed in Omnipotente fiducia nostra est, qui et venientes adversum nos, et universum mundum, uno nutu dejicere potest.
145
19 Et narravit illis quid invenissent patres eorum, et quomodo essent liberati, sub Sennacherib perierunt centum octoginta quinque millia. 20 narravit autem eis de praelio quod habebant in Babylonia cum Galatis quomodo omnium rerum pervenerunt octo milia cum quattuor milibus Macedonum et perplexis Macedonibus octo milia centum viginti milia deleverunt propter auxilium quod habebant de celo et sic receperunt praedam magnam. 21 Itaque cum his verbis auderet mori pro lege et patria mori, exercitum in quattuor partes distribuit. 22 Et adjunxit sibi fratres suos principes utriusque sexus, Simonem, et Joseph, et Jonatham, singulis viris quingenta. 23 Et constituit Eleazarum legere librum sanctum. ipse primam aciem duxere; 24 Et ad auxilium Omnipotentis occiderunt super novem millia hostium, et maximam partem exercitus Nicanoris vulneraverunt, et sic omnes fugaverunt. 25 Et acceperunt pecuniam suam, quae venerant ad emendum, et persecutus est eos: sed deficiente tempore, reversi sunt. 26 Erat enim sabbatum ante diem, et nunc non persequentur eos. 27 Congregatis ergo armis, spoliaverunt inimicos suos, et sabbatum occupaverunt, facientes laudes et gratias agentes Domino, qui conservaverat eos usque in diem illum, initium misericordiæ super eos. 28 et post sabbatum, cum debilibus, et viduis, et orphanis dederant partem praedae, reliqui diviserunt inter se et suos. 29 Quo facto, et facta oratione communi, rogaverunt misericordem Dominum ut in aeternum reconciliaretur servis suis. 30 Sed et ex his, qui cum Timotheo et Bacchide erant, contra eos expugnantes, supra viginti milia interfecerunt, et praealtas munitionesque facillime occupaverunt, et spolia multa inter se diviserunt, et debiles, pupillos, viduas, debiles fecerunt, senes quoque spoliis pares. 31 Congregatis autem armis, omnia diligenter in locis opportunis, reliquiæ prædorum deferebant in Jerusalem. 32 et phylarchen qui cum Timotheo erat, interfecerunt hominem illum pessimum, et multipliciter vexaverunt Iudaeos. 33 Tunc etiam, cum in patria epularentur, Callisthenen incenderunt portas sanctas, quae in domuncula confugerant; et sic nequitiae suae dignum praemium accepit. 34 Nicanor ille ingratissimus, qui mille mercatores ad emendos Judæos adduxerat, 35 Ipse autem ab his, quos contemnebat, Dei erat. et, deposito gloriæ habitu, et emisso comitatu suo, venit quasi servus fugitivus per medium Antiochiam, habens contumeliam plurimam, eo quod destrueretur exercitus ejus.
36 sic is qui susceperat de tributis Romanis per captivos in Hierusalem praedicavit quia Deus erat pugnaturus pro eis et ideo non poterant nocere, quia sequebantur leges. eis dedit.
16 et templum sanctum, quod prius exspoliaverat, ornavit bonis donis, et omnia vasa sacra plura cum pluribus, et de proprio redditu distrahebat sumptus ad sacrificia: 17 sed et ipse Iudaeus fieret et per orbem terrarum habitatorem praedicaret virtutem Dei 18 Sed in his omnibus non cessarunt dolores ejus: justo enim judicio Dei venerat super eum. Desperata ergo valetudine sua, scripsit ad Judæos litteras subscriptas, continens formam supplicationis, in hunc modum: 19 Antiocho, regi et gubernatori, civibus Judaeis gaudium multum, salutem, et prosperitatem desiderat; 20 Si bene sitis vos et filii vestri, ac negotia vestra contenti sint, gratias ago Deo maximas, habentes spem in caelo. 21 Ego autem infirmus eram, alioquin meminissem benivolentiam vestram et bonam voluntatem, de Persida reversus, gravique correptus morbo, communem omnium salutem curare duxi; 22 Non diffidens valetudini meae, sed magnam habens spem morbi evadendi. 23 Considerans autem etiam pater, quo tempore exercitum in excelsis deduxit. successorem constituit; 24 ut si quid contra spem aut si quid gravius nuntius affertur, non terreantur, scientes cui res publica remanserat. 25 Iterum considerantes quoniam principes, qui sunt finitimi, et vicini regni mei, occasiones exspectant, et expectate quid futurum sit. Antiochum filium meum regem constitui, quem multis vobis saepe commendavi et commendavi, cum ascendi ad magnas provincias; ad quos haec scripsi: 26 Ideo oro atque obsecro ut memores beneficiorum, quae vobis in genere et in speciali feci, et quod quisque mihi et filius meus fidelis erit. 27 Certus sum enim, ut prudentiam meam misereatur, et desideriis tuis clementer cedat. 28 Sic homicida et blasphemus gravissime passus, sicut alios orabat, et peregre in montibus misera morte defunctus est. 29 Philippus autem, qui cum eo erat nutritus, transtulit corpus ejus: et veritus est filius Antiochi introivit in Ægyptum ad Ptolemæum Philometorem.
