CAPITULUM 1 1 Prologus Sapientiae Jesu Filii Sirach. Multa autem et magna tradita sunt nobis in lege et prophetis, et aliis qui secuti sunt eum: propter quod et Israël debet commendari doctrina et sapientia. et unde non solum lectores seipsos scientes fieri necesse est, sed etiam eos qui foris sunt, et loquendo et scribendo, discere desiderant: avus meus Jesus, cum multum se legenti dedit. et prophetas, et alios patrum nostrorum libros, cum bene iudicassent, trahebatur etiam ipse ad scribendum aliquid ad doctrinam et sapientiam pertinentium; adeo ut ea, quae discere cupiunt, et his addicti sunt, multo magis in lege vivendo prosint. Quapropter oro te, ut eam benigne et attente legas, et ut ignoscas nobis, in quibus videamur aliqua verba deesse, quae interpretari laboravimus. Eadem enim in Hebraeo prolata, et in aliam linguam translata, non eandem vim habent; et non haec solum, sed et ipsa lex, et prophetae, et ceteri libri, non parvam habent differentiam, cum lingua eorum dicuntur. Nam octavo et tricesimo anno veniens in Aegyptum, cum rex Euergetes esset, et aliquandiu ibi moratus, non parvae eruditionis librum inveni: quare necessarium mihi putavi aliquam diligentiam et laborem interpretari; magna cum diligentia et sollertia in illo spatio ad finem perducendi librum, et expone illis quoque, quae peregre discere volunt, moribus ante lege vivere paratis. Omnis sapientia a Domino Deo est: et cum illo est semper, et in saecula saeculorum. 2 Arenam maris, et pluviæ guttas, et dies sæculi, quis dinumeravit? Altitudinem cæli, et latitudinem terræ, et profundum abyssi, quis inveniet sapientiam? 4 Prior omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiæ ab ævo. 5 fons sapientiae verbum Dei altissimi et viæ ejus mandata æterna. 6 Radix sapientiæ cui revelata est? vel quis cognovit sapientes suos? 7 Scientia sapientiæ cui manifestata est? et magnam experientiam eius quis intellexit? 8 Sapiens et terribilis est, super semetipsam sedet in solio suo. 9 Et vidit eam, et dinumeravit eam, et effudit eam super omnia opera sua. 10 Et est cum omni carne secundum donum suum, et dedit eam diligentibus se. 11 Timor Domini honor, et gloria, et exsultatio, et corona gloriæ. 12 Timor Domini delectabit cor, et dabit lætitiam, et gaudium, et longitudinem dierum. 13 Qui timet Dominum, bene erit ei in novissimo, et inveniet gratiam in die mortis suæ. 14 Initium sapientiæ timor Domini : et cum fidelibus in vulva concreata est. 15 Fundamentum sempiternum ædificavit cum hominibus, et cum semine suo permanebit. 16 Plenitudo sapientiæ est timere Dominum, et plenitudo a fructibus illius.
17 Omnem domum suam implevit desiderabilibus, et horrea sua. 18 Timor Domini corona sapientiæ, faciens pacem, et abundantiam sanitatis. quae sunt dona dei: et amplificat amantes se gaudentes. 19 Disciplinam et scientiam scientiarum stantium sapientia deprimit, et gloriam tenentes se exaltat. 20 Radix sapientiæ est timere Dominum, et rami ejus longi sunt. 21 Timor Domini expellit peccata: et ubi nunc est, vertit iram. 22 Vir furiosus non iustificatur; Dominatio enim furoris eius in interitum eius. 23 Usque in tempus sustinebit patiens, et postea redditio iucunditatis. 24 Abscondet usque ad tempus verba eius, et labia multorum enarrabunt sapientiam eius. 25 Parabolae sapientiæ in thesauris sapientiæ, et execrabilis peccatori pietas est. 26 Si vis sapientiam, serva mandata, et Dominus dabit illam tibi. 27 Timor enim Domini sapientia et disciplina; 28 Noli diffidere timori Domini, quoniam pauper es : et non accesseris ad eum duplici corde. 29 Ne sis hypocrita coram hominibus, et vide quid dicas. 30 ne te extollas ne incidas et confundas animam tuam et sic revelet mysteria tua Deus et deicias te in medio ecclesiae quia non in veritate venisti ad timorem Domini sed in corde tuo plenus dolo. CAPITULUM 2 1 [Fili mi, si accedens ad servitutem Domino, praepara animam tuam ad tentationem. 2 Statue cor tuum, et sustine, et ne festines in tempore tribulationis. 3 Adhaerere ei, et ne discedas, ut augearis in novissimo fine. 4 Quidquid tibi oblatum est, hilariter suscipe, et patienter in humilitate mutatus. 5 Aurum enim probatum est in igne, et accepti in camino adversitatis. 6 Crede illi, et adiuvabit te; dirige viam tuam, et spera in eo. 7 Qui timetis Dominum, expectate misericordiam ejus ; et non deflectatis, ne cadatis. 8 Qui timetis Dominum, credite illi; et merces vestra non deficiet. 9 Qui timetis Dominum, sperate in bonum, et in gaudium sæculorum et misericordia. 10 Respicite, filii, nationes hominum; Numquid fiduciam habebis in Domino, et confusus est? aut quis permansit in timore suo, et derelictus est? aut quem unquam despexit invocantem? 11 Quoniam misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors, et propitians peccatis, et salvans in tempore afflictionis. 12 Væ corde pavido, et ma- nibus pusillanimis, et peccatori gradiens duabus viis!
13 { Væ pusillanimis! non enim credit; propterea non defendetur. 14 Væ vobis, qui perdiderunt sustinentiam! et quid facietis cum visitaverit vos Dominus? 15 Qui timent Dominum non confundentur, et qui diligunt eum, custodiunt vias eius. 16 Qui timent Dominum quærunt beneplacitum ejus; et, qui diligunt eum, replebuntur lege. 17 Qui timent Dominum praeparabunt corda sua, et in conspectu illius humiliabunt animas suas. 18 dicentes : In manus Domini incidemus, et non in manus hominum : quoniam sicut majestas ejus, ita et misericordia ejus. CAPITULUM 3 1 [Audite me, filii, patrem vestrum, et facite deinceps, ut salvi sitis. 2 Quia Dominus dedit honorem patris in filios, et auctoritatem matris confirmavit in filios. 3 qui honorat patrem suum propitiationem pro delictis illius 4 Et sicut qui thesaurizat, ita et qui honorificat matrem suam. 5 Qui honorat patrem suum, exsultabit in filiis. et cum orat, exaudietur. 6 Qui honorat patrem suum, vita vivet; et, qui obœdiet Domino, solatium erit matri suae. 7 Qui timet Dominum honorat patrem, et serviet parentibus sicut dominis. 8 Honora patrem tuum et matrem, et verbo et opere, ut superveniat tibi benedictio ab eis. 9 Benedictio enim patris firmat domos filiorum; maledictio autem matris eradicat fundamenta. 10 Ne glorieris in contumelia patris tui. non est enim tibi gloria, fili, contumeliam patris tui. 11 gloria enim viri est ex patre suo et gloria mater autem in opprobrium est filiis. 12 Fili mi, adiuva patrem tuum, et non contristabis eum usque dum vivit. 13 Et si intellectus eius defecerit, patientiam habe apud illum; et ne despicias eum in omni virtute tua. 14 Eleemosyna enim patris tui non erit in oblivione : et pro peccatis apponetur ut ædificet te. 15 In die adflictionis tuæ memorabitur; peccata quoque tua sicut glacies in tempestate serena tabescet. 16 Qui relinquit patrem suum blasphemus est; et qui exasperatur matrem suam, maledictus est Dei. 17 Fili mi, perfice opera tua in mansuetudine. sic amabilis eris ab eo qui probatus est. 18 Quanto magnus es, humilia te, et coram Domino invenies gratiam. 19 Multi sublimis sunt et clari: sed mitibus revelata sunt mysteria. 20 Quoniam magna virtus Domini est, et ab humilibus honoratur. 21 Noli quærere quæ tibi gravia sint, nec ea quæ super viribus tuis sunt scrutare. 22 Quod autem tibi præceptum est, reverearis: non enim est necessarium ea quæ in occulto sunt oculis videre.
23 In supervacuis rebus ne fueris curiosus. Plura enim tibi demonstrantur quam homines intelligunt. 24 Multi enim sua vana opinione decipiuntur; et subvertit iudicium eorum mala suspicio. 25 Sine oculis lumen desiderabis: scientiam ergo quam non habes, non profitearis. 26 Cor durum male habebit in novissimo; et, qui amat periculum, peribit in illo. 27 Cor obstinatum gravabitur doloribus; et impius super peccato aggravat peccatum. 28 Non est remedium superborum multitudo; plantatio enim impietatis radicavit in eo. 29 Cor sapientis intelligit parabolam; et auris attenta voluntas sapientis est. 30 Ignem ardentem exstinguet aqua; et eleemosyna expiat peccata. 31 Qui autem bene se habet, meminit futurorum. et cum ceciderit, inveniet mansionem. CAPITULUM 4 1 [Fili mi, ne effluant hæc in vita sua, et inopem oculorum suorum ne despicias. 2 Animam esurientem ne tristis es; neque exasperábit hóminem in angustiis suis. 3 Animo afflicto ne addas quidquam; et indigenti tribuat ne differas. 4 Rogationem contribulati ne abjicias; neque avertas faciem tuam a paupere. 5 Ne declines ab paupere oculum, et non ei tribuas occasionem, ut maledicas tibi. 6 Nam si maledixerit tibi in amaritudine animæ suæ, exaudietur oratio ejus ab eo qui fecit illum. 7 Caritatem multitudinis habe teipsum, et magnato viro caput tuum. 8 Non te pigeat inclinare pauperi, et respondere ei in mansuetudine. 9 Eripe eum de manu tribulantis; et noli esse pusillanimis cum sederis in iudicio. 10 Esto pupillis pater, et pro viro matri illorum : et eris tu quasi filius Altissimi, et diliget te plus quam mater tua. 11 Sapientia filios suos exaltat, et capit exquirentes eam. 12 Qui illam diligit, diligit vitam; et qui mane vigilant ad illam replebuntur laetitia. 13 Qui tenet eam, gloriam hæreditabit; et, quocumque introierit, benedicet Dominus. 14 Qui serviunt ei , Sancto ministrent : et qui diligunt eam , Dominus diligit . 15 Qui audit eam, judicabit gentes : et qui adtendit, custodiet eam. 16 Si quis acceperit se, hæreditabit eam; et generatio eius in possessionem possidebit. 17 In prima enim viis pravis graditur cum illo, et super illum timebit et metum faciet, et cruciabit illum in disciplina sua, donec credat animæ suæ, et tentet eum in legibus suis. 18 Et convertet ad eum iter rectum, et consolabitur eum, et ostendet ei absconsa sua. 19 Si autem peccaverit, derelinquet eum, et tradet eum in ruinam.
20 Observa tempus, et cave a malo; et non confundaris in anima tua. 21 Est enim confusio adducens peccatum; et est confusio, quae est gloria et gratia. 22 Nequaquam adversus animam tuam accipias hominem, et reverentia cujusquam incidat te. 23 nec retineas verbum cum datum est bonum et ne abscondas sapientiam tuam in decore suo 24 Per loquelam enim cognoscetur sapientia, et doctrina in verbo linguæ. 25 et contra veritatem non loqueris; sed erroris ignorantiae tuae confundaris. 26 Non confundaris confiteri peccata tua; neve cursum fluminis opprimere. 27 Ne subjicias hominem stulto; neque suscipe personam potentis. 28 Pro veritate agonizare usque ad mortem, et Dominus pugnabit pro te. 29 Ne festines in lingua tua, et in opera tua non despicias. 30 Noli esse sicut leo in domo tua, neque expavescet inter servos tuos. 31 non sit porrecta manus tua ad accipiendum et ad reddendum collecta CAPITULUM 5 1 Noli contendere cor tuum in bonis tuis; et ne dixeris: Sufficit mihi vita mea. 2 Ne sequaris sensum tuum et virtutem tuam, ut ambules in viis cordis tui; 3 et ne dixeris : Quis me subjiciet propter opera mea ? vindicabit enim Dominus superbiam tuam. 4 Ne dixeris: Peccavi, et quid mihi accidit triste? Longus est enim Dominus, non dimittet te. 5 De propitiatione ne timeas peccatum addere peccato: 6 Et ne dixeris: Magna est misericordia ejus; Misericordia et ira superveniet ab eo, et in peccatoribus requiescit indignatio ejus. 7 Ne tardes converti ad Dominum, et ne differas de die in diem: subito enim veniet furor Domini, et in securitatem tuam disperdebis, et peribit in die ultionis. 8 Ne ponas cor tuum in bonis injuste, quoniam non proderunt tibi in die afflictionis. 9 Noli omni vento ventilare, et ne in omnem modum declines. Sic enim facit peccator duplici lingua. 10 In intellectu permanebit tibi ; et sermo tuus idem sit. 11 Veloces ad audiendum; et vita tua sit sincera; ac patienter respondeat. 12 Si habes intellectum, responde proximo tuo; sin minus, manum tuam super os tuum. 13 Confusio et ignominia in sermone est, et lingua hominis ruina eius est. 14 Non appelleris susurro, et lingua tua ne despicias: turpe enim in fure est confusio, et in duplici lingua mala condemnatio. 15 Ne in magna re vel parva aliquid ignores.
CAPITULUM 6 1 Pro amico ne fiat inimicus Maledictum enim nomen, et ignominiam, et opprobrium possidebis in eo, et peccator, qui duplicem facit linguam. 2 Non te extollas in consilio cordis tui; ne discerpatur anima tua, sicut taurus errantis solus. 3 Comedes folia tua, et perdes fructum tuum, et derelinquas te sicut lignum aridum. 4 Anima nequam disperdet qui se habet, et in derisum inimicis suis faciet. 5 Lingua dulcia multiplicabit amicos, et lingua credula augebit salutem. 6 Multi pacifici sint tibi : et consiliarius sit tibi unus de mille. 7 Si vis habere amicum, primum tenta eum, et ne festines credas illi. 8 Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis. 9 Est amicus qui conversus ad inimicitiam, et contentio opprobrium tuum revelabit. 10 Est autem amicus quidam socius mensæ, et non permanebit in die afflictionis tuæ. 11 In bonis tuis quasi tu eris, et fortis super servos tuos erit. 12 Si humiliatus fuerit contra te, a facie tua abscondetur. 13 Ab inimicis tuis separare, et ab amicis tuis attende. 14 Amicus fidelis protectio fortis: et qui invenit talem, invenit thesaurum. 15 Nihil amico fideli, nec excellentia inaestimabilis est. 16 Amicus fidelis medicamentum vitae; et qui timent Dominum invenient illum. 17 Qui timet Dominum recte faciet amicitiam suam, quoniam sicut ille est, ita et proximus illius erit. 18 Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam. 19 Quasi qui arat, et seminat, accede ad eam, et sustine bonos fructus illius. 20 Ingrata est idiotis; 21 Iacet in eum quasi saxum magnum iudicii; et projiciet eam ab eo priusquam fiat. 22 Sapientia enim secundum nomen est ejus, et non est multis manifestata : quibus autem cognita est, permanet usque ad conspectum Dei. 23 Audi, fili mi, et suscipe consilium meum, et ne rejicias consilium meum. 24 Et pone pedes tuos in compedes ejus, et collum tuum in catenam illius. 25 Subice humerum tuum, et porta illam, et ne acedieris vinculis ejus. 26 In toto corde tuo accede ad illam, et in omni virtute tua conserva vias ejus. 27 Quaere et quaere, et ostendetur tibi; et cum adprehenderis eam, non dimittas eam. 28 In novissimo enim invenies illam requiem, et quod ad gaudium tuum convertetur. 29 Tunc firmabunt te compedes ejus, et vincula ejus indumenta gloriæ. 30 Ornamentum enim ejus aureum est, et vincula illius purpurea.