Capitulum 9 1 Eodem tempore venit Antiochus infame de regione Persarum 2 ingressus enim urbem Persepolim appellavit, et templum spoliare ac tenere voluit. unde turbae se defendere telis fugant; quo factum est, ut turpiter Antiochus in fugam se reciperet. 3 Cum autem venisset Ecbatanis, nuntiatum est ei quod Nicanori et Timotheo acciderat. 4 Tunc ira tumens. dedecus sibi ab his, qui eum fugerant, ulcisci arbitrabatur. Itaque aurigam suum sine intermissione agitare jussit iter, ac nunc Dei judicio se sequi. Dixerat enim superbe in hoc genere, se venturum Jerosolymam, et communes sepulcri Judaeorum facere. 5 Sed et Dominus omnipotens, Deus Israel, percussit eum insanabili et invisibili plaga; vel cum haec dixisset, dolor inexorabilis sistit super eum viscerum et tormenta interiorum; 6 et justissime: nam aliorum visceribus cruciabatur multis et peregrinis tormentis. 7 Nihilo tamen a iactando cessabat, sed tamen superbiae plenus, ignem rabiem anhelans adversus Judaeos, iter arripiens festinare jubebat: sed cecidit de curru, violenter. ; ita ut cum vulnus caderet, omnia membra corporis ejus dolebant. 8 Itaque qui paulo ante putaret maris fluctibus imperare (tantus enim erat conditionis hominis superbus) et montes excelsos in trutina appendit, nunc humi proiectus et in equo gestatus. ostendens omnibus manifestam potestatem dei. 9 Et exsurrexerunt vermes de corpore impii viri, et dum vixit in tristitia et dolore, defecit caro ejus, et sordes odoris ejus omni exercitui suo noxia. 10 Ille autem, qui paulo ante putabat ad astra coeli pertingere, nemo poterat intolerabilem foetorem suum ferre. 11 Hic ergo percussus, coepit deserere superbiam suam, et ad agnitionem sui venire per Dei flagellum, omni momento augens dolorem. 12 Et cum ipse proprium odorem ferre non posset, haec dixit: Dignum est Deo subesse, et hominem mortalem non superbe sapere, si Deus sit. 13 vovit et hic scelestus Domino, cui iam non vult misereri, dicens sic: 14 Urbem autem sanctam, ad quam festinabat ut eam etiam in terra poneret, et ut sepeliret in ea, tradidit se dimissum. 15 De Judaeis autem, quos non ut sepeliri dignaretur, sed ut cum liberis suis volucribus et bestiis devorandos ejiciendos putaret, omnes pares Atheniensibus civibus faceret;
CAPITULUM 10 1 Maccabaeus autem, et qui cum eo erant, Domino ducente, recuperaverunt templum et civitatem; 2 Altaria autem, quae in publico aedificaverant gentes, et sacella detraxerunt. 3 Et mundantes templum, fecerunt aliud altare, et lapides percutientes ex eis ignem: et post biennium immolaverunt hostias, et obtulerunt thymiama, et luminaria, et panes. 4 Quod cum fieret, proni ceciderunt, et rogabant Dominum ut non venirent ultra in has tribulationes. si autem amplius in eum peccaverunt, ut ipse eos
146
castiget misericordia et non tradatur blasphemiis et barbaris gentibus. 5 Eadem autem die, qua contaminaverunt alieni templum, iterum mundati sunt, quinto et vigesimo die mensis ejusdem, qui est Casleu. 6 Et cum lætitia diebus octo egerunt in modum tabernaculorum, recordantes quod ante modicum temporis diem sollemnem tabernaculorum in montibus et in speluncis more bestiarum egerant. 7 Propter hoc portaverunt ramos, et palmas, et palmas, et cantabant ei, qui prosperati sunt, in mundando loco suo. 8 Statuerunt quoque et decreti communi, ut omni anno celebrarentur dies illi de universa gente Iudæorum. 9 Hic finis Antiochi, qui vocatur Epiphanes. 10 nunc Antiochi Eupatoris, huius nefarii hominis filius, gesta narrabimus breviter bellorum calamitates. 11 Cum itaque venisset ad regnum, constituit Lysiam super negotiis regni sui, et constituit eum principem super cælos et Phœnicem. 12 Ptolemæus enim, qui dicebatur Macron, malens justitiam facere Judæis injuste, quæ facta erat illis, satagebat manere cum eis pacem. 13 Itaque accusatus apud Eupatorem ab amicis regis et proditor ad omnia verba vocatus est, quod Cyprum reliquisset, quod ei Philometor mandaverat, profectus est ad Antiochum Epiphanem, vidensque eum in nullo honore esse, adeo dissolutus est. se veneno interiit. 14 Gorgias autem cum præsidis teneret, milites conduxit, et cum Judaeis bella enutrivit, 15 Et sedentes Idumæi in manus eorum commodissimas, occupaverunt Judæos : et susceperunt eos qui ab Jerosolymis expulsos erant, bellum nutrire. 16 Et rogaverunt eos, qui cum Maccabaeo erant, et rogaverunt Deum ut esset eis adiutor; eoque impetu Idumaeorum praesidia concurrunt, 17 Et expugnaverunt eos, ac præoccupaverunt omnes, qui pugnaverunt super murum, et omnes, qui ceciderant in manus eorum, interfecerunt, et interfecerunt non minus viginti millia. 18 Et quod quidam non minus quam novem milia in duo castella munitissima confugiunt, cum omnibus rebus opportunis ad oppugnationem venerant, 19 Machabæus autem reliquit Simonem et Joseph, et Zachæum et eos, qui cum eo erant, ut obsiderent eos: et ipse secessit in ea quæ plus illi necessaria erat. 20 Hi autem, qui cum Simone erant, avaricia ducti sunt, persuasi pecunia per quosdam ex his qui erant in arce, et comprehenderunt septuaginta milia drachmarum: et aliqui ex eis evaserunt. 21 Cum autem Maccabaeo nuntiatum esset quod factum est, principes populi convocavit et accusavit illos quod pecunia fratres vendidissent, inimicos suos liberarent, ut pugnaret contra eos. 22 Occidit ergo eos qui inventi fuerant proditores, et protinus duo castra occupaverunt.
147
23 Et cum per omnia arrepto manibus bene prospere se haberet, in duabus munitionibus plus quam viginti millia interemit. 24 Timotheus autem, quem ante Judæi vicerant, cum magna multitudine peregrinorum et equorum ex Asia non paucis congregasset, quasi armis Judaeam expugnaturus venit. 25 Et cum appropinquasset, qui cum Maccabaeo erant, conversi sunt ad orandum ad Deum, et asperserunt terram super capita sua, et accingerunt lumbos suos cilicio, 26 et procidens ad radices altaris rogabat eum ut sibi esset propitius et ut esset inimicus inimicis et adversarius adversariis sicut lex dicit 27 Et post orationem sumptis armis longius de civitate procedentes et ad hostes appropinquantes, ipsi custodierunt. 28 Sole autem orto iam iungebant utrosque; quorum alteri cum virtute sua etiam ad Dominum fidem victoriae et victoriae refugerunt: alteri ducem pugnae eorum furentes. 29 Sed invalescente prælio, apparuerunt inimicis de cælo quinque viri speciosi in equis, in frenis aureis: et duxerunt duo Judæi, 30 Et apprehendens Maccabaeum inter eos, operuit illum undique arma, et servavit eum: sagittas autem et fulgura iecit in hostes; 31 Interfecti sunt autem viginti millia quingenti, et equites sexcenti. 32 Ipse autem Timotheus confugit ad præsidium munitissimum, quod vocatur Gawra, ubi præerat Chereas. 33 At hi, qui cum Machabeo erant, quatriduum fortiter obsederunt munitionem. 34 At hi, qui intus erant, loci firmitate confisi, supra modum maledicebant, et sermones nefandos iactabant. 35 Verumtamen vigintiquinta die diluculo iuvenum Maccabaeorum, ira accensus propter blasphemias, adortus est murum virilem, et omnes, quos illi convenerant, ferociter interemerunt. 36 et alii similiter ascendentes turres portasque succendere adgressi atque ipsos maledicos vivos concremare portis alii refractis, reliquo exercitu accepto urbem ceperunt. 37 et Timotheum occultantem se in fovea quadam, et Cheream fratrem eius, cum Apollophane interfecit. 38 Quibus gestis, in psalmis et confessionibus benedicebant Dominum, qui magna fecit super Israël, et victoriam dedit illis. CAPUT XI 1 Nec multo post Lysias regis consobrinus, qui et ipse rem gerebat, graviter ferebant ea quae fiebant. 2 Et congregans octoginta millia cum omni equitatu, venit contra Judæos, cogitans ut habitaret in civitate Gentium,
3 et lucrari templum, sicut et ceterarum gentium, et constituerent pontificium, ut vendatur omni anno: 4 Dei potentiam minime considerans, sed elatus decem millibus peditum, equitum millibus, elephantis octoginta. 5 Et venit in Iudaeam et appropinquavit Bethsura, quae erat civitas munita, et distans ab Ierusalem quasi stadia quinque, et expugnabat eam. 6 Et audierunt hi, qui cum Maccabaeo erant, quod obsideret praesidia, ipsi et omnis populus cum fletu et lacrimis rogabant Dominum ut bonum angelum mitteret ad liberandum Israel. 7 Ipse autem Maccabaeus primus omnium arma sumpsit, hortaturque alios, ut secum in discrimen adducat ad auxilia fratrum suorum: sicque prompto animo exierunt. 8 Cum autem essent Jerosolymis, apparuit coram illis eques unus in veste alba, vibrans armaturam auream. 9 Tunc omnes simul benedixerunt misericordem Deum, et conceperunt corde, ita ut non solum cum hominibus, sed cum bestiis saevissimis dimicare parati essent, et ferreis muris transfigerent. 10 Et profecti sunt in armis suis adiutores de cælo: Dominus enim misertus est eis 11 Et impetum fecerunt in hostes eorum ut leones, undecim milia peditum, et equites sedecim, et reliquos universos in fugam verterunt. 12 Multi etiam eorum vulnerati nudum evaserunt; Sed et ipse Lysias turpiter fugiens evasit. 13 Qui cum esset vir prudens, quod detrimentum habuerat, secum ponens, considerans quod superari Hebræos non posset, omnipotenti Deo adjuvit, misit ad eos. 14 Et persuasit eis, ut omnes rationabiles conditiones consentiret, pollicitusque est se regi persuasurum esse sibi amicum esse. 15 Tunc Maccabaeus consensit omnibus quae Lysias desiderabat communis boni cautus; et quaecumque scripsit Maccabaeus ad Lysiam de Iudaeis, rex ei concessit. 16 Nam erant scriptæ Judæis epistolæ a Lysia quidem hunc modum continentes: Lysias populo Judæorum salutem. 17 Joannes, et Absolom, qui missi sunt a te, subscripserunt petitionem mihi, et rogaverunt eum ut permitteretur eis in unum. 18 Quæcumque igitur regi convenirent, indicavi eis, et quantum fieri posset, concessit. 19 Quod si vosmetipsos in republica fideles servaveritis, post hæc etiam vestra bona esse tentabo. 20 Singula autem præcepi et his, et aliis, qui venerunt a me, colloqui vobiscum. 21 Bene valete. Anno centesimo quadragesimo octavo, mensis Dioscori, die vigesima et quarta. 22 Regis autem epistola haec continebat: Rex Antiochus Lysiae fratri salutem.