31 Stolam gloriæ indues eam, et coronam gratulationis superpones tibi. 32 Fili, si vis, disce: et si mentem accommodaveris, prudens eris. 33 Si dilexeris audire, intellectum accipies : et si inclinaveris aurem tuam, sapiens eris. 34 In multitudine seniorum state; et sapienti adhærebunt. 35 Audite ergo omnem sermonem Dei. et parabolae intellegentiae non te effugiant. 36 Et si videris sensatum, accede ad eum, et gradus ostii ejus portet pes tuus. 37 In judiciis Domini mens tua sit, et in præceptis illius jugiter meditetur. CAPITULUM 7 1 Non facies malum, sic non veniet tibi malum. 2 Discede ab iniquo, et avertet te iniquitas. 3 Fili mi, ne seminaveris in terra injustitiae, nec metes illos septuplum. 4 Noli quaerere a Domino excellentiam, nec a rege sedem honoris. 5 Non te iustifices in conspectu Domini. et in conspectu regis ne glorieris. 6 Noli quaerere iudex, cum non vales iniquitatem auferre; ne forte timeas personam potentis scandalum in via rectitudinis tuae. 7 Non pecces in multitudinem civitatis, et non te dejicias in populo. 8 Unumquodque peccatum in alterutrum ne ligaveris. in uno enim non eris impunitus. 9 Ne dicas : Deus multitudinem oblationum mearum respiciet : et cum ego offero Deo excelso, suscipiet eam. 10 Noli esse pusillanimis in orationibus tuis, et eleemosynas facere ne despicias. 11 Ne despicias in amaritudine animæ suæ: est enim qui humiliat et exaltat. 12 Non loqueris contra fratrem tuum mendacium; nec similia amico tuo. 13 Nolite facere aliquod mendacium. Consuetudo enim ejus non est bona. 14 Noli multis verbis uti in multitudine seniorum, et ne multum loquaris in orationibus. 15 Noli odisse opus servile, neque agriculturam, quam constituit Altissimus. 16 Non te reputes in multitudine peccatorum. 17 Humiliare valde: ultio enim impiorum ignis et vermis. 18 Amicum non facies tibi; neque fratrem fidelem in auro Ophir. 19 Mulierem fortem et bonam ne dimittas: gratia enim ejus super aurum est. 20 Cum autem fecerit servus tuus vere, ne facias illum malum, nec mercennariam se totum tibi. 21 Servum bonum, animam tuam dilige, et non defraudes illum libertate. 22 Pecora tibi sunt? et si sunt ad utilitatem tuam, custodi illos apud te. 23 Filii tibi sunt? Erudi illos, et a juventute sua prosterne cervicem suam.
24 Filiæ tibi sunt? Curam habe de corpore eorum et de illis non hilarem te ostende. 25 Uxorem tuam duc filia, et sic rem magnam perfeceris: sed viro prudenti da eam. 26 Estne uxor secundum animam tuam? ne derelinquas eam : sed ne tradas te levi mulieri. Honora patrem tuum in toto corde tuo, et tristitiam matris tuæ ne obliviscaris. 28 Memento quod et ipse natus es. et quomodo potes retribuere illis quae fecerunt tibi? 29 In tota anima tua time Dominum, et sacerdotes illius sanctifica. In omni virtute tua dilige eum qui te fecit, et ministros ejus ne derelinquas. 31 Timete Dominum, et honorate sacerdotem; et da illi partem, sicut praeceptum est tibi; Primitias, et pro delicto, et donum umeris, et sacrificium sanctificationis, et primitias sanctorum. 32 Et pauperi porrige manum tuam, ut perficiatur benedictio tua. 33 Donum habet gratiam coram omni vivente. et pro defunctis non prohibeas. 34 Cum flentibus non desis, et cum lugentibus non eris. 35 Non tardes visitare infirmos, ex hoc enim te amabilem faciet. 36 Quodcumque manu tenes, memento finis, et non delinques. CAPITULUM 8 1 Non contendas cum viro forti ne incidas in manus eius. 2 Noli discrepare a divite, ne forte trahat te: multos enim perdidit aurum, et corda regum subvertit. 3 Non litiges cum homine linguato, et non strues in ignem ejus ligna. 4 Non cum homine agresti, ne confundantur patres tui. 5 Ne improperes homini declinanti a peccato, sed memento quoniam omnes in poena sumus. 6 Ne despicias hominem in senectute sua: etenim ex nobis senescunt. 7 Ne gaudeas de mortuo inimico tuo, sed memento quoniam omnes morimur. 8 Sermonem sapientium ne despicias, sed proverbia eorum cognosce: ex his enim disces disciplinam, et beneplacitum est Domino Deo servire. 9 Seniorum ne despicias : nam et patres eorum didicerunt, et ex eis intellectum disces, et secundum exigentiam temporis respondebunt. 10 Non incendas carbones peccatoris, ne incendaris flamma ignis ejus. 11 ne exsurge in ira ad faciem contumeliosi ne insidiaris in verbis tuis ut decipiaris te 12 Non fœnerabis potentiori tuo; nam si mutuum acceperis, computa non perdi- ctum. 13 Noli esse fidejussor super virtutem tuam: si enim spoponderis, cave. 14 Cum iudice non litigabis; iudicabunt enim illi secundum honorem eius.
15 Ne iteres in via cum audace, ne forte gravetur tibi: faciet enim secundum voluntatem suam, et peries cum illo stultitia. 16 Ne contendas cum irato, et ne abieris cum eo in desertum locum, quoniam quasi nihilum est in conspectu ejus sanguis, et ubi non est adiutorium, subvertet te. 17 Noli consiliari cum stulto; Consilium enim servare non potest. 18 Non facias absconditum coram extraneo; nescis quid proferat. 19 Non omni homini cor tuum manifestes, ne forte inducatur tibi. CAPITULUM 9 1 Noli zelare mulierem sinus tui, et ne doceas eam contra te ipsam doctrinam malam. 2 Non des mulieri animam tuam, ut pedem tuum super substantiam tuam ponam. 3 Non loquaris ad meretricem, ne incidas in laqueum ejus. 4 Mulieris cantoris non multum utere consortio, ne forte intretis in tentationibus illius. 5 Noli ancillam inspicere, ne incidas in ea, quae pretiosa sunt in ea. 6 Non des meretricibus animam tuam, ne perdas hæreditatem tuam. 7 Noli circumspicere in vicis civitatis, nec oberraveris in loco solitudinis ejus. 8 a muliere pulchra averte oculum et decorem alterius ne aspicias multi enim specie mulieris decepti sunt; ex hoc enim amor ut ignis accenditur. 9 cum uxore alterius ne sedeas cum ea in sinu tuo et cum ea ne sedeas cum ea argentum tuum in vino ne inclinet ad eam cor tuum, et propter desiderium tuum incidas in perditionem. 10 Ne derelinquas amicum veterem; novus enim ei comparatur; amicus novus sicut vinum novum; cum senuerit, libenter bibes illud. 11 Ne zeles gloriam peccatoris : non enim scis quid erit finis ejus. 12 Ne delecteris in ore impiorum, nec tibi placeat peccatori; memores non erunt in sepulchris suis. 13 Longe abesto ab homine potestatem habente occidendi; et si accesseris ad illum, noli aliquid committere, ne forte auferat vitam tuam. 14 Quantum potes, suspicare proximum, et consule cum sapientibus. 15 Fiat sermo tuus cum sapientibus, et omnis sermocinatio tua in lege Altissimi. 16 Et comedant et bibant tecum iusti; et in timore Domini sit gloria tua. 17 Manus enim artificis laudabitur; et princeps prudens in sermone populi. 18 Periculosus est in civitate sua homo linguæ malignæ. et, qui temerarius est in sermone, odio erit.
CAPITULUM 10 1 Judex sapiens judicabit populum suum; prudentis ac bene ordinata gubernatio. 2 Sicut judex populorum ipse est, et ministri ejus; et qualis est princeps civitatis, omnes qui habitant in ea. 3 Rex insipiens perdet populum suum; prudentia autem eorum qui in sublimitate sunt, civitas habitabitur. 4 Potestas terræ in manu Domini est, et utile erit in tempore suo. 5 In manu Dei prosperitas hominis, et in persona scribæ imponet honorem suum. 6 Noli odisse proximo tuo omnem injuriam. et nihil omnino iniuriis. 7 Odibilis coram Deo est et hominibus superbia, et execrabilis omnis iniquitas gentium. 8 Regnum enim ab uno in populum transfertur, propter iniquitates, injurias, et opes, quas habebat. 9 Quid superbit terra et cinis? Avaro non est scelestius; hic enim vendit animam suam; quia dum vivit, viscera sua projicit. 10 Longum intervallum est medicus; et, qui est hodie rex, cras morietur. 11 Cum enim mortuus fuerit homo, hæreditabit reptilia, et bestias, et vermes. 12 Initium superbiæ, quando recedit a Deo, et aversus est cor ejus ab factore suo. 13 Superbiae enim initium est peccati, et qui effundet abominationem ad iracundiam, et propterea induxit super eos Dominus afflictiones alienas, et dissipavit eos penitus. 14 Sedes principum superborum deiecit Dominus, et posuit mites pro eis. 15 Radices gentium superbarum subvertit Dominus, et plantavit humiles in loco suo. 16 Concidit Dominus terras gentium, et dissipavit eos fundamentis terræ. 17 Tollens ergo ex eis, et disperdidit eos, et cessare fecit memoriam eorum a terra. 18 Non est creata hominibus superbia, neque iracundia nato de muliere; 19 qui timent Dominum semen fideles sunt et qui diligunt eum plantatio honesta qui transgrediuntur mandata, semen fallax est. 20 Inter fratres inclytus; sic qui timent Dominum in oculis eius. 21 Timor Domini præcedet principatum; 22 Sive dives, sive nobilis, sive pauper: timor Domini est gloria eorum. 23 Sapientem pauperem non despicies; nec oportet magnificare hominem peccatorem. 24 Principes, et judices, et potentes honores; nec est qui timet Dominum, major est. Servo prudenti servient liberi: et qui scientiam habet, cum correcta fuerit non invidebit. 26 Noli multum negotii agere; et in tempore tribulationis tuæ noli gloriari. 27 Melior est qui operatur et abundat in omnibus, quam qui gloriatur et eget pane.
28 Fili, in mansuetudine honora animam tuam, et da illi honorem secundum dignitatem ipsius. 29 Peccantem in animam suam quis iustificabit? et qui dehonestat vitam suam quis honorat? 30 honoratus est pauper in arte sua et dives in divitiis suis 31 Qui honoratur in paupertate, quanto magis in divitiis? et qui exhonorabilis est in divitiis, quanto magis in paupertate? CAPITULUM 11 1 [Sapientia humilem exaltat caput, et inter potentes quoque dijudicat. 2 Ne commendes virum in decore suo; neque abhorrent a facie sua. 3 Brevis in volatilibus est apis; fructus autem eius praecipui dulcium. 4 In vestitu tuo et in indumento ne glorieris, nec in die honoris tui extollaris: quoniam mirabilia opera Domini, et occulta in hominibus opera illius. 5 Multi reges sederunt in terra; et qui nulla cogitatione portavit coronam. 6 Multi potentes defecerunt viri; et honestos in alienas manus traditos. 7 Ne vituperes, antequam examines veritatem: prius intellige, et increpa. 8 Priusquam causam audias, ne respondeas, et in medio sermonum ne interroges. 9 De ea re, quæ te non molesta sunt, ne contendas. et in iudicio cum peccatoribus ne steteris. 10 fili mi, ne in multisaris negotiis. et si persequeris, non consequeris, nec fugiendo fugies. 11 Est laborans et festinans, et dolens: impius, et tanto magis non abundabit. 12 Est et alius tardus, et necessarius auxilio, indigens et paupere. oculus autem Domini respexit illum in bonum, et erexit eum ab humilitate sua. 13 Et levavit caput suum de malo; quod multi videntes admirati sunt. 14 Prosperitas et adversitas, vita et mors, paupertas et divitiae adveniunt a Domino. 15 Sapientia, scientia et intellectus legis, Domini est: caritas, et via bonorum operum, ab ipso est. 16 Error et tenebræ peccatoribus concremaverunt, et gloriantibus in ea senescunt. 17 Donum autem Domini manet apud Deum, et gratia illius in æternum permanet. 18 Est qui ditatus fuerit in consilio suo et afflictione, et haec pars in remuneratione. 19 In eo quod dicit: Inveni requiem mihi, et nunc manducabo de bonis meis. et tamen nescit quod tempus veniat super eum, et quod relinquat illa aliis, et moriatur. 20 Sta in testamento tuo, et in illo colloquere, et in opere tuo veterasce. 21 Noli mirari ex operibus peccatorum; sed confide in Domino, et mane in labore tuo: facile enim est in conspectu Domini subito honestare pauperem. 22 Benedictio Domini in remuneratione piorum, et subito floreat benedictio illius.