148
23 Quoniam ad deos pater noster translatus est, ita voluntarium nostrum, ut hi qui in regno nostro sunt, in pace vivant, ut unusquisque in suo sensu abundet. 24 intellegimus etiam non consentiendum patri nostro Iudaeos, ut adducantur ad morem gentium, sed potius consuetudinem suam habeant. suis legibus vivere. 25 Nos igitur volumus, quod gens ista in requie sit, et templum suum restituamus decrevimus, ut vivant secundum morem patrum suorum. 26 Bene ergo facies eis mittere, et pacem donare eis, ut cum sint sensus nostri certificati, bono animo sint, et semper de suis negotiis gaudeant. 27 Regis autem epistola ad gentem Iudæorum erat talis: Rex Antiochus salutem concilio, et reliquos Judæos: 28 Si valetis, optamus; nos quoque sani sumus. 29 Denuntiavit nobis Menelaus velle vos reverti domum, et vestrum sequi negotium. 30 Propter quod qui exeunt, habebunt salutem usque ad tricesimum diem Xanthici cum securitate. 31 Et utantur cibis et legibus suis, sicut prius; et nulla earum rerum inscite factarum modis innodentur. 32 Misi autem et Menelaum, qui vos alloquatur. 33 Bene valete. Anno centesimo quadragesimo octavo, Xanthici mensis quintadecima die. 34 Miserunt autem Romani litteras ad eos, habentes hanc vocem: Quintus Memmius et T. Manlius, legati Romanorum, populo Judæorum salutem. 35 Omnia quæcumque Lysias cognatus regis concessit vobis, et nos complacui. 36 De quibus autem ad regem judicavit referendum, confestim aliquem mittere, diligentius eum: ut annuntiemus, sicut congruit vobis: nos enim Antiochiam accedimus. 37 Ideoque festinanter mitte, ut sciamus quid sit animus tuus. 38 Vale. Hoc anno centesimo quadragesimo octavo, Xanthici mensis quintadecima die. CAPITULUM 12 His factis pactionibus, Lysias pergebat ad regem, Judæi autem erant de agricultura. 2 Procuratores autem plurium locorum, Timotheus, et Apollonius Gennei filius, et Hieronymus, et Demophon, et præter eos Nicanor Cypri præses, non sinebat eos quietos esse et in pace vivere. 3 Joppitæ autem tale quoddam scelus fecerunt: rogaverunt Judæos qui habitabant cum eis, ut cum uxoribus et liberis suis venirent in scaphas quas paraverant, quasi nihil eis mali intellexissent. 4 Qui ex communi decreto civitatis accepti, tamquam in pace vivere volentes, nihil suspicantes, in altum profecti, non minus quam ducentos submerserunt. 5 Quod cum audisset Judas civibus suis fieri, jussit eos qui cum eo erant præparari.
6 Et invocato Deo justo judice, venit contra homicidas fratrum suorum, et succendit portum per noctem, et naves succendit, et fugit illuc, et occidit. 7 Et cum clausum esset oppidum, retrorsum ivit, quasi rediret ad exstirpandum omnes civitates Joppe. 8 sed cum audisset quia iam proposuerunt similiter Iudaei facere ut habitarent in eis 9 Pervenit autem Jamnitas per noctem, et succendit portum et classem, et visum est lumen ignis in Jerusalem stadiorum ducentis quadraginta. 10 Cum autem inde discessissent novem stadiorum ad Timotheum, non minus quinque milia peditum et quingenti Arabum equites advenerunt. 11 Itaque gravissimum proelium fuit. Iudas autem adiuvante Deo victoriam obtinuit; Unde superatus Nomades Arabum, pacem rogabat Judam, promittens et se daturum pecus, et aliter se delectari. 12 Tunc Judas quidem existimans se in multis fore utiles, concessit eis pacem: unde acceptis manibus, abierunt in tabernacula sua. 13 Ingressus est etiam in quamdam civitatem munitam, quæ erat muris munita, quæ a diversis nationibus habitabatur, pontemque facere instituit. et nomen ei Caspis erat. 14 Hi autem qui intus erant, tantam in firmitate murorum et apparatum alimentorum confidebant, ut insultarent in his qui cum Juda erant, blasphemantes, et blasphemantes, ac loquentes quæ fas non erat. 15 quam ob rem Iudas cum suis ad magnum mundi Dominum invocavit, qui sine arietibus et machinis belli tempore Iosue Iericho deiecit, impetum in muros, 16 Et cepit civitatem nutu Dei, et fecit clades ineffabiles, ita ut lacus duo stadiorum spatiosa juxta contiguum, repletus, videretur cruore manare. 17 Tunc inde profecti, stadia septingenta quinquaginta, pervenerunt in Characa ad Judæos qui dicuntur Tubieni. 18 Timotheum autem in locis non invenerunt. 19 Dositheus autem et Sosipater, qui erant ex Machabeorum ducibus, profecti sunt, et quos Timotheus in praesidio reliquerat, supra decem milia hominum interfecit. 20 Maccabaeus autem per turmas suas, et praepositus cohortis, perrexit contra Timotheum, qui habebat circiter viginti millia peditum, et equites duo millia quingenti. 21 cum autem cognovisset Timotheus adventum Iudae et mulieres et parvulos et alia impedimenta misit in castellum, quod dicebatur Carnion. . 22 ut autem Iudas prima manus in conspectu eius hostes timore et pavore perculsi in visione eius qui omnia videbat fugerunt et alius sic currit in viam ut saepe vulnerati sint suorum mucrones gladiorumque uulnerati. 23 Iudas quoque vehementer instabat ut interficiens eos malos, ex quibus prostravit quasi triginta milia virorum.
149
24 Ipse autem Timotheus incidit in manus Dosithei et Sosipatris, quos cum multa callide deprecatus esset, ut eum dimitteret cum vita sua, eo quod multos parentes haberet Iudaeorum, et aliquos eorum fratres, qui eum occiderunt. eum interire non oportere. 25 Et cum multa verba confirmasset, sine laesione eos redditurum per conventionem, dimiserunt pro salute fratrum suorum. 26 Tunc Machabæus profectus est in Carnion et in templum Atargatis, et occidit ibi animas viginti quinque. 27 Et postquam fugavit eos, et perdidit, et transtulit Iudas exercitum in Ephron, civitatem munitam, in qua mansit Lysias, et multa multitudo diversarum gentium, et juvenes fortes custodiebant muros, et fortiter defendebant eos. tormentorum quoque ac telorum magna vis fuit. 28 Cum autem invocassent omnipotentem Deum, et Judas, qui in virtute sua vires inimicorum suorum confringit, vicit civitatem, et ex eis, qui intus erant, viginti quinque millia prostraverunt. 29 Inde ad Scytharum abierunt, quæ ab Jerosolymis sexcentis stadiis aberat. 30 Sed cum inhabitarent ibi Judæi, testati sunt Scythopolitani amanter agere cum eis, et in tempore adversitatis eos deprecati sunt. 31 Et gratias agebant, rogantes eos ut placerent sibi. Et venerunt Jerosolymam, et appropinquant dies sabbati. 32 Post diem autem festum Pentecostes, venerunt ad Gorgiam praesidem Idumaeae. 33 Qui egressi sunt cum tribus millibus peditum, et equitibus quadringentis. 34 Contigit autem ut inter eos aliqui ex Judæis interficerentur. 35 Quo tempore Dositheus, unus ex comitibus Bacenoris, qui erat in equo, et vir fortis, cum Gorgia teneret, et apprehendens tunicam suam vi traxit eum; et, cupiens maledictum hominem vivum, superveniens eum eques Threciae umerum suum percussit, et Gorgias fugit ad Marisa. 36 Et cum diu pugnassent qui cum Gorgia erant, et fatigati sunt, invocavit Judas Dominum, ut ostenderet se esse adiutorem et ducem prælii. 37 Et exorsus est lingua sua voce magna et psallens; 38 Et congregavit Judas exercitum suum, et venit in civitatem Odollam. 39 Sequenti autem die, sicut oportebat, Judas et qui cum eo erant, venerunt ad sepeliendum corpora occisorum, et sepelierunt cum cognatis suis in sepulcris patrum suorum. 40 Sub tunicis autem occisorum invenerunt consecrata idolis Jamniæ, quæ lege Judæorum prohibebantur. Videruntque omnes hanc causam esse quam ob causam interfecti sunt. 41 omnes ergo laudantes Dominum iustum iudicem qui aperuerunt abscondita sunt
42 et deprecabantur eum ut rememorarentur ab eo peccatum quod commissum est. Praeterea nobilis ille Iudas populum hortabatur, ut se a peccato abstineret, quod ea quae pro peccatis occisorum fiebant ante oculos videbant. 43 Et cum perfecisset turbas ad drachmas duo millia argenti, misit eam Jerosolymam offerre pro peccato, faciens in eo bene et honeste, quod memor fuit resurrectionis: 44 Si enim non sperasset resurrecturos eos qui ceciderant, superfluum et vanum fuisset orare pro mortuis. 45 Sed et in eo quod intellexit magnam gratiam repositam esse his qui pie moriuntur : quod fuit sanctum et bonum. Unde et mortuis reconciliavit, ut a peccato liberarentur.