23 Ne dicas : Quid est utilitas mea ? et quae bona postea habebo? 24 Iterum ne dicas: Habeo plurima, et multa habeo. 25 In die bonorum ne immemor sis malorum, et in die afflictionis non est ultra memoria bonorum. 26 Facile est enim Domino in die obitus retribuere unicuique secundum vias suas. 27 Malitia horæ oblivionem facit luxuriæ, et in fine illius opera illius invenientur. 28 Ante obitum suum nemo benedicet: vir enim in filiis suis cognoscetur. 29 Non omnem hominem inducas in domum tuam: multa enim habet dolosus. 30 Sicut perdix adprehendit et retentat in cavea, sic cor superborum; et, sicut speculator, spectat ad casum tuum; 31 Bona enim in mala convertens insidiatur, et in dignis laudibus vituperabit te. 32 A scintilla ignis accensus est acervus carbonum, et homo peccator sanguini insidiatur. 33 Cavete a nequam, quia nequitiam facit; ne inferat tibi maculam perpetuam. 34 Admitte advenam in domum tuam, et turbabit te, et avertet te a domo tua. CAPITULUM 12 1 Cum benefeceris, scito cui feceris; sic pro tuis beneficiis gratias eris. 2 Benefac viro pio, et invenies retributionem. et si non ab eo, at ab Altissimo. 3 Non est bonum, quod assiduum est in malo, neque ei qui non dat eleemosynam. 4 Da viro pio, et non adjuva peccatorem. 5 humili bene fac, et impio non des; panes tuos ne des, et ne dederis ei, ne vincat te per eum; alioquin bis tantum pro omnibus bonis tuis accipies malum. sibi fieri. 6 quoniam peccatores odit Altissimus, et reddet vindictam impiorum, et custodit eos in die fortitudinis ultionis eorum. 7 Da bono, et non adiuva peccatorem. 8 In bonis non potest cognosci amicus, et in adversis abscondi non potest inimicus. 9 In bonis viri inimici conturbabuntur: in malis autem illius erit amicus. 10 Non credas inimico tuo: sicut enim ferrum rubiginis, sic iniquitas illius est. 11 Cum se humiliaverit, et incurvaverit se, tamen custodite et cavete ab eo, et eritis ei sicut visi deleri, et scies quod rubigo ejus non absterserit. 12 Ne statuas eum a te, ne cum subverterit te, stabit in loco tuo. neque sedeat ad dexteram tuam, ne forte sedeat, et tu recorderis in novissimo verborum meorum, et compungar. 13 Quis miserebitur incantantis serpentis, et venientibus ad bestias? 14 Sic et qui ad peccatorem venit, et cum eo in peccatis suis coinquinatus est, quis miserebitur? 15 Aliquantulum temporis maneret apud te: si autem ceciderit, non morabitur.
16 Labiis suis intelligitur inimicus, cum in corde tractaverit dolos. In oculis suis plorabit, et si invenerit tempus, non satiabitur sanguine. 17 Si incurrerint tibi mala, invenies eum ibi primum; et si dixerit tibi auxilium, tamen te subruet. 18 Caput suum movebit, et plaudet manu, et multum susurrat, et faciem suam immutabit. CAPITULUM 13 1 [Qui tetigerit picem, polluetur; et, qui communicat superbo, similis erit illi. 2 Noli te onerare in virtute tua dum vivis; et potentiori et potentiori teipsum ne communices: quomodo enim ahenum et vas fictile? si enim percusserit unum contra alterum, conteretur. Dives peccavit, et comminatur ei: pauper læsus est, et obsecrat. 4 Si utilis fueris, utetur tibi: si autem non habes, derelinquet te. 5 Si habes aliquid, vivet tecum, et nudabit te, et non dolebit. 6 si necessarius fuerit te decipiet te et subsannabit te et ponet te in spe pulchra loquetur tibi, et dicturus est: Quid vis? 7 Et confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis vel ter: et in novissimo deridebit te, cum viderit te, derelinquet te, et caput suum moveat ad te. 8 Cave ne seducaris, et in hilaritate deferaris. 9 Advocatus a potentiore discede, et tanto magis te invitabit. 10 Ne premas eum, ne forte retrahatur; ne longe sis, ne oblivio. 11 ne adaequari ei in sermone ne credas multis sermonibus eius quoniam in multa communicatione tentabit te et subridens exibit arcanum tuum 12 Sed crudeliter conservabit verba tua, et non parcet de malitia, et de vinculis. 13 Observa et attende, quoniam in periculo ambules eversionis tuae: cum audis haec, evigila in somno tuo. 14 Omni vita tua dilige Dominum, et invoca illum in salute tua. 15 Omne animal diligit simile sibi: et omnis homo proximum suum. 16 Omnis caro ad similem sibi coniungetur, et omnis homo simili sui sociabitur. 17 Quae societas lupus cum agno? sic peccator piis. 18 Quid pactum est hyaenae et cane? et quae pax inter divites et pauperes? 19 Venatio leonis onager in eremo: sic pinguia edunt pauperem. 20 Sicut oderunt superbi humilitatem, sic abominatur dives pauper. 21 Incipiens lapsus dives sustentatur ab amicis suis; pauper autem humiliatus rejicitur ab amicis suis. 22 Dives, cum ceciderit, multos habet adjutores; loquetur ne loquantur, et justificant eum; sapienter locutus est, et locum habere non potuit. 23 dives cum loquitur unusquisque linguam suam tacet et ecce quid dicit gloriantur ad nubes sed si pauper
loquitur dicunt quis est hic et si offenderit, adiuvabunt illum ut evertat. 24 Bonae sunt divitiæ non habenti peccatum, et egestas mala in ore impiorum. 25 Cor hominis immutat faciem suam, sive in bona, sive in mala. 26 Vultus hilaris tessera est in prosperis; et labor taurus animi inventio parabolarum est. CAPITULUM 14 Beatus vir qui non est lapsus in ore suo, et non est punctus multitudine peccatorum. 2 Beatus qui non judicavit eum, et qui non excidit a spe sua in Domino. 3 Divitiae non sunt decorum ad parcimoniam; et quid faciet homo invidus cum pecunia? 4 Qui defraudat animam suam, aliis congregat, in luxu bona sua expendet. 5 Qui sibi nequam est, cui alii bonus erit? non delectabitur in bonis suis. 6 Qui sibi invidet, nemo est nequior. et haec est iniquitas eius. 7 Et si bene fecerit, non volens facit; et in novissimo manifestat malitiam suam. 8 Nequam est oculus nequam; avertit faciem suam et despicit homines. 9 Oculus avarus non impletur parte sua; et iniquitas peccatoris arefacit animam suam. 10 Oculus nequam invidet panibus suis, et pauper est ad mensam suam. 11 Fili, secundum virtutem tuam bene fac tibi, et da Domino debitum suum. 12 Memor esto quoniam mors non tardabit, et testamentum inferorum non demonstratur tibi. 13 Ante mortem benefac amico tuo, et secundum vires tuas exporrigens da ei. 14 Non te fraudas in die bono, nec non te transeat boni desiderium. 15 Labores tuos non deseres? et labores tuos sorte dividere? 16 Da, et accipe, et sanctifica animam tuam. non enim est in inferno quae- stio ciborum. 17 Omnis caro ut vestimentum veterascet: fœdus enim quod ab initio est, morte morieris. 18 Sicut enim viridis folia in arbore densa, quaedam cadunt, et alia crescunt; sic generatio carnis et sanguinis, alia finitur, et alia nascitur. 19 Omne opus deficiet, et auferet: et ibit qui operatur simul. 20 Beatus vir qui meditatur bona in sapientia, et qui cogitat sancta sua prudentia. 21 Qui considerat vias suas in corde suo, intelliget in absconditis suis. 22 Persequere eam quasi vestigium, et in viis illius insidiari. 23 Qui perscrutatur per fenestras, auscultabit fores suas. 24 Qui pergit ad domum suam, figet clavum ad parietes ejus.
25 Juxta eam fixit tentorium, et in diversorio pernoctabit bona. 26 Statuet filios suos sub tegmine illius, et sub ramis ejus morabitur. 27 per hanc operietur æstu, et in gloria sua habitabit. CAPITULUM 15 1 Qui timet Dominum faciet bonum, et qui habet scientiam legis apprehendet eam. 2 et quasi mater obviabit ei et accipiet a virginitate uxorem. 3 Panis intellectus pascet eum, et aquam sapientiæ dat ei bibere. 4 Stabit in ea, et non commovebitur; et sperabit in ea, et non confundetur. 5 Super proximos suos exaltabit eum, et in medio ecclesiæ aperiet os suum. 6 Gaudium et coronam exsultationis inveniet, et nomine æterno hæreditabit illum. 7 Homines stulti non apprehendent eam, et peccatores non videbunt eam. 8 longe est enim a arrogantia, et mendaces non recordabor ejus. 9 Non est speciosa laus in ore peccatoris, quoniam a Domino accepta est. 10 In sapientia enim confitebitur laus, et Dominus bene faciet. 11 Ne dicas : A Domino cecidi : quia non debes facere quæ odit . 12 Ne dicas: Errare fecit me: non enim opus est ei peccatori. 13 Omne execramentum erroris odit Dominus; et qui timent Deum non diligunt illum. 14 Ipse ab initio constituit hominem, et reliquit illum in manu consilii sui. 15 Si vis custodire mandata, et facere fidelitatem placentem. Apposuit tibi aquam et ignem: ad quod volueris, porrige manum tuam. 17 Ante hominem vita et mors; et si ei placuerit detur ei. 18 magna est enim sapientia Domini et potens est et omnia intuetur 19 Oculi autem ejus ad timentes eum, et ipse agnoscit omnia opera hominis. 20 Nemini mandavit impie agere, nec dedit alicui licentiam peccandi. CAPITULUM 16 1 Ne desideres multitudinem filiorum inutilium, nec delectaberis in filiis impiis. 2 Si multiplicaverint, non lætentur in eis, nisi timor Domini sit cum eis. 3 Ne credas in vita eorum, et ne respicias multitudinem eorum: melior est enim justus quam mille. et melius est sine liberis mori, quam impios habere. 4 Scienti enim replebitur civitas, et genus impiorum cito desolabitur.
5 Multa talia vidit oculis meis, et majora horum audivit auris mea. 6 In synagoga impiorum incendetur ignis; et in gente exasperans accensa est. 7 Non placatus est super gigantes veteres, qui defecerunt in virtute sua in stultitia. 8 Nec pepercit peregrinationi Lot, et execratus est in superbia sua. 9 Non misertus est perditionis hominum, qui auferebantur in delictis suis. 10 Nec sexcenta millia peditum, qui congregati sunt in duritia cordis sui. 11 Et si unus dura cervice fuerit in populo, mirum est si impunitus evasit: misericordia enim et ira cum illo sunt; Potens est ad ignoscendum et ad iram effundendum. 12 Sicut magna est misericordia eius, sic et correctio eius 13 Non effugiet impius de manu sua; patientia autem piorum non erit irrita. 14 Omne opus misericordiæ cedite : secundum opera enim ejus inveniet homo. 15 Induravit Dominus Pharaonem, ut non cognosceret eum, ut innotesceret in mundo opera eius. 16 Unicuique autem creaturae manifesta est misericordia eius; et lucem suam a tenebris adamante separavit. 17 Non dicas : A Domino abscondam me ; numquid de sursum recordabitur mei ? Non recordabor in tantis populis: quae est enim anima mea in tanta creaturarum infinita? 18 Ecce caeli et cæli, et abyssi et terra, et omnia quæ in eis sunt, movebuntur cum visitaverit. 19 Montes et fundamenta terræ contremiscentur, cum viderit eos Dominus. 20 In his non est cor hominis digne cogitare, et in viis ejus quis cogitare potest? 21 Tempestas est quam nemo videre potest: magna enim ex parte ejus sunt opera. 22 opera justitiæ ejus quis enarrabit? aut quis sustinebit? longe est enim testamentum eius, et iudicium omnium in consummatione est. 23 Qui vult intelligere vana cogitat, et stultus homo errans imaginatur ineptias. 24 Fili mi, audi me, et disce scientiam, et verba mea in corde tuo observa. 25 Ostendam in pondere doctrinam, et scient quia ego Dominus. 26 Opera Domini in judicio ab initio facta sunt, et ex tempore fecit eos disponit partes ejus. 27 Opera sua in sæculum ornavit, et in manu ejus principes eorum in generationem et generationem; non laboraverunt, nec laboraverunt, nec cessaverunt ab operibus suis. 28 Nemo prohibebit alium, neque non audiet verbum ejus. 29 Post hæc Dominus respexit terram, et implevit eam bonis suis. 30 cunctis animantibus faciem suam operuit. et revertentur in illam.
CAPITULUM 17 1 Dominus creavit de terra hominem, et rursus induxit eum. 2 Et dedit illis dies paucos et breve tempus, et potestatem eorum non fecit eis Dominus; 3 Firmavit eos in virtute sua, et secundum imaginem suam fecit illos, 4 et posuit timorem hominis super omnem carnem, et dedit illi potestatem bestiarum et volatilium. 5 Acceperunt in quinque operationes Domini, et in sexto dedit intellectum, et in septimo sermone interpretem cogitationum eius. 6 Consilium, et lingua, et oculi, et aures, et cor dedit eis ut intelligerent. 7 et implevit ea scientia intellectus, et ostendit illis bona et mala. 8 Levavit oculos suos in corda eorum, ut ostenderet illis magnitudinem operum suorum. 9 In mirabilibus suis dedit eos gloria in æternum: ut annuntient opera ejus in intellectu. 10 et laudabit nomen sanctum eius. 11 Et dedit illis scientiam, et legem vitæ hæreditatis. 12 Testamentum æternum constituit cum illis, et iudicia sua ostendit eis. 13 majestatem gloriae ejus viderunt oculi eorum, et vocem gloriæ ejus audiverunt aures eorum. 14 { Ait illis: Cavete ab omni iniquitate. et mandavit de proximo suo unicuique. 15 Viæ eorum coram illo sunt, et non abscondentur ab oculis ejus. 16 Unusquisque ab adolescentia sua malum; nec possent sibi corda carnosa facere saxis. 17 In divisione enim gentium totius terrae constituit principem super omnem populum; pars autem Domini Israel. 18 Quem cum primogenito suo nutrit in disciplina, et non derelinquet eum in lumine caritatis suae. 19 Omnia igitur opera eorum sicut sol in conspectu eius, et oculi eius in viis eorum semper. 20 non sunt abscondita ab eo iniquitates eorum et omnia peccata eorum coram Domino 21 Misertus autem Dominus, et videns opera ejus, non dimisit eos, nec dereliquit eos, sed pepercit. 22 Eleemosyna hominis quasi signum est cum eo, et bona hominis quasi pupillam servabit, et filiis suis et filiabus pœnitentiam dabit. 23 Post hæc exsurget, et retribuet illis, et reddet retributionem eorum in caput eorum. 24 pœnitentibus autem dedit eos, et consolatus est eos, qui defecerunt in patientia. 25 Revertere ad Dominum, et relinque peccata tua: ora faciem tuam ante faciem ejus, et minue offendicula. 26 Convertere ad Altissimum, et averte ab iniquitate, deducet enim te de tenebris in lucem sanitatis, et odio habebis vehementer. 27 quis laudabit Altissimum in monumento pro his qui vivunt et confitebuntur ? gratiarum actio a mortuis quasi qui non est: vivens et sanus corde laudabit Dominum.