13 Et discessit Judas cum senioribus suis, antequam veniret exercitus regis in Judæam, et acciperet civitatem, et exiret et dimicaret cum auxilio Domini. 14 Cum itaque omnia Creatori mundi commisisset, et milites suos ad mortem usque ad mortem viriliter dimicaret, pro legibus, templo, urbe, patria, et re publica per Modin castrametatus est; 15 dato signo his qui circa se erant victoria ex Deo est Cum fortissimis autem et electis iuvenibus intravit nocte tabernaculum regis et peremit in castris ad quattuor milia hominum et primos elephantorum cum omnibus, qui in eo erant. 16 Tandem timore ac tumultu castra impleverunt, et prospere profecti sunt. 17 Actum est hoc in prima luce, propter auxilium Domini, auxilium eius. 18 Cum autem gustasset rex de Judaeorum audacia, quærebat tenere consilium. 19 et perambulabat Bethsuram, quae erat munimentum Iudaeorum; 20 His enim, qui erant in eo, Iudas conferebat, quae necessaria erant. 21 Sed Rhodocus, qui erat in exercitu Judaeorum, mysteria hostibus patefecit; Quem cum quaesitus esset, miserunt eum in carcerem. 22 Rex cum eis in Bethsum secundo, manum accepit, abscessit, pugnavit cum Juda superatus est; 23 Philippus, qui Antiochenae rei superfuerat, deperire, confundi, obsecrare Iudaeos, se submittere, iurans omnibus aequalibus condicionibus, consentiens, immolavit, templum honoravit, benigne fecit. Locus, 24 Maccabaeorum autem bene acceptus, a Ptolemaide usque Gerrhenis constituit eum principem. 25 Venit autem Ptolemaidam: Tristis est populus propter testamentis; expugnaverunt enim irritationem testamentorum suarum. 26 Lysias pro tribunali ascendit, et quantum in causa defendi poterat, persuasit, placavit, satisfecit, Antiochiam rediit. Sicque de regis adventu et exitu secessit.
CAPITULUM 13 1 Anno centesimo quadragesimo nono nuntiatum est Judae quod veniret Antiochus Eupator cum potestate magna in Judaeam, 2 et cum eo Lysias protector et rerum omnium princeps, utramque Graecam potestatem peditum, centum decem milia, et equites quinque milia trecentos, elephantos viginti duos, et currus trecentos armatos. aeneae. 3 Et Menelaus quoque se cum illis conjunxit, et multa simula- tione Antiochum cohortatus est, non pro tutela regionis, sed pro eo quod imperandum putabat. 4 Rex autem regum animum Antiochi admovit contra nefarium malum, et Lysias indicavit regi, hunc esse omnis mali causa, ut iuberet rex eum adduci in Berœam, et interficiet eum, modo in eo loco. Erat autem ibi turris quinquaginta cubitorum altitudinis plena cineris, et habebat vas rotundum ex omni parte in cinerem dejectum. 6 Quicumque autem sacrilegii damnatus est, aut quodcumque aliud gravissimum facinus commiserat, omnes eum ad mortem detruserunt. 7 Talem mortem contigit ut scelestum hominem non tam sepulturae quam terrae sepulturae traderet; et id iustissime; 8 Nam cum in altari multa peccata commisisset, cujus ignis et cinis erat sanctus, in cinere mortem accepit. 9 Rex autem venit in mentem barbarum et indomitam facere in pejus, quam factum fuerat in tempore patris sui. 10 Quod cum vidisset Judas, præcepit invocare Dominum nocte ac die turbæ, ut, si quando in alio tempore, jam et ipse incipiebat a lege sua de finibus suis, et de templo sancto; 11 et non sineret populum, qui nunc paululum refectus est, subditas esse blasphemiis gentibus. 12 Et cum hæc omnia fecissent, rogantes misericordem Dominum, flentes et jejunii, et triduo in terra prostrati, Judas exhortatus est in promptu esse.
CAPITULUM 14 1 Post triennium autem certior factus est Iudas Demetrium, Seleuci filium, portum Tripolitanum cum magna vi et classe ingressus, 2 Is cum expugnasset, interfecto Antiocho, protectore eius Lysias fuit. 3 Alcimus autem quidam, qui fuerat princeps sacerdotum, et se sponte polluerat temporibus eorum adinventionis gentium, quia nullo modo seipsum salvare poterat, nec ad altare sanctum aditum habere poterat, 4 Venit ad regem Demetrium, anno centesimo et quinquagesimo primo, offerens ei coronam auream, et palmam, et palmas, quæ in templo sollemniter celebrabantur: et sic in illo die tacuit.