29 Quam magna misericordia Domini Dei nostri, et miseratio eius in convertentibus ad se in sanctitatem! 30 Non enim omnia possunt esse in hominibus, quoniam non est immortalis filius hominis. 31 Quid lucidius sole? et lumen illius deficiet; caro et sanguis cogitabunt malum. 32 Virtutem altitudinis cæli ipse conspicit ; et omnes homines terra et cinis. CAPITULUM 18 1 Qui vivit in aeternum, creavit omnia in genere. 2 Justus Dominus solus, et non est alius præter eum. 3 Qui in palmis regit mundum, et omnia obediunt voluntati ejus, quoniam ipse est rex omnium, in potestate sua a profanis dividens sancta. 4 Cui dedit potestatem enarrandi opera eius? et virtutes eius quis inveniet? 5 robur majestatis ejus quis enarrabit ? et misericordias eius quis enarrabit? 6 De mirabilibus autem Domini, non auferetur ab eis, neque dimittetur eis aliquid, nec inveniatur humus eorum. 7 Cum consummaverit homo, tunc incipit; et cum quieverit, tunc anceps erit. 8 Quid est homo, et cui servit? quod bonum ejus est, et quod malum ejus est? Numerus dierum hominis ad summum centum anni sunt. 10 Sicut stilla aquæ ad mare, et lapillus in comparatione areæ. ita mille anni diebus aeternitatis. 11 Ideo patiens est illis Deus, et effundit super eos misericordiam suam. 12 Vidit, et intellexit malum eorum; ideo multiplicavit misericordiam suam. 13 Miseratio proximi sui; sed misericordia Domini super omnem carnem: corripit, et nutrit, et doctrina est: sicut pastor gregem suum. 14 Qui accipit disciplinam, et qui quærunt judicia ejus. 15 fili mi, ne confundas faciem tuam, neque utere incommodis verbis tuis, cum acceperis aliquid. 16 Nonne æstus mitigabit ros? sic verbum melius quam donum. 17 Nonne ecce verbum melius quam datum? sed utrumque cum homine clementissimo. 18 Stultus verba multiplicat: et munus invidorum devorat oculos. 19 Disce antequam loqueris, et physice utere, aut semper aegrotare. 20 Ante judicium diligenter examinare te, et in die visitationis invenies misericordiam. 21 Ante languorem humilia te, et in tempore peccatorum pœnitentiam age. 22 Nihil te impediat in tempore visitationis tuae, et ne differas usque ad mortem justificari. 23 Priusquam oras, para te ipsum; et nolite esse sicut tentans Dominum. 24 Cogita iram in fine, et tempus ultionis, cum averterit faciem suam. 25 Cum satis habueris, memento temporis famis : et cum dives es, cogita egestatem et necessitatem.
26 A mane usque ad vesperam mutatur tempus, et cito fiunt omnia coram Domino. 27 Sapiens in omni re timebit, et in die peccandi cavebit delictum. 28 Omnis astutus agnoscit sapientiam, et invenienti eam dabit confessionem. 29 Et ipsi prudentes loquebantur, et magnificabant parabolas. 30 Post concupiscentias tuas non eas, sed a cupiditatibus tuis abstine te. 31 Si dederis animae tuae placita illi, derisum te faciet inimicis tuis malignantibus. 32 In multa hilaritate non delecteris, nec in muneribus obstringaris. 33 Convivando non fiat mendicus, cum nihil habueris in zonis tuis: insidiaberis enim vitæ tuæ, et loqueris. CAPITULUM 19 1 Homo laborans in ebrietate non locupletabitur: et qui spernit modica paulatim decidet. 2 Vinum et mulieres apostatare faciunt prudentes, et qui adhæret meretrici, impudens erit. 3 tinea et vermes hæreditabunt eum, et vir fortis auferetur. 4 Qui credit cito levis est; et, qui peccat, in animam suam scandalizat. 5 Qui delectatur in iniquitate, condemnabitur; qui autem resistit voluptatibus, coronat animam suam. 6 Qui potest capere linguam suam, absque lite vivet; et qui garriendo odit minus malum habebit; 7 alteri quod tibi dictum est, non audias, et non minoraberis. 8 sive amico sive inimico noli loqui de vita aliorum et si potes sine offensione, ne reveles. 9 Audivit enim et observavit te, et adveniente tempore oderit te. 10 Si audisti verbum, moriatur tecum; et audacter, non te dirumpet. 11 Stultus verbum parturit, ut parturientem puerum. 12 Sagitta infixa femori hominis, sic verbum in ventre stulti. 13 Corripe amicum , si non fecerit : et si fecerit , non faciet amplius. 14 Corripe amicum, ne forte non dixerit: et si habet, ne iterum loquatur. 15 Corripe amicum : sæpe enim fit criminatio, et non omni verbo credas. 16 Est lapsus in sermone, sed non ex animo; et quis est qui non deliquerit in lingua sua? 17 Corripe proximum antequam commineris ; et non irascaris, da locum legis Altissimi. 18 Timor Domini primus suscipiet eum, et sapientia inveniet dilectionem eius. 19 Scientia mandatorum Domini, doctrina vitæ; 20 Timor Domini omnis sapientia ; et in omni sapientia exercitatio legis, et agnitio omnipotentiae ejus. 21 Si dixerit servus domino suo: Non faciam, ut libet. quod cum fecerit, eum qui nutrit illum, irritat.
22 Non est sapientia nequitiæ scientia, et non est consilium peccatorum prudentia. 23 Est nequitia, et ipsa execratio; et est insipiens, qui minuitur sapientia. 24 Melior est qui non est intelligens, et timens Deum, quam qui habet multam sapientiam, et transgreditur legem Altissimi. 25 Est sollertia sollertia, eadem iniusta; et est qui declinat ad iudicium. et est vir sapiens qui justificat in judicio. 26 Est impius, qui deprimit caput suum; intus autem plenus est dolo; 27 Humilians in vultu suo, et quasi non audiens : ubi non est cognitus, ipse faciet tibi malum, antequam scias. 28 Et si propter impotentiam impediatur peccandi, tamen cum invenerit tempus, malefaciet. 29 Ex visu cognoscitur vir, et a facie sua intellegens occurrit ei. 30 Vestitus hominis, et risus nimius, et incessus ostendit quid sit. CAPITULUM 20 1 Est correptio non decora: iterum vir tacuit, et ipse sapiens est. 2 Multo melius est increpare quam occulte irasci ; 3 Quam bonum est correptum manifestare pœnitentiam! sic enim peccatum voluntarium effugies. 4 Sicut spadonis libido virginem induxit; sic est qui facit iudicium cum iniquitate. 5 Alius est qui tacet, et inventus est sapiens: alius autem in multa garrulitate odiosus est. 6 Alii tacet, quia non habet respondere: quidam vero tacet, sciens tempus suum. 7 Homo sapiens tacebit usque ad tempus : lascivus autem et imprudens non servabunt tempus. 8 Qui multis utitur verbis, abominationem patitur; et, qui potestatem sibi assumit in ea, odio erit; 9 Est peccator bonus in malo; et est lucrum quod convertitur in damnum. 10 Est tibi munus quod non proderit; et donum, cuius duplex est retributio. 11 Est propter gloriam minoratio; et est qui ab humilitate levat caput. 12 Est qui multa redimat pro modico, et in septuplum restituens. 13 Sapiens in verbis suis diligit eum; gratiæ autem fatuorum effundentur. 14 Donum stulti tibi bona non faciunt, cum possis dare. neque invidorum propter necessitatem: sperat enim pro uno multa accipere. 15 Ille dat modicum, et multum improperat; sicut clamantis aperit os suum; hodie fœneratur, et cras iterum rogabit: hic odio est Deo et hominibus. 16 Dixit stultus : Amicos non habeo, non habeo gratiam pro omnibus operibus meis : et qui edunt panem meum, blasphemant me. 17 Quotiens et quanto magis deridetur? nescit enim quid habiturus sit. unumque est ei ac si non haberet.
18 Melius est delabi pavimentum quam labi lingua; sic enim scandalum impiorum velociter veniet. 19 In ore indisciplinatorum assidua erit narratio. 20 Sententia sapientis reprobabitur, cum egreditur de ore fatui; non enim in tempore suo loquetur. 21 Est inpeditus delinquere propter inopiam; et, cum ceperit requiem, non conturbabitur. 22 Est qui perdat in pace animam suam, et in acceptione personarum subvertit se. 23 Est quia timor promittit amico suo, et nihil reddit eum inimicum. 24 Opprobrium nequam in homine mendacium, et in ore indisciplinatorum assidua est. 25 Melior est fur quam homo qui mentiri solet: perditio autem hæreditatis ambo. 26 Voluntas mendacii inhonesta est, et opprobrium eius semper cum eo. 27 Sapiens in verbis suis exaltabitur, et intelligens magna placebit. 28 Qui operatur terram suam augebit acervum suum, et qui placuerit magnatibus, veniam ad impietatem. 29 Munera et munera excaecant oculos sapientium, et os suum obstruunt, ut non possit arguere. 30 Sapientia abscondita et thesaurus absconditus, quae utilitas in utrisque? 31 Melior est qui celat insipientiam suam, quam homo, qui abscondit sapientiam suam. 32 Melior est necessaria patientia in quaerendo Dominum quam qui sine duce ducit animam suam. CAPITULUM 21 1 [Fili mi, peccasti? ne ultra facias, sed veniam posce priora tua peccata. Quasi a facie colubri fuge peccatum: si accesseris ad illa, suscipient te. Dentes leonis dentes ejus, interficientes animas hominum. 3 Omnis iniquitas, quasi gladius biceps, cujus vulnera sanari non possunt. 4 Terrere et facere injuriam desolabitur. 5 Oratio de ore pauperis pervenit ad aures Dei, et judicium ejus velociter venit. 6 Qui odit correptionem via peccatorum; qui autem timet Dominum paenitebit cor suum. 7 Vir eloquens longe est, et longevus : et mirabilia ejus in ipso. vir autem sensatus novit cum lapsus fuerit. 8 Qui ædificat domum suam in pecunia, quasi qui congregat lapides ad monumentum monumenti sui. 9 Congregatio impiorum quasi stuppa conglutinata, et finis eorum flamma ignis ut disperdat eos. 10 Via peccatorum complanata lapidibus, et in novissimo ejus fovea inferni. 11 Qui custodit legem Domini accipit intellectum ejus, et perfectio timoris Domini sapientia. 12 Non erudietur qui non est sapiens, sed est sapientia quae multiplicat amaritudinem. 13 Scientia sapientis tamquam inundatio abundabit, et consilium illius sicut fons vitæ permanet. 14 Interiora stulti quasi vas contritum: et cum vixerit, non intelliget.
15 Si sapiens verbum audierit, laudabit illud, et adjiciet illud: sed statim ut audit nemo sapiens, displicet illi et projiciet illud post dorsum suum. 16 Narratio fatui quasi sarcina in via: sed in labiis sensati invenietur gratia. 17 Os sapientis in ecclesia interrogant, et verba illius loquentur in corde suo. 18 Sicut domus destructa, sic sapientia stulto; et scientia indisciplinatorum quasi fatui sermonis. 19 Compedes in pedibus, stulto doctrina: et quasi vincula manuum super manum dextram. 20 Stultus in risu exaltat vocem suam; sapiens autem vix ridet. 21 Ornamentum aureum prudenti doctrina, et quasi armilla in brachio dextro. Pes fatui facilis in domo proximi sui; homo autem peritus confundetur. 23 Stultus post ostium aspiciet in domum: et qui bene nutritus est, foris stabit. 24 Horrendum virum ut audiat fores: et vir sapiens contristabitur in opprobrio. 25 Labia loquentium referent ad ea quæ non pertinent : verba autem prudentium ponderantur in statera. In ore fatuorum cor illorum, et in corde sapientium os eorum. 27 Maledicat impius Satanas, * maledicit animæ suæ. 28 Mutilus detrahit animam suam, et odibilis est ubicumque habitat. CAPITULUM 22 1 Desidiosus comparatur ad lapidem immundum, et omnes ad opprobrium suum sibilabunt. 2 Sordes sterquilinii comparatur piger; omnis homo, qui eduxerit illud, agitabit manum suam. 3 Improbus homo malus, patris contumeliam generans: filia autem stulta in damno suo nascitur. 4 Filia prudens hereditas viro suo; quæ autem inhonorata est, tristitia est patris sui. 5 Patrem, et virum suum inhonorat. 6 Musica in luctu importuna narratio: flagella et correptio sapientiæ non permanebit in tempore illo. 7 Sicut qui conglutinat testam, ita qui docet stultum, et qui vigilat a somno. 8 Qui narrat fatuo loquitur dormienti. 9 Filii, si honeste vixerint, et quo habeant, turpitudinem parentum suorum operient. 10 At pueri, cum elati, per fastidium et inopiam activitatis nobilitatem generis sui maculant. 11 Super mortuum plora, quia lucem perdidit: et super fatuum plora, quoniam indigens corde est; modicum plora pro mortuo, quia quiescit: vita autem stulti morte peior est. 12 Septem dies mortui sunt, et aversus est furor ejus ab eis. sed fatuo et impio omnibus diebus vitae suae. 13 cum stulto ne multum loquaris et cum insensato ne abieris ab illo cave ne forte offendas ab eo et numquam inquinaberis ab eo stultitia eius discede ab eo et invenies requiem et numquam eris angebatur amentia.
14 Quid plumbo gravius? et quod nomen ejus est, nisi stultus? 15 Arenam, et salem, et massam ferri facilius est ferre, quam hominem imprudentem. 16 Sicut ligna præcincta ad ædificandum constringuntur, non potest exsolveri tremore: sic cor, quod consilium confirmatum est, non timebit. 17 Cor consedit in meditatione intellectus, sicut plasmatio in muro porticus. 18 Pales excelsi contra ventum non stabit: et cor timidum in cogitatione stulti contra omnem timorem non stabit. 19 Qui pungit oculum decipit lachrymas : et qui pungit cor, manifestat scientiam suam. 20 Qui mittit lapidem ad volatilia, deprimet eos. 21 Ad amicum etsi produxeris gladium, non desperes: est enim regressus. 22 Si aperueris os tuum contra amicum tuum, ne timeas; Reconciliatio enim potest esse, nisi obiurgatio, aut superbia, aut secretorum revelatio, aut dolosa plaga: ad haec enim discedet omnis amicus. 23 Fidelis esto proximo tuo in paupertate sua, ut in prosperitatibus eius gaudeas: permane illi in tempore tribulationis suæ, ut sis heres cum eo in hereditate sua: non enim semper contemnendus est vilis. nec dives stultum in admiratione habetur. 24 Sicut vapor et fumus fornacis ignis antecedit. ideo contumelia ante sanguinem. 25 Non te pigeat defendere amici ; nec abscondam me ab eo. 26 Et si quid mihi mali obtigerit ab eo, omnis qui audierit, cavebit ab eo. 27 Quis dabit ori meo custodiam, et in labiis meis signaculum sapientiæ, ut non subito incidam ab eis, et lingua mea perdat me? CAPITULUM 23 1 Domine pater et dominator omnis vitae meae ne derelinquas me in consiliis eorum et non ab illis incidam 2 Quis dabit in cogitationibus meis flagella, et disciplina sapientiæ super cor meum? ut ignorantias meas ne parcas mihi, et ne transeas in peccatis meis; 3 ne crescant inscitiae meae et peccata mea in perniciem meam abundarent et corruam in conspectu adversariorum meorum et gaudeat inimicus meus super me cuius longe est a misericordia tua spes mea 4 Domine, pater et Deus vitae meae, superbum ne des mihi, sed aversari a servis tuis semper arrogantem. 5 inanem spem et concupiscentiam a me averte, et eum cupientem semper tibi servire tenebis. 6 Avaritia ventris, et concupiscentia carnis non apprehendat me; et ne tradas me servum tuum in mentem impudens. 7 Disciplinam oris, audite, filii : et qui custodit eam, non comprehendetur. 8 In stultitia sua relinquetur peccator, et superbus et maledicus scandalizabitur in illis. 9 Jurationi non assuescat os tuum; neque uteris te in nomine Sancti.
10 Nam ut servus qui semper vapulat, non erit sine macula caerulea; 11 Vir multum jurans implebitur iniquitate, et non discedet a domo sua plaga in perpetuum: si peccaverit, peccatum suum in eo erit. Si juraverit in vanum, non erit innocens, sed domus ejus plena erit calamitatibus. 12 Verbum est morticinum: Det Deus ne inveniatur in hereditate Jacob. a piis enim longe erunt omnia, et in delictis suis non volutabuntur. 13 Non uteris os tuum ad maledicendum intemperatum, quia verbum peccati in eo est. 14 Memento patris tui et matris tuae, cum sederis in magnis viris. Noli oblivisci ante eos, et sic tu moris stultus fias, et utinam natus non esses, et diem nativitatis tuae maledicas. 15 Homo, qui in opprobriis non convertitur, non reformabitur omnibus diebus vitæ suæ. 16 Duo genera hominum multiplicant peccatum, et tertium adducit iram. Mens calida quasi ignis ardens, non extinguetur donec consumatur: fornicator in corpore carnis suae non desinet donec incendat. ignis. 17 Dulcis est fornicationi panis omnes, non deficientes ad mortem. 18 Homo, qui dissolvit thalamos, dicens in corde suo: Quis me videt? Circumdederunt me tenebris; parietes cooperuerunt me, et non est qui videat me; quid metuam? delictorum meorum non memorabitur Altissimus; 19 Hic solus oculos hominum timet, et nescit quod decem millia oculi sunt clariores sole, et omnes viæ hominum considerantes abscondita. 20 Scivit omnia, antequam creata sunt; sic et perfectis omnibus respexit. 21 Hic in plateis civitatis vindicabitur, et ubi non sperat apprehendetur. 22 et cum muliere recedens a viro suo erit et ab alio heres inducens. 23 incredula est enim lex Altissimi. secundo, virum suum despexit; tertio in adulterio fornicata est, et ab alio viro filios procreavit. 24 In synagogam educabitur, et de filiis ejus interrogabitur. 25 Non tradent filii ejus radices, et rami ejus non dabunt fructum. 26 derelinquet in maledictum memoriam suam, et opprobrium illius non delebitur. 27 Qui reliqui fuerint, sciant nihil esse melius quam timor Domini, et nihil dulcius esse quam observare mandata Domini. 28 Gloria magna est sequi Dominum : et in ipso vita longævus erit. CAPITULUM 24 1 [Sapientia laudabit se, et in medio populi sui gloriabitur. 2 In congregatione Altissimi aperiet os suum, et triumphat in conspectu virtutis ejus. 3 Ego ex ore Altissimi prodivi, et quasi nubes abscondi terram; 4 Habitavi in excelsis, et thronus meus in columna nubis.
5 Circumdederunt me caeli soli, et in profundo abyssi ambulavi. 6 In fluctibus maris, et in omni terra, et in omni populo, et in omni gente, possedi. 7 in his omnibus requiem quaesivi et in cuius hereditate manebo 8 Et mandatum dedit mihi Creator omnium, et requiem fecit mihi tabernaculum meum, et dixit: Habitatio tua in Jacob, et hæreditas tua in Israël. 9 ab initio ante mundum creavit me et in aeternum non deficiam 10 In tabernaculo sancto servivi ei. et sic in Sion firmata sum. 11 similiter et in civitate carissima mihi requiem dedit mihi, et in Jerusalem potestas mea. 12 Et radicavi in populo honorabili, in parte hæreditatis Domini. 13 Sicut cedrus exaltata sum in Libano, et sicut cupressus in montibus Hermon. 14 Sicut palma exaltata sum in Engaddi, et quasi rosa in Iericho, sicut oliva pulchræ in agro amoena, et quasi platanus exaltata in aquis. 15 Sicut cinnamomum et aspalathum dedi odorem suavitatis, et ego dedi odorem suavissimum ut myrrha electa, galbanum, et onychinum, et styrax dulcis, et fumus thuris in tabernaculo. 16 Sicut terebinthus extendi ramos meos, et rami mei honoris et gratiæ. 17 Sicut vitis fructificavi suavitatem, et flores mei fructus honoris et divitiarum. 18 Ego mater pulchrae dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctae spei, et ideo, cum sempiternus sum, donatus sum omnibus filiis meis, qui nominantur eum. 19 Venite ad me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini. 20 Nam super mel dulcior est memoria mea, et super favum hæreditas mea. 21 Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitient. 22 Qui obedit mihi non confundetur, et qui operantur in me non malebunt. 23 Hæc sunt omnia liber testamenti Domini excelsi, et lex quam præcepit Moyses in possessionem ecclesiæ Jacob. 24 Nolite confidere in Domino; ut confirmet te, inhaereat illi: Dominus enim omnipotens solus est Deus, et non est alius praeter eum Salvator. 25 Cuncta replet sapientia sua, sicut Phison et Tigris tempore novorum fructuum. 26 Abundare facit sensum ut Euphraten, et Jordanem in tempore messis. 27 Qui viderit doctrinam scientiæ, sicut lucem facit, et sicut Geon in tempore vindemiæ. 28 Primus homo non perfecte cognovit eam: novissimi non invenient eam. 29 Super mare cogitationes ejus, et super abyssum multa consilia ejus. 30 et sicut rivus aquarum veni, et sicut torrens in horto.
31 Dixi : Rigabo hortum meum optimum, et irrigabo paradisum meum abundanter, et ecce rivus meus factus est, et fluvius meus factus est mare. 32 Adhuc doctrinam quasi mane lucere faciam, et lumen ejus e longinquo ejiciam. 33 Adhuc doctrinam quasi prophetiam effundam, et dimittam eam in sæcula sæculorum. 34 Videte quoniam non soli mihi laboravi, sed omnibus exquirentibus sapientiam. CAPITULUM 25 1 In tribus rebus decoratus sum et decoratus sum coram Deo et hominibus: unitas fratrum, dilectio proximorum, vir et uxor convenientia. 2 Tria genera hominum odit anima mea, et indignatus sum nimis in vita eorum; 3 Si nihil in iuventute tua collegisti, quomodo in aetate tua quidquam reperies? 4 Quam speciosum canitiei iudicium, et presbyteris cognoscere consilium! 5 Quam speciosa est sapientia senum, et intellectus et consilium hominibus honestis. 6 Corona senum multa peritia, et gloria illorum timor Dei. 7 novem sunt quae laetari in corde meo iudicavi et decimam proferam in lingua mea virum qui laetatur filiis suis et, qui vivit videre casum inimicum; 8 Bene habitans cum uxore prudentium, et qui non est lapsus in lingua sua, et qui non servivit sibi indignius; 9 Bene, qui invenit prudentiam, et qui loquitur auribus audientium: 10 quam magnus qui invenit sapientiam nec est qui timet Dominum. 11 Universa autem dilectio Domini transit ad illuminationem: qui tenet illam, cui assimilabitur? 12 Timor Domini initium dilectionis ejus, et initium agglutinandum ei fides. 13 Da mihi omnem pestem, et plagam cordis, et omnem nequitiam, sed ad nequitiam mulieris: 14 Et omnem tribulationem eorum, qui tribulant me, et tribulant me ab his qui oderunt me. 15 Non est caput super caput colubri; et non est ira super iram inimici. 16 Magis habitare cum leone et dracone quam cum muliere nequam habitare domum. 17 Nequitia mulieris immutat faciem ejus, et quasi saccum obcæcat vultum suum. 18 Sedebit vir ejus inter proximos suos; et cum audierit, amare gemet. 19 Omnis nequitia parum est mulieri nequiti; pars autem peccat peccatoris super illam. 20 Sicut ascensus arenosus in via pedem senis, sic mulier verbosa ad virum tranquillum. 21 Noli timere speciem mulieris, et noli concupiscere eam. 22 Mulier, si custodierit virum suum, plena est ira, procacitate, et multa opprobrio. 23 Mulier nequam frangit animos, reddit gravem vultum et cor saucium;
24 A muliere initium factum est peccati, et per illam omnes morimur. 25 da aquam non iter; nec mulieri nequam licentiam prodeundi. 26 Si non vis ire, dimitte illam de carne tua, et da ei libellum repudii, et dimitte illam. CAPITULUM 26 1 Beatus vir qui habet uxorem honestam: numerus autem dierum erit duplum. 2 Mulier fortis oblectat virum suum, et annos vitæ illius in pace implebit. 3 Pars bona mulier bona, quæ dabitur in parte timentium Dominum. 4 Sive dives fuerit, sive pauper, si cor bonum habeat in Dominum, in omni tempore hilarem vultum gaudebit. 5 Tria sunt quæ timent cor meum; Ad quartum dicendum quod blasphemia civitatis, congregatio inobedientiae, et criminatio falsa, omnia ista morte pejora sunt. 6 Tristitia autem cordis et tristitia est mulier, quae zelat super aliam mulierem, et flagellum linguae omnibus communicans. 7 Mulier mala jugum agitatur; qui tenet illam, quasi scorpionem teneat. 8 Mulier ebriosa et circumdederunt me, et iram magnam faciunt, et non operiet confusionem suam. 9 Fortitudo mulieris cognoscitur in superbiis oculorum et in palpebris. 10 Filia tua si sit impudens, custodi illam, ne abutatur se libertate nimia. 11 Propudentem oculum observa, et ne mireris si peccaverit in te. 12 sicut viator sitiens aperiet os suum cum invenerit fontem et bibet ab omni aqua iuxta eam 13 Gratia mulieris delectat virum suum, et cogitatio ejus impinguat ossa. 14 Mulier tacita et pia, donum Domini; nihilque tam dignum quam animus eruditus. 15 Mulier turpe et fidelis duplex est gratia, cuius mens continens non est aestimari. 16 sicut sol oriens in caelo ab alto; sic est speciositas bonae uxoris in dispositione domus suae. 17 Sicut lux clara super candelabrum sanctum; sic decor faciei maturae. 18 Columnae aureae super bases argenteas. sic sunt pedes pulchri constanti corde. 19 Fili mi, custodi florem aetatis tuae. et non des alienis virtutem tuam. 20 Possedi cum omni agro, seminaveris in semine tuo, sperans in bonitate stirpis tuae. 21 Ita et genus tuum, quod despicis, magnificabitur, habens fiduciam stirpis eorum. 22 Meretrix sputum reputabitur; Mulier autem nupta turrim est contra mortem viro suo. 23 Mulier nequam data est in partem nequam: sed pia mulier timenti Dominum datur. 24 Mulier improbus despicit ignominiam; mulier autem honesta timebit virum suum.
25 Mulier impudens ut canis adnumerabitur; qui autem confunditur, timebit Dominum. 26 Mulier, quae virum suum honorat, omnium sapiens iudicabitur. qui autem inhonorans eum, reputabitur ab omnibus impiis. 27 Mulier clamor magnus et correptio quæretur ad propellendas inimicos. 28 Duo sunt, quae contristant cor meum; Tertius mihi irascitur: vir bellicosus, patiens pauperem; et homines prudentes non positi; et revertens a justitia in peccatum; Dóminus autem parat hunc in gládio. 29 Negotiator non faciet vindictam suam; et cauponarius non liberabitur a peccato. CAPITULUM 27 1 Multi peccaverunt in parvo; et, qui adipiscatur abundantiam, avertet oculos suos. 2 Sicut inter juncturas lapidum, figens paxillum; sic adhaeret peccatum inter emptionem et venditionem. 3 Nisi quis custodierit se in timore Domini, domus ejus cito subvertetur. 4 Sicut in percussura cribri remanet purgamentum, et si steterit ad ramum, remanet purgamentum. ita sordes in sermone. 5 Vasa figuli probat fornax; sic probatio hominis in ratione est. 6 Fructus annuntiat, si lignum expolitum est; sic enuntiatio fastorum in corde hominis. 7 Neminem collaudas antequam audias eum loquentem; haec enim probatio hominum est. 8 Si sectaris justitiam, impetrabis eam, et indues eam quasi stolam gloriæ. 9 Aves ad similitudinem eorum convertentur; sic revertetur veritas ad eos qui operantur in ea. 10 Leo venationi insidiatur; ita peccantes facientibus iniquitatem. 11 Sermo Dei cum sapientia semper; stultus autem sicut luna mutatur. 12 Si inter indiscretum, serva tempus; sed inter homines prudentes semper esto. 13 Narratio stultorum molesta est, et ludus eorum lascivia peccati. 14 Sermo iurantis multum erectus adfert comam; et rixis aures obturare faciunt. 15 Sanguinis contentio superborum, et maledictio illorum auditus gravis. 16 Qui revelat arcana, perdet fidem; et nunquam animum inveniet amicum. 17 Dilige amicum tuum, et esto fidelis illi: si autem absconderis occulta, non sequeris eum. 18 Sicut enim perdiderit homo inimicum suum; sic amorem proximi perdidisti. 19 sicut qui dimittit avem de manu eius sic dimisisti proximum tuum et non tardabis eum 20 Non sequitur eum amplius, quoniam longe est; factus est quasi caprea de laqueo. 21 Vulnus alligandum est; et post contumeliam, sit reconciliatio; qui autem tradit arcana, sine spe est.