150
5 Occasione autem accepta, ut veniamus ad stultitiam suam, et vocatus a Demetrio in consilium. 6 Iudæi, quos vocavit Assideas, quorum princeps est Judas Maccabaeus, alunt bellum, et seditiosi sunt: et non in pace requiescat. 7 Propter quod spoliatus maioribus meis, hoc est sacerdotium, venio huc; 8 Primum quidem pro ficta cura habeo quae ad regem pertinent; deinde etiam pro eo quod de meis bonis intendo: nam omnis gens nostra non parva miseria est per eorum inconsultam actionem praedictam. 9 Igitur, rex, haec omnia videns, sollicitus esto patriae et generi nostro, quae undique premitur, secundum clementiam quam facile omnibus ostendis. 10 Quamdiu enim vivit Iudas, impossibile est tacere civitatem. 11 Haec dicta sunt de illo: sed et alii de amicis regis malitiose contra Iudam inflammaverunt Demetrium. 12 Statimque vocatum Nicanorem, qui magister elephantorum fuerat, et constituens eum præpositum Judææ, dimisit eum, 13 jubens eum occidere Judam, et eos, qui cum ipso erant, dispergere, et facere Alcimum pontificem magni templi. 14 Tunc gentes, quæ de Judæa fugerant Judam, veniebant ad Nicanorem gregibus, existimantes detrimenta et calamitates Judæorum saluti eorum esse. 15 audientes autem Iudæi adventum Nicanoris et gentes adversum eos mittentes terram super capita sua et rogaverunt eum qui plebem suam in aeternum firmavit et partem eius semper adiuvat in manifestatione faciei suae . 16 Ad imperium principis protinus inde transtulerunt, et accesserunt ad eos in oppidum Dessau. 17 Simon autem frater Judae commiserat cum Nicanore, sed turbatus est repentino inimicorum silentio. 18 Nicanor tamen, audiens virtutem eorum, qui cum Juda erant, et virtutem quam habent pro patria dimicare, non audebat rem gladio tentare. 19 Unde misit Posidonium et Theodotum et Matthathiam, ut faceret pacem. 20 Inito consilio super hoc consilio, et multae notae multitudinis in eo, et apparebat omnes unanimiter, consentientes testamentis, 21 et constituit diem unum seorsum: et cum dies venit, et sella in utramque partem posita est, 22 Ludas armatis locis opportunis, ne qua subito ab hostibus perfidia fieret, posuerat: ita pacatum colloquium fecerunt. 23 Morabatur autem Nicanor Jerosolymis, nihilque inique agebat : sed turbam, quæ confluebat ad eum, dimisit. 24 Et nolebat habere Judam ab oculis suis: diligit enim hominem ex corde suo 25 Oravit quoque eum ut uxorem acciperet, et filios procrearet.
151
26 Alcimus autem, videns dilectionem quae inter ipsos erat, et perpensis testamentis, venit ad Demetrium et nuntiavit Nicanorem erga rem publicam non valere. Quod Judam regni sui proditorem successorem regis constituisset. 27 Tunc rex exasperatus et pessimis criminationibus irritatus, scripsit Nicanori dicens graviter quidem se ferre de testamentis et mandans ei ut Maccabaeum festinanter mitteret vinctum Antiochiam. 28 Quod cum audisset Nicanor, valde confusus est in semetipso, et graviter tulit ea quae conuenerunt, sine culpa. 29 Sed quia nihil cum rege ageretur, tempus ad eam rem consilio gerendam observabat. 30 Videns autem Maccabaeus quod Nicanor sibi blandiri inciperet, et durius quam solitus esset oraret, videns quod tam acerba non esset bona, non paucos congregavit ex suis, et se subduxit. de Nicanore. 31 Ille autem ut cognovit quod notabiliter prohibitus est a Juda, venit in templum magnum et sanctum, et præcepit sacerdotibus solitas hostias offerentibus, ut sibi traderent hominem. 32 et iuraverunt se nescire ubi esset ille quem quaerebat. 33 Et extendit manum suam in templum: et juravit sic: Si non vultis me Judam vinctum tradidistis, templum Dei hoc etiam in terra ponam, et altare destruam, et Baccho insigne templum. 34 Post haec verba discessit. Sacerdotes autem, levantes manus suas in cælum, rogabant eum, qui fuerat semper defensor gentis suae, dicens; 35 Tu, Domine omnium, cui nihil opus est, templum habitationis tuæ in nobis esse dignatus es; 36 Nunc ergo, Domine sancte, omnis sanctitatis, custodi domum istam inviolatam semper, quae nuper mundata est, et obsiste omnem os iniquum. 37 Erat autem ibi accusatus Nicanor Rasis, unus de senioribus Jerosolymis, amator civium suorum, et vir bonae famae, qui propter misericordiam vocabatur pater Judæorum. 38 Olim enim, cum se gentibus non immisceret, accusatus est a Judaismo, et corpus ejus et vitam cum omni contentione pro religione Judaeorum periclitabatur. 39 Volens autem Nicanor indicare odium quod peperit Judæis, misit supra quingentos viros de bello, ut caperent eum. 40 Existimabat enim eum Judæis multa mala facere. 41 Turris autem cum apprehendisset turrim, et irrupisset in fores exteriores, jussitque adduci ignem ad comburendum, cum paratus esset adprehendi, et in gladium suum irruit. 42 viriliter eligens magis mori quam in manus impiorum vituperari 43 At ille festinato ictu periit, et multitudo intra valvas irruens, audacter ad murum cucurrit, et inter confertissimos eorum viriliter se projecit.