22 Qui annuit oculis, operat malum; et qui scit eum, recedet ab eo. 23 Cum praesens fueris, loquetur suaviter, et mirabitur verba tua: sed in novissimo scribet os suum, et detrahet sermones tuos. 24 Multa odio habui, sed similis ei nihil feci; Dominus enim odit eum. 25 Qui in altum mittit lapidem, supra caput est ejus; et plaga dolosa vulnera faciet. 26 Qui fodit foveam incidet in eam, et qui apponit foveam capiet in eo. 27 Qui operatur mala, incidet in eum, et non agnoscet unde veniat. 28 Illusio, et improperium superbo. ultio quasi leo insidiabitur eis. 29 Lætamini in ruina justorum laqueos; et tabescet eos antequam moriantur. 30 Malitia et ira hæc execrationes sunt; et vir peccator utrumque. CAPITULUM 28 1 [Qui vindicat, a Domino inveniet vindictam, et peccata illius servans servabit. 2 Dimitte proximo tuo malum quod fecit tibi, et dimittetur tibi oranti. 3 Unus homo contra alterum odium parit, et a Domino petit veniam. 4 Homini similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur. 5 Ipse cum caro sit reservat odium; 6 Memento finem tuum, et desinat inimicitiarum; recordare corruptionis et mortis, et in mandatis manseris. 7 Mementote mandatorum, et ne dissi- detis proximo tuo malitiam : memento testamenti Altissimi, et despice ignorantiam proximi. 8 Abstine a contentionibus, et minues peccata tua. 9 Peccator homo conturbat amicos, et disceptat cum pace. 10 Sicut materia ignis sic exurens, et secundum virtutem hominis sic iracundia illius. et secundum fortitudinem eius ascendit ira eius. et quanto sunt qui contendunt, eo magis accendentur. 11 Certamen festinatum incendit ignem: et lis festinans effundit sanguinem: et lingua testificans adducit mortem. 12 Si flaveris scintillam, ardebit; si exspue eam, exstinguetur; et haec utraque egrediuntur de ore tuo. 13 Susurro et bilinguis maledictus, multos enim populos in pace perdiderunt. 14 Lingua detrahens multos conturbavit, et expulit eos de gente in gentem. 15 Lingua detrahens ejecit mulieres honestas, et privavit eas laboribus suis. 16 Qui audierit, non inveniet requiem, nec erit requies. 17 Flagelli plaga notat carnem; plaga autem linguae frangit ossa. 18 Multi ceciderunt in ore gladii : sed non sic quasi qui interierunt per linguam suam. 19 Bene est, qui defenditur veneno suo; qui non attraxit iugum eius nec ligatus est in vinculis eius.
20 Iugum enim eius iugum ferreum est, et vincula eius vinculum aereum est. 21 Mors illius pessima est : melior est infernus illo. 22 Non dominabitur timentibus Deum, neque comburetur flamma ejus. 23 derelinquentes Dominum incident in eam; et ardebit in eis, et non exstinguetur; Super eos mittetur ut leo, et devorabit eos ut pardus. 24 Circumda tibi agrum de spinis, et ligabis argentum tuum et aurum, 25 Pone in statera verba tua, et fac os tuum, et claude. 26 Cave ne laberis in eo, ne incidas in insidias in via. CAPITULUM 29 1 Fœneratur proximo suo misericors. et, qui roborat manum, mandata custodit. 2 Fœnerare proximo tuo in tempore necessitatis ejus, et iterum redde proximo in tempore suo. 3 Custodi verbum tuum, et fideliter age cum illo, et in omni tempore invenies quod tibi necessarium est. 4 Multi, cum aliquid eis commodatum esset, repertum existimabant, et laborantibus adiuverunt. 5 Donec accipiatur, osculabitur manum suam. et de pecunia proximi sui humiliter loquetur: cum autem retribuerit, tempus prolongabitur, et verba doloris reddet, et de tempore conqueretur. 6 Si prævaluerit, vix dimidium accipiet, et quasi invenerit numerabit: si non, pecunia sua privavit eum, et sine causa inimicum acquisivit. Probris; et pro honore opprobrium reddet ei. 7 Multi ergo noluerunt pro alienis malis mutuari, veriti fraudem pati. 8 Patientiam autem habe cum homine in paupere, et non tardaveris ei misericordiae. 9 Propter mandatum assume pauperem, et propter inopiam ejus ne avertas eum. 10 Pecuniam tuam perde propter fratrem et amicum tuum, et ne rubigine incidat sub lapide. 11 thesaurum tuum conserva secundum mandata Altissimi, et proderit tibi plus quam aurum. 12 Conclude eleemosynam in thesauris tuis, et libera te ab omni tribulatione. 13 Melior est pugnabit contra inimicos tuos, clypeo forti et hasta. 14 Vir probus fidem facit proximo suo; qui autem procax est, derelinquet eum. 15 Amicitiam fideiussoris ne obliviscaris: dedit enim pro te animam suam. 16 Bona repromissoris ipse subvertet peccatorem; 17 Et ingratus sensu derelinquet illum in periculo liberantem. 18 Fidelitas multos perdidit dirigentes, et quasi fluctus maris conturbavit eos: expulit de domibus suis fortes, ut vagarentur in gentibus alienis. 19 Vir impius transgrediens mandata Domini incidet in repromissionem: et qui susceperit et sectatur aliena negotia pro lucro, incidet in judicium. 20 Adjuva proximum tuum secundum virtutem tuam, et cave ne incidas in idipsum.
Principale ad vitam aqua est, et panis, et vestimentum, et domus ad turpitudinem. 22 Melior est pauper vita in domo pauperis, quam in domo aliena delicata. 23 Parum vel multum, ne audias opprobrium domus tuæ. Misera est enim vita de domo in domum exire : ubi enim peregrinus es, non audes aperire os tuum. 25 epulaberis et convives et non habebis gratias sed amanda verba audies 26 Veni, hospes, et orna mensam, et pasce me. 27 Recede, hospes, et honorificati; frater meus venit hospitio, et domus mea opus est. 28 Gravia hæc sunt viro prudenti. exprobratio domus, et improperium fœneratoris. CAPITULUM 30 1 [Qui diligit filium suum assiduat illi virgam, ut gaudeat de illo in fine. 2 Qui erudit filium suum lætabitur in illo, et in notis suis lætabitur. 3 Qui docet filium suum dolet inimicum, et coram amicis suis lætabitur in illo. 4 Mortuus est pater ejus, et quasi non est mortuus: similem enim reliquit sibi post se. 5 Dum vixit, vidit et gavisus est in eo: et mortuus est, non contristatus est. 6 Reliquit post se vindicem contra inimicos, et amicis reddentem gratiam. 7 Qui superabundavit in filio, vulneratus est; et ab omni clamore turbabuntur viscera ejus. 8 Equus non frangitur, et equus impetu vadetur; 9 Concupisce filium tuum, et timebit te, lude cum eo, et adducet te ad ævum. 10 Ne rideas cum eo, ne contristeris cum eo, et ne frendes in fine dentes tuos. 11 Non des illi quidquam in adolescentia sua, et ne dissipentur in stultitia ejus. 12 Humiliare cervicem ejus, cum sit puer, et tunde latera ejus dum infans est, ne forte induret, et non inobediat tibi, et contristetur cor tuum. 13 Erudi filium tuum, et obtine in labore tuo, ne forte in scandalum tibi sit. 14 Melior est pauper sanus, et fortis viribus, quam dives imbecillis et flagellatus malitia. 15 Salus et honor corporis super omne aurum, et corpus validum super infinitas opes. 16 Non sunt divitiae super corpus sanum, nec gaudium super gaudium cordis. 17 Melior est mors quam vita amara, et contritio assidua. 18 Delicatio diffusa in ore clauso, sicut escae appositae super sepulcrum. 19 Quid prodest oblatio idolo? non enim potest comedere, nec odorari: sic est qui persecutionem patiuntur a Domino. 20 videns oculis et ingemiscens sicut spado complectens virginem et suspirans 21 Non des animæ tuæ tristitiam, neque affligas temetipsum in consilio tuo.
22 Exultatio cordis est vita hominis, et exsultatio viri prolongat dies suos. 23 Dilige animam tuam et consolare cor tuum, longe fac a te tristitiam: multos enim occidit dolor, et non est utilitas in eis. 24 Zelus et iracundia minuunt dies, et ante tempus reservant. 25 Splendidum cor et bonum in epulis erit et in ciborum fames. CAPITULUM 31 1 Vigilia divitiarum tabescet carnes, et sollicitudo illius somnum expellit. 2 observatio vigiliarum non dormiet sicut egritudo magna dormit 3 Dives multum laboravit in congregando divitias; et cum dormierit, deficiendo saturabitur. 4 Laboravit pauper in diminutione victus; et cum desierit, adhuc egenus est. 5 Qui amat aurum non justificabitur; 6 Aurum contritio multorum, et contritio eorum in inferno. 7 Scandalum est sacrificantibus illi, et capietur omnis stultus. Beatus dives, qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit. 9 Quis est? et benedicemus eum, quoniam mirabilia fecit in populo suo. 10 Quis probatus est in illo, et perfectus est? tunc glorietur. Quis scandalizatur, et non deliquerit? aut fecit, et non fecit? 11 Bona illius firmabuntur, et eleemosynas illius annuntiabit ecclesia. 12 Si ad mensam magnam sederis, noli contendere in ea, et ne dixeris: Multum est in ea esca. 13 Memento quoniam nequam est oculus malus, et nequam oculo quid creatum est? ideo omni tempore plorat. 14 Non extendas manum tuam, quamcumque inspexeris: et non mitte cum eo in patinam. 15 Non judicas proximum tuum per te, et esto discretus in omni re. 16 Comede sicut hominem, ea quæ tibi apponuntur. et nota, ne sis odio. 17 Desine primum mores; et ne sis insatiabilis, ne offendas. 18 Cum in multis sedes, ne extendas manum tuam in primis. 19 Pusillanimis satis est homini bene nutrienti. 20 Somnus magnus esu modica; surgit diluculo, et sensus est cum illo: dolor autem vigiliæ, et choleræ, et tortiones ventris cum insatiabili homine. 21 Et si coactus fueris in edendo, surgite, egredere, vomite, et habebis requiem. 22 Fili mi, audi me, et ne contemnas me, et in novissimo invenies sicut locutus sum tibi. 23 Si quis fuerit de cibo ejus, bene dicet ei; et credetur fama custoditionis eius.
24 Contradictionem autem propter cibum civitas omnis murmurabit. et non dubitabuntur testimonia malignitatis eius. 25 Fortitudinem tuam ne ostende in vino; multos enim exterminavit vinum. 26 Fornax tingens ore probat : sic corda superborum inebriat in ebrietate. 27 Sicut vita hominis vinum, si mediocriter bibatur. Quae ergo vita est homini sine vino? ad laetificandum enim factum est. 28 Vinum multum potatum, et opportune adfert laetitiam cordis et hilaritatem mentis; 29 Vinum autem ebriosum facit amaritudinem animi, in rixis et iurgiis. 30 Ebrietas adauget iram stulti donec peccet; minuit vires, et vulnerat. 31 Noli arguere proximum tuum a vino, et ne spernas eum in gaudio suo: non da ei verba contumeliae, et non premas illum hortando ad bibendum. CAPITULUM 32 1 Si factus fueris magister convivii, noli te extollere, sed esto in illis quasi unus ex reliquis. Curam illorum habe, et sic discumbere. 2 Et cum perfeceris omne officium tuum, accipe locum tuum, ut epuleris cum illis, et accipias coronam in ordinatione festivitatis. 3 Loquere maior es, nec enim decet te; et ne obsistas musica. 4 Noli verba canere cum sit citharoedus, et nescis quid projicias ex tempore. 5 Concentus musici in convivio vini, quasi signum carbunculi in auro. 6 Sicut in fabricatione auri signum est smaragdi, sic numerus musicorum in jucundo vino. 7 Loquere, adulescens, si opus est tibi: vix tamen cum bis quaeritur. 8 Sermo tuus sit brevis, comprehendens multa paucis. sit sicut sciens et tacens. 9 Si magnus fueris, noli te committere cum illis; et cum sint in loco antiqui, ne multis verbis utaris. 10 Priusquam tonitrua discesserit, coruscatio; et antequam vir ignobilis ibit ad gratiam. 11 Surge, et noli esse novissimi. sed abite sine mora. 12 Ibi lusum habe, et fac quod vis: sed non in sublimitate sermonis pecca. 13 Et super his benedicite eum qui fecit te, et inebriavit te in bonis suis. 14 Qui timet Dominum excipiet doctrinam suam; et, qui mane vigilant ad eum, invenient gratiam; 15 Qui quærit legem replebitur in ea; 16 Qui timent Dominum invenient judicium, et justitiam quasi lumen accendent. 17 Peccator homo non arguet: sed secundum voluntatem suam inveniet comparationem. 18 Vir consilii prudens erit; sed alienus et superbus non pavescit, etiam cum de se fecerit sine consilio. 19 Sine consilio nihil facias; et cum semel egeris, non paenitebit.
20 In via ne cadas, et in lapides non offendas. 21 ne confidas in via plana. 22 Et a filiis tuis cave. 23 In omni opere bono confide animam tuam; haec est enim observatio mandatorum. 24 Qui credit in Domino, attendit præceptum. et qui sperat in eo non minorabitur. CAPITULUM 33 1 Timenti Dominum non erit malum; sed in tentatione et iterum liberabit eum. 2 Sapiens non odit legem; qui autem hypocrita est in ea, quasi navis in tempestate. 3 Vir prudens in lege confidit; et lex illi sicut oraculum fidelis. 4 Præpara verbum , et audieris : et confirma eruditionem , et responde . 5 Cor stultorum similis efficietur. et cogitationes ejus sicut axis volubilis. 6 Equus emissarius quasi derisor, sic hinnit ad sedentem super se. 7 Cur dies unus superat, cum solis lux omnis diei in anno? 8 A scientia Domini discreti sunt: et mutavit tempora et convivia. 9 Ex ipsis posuit dies et sanctificavit eos, et ex ipsis fecit dies festos. 10 Et omnes homines de terra, et Adam de terra creatus est. 11 In multa scientia Dominus divisit eos, et diversos fecit vias eorum. 12 Ex ipsis benedixit, et exaltavit, et ex ipsis sanctificavit, et ad se applicavit: quorumdam autem ex ipsis maledixit et humiliavit et reduxit de locis suis. 13 Sicut lutum in manu figuli, ut effingat illud pro libito suo: sic homo in manu illius qui fecit illum, ut bene faciat ei. 14 Contra malum bonum est, et contra mortem vita: sic est peccator peccatoris, et peccatori ad Deum. 15 Sic vide omnia opera Altissimi. et duo et duo, unum contra alterum. 16 Novissime omnium evigilavi, quasi vindemiator uvarum: benedictione Domini profeci, et calcavi torcular ut vindemiator. 17 Videte quoniam non mihi soli laboravi, sed omnibus exquirentibus disciplinam. 18 Audite me, principes populi, et auribus percipite, principes synagogæ. 19 Non des filium tuum et uxorem, fratrem tuum et amicum tuum, potestatem super te dum vivis, et ne des alteri bona tua: ne forte pœniteat te, et iterum de illo deprecaris. 20 Quamdiu vixeris et respiras, ne dederis te alicui. 21 Melius est enim ut filii tui te requirant, quam ut steteris ad mansuetudinem eorum. 22 In omnibus operibus tuis præcellens esto; Ne dederis maculam in honore tuo. 23 Quando finieris dies tuos, et perficies animam tuam, distribue hæreditatem tuam.
24 Cibaria et virga et onus sub asino. et panem, et disciplinam, et opus, servo. 25 Si laborare posueris servum tuum, invenies requiem: si autem vadat, petet libertatem. 26 Jugum et torquati collum curvant : sic tormenta et tormenta servo malo. 27 Mitte illum in laborem, ne vadat. multa enim mala docet otium. 28 Operare eum, sicut oportet illum : si non obedierit, gravioribus compedibus indue eum. 29 Sed noli nimium esse in aliquo. sine discretione nihil. 30 Si habes servum, sit tibi sicut teipsum, eo quod emisti eum pretio. 31 si est tibi servus, roga eum ut fratrem: ut enim tibi necessarium est, ut ab anima tua; si malum rogaveris eum, et currat a te, per quam viam vadis ad quaerendum eum? CAPITULUM 34 1 Vana et vana spes hominis, et mendacium; et somnia stultos levant. 2 Quasi qui apprehendit umbram et persequitur ventum, sic et qui attendit ad visa mendacia. 3 Visio somniorum ad similitudinem hominis, sicut vultus ad faciem. 4 Ab immundo quid mundabitur? et ab eo quod est falsum, id quod est verum? 5 Divinationes, et auguria, et somnia vana sunt, et cor quasi parturientis cor mulierum. 6 Si ab Altissimo non mittuntur in te visitatio, ne dederis in eis cor tuum. 7 Multos enim deceperunt somnia, et exciderunt sperantes in illis. 8 Sine mendacio consummabitur verbum legis, et sapientia in ore fideli perfectio est. 9 Homo, qui ambulat, scit multa; et qui multam experientiam habet, enarrabit sapientiam. 10 Qui non est expertus, parum scit: qui autem graditur est plenus prudentia. 11 multa vidi errando et plurimas verborum consuetudines et intellego plus quam possum dicere. 12 Saepe fui in periculo mortis, et propter hæc liberatus sum. 13 Spiritus timentium Dominum vivet; spes enim eorum in salvando est. 14 qui timet Dominum non timebit neque timebit ipse est enim spes eius. 15 Beati, qui timent Dominum anima; et quis est fortitudo eius? 16 Oculi enim Domini super eos, qui diligunt eum, fortitudo eorum et fortitudo eorum, et refugium a calore, et umbraculum a sole in meridie, auxilium ab offensione, et auxilium de lapsu. 17 Suscitat, et oculos illuminans; sanitatem, vitam, et benedictionem. 18 Immolantis ex iniquo oblatio est maculata, et non est inventa in eo. et iniustorum dona non recipiuntur. 19 Non placet oblatio impiorum Altissimus; nec multitudine sacrificiorum placatus est peccatum.
20 Qui offert oblationem suam, quasi qui filium interfecerit ante oculos patris sui. 21 Panis egentium vita eorum: qui defraudat illum homo sanguinis est. 22 Qui tollit animam proximi sui, occidit eum; et, qui defraudat operarium mercede sua, cruor est. 23 Quando alius ædificat, et alius destruit, quid ergo prodest nisi labor? 24 Unus orans, et unus maledicens : cujus vocem exaudiet Dominus ? 25 Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit eum, quid proficit lavatio illius? 26 Sic homo ieiunat pro peccatis suis, et iterum vadit, et idem facit. aut quid prodest ei quod humiliet eum? CAPITULUM 35 1 Sufficit qui custodit legem. 2 Qui reddit bonum similaginem offert; et qui dat eleemosynam, confitetur. 3 Placeat Domino recedere ab iniquitate; et iniustitiam deserere propitiatio est. 4 Non apparebis ante conspectum Domini vacuus. 5 Hæc enim omnia propter mandatum operantur. 6 Oblatio justi impinguat altare, et odor suavitatis est in conspectu Altissimi. 7 Sacrificium justi acceptum est. et non delebitur memoria eius. 8 In bono oculo da gloriam suam : et primitias manuum tuarum ne despicias. 9 In omnibus muneribus tuis vultum hilarem fac, et in exsultatione sanctifica decimas tuas. 10 Da Altissimo, sicut ditavit te; et hilari oculo da, ut acquisisti. 11 Retribuet enim Dominus, et dabit tibi septies tantum. 12 Noli existimare munera corrumpere. Talis enim non suscipiet; et victimis iniustis nolite confidere; Dominus enim judex est, et non est apud eum personarum acceptio. 13 Non accipiet Dominus personam in pauperem, et deprecationem læsi exaudiet. 14 Non despiciet deprecationem pupilli; nec vidua, si effundat loquelam gemitus. 15 Nonne lacrymae genas viduae decurrunt? et non est clamor eius contra eum qui scandalizat eos ? 16 Qui servit Domino, accipietur in gratiam, et deprecatio illius ad nubes. 17 Oratio humilium nubes penetrat, et donec propinquet non consolabitur; et non discedet, donec videat Altissimus iudicare et facere iudicium. 18 Quia non tardabit Dominus, et Fortis non sustinebit eos, donec feriat lumbos misericordiæ, et retribuat gentibus ultionem; donec auferat multitudinem superborum, et subvertat sceptrum iniquorum. 19 donec reddat unicuique secundum opera eius et opera hominum secundum adinventiones eorum donec iudicaret causam populi sui et laetificavit eos in misericordia sua 20 Condita est misericordia in tempore tribulationis, sicut nubes pluviæ in tempore siccitatis.
CAPITULUM 36 1 miserere nostri Domine Deus omnium et respice nos 2 et mitte timorem tuum super omnes gentes quæ non quærunt te. 3 Alleva manum tuam super gentes alienas, et videbunt virtutem tuam. 4 Sicut ante eos sanctificatus es in nobis, et in conspectu nostro magnificaberis in eis. 5 et cognoscant te sicut et cognovimus te quia non est Deus nisi tu Deus 6 Innova signa, et immuta mirabilia : glorifica manum tuam et brachium dextrum. 7 Excita furorem, et effunde iram; tolle adversarium, et perde inimicum. 8 Memores estote testamenti, et annuntiate mirabilia tua. 9 In furore ignis consumetur qui fugerit. et pereant qui tribulant populum. 10 Percutite principes principum gentium, dicentes: Quia non est alius præter nos. 11 Congrega omnes tribus Jacob, et posside eos sicut a principio. 12 Miserere, Domine, populi qui invocatum est nomen tuum, et super Israël, quem vocasti primogenitum tuum. 13 Propitius esto Jerusalem, civitas sancta, locus requietionis tuæ. 14 Reple Sion inenarrabilibus eloquiis tuis, et gloria tua populum tuum: 15 testimonium da his quae ab initio habueris et prophetas qui in nomine tuo fuerunt suscitate 16 Retribue exspectantibus te, et prophetæ tui fideles inveniantur. 17 Exaudi, Domine, orationem servorum tuorum secundum benedictionem Aaron super populum tuum: ut sciant omnes qui habitant terram, quia tu es Dominus Deus aeternus. 18 Omnes cibos vorat venter, et est alius cibo melior. 19 Sicut guttur venationum di- versas gustat, sic cor intelligens verba mendacia. 20 Cor pravum tristitiam facit, et vir peritus retribuet ei. 21 Omnem masculum excipiet mulier: et est filia melior filia. 22 Species mulieris laetificat faciem suam, et vir nihil amat melius. 23 Si est in lingua illius benignitas, et mansuetudo, et multitudo: non est vir ejus sicut ceteri hominum. 24 Qui accipit uxorem, incipit possessionem, sibi adjutorium, et columnam requietionis. 25 Ubi non est sepes, ibi diripietur possessio : et cui non est uxor, ingemiscens erit. 26 Quis credet furi constitutus, qui transilit de civitate in civitatem? ita quis credet homini domum non habentem, et ubicumque eum nox apprehenderit? CAPITULUM 37 1 Dicit omnis amicus, et ego amicus illius: sed est amicus, qui tantum nomine amicus est. 2 Nonne dolor ad mortem, socius et amicus ad inimicum convertitur?
3 O cogitatio nequissima, unde ingressus es operire terram dolo? 4 Sodalis amico coniucundatur, et in tempore tribulationis adversarius erit. 5 Est amicus qui ad ventrem adjuvat, et scutum adversus hostem levat. 6 Amicum tuum ne obliviscaris in animo tuo, et in divitiis tuis ne memineris. 7 Omnis consiliarius laudat consilium; sed est consiliarius in semetipso. 8 Attende a consiliariis, et cognosce ante quam oporteat eum. ipse enim sibi consulet; ne sortem tibi projiciat; 9 et dic tibi bona est via tua et postea stet e contrario videre quid tibi eveniat 10 Noli consiliari cum suspecto, et abscondere consilium tuum ab invidentibus. 11 Cum muliere non consulas de ea quam zelat; neque ignave in bellicis rebus; neque cum mercatore de commutatione; nec emptori venditionis; nec cum invido gratitudinis; neque inmitis de beneficiis; neque desidiosus ad opus; neque mercennarium annum operis consummandi. nec cum servo otioso multum negotii, in omni consilio ne auscultaveris. 12 sed esto semper cum viro pio, quem scis custodire mandata Domini, cuius est mens secundum sensum tuum, et contristabitur tecum, si morieris. 13 Et stet consilium cordis tui: nemo enim est tibi fidelior quam illo. 14 Animus enim hominis solet indicare ei plusquam septem speculatores, qui sedent super turrim excelsam. 15 Et in his omnibus deprecare Altissimum, ut dirigat in veritate viam tuam. 16 Omni negotio præcedat ratio, et ante omnem actum consilium. Vultus est signum immutationis cordis. 18 Quatuor genera rerum apparent: bonum et malum, vita et mors: sed dominatur eorum lingua semper. 19 Est qui sapiens est, et docuerit multos, et tamen sibi inutilis est. 20 Est qui adnuntiat sermonibus sapientiam, et odibilis est: indigens omni cibo. 21 Non enim data est illi gratia a Domino: omni enim sapientia defraudatus est. 22 Alius sibi sapiens est; et fructus intellectus in ore eius laudabiles. 23 Vir sapiens plebem suam erudit; et fructus sensus illius non deficient. 24 Vir sapiens benedictione implebitur. et omnes videntes eum beatum habebunt. 25 Dies vitæ hominis numerabuntur: dies autem Israël innumerabiles. 26 Gloriam sapiens in populo suo possidebit, et in nomine ejus sæculi erit. 27 Fili, in vita tua tenta animam tuam, et vide quid mali sit illi, et non des illi. 28 Non enim omnia omnibus expediunt, nec omnis anima in omnibus placet. 29 In omni cibo ne sis satiata, nec nimis avarus escis. 30 Nam superabundantia escarum adfert aegritudinem, et crapula in choleram convertetur.