44 At illi cito reddito, et spatio facto, decidit in medium vacuum. 45 Adhuc enim, cum adhuc spiraret in eo, ira accensus surrexit. et si sanguis ejus sicut aqua effusus est, et gravissima vulnera ejus, ipse vero per medias turbas cucurrit. et stans super praeceps petrae; 46 et cum iam sanguis eius concidisset, evulsaque viscera eius eiecit et ambabus manibus proiecit in turbam et invocans Dominum vitae ac spiritus ut restitueret eum, mortuus est. Caput 15 1 Nicanor autem audiens quod Judas et qui erant cum eo in praesidiis circa Samariam, cogitaverunt sine ullo periculo ponere eos die sabbati. 2 Dixerunt autem ei Judæi: Ne perdas crudeliter et inhumane, sed honorifica in diem illum, quem qui videt omnia, magnificatus est super omnes dies sanctificationis. 3 Tunc iniquissimus postulabat miser, si esset Fortis in caelo, qui sabbatizavit custodiri diem. 4 Et dixerunt: “Est in caelo Dominus vivens et potens, qui praecepit custodiri die septimo; 5 Dixit autem alter : Et ego potens sum in terra : et præcipio tibi arma capere et facere negotia regis. Tamen non impetravit ut suam sceleratam voluntatem faceret. 6 Nicanor autem superbe et arroganter statuit monumentum victoriae super Iudam et eos qui cum illo erant. 7 Machabæus autem semper confidebat in Domino auxilio esse. 8 Itaque suos hortatus est, ne contra eos gentium adventum timeret, sed ut auxilium, quod antiquitus de caelo acceperant, reminisceretur, et nunc victoriam et auxilium, quod eis ab Omnipotente venturum esset, exspectaret. 9 Et consolans eos de lege et prophetis, et memores præliorum quæ prius erant, laetiores fecit eos. 10 Et irritaverunt eos, et comminabantur eis, ostendens eis mendacium gentium, et juramentorum, quibus praeceperat Dominus. 11 Sic unumquemque, non tam clypeis et hastis, quam commodis et bonis verbis, armavit: ac praeterea, dignam sibi somnium narravit, ac si ita fuisset. non parum gaudeo. 12 Et haec erat visio eius: Onias ille, qui fuerat pontifex, vir bonus et bonus, verendus in conversatione, modestus in habitu, bene locutus est, et exercitatus a puero in omnibus virtutibus, tenens manus suas. oravit pro toto corpore iudeorum. 13 Hoc autem factum est similiter: apparuit homo canicius, et gloriosus nimis, qui erat mirabilis, et sublimis majestatis. 14 Et respondit Onias, dicens : Hic est fratrum amator, qui multum orat pro populo et pro civitate sancta, Jeremias propheta Dei.
152
15 Extendens autem Jeremias dexteram suam, dedit Judæ gladium aureum, et pro eo sic locutus est : 16 Accipe sanctum gladium, munus a Deo, quo percuties adversarios. 17 Et confortati verbis Iudæ, quæ erant valde bona, et ad virtutem excitandam eos: et juvenum corda roborantes, non castra ponebant, sed fortiter aggrediebantur: viriliter temptare rem conflictu, quod in periculo urbs et fanum ac templum esset. 18 Nam et uxores, et natos, et fratres, et plebes, curam susceperunt, et erat apud eos minima: sed timor maximus et principalis timor erat in templo sancto. 19 Sed et eos qui in civitate erant, non minima sollicitudo habebat pro eis. 20 Cum iam omnes viderent quid esset iudicium, et iam hostes appropinquarent, et acies ordinata, et iumenta incommoda, et equitatus in alis collocatus. 21 Videns autem Machabæus adventum multitudinis, et apparatum armorum, et furorem bestiarum, extendens manus in cælum, et invocavit Dominum faciens mirabilia, sciens quod victoria non esset in armis, sed sicut in sæculo. ei placet, dat dignis; 22 Ideo in oratione sic dixit; Domine, misisti angelum tuum in tempore Ezechielis regis Iudae, et peremisti in exercitu Sennacherib centum octoginta quinque milia; 23 Propter quod et nunc, Domine de caelis, mitte angelum bonum ante nos in timorem et timorem illius; 24 Et in fortitudine brachii tui possidebas terram, et potentissimus contra populum sanctum tuum blasphemare. Et sic finivit. 25 Tunc Nicanor et qui cum ipso erant, cum tubis et canticis admovebant. 26 Iudas autem et qui cum eo erant concurrerunt ad adversarios invocatione et oratione. 27 Manibus itaque pugnantes, et corde suo orantes Deum, prostraverunt non minus triginta quinque millia hominum: per speciem enim Dei lætificati sunt. 28 Commisso autem proelio, iterum cum gaudio rediens, cognoverunt Nicanorem cum armis suis mortuum esse. 29 Facto itaque clamore, et perturbatione excitata, patria voce omnipotentem Dominum benedicebant. 30 Iudas autem, qui semper et corpore et animo defensor fuit civium et perseverans in vita sua erga suos, praecepit Nicanoris caput et manum cum humero percutere et perducere in Ierusalem. . 31 Cum autem venisset, et vocavit eos de gente sua, et statuerunt sacerdotes ante altare. 32 Et ostendit eis caput Nicanoris vile, et manum blasphemi, quem gloria sua tetendit in templum sanctum Dei omnipotentis. 33 Et cum excidisset linguam Nicanoris impii, præcepit ut darent illud volucribus, et suspenderent mercedem furoris ejus ante templum. 34 Et laudavit omnis homo in cælo Dominum gloriosum, dicens : Benedictus qui locum suum incontaminatum servavit.
35 Ipse etiam Nicanoris caput de turri suspendit, signum evidens et manifestum omnibus auxilii Domini. 36 Ordinaveruntque omnes nullo communi præcepto diem illum absque ulla solemnitate, sed ut tertiadecima die mensis duodecimi, qui Syriaca lingua Adar dicitur, pridie Mardochaei diei. 37 Sic factum est cum Nicanore: et ex illo tempore principatus Hebræi habebant civitatem. Heic finem faciam. 38 Et si bene feci, et, ut decet, est, quod volui : sin tenuiter ac sordide, id est quod attingere possem. 39 Sicut enim vinum, aut aqua solum bibere, contrarium est; et sicut vinum aqua admixtum suavis est, et delectabitur gustu, ita sermo subtilis in delectatione est auribus legentium. Hic erit finis.
153