31 Propter crapulam multi perierunt; qui autem custodit, prolongat suam vitam. CAPITULUM 38 1 Honora medicum, honorem sibi debitum ad usum, quem habetis ab illo, quia Dominus creavit illum. 2 Altissimus enim est sanitas, et accipiet a rege honorem. 3 Disciplina medici exaltabit caput illius, et in conspectu magnatorum admirabitur. 4 Dominus de terra creavit medicamenta; et qui sapiens est, non detestabitur. 5 Nonne a ligno indulcata est aqua, ut cognoscatur virtus eius? 6 Et dedit hominibus scientiam, ut glorificetur in mirabilibus suis. 7 In talibus sanat homines, et aufert dolores eorum. 8 Ex his unguentarium conficit. et operum eius nullus est finis; et ab ipso pax in universa terra, 9 Fili in infirmitate tua ne despicias, sed ora Dominum, et sanabit te. 10 Dimitte a peccato, et dirige manus tuas, et munda cor tuum ab omni iniquitate. 11 Da suavitatem et memoriam similaginis; et impinguare, quasi non esse; 12 Da locum medico, quia Dominus illum creavit: non discedat a te, quia ei necessaria es. 13 Est tempus, quo in manibus est prosperitas. 14 Orabunt enim et Dominum, ut bene sit eis, quod ipsi proficiunt, et remedium afferunt ad vitam aeternam. 15 Qui peccat coram factore suo, cadat in manu medici. 16 Fili mi, descendat fletus super mortuos et defleas quasi laesura gravissima; et tunc corpus eius secundum consuetudinem tegat et sepulturam eius ne despicias. 17 Flere amare, et fac gemere, et utere lamentatione, sicut dignus est, neque in die, neque in altero, ne blasphemaris : et consolare te propter tristitiam tuam. 18 Tristitia enim mors est, et maeror cordis frangit virtutem. 19 In tribulatione permanet dolor, et in vita pauperum egestas cordis. 20 Ne graveris corde: depelle illud, et membrum ultimum finem. 21 Noli oblivisci : neque enim est conversio ; 22 Memor esto iudicii mei; sic enim erit et tuum; heri mihi, et tibi hodie. 23 in requie mortui requiescere fac memoriam eius et consolamini super eum, cum recesserit spiritus eius ab eo. 24 Sapientia viri docti per otium venit: et qui parum habet, sapiens erit. 25 Quomodo possidebit aratrum sapientia, et glorians stimulum agitantem bovem, et occupatum in laboribus suis, et vitulorum sermo illius? 26 Sulcans mens est; ac pabulum dare studet. 27 Sic omnis faber et artifex, qui nocte ac die laborant, et qui secant signaculaque sepulchra, et solliciti sint varietatis multae, et vacent simulacris, et opere perficiat: 28 Faber quoque sedens iuxta incudem, et considerans opus ferrum, vapor ignis consumit carnem suam, et
pugnat cum ardore fornacis: vox mallei et incudem in auribus eius est semper; oculi intuentur in forma rei quam facit; animum ad perficiendum opus suum, quod ad perficiendum id perfecte observat; 29 Sic figulus sedens ad opus suum, convertens rotam ad pedes suos, qui semper ad opus suum praeparatus est, et omne opus suum in numero facit. 30 In brachio suo formabit lutum, et ante pedes suos curvabit virtutem suam. animum ad inducendum; et fornacem mundare festinat. 31 Omnes hi in manibus suis speraverunt, et unusquisque in opere suo sapit. 32 Sine his non potest habitari civitas: et non habitabunt ubi voluerint, neque ascendent ac descendent: 33 Non requirentur in consilio publico, neque in ecclesia alta sedent; non sedebunt pro tribunali, nec intelligentes iudicium; et ubi parabolae dicantur, non invenientur. 34 ipsi autem permanebunt in mundo, et omne desiderium eorum in opere eorum est. CAPITULUM 39 1 Qui autem dat sensum suum legi Altissimi, et in meditatione eius ex- pedietur, omnium antiquorum sapientiam exquiret, et in prophetiis vacabit. 2 Narrationem virorum nominatorum servabit, et ubi parabolae astutae sunt, et ibi erunt. 3 Occulta proverbiorum exquiret, et in absconditis parabolarum conversabitur. 4 In magnis viris serviet, et coram principibus apparebit. probavit enim inter homines bonos et malos. 5 Cor suum tradet ad vigilandum diluculo ad Dominum, qui fecit illum, et orabit coram Altissimo, et aperiet os suum in oratione, et deprecabitur pro peccatis suis. 6 Cum voluerit Dominus, spiritu intelligentiae replebitur: sententias sapientes effundet, et in oratione confitebitur Domino. 7 Consilium et scientia ejus diriget, et in secreta sua meditabitur. 8 quod didicit, scietur, et in lege testamenti Domini gloriabitur. 9 Collaudabunt multi intellectum eius; et quamdiu mundus permanet, non delebitur; non recedet memoria eius, et nomen eius vivet in generationem et generationem. 10 Sapientiam ejus enarrabunt gentes, et laudem ejus narrabit multitudo. 11 Si mortuus fuerit, majus nomen derelinquet quam mille: et si vixerit, augebit illud. 12 Sed habeo plura, quae senserim; repletus sum ut luna plena. 13 Audite me, filii sancti, et efferte sicut rosa crescit in torrente agri. 14 Et date suavitatem tus, et florem sicut lilium, emitte odorem, et cantate canticum laudis, benedicite Dominum in omnibus operibus suis. 15 Magnificate nomen eius, et annuntiate laudem eius in cantico labiorum vestrorum et in citharis et in laudatione eius sic dicetis:
16 Omnia opera Domini superabundantia, et omnia quæcumque præceperit implebitur tempore suo. 17 Et dicet aliquis: Quid est hoc? quare? Ad praeceptum eius steterunt aquae sicut acervus, et in verbis oris eius receptacula aquarum. 18 In ipso mandavit ei, quod fecit Dominus; et nemo potest inpedire, cum voluerit. 19 Opera omnis carnis coram illo, et non est quidquam absconditum ab oculis ejus. 20 A sæculo usque ad sæculum respicit; et nihil est mirabile in conspectu eius. 21 Non est dicere: Quid est hoc? quare? omnia enim ad usus eorum fecit. 22 Benedictio illius aridam quasi flumen operuit, et sicut flumen irrigavit eam. 23 Sicut convertit aquas in salsugine, sic gentes hæreditabunt iram suam. 24 Viæ ejus patent sanctis; sic scandala impiis. 25 Quoniam ab initio bona sunt creata, sic mala pro peccatoribus. 26 Praecipua ad omnem usum hominis sunt aqua, ignis, ferrum et sal, farina tritici, mel, lac, sanguis uvae, oleum et vestimentum. 27 Omnia his in bonum piis : sic et illis in malum vertuntur peccatoribus. 28 Sunt spiritus, qui ad vindictam creati sunt, qui in furore suo plagas vulnerant; in tempore perditionis eorum vim effundunt, et iram illius qui fecit illos placare. 29 Ignis, et grando, et fames, et mors, omnia hæc ad vindictam creata sunt. 30 Dentes ferarum, et scorpios, et serpentes, et rompheas ad homicidium puniens. 31 In mandatis ejus ambulabunt, et erunt super terram in necessitatem; et cum venerit tempus eorum, non præteribunt verbum ejus. 32 Itaque ab initio constitui et cogitavi ut haec scriberem et dimisi. 33 Omnia opera Domini bona, et omne opus necessarium in tempore suo dabit. 34 Ne quis dicat: Hoc illo nequius est: in tempore enim probabuntur omnes. 35 Et ideo in omni corde et ore collaudate Dominum, et benedicite nomen Domini. CAPITULUM 40 1 dolor magnus factus est ad omnem virum et grave iugum super filios Adae a die qua egrediuntur de utero matris suae usque ad diem qua revertuntur ad matrem omnium 2 Ventura eorum et dies mortis conturbant cogitationes eorum, et cor eorum formido; 3 Ab eo, qui sedet in solio gloriae, humilemque in terra et cinere. 4 Ab eo qui purpuratum est, et diademate, ei qui indutus est lino paenula. 5 Ira et invidia, et tribulatio, et otium, timor mortis, et ira, et rixa, et in tempore requietionis super stratum ejus, in nocte dormiunt, scientem.
6 Parum vel nihil est requies ejus, et postea in somnis, quasi in die vigiliae, turbatus est in visione cordis sui, quasi de proelio evasisset. 7 Cum tuta omnia sint, evigilat, miraturque nihil esse timoris. 8 Talia fiunt omni carni, homini, et jumento, et septuplum peccatoribus. 9 Mors et sanguis, rixa et gladius; 10 His impiis creata est, et propter eos diluvium. 11 Omnia, quæ de terra sunt, in terram convertentur, et quod aquarum est, in mare convertentur. 12 Omnis largitio et iniquitas delebitur: opera autem vera in æternum permanebit. 13 Bona impiorum sicut fluvius siccabuntur, et sicut tonitruum magnum in pluvia personabunt. 14 Dum aperit manum suam, exsultabit, et ad nihilum rediges prævaricatores. 15 Filii impiorum non gignent ramos multos, sed quasi radices immundæ super petram duram. 16 Super omnem aquam viriditas, et ad oram fluminis ante omne fœnum evelletur. 17 Sicut hortus fertilis, et benignitas in æternum misericordia. 18 Dulcis vita est laborare, et satiari eo quod habet: qui autem invenit thesaurum, super utrumque est. 19 Filii, et ædificatio civitatis nomen viri permanet, mulier autem incorrupta super utrumque reputatur. 20 Vinum et musica lætificant cor: et super utraque dilectio sapientiæ. 21 Tibia et psalterium suave medullis: lingua autem suavis super utrumque. 22 Gratiam et speciem desiderat oculus tuus: sed plus quam triticum, cum virescit. 23 Amicus et sodalis numquam male conveniunt : sed supra utrumque est uxor cum viro suo. Fratres, et adjutorium in tempore tribulationis, et eleemosyna magis quam utraque liberabit. 25 Aurum et argentum est constitutio pedum: et super utrumque consilium probatum est. 26 Divitiae et virtutes tollunt cor; timor autem Domini super utrumque. Non est in timore Domini minoratio, et non est in eo inquirere adjutorium. 27 Timor Domini hortus fertilis, et super omnem gloriam operit eum. 28 [Fili mi, ne effluant hæc anima mea; melius est enim mori quam mendicare. 29 Vita pendentis in mensa aliena, in vita non reputabitur. nam cum alienis escis se polluit, sapiens autem bene nutritus cavet ab eo. 30 In ore impudens suavis est mendicatio, et in ventre ejus ignis ardebit. CAPITULUM 41 1 o mors quam amara est memoria tui hominis qui requiescit in possessione sua homini qui non habet vexationem et qui habet prosperitatem in omnibus et qui adhuc potest accipere escam! 2 O mors, beneplacitum est pauperi iudicium tuum, et cui virtus in novissimo deficiens, nunc et in novissimo
sæculo, et affligentibus omnia, et desperanti, et perdienti patientiam. 3 Noli timere sententiam mortis, memento eorum qui ante te fuerunt, et qui post te fuerunt; haec est enim sententia Domini super omnem carnem. 4 quare quare contra placitum Altissimi ? Nulla in hoc monumento quaesitum est, utrum decem, an centum an mille annis vixeris; 5 Filii peccatorum abhominabiles, et qui conversantur in habitaculo impiorum. 6 Filiorum peccatorum peribit hereditas, et semen eorum opprobrium sempiternum erit. 7 De patre impio queruntur filii, quoniam propter illum sunt in opprobrio. 8 Væ vobis viri impii, qui dereliquistis legem Dei altissimi. Si enim creveritis, in perditionem vestram erit. 9 Si autem nati fueritis, ad maledicendum nascemini: et si mortui fueritis, maledictio erit pars vestra. 10 Omnia, quæ de terra sunt, in terram convertentur, sic impii a maledicto in perditionem. 11 Luctus hominum in corpore ipsorum; nomen autem impiorum delebitur. 12 Respice in nomen tuum; apud te enim permanebit supra mille thesauros magnos auri. 13 Bonæ vitæ dies paucos: bonum autem nomen permanet in ævum. 14 Disciplinam in pace conservate, filii : sapientia enim abscondita, et thesaurus invisus, quæ utilitas in utrisque? Melior est homo qui abscondit stultitiam suam, quam homo qui abscondit sapientiam suam. 16 Ideo erubescam secundum verbum meum: non enim est bonum omnem verecundiam tenere; nec in omnibus omnino approbatur. 17 Confusimini a patre et matre fornicatione, et coram principe et robusto mendacium. 18 Delictum apud iudicem et principem; in conspectu populi et populi iniquitatis; coram socio et amico iniquitatis; 19 et de furto in loco, in quo peregrinaris, et in veritate Dei ac testamenti eius; ac cubito incumbere super cibo; et dare et accipere contempsit; 20 Et silebit coram salutantibus te ; et meretricem intueri; 21 et averte faciem tuam a propinquo tuo aut partem aut donum auferre; aut uxorem alienam intueri. 22 Noli laborare cum puella, et ne accesseris ad cubile eius; aut orationes increpare apud amicos; et cum dederis, ne improperes; 23 aut iterandi et loquendi iterum quod audisti. ac secretorum revelatione. 24 Et eris vere pudoris, et invenis gratiam coram omnibus. CAPITULUM 42 1 ne horum confundas et non suscipe aliquem peccato 2 De lege Altissimi, et testamentum ejus. et de judicio justificare impios; 3 Reputa cum sociis et peregrinis tuis; aut ex donatione amicorum;
4 De exactione trutinae et ponderum. aut multum aut parum; 5 De mercatorum venditione neutrorum; multae correctiones liberorum; et servum nequam cis cruentare. 6 ubi est mulier mala, ubi est mulier, ubi est gratia, sic et mulier viro in opera sua? ubi manus multae sunt, claude. 7 Omnia numero et pondere trade; et omnia scripto quod donas aut recipis. 8 Ne confundaris indicare insipientes et stultos, et seniores tuos, qui cum parvulis certat : sic eris vere doctus, et probatus omnibus viventibus. 9 Filiam pater vigilat cum nemo scit. et cura illius somnum aufert; cum sit iuvenis, ne flos aetatis defluat; et nupta, ne odio sit; 10 In virginitate sua, ne polluatur, et conputetur in domo patris sui; et virum, ne transgrediatur; et cum nubat, ne sit sterilis. 11 Super filiam luxuriosam confirma custodiam, ne forte faciat te in opprobrium venire inimicis, a detractione in civitate, et opprobrium in populo, et confundat te in multitudine populi. 12 Omnem pulchritudinem non videas, nec sedeas in medio mulierum. 13 De vestimentis enim procedit tinea, et a mulieribus nequitia. 14 Melior est assiduitas viri quam mulier procax, et mulier confundens in opprobrium. 15 Memor ero igitur operum Domini, et quæ vidi annuntiabo : in sermonibus Domini opera ejus. 16 Sol illuminans omnia respicit, et gloria Domini plena sunt opera ejus. 17 Non dedit Dominus virtutem sanctorum enarrare omnia mirabilia sua, quæ firmavit Dominus omnipotens, ut stabiliretur in eis gloria. 18 Abyssum, et cor perquirit, et in astutia eorum dijudicat. 19 Annuntiat quæ futura sunt et futura, et vestigia occultorum manifestat. 20 Non eum latet cogitatio, nec ullus sermo absconditus est ab eo. 21 Magnalia sapientiæ suæ ornavit, et ipse est a sæculo usque in sæculum : cui non adjiciatur, nec minuatur, et non eget consilio aliquo. 22 Quam desiderabilia omnia opera eius! et ut scintillae, videant hominem. 23 Haec omnia in perpetuum vivunt et in omnibus usibus manent, et omnes obedientes sunt. Omnia contra se duplicia sunt, et nihil imperfectum fecit. 25 Unum aut alterum bonum ponit : et quis implebitur intuitu majestatis ejus ? CAPITULUM 43 1 Superbias altitudinis, et firmamentum manifestum, et species cæli, et species magnitudinis ejus. 2 Sol in aspectu annuntians in exitu, vas mirabile, opus Altissimi. 3 In meridiano exurit terram, et in conspectu ardoris eius quis poterit sustinere?
4 Fornacem flante ex operibus æstus est, et sol exurit montes ter. spirans ignea vapores, et radios emittens lucidos, oculos hebetat. 5 Magnus Dominus qui fecit illum; et ad mandatum eius velociter currit. 6 Lunam quoque servire tempore suo ad ostensionem temporum et signum mundi fecit. 7 A luna signum est festis, lux decrescens in sua perfectione. 8 Mensis secundum nomen eius est, crescens mirabiliter in mutando, instrumentum virtutum superiorum, fulgens in firmamento caeli; 9 Species cæli, gloria stellarum, decor illuminans in excelsis Domini. 10 Ad mandatum sancti stabunt in ordine suo, et non deficient in vigiliis suis. 11 Vide arcum, et laudate eum qui fecit illum; valde speciosus est in splendore suo. 12 Circumdedit cælum cingulo gloriæ, et manus Altissimi incurvaverunt eum. 13 In praecepto suo nivis ut cadant, et velociter mittat fulgura judicii sui. 14 Propterea aperti sunt thesauri, et evolaverunt nebulæ sicut aves. 15 In fortitudine sua firmavit nubes, et in potentatibus attriti sunt lapides grandinis. 16 In conspectu eius commovebuntur montes, et in voluntate eius aspirabit Notus. 17 Vox tonitrui contremiscet terram, tempestas aquilonis et turbo; sicut aves volantes dissipat nives, et descensus ejus sicut locus lucustarum. 18 Pulchritudinem candoris ejus admirabitur oculus, et super imbrem ejus expavescet cor. 19 Gelu quoque sicut salem effundit super terram, et in vertice sudis constringitur. 20 Cum flaverit aquilo frigus, et in glaciem aqua conglutinata est, manet in omni congregatione aquarum, et sicut lorica induet se aquam. 21 Devorat montes, et exuret desertum, et exedet sicut ignis fœnum. 22 Medicina omnium in festinatione nebulæ: et rorem venientem post calorem reficit. 23 In consilio suo humiliabit abyssum, et in insulas ponit in eis. 24 Qui navigant mare, enarrent de periculo ejus. et cum audimus auribus nostris, miramur ibi. 25 In hoc enim mirabilia sunt et mirabilia opera, * bestiarum et beluarum varietas creata est. 26 In ipso proficit finis eorum, et in sermone illius constant omnia. Multum possumus dicere, et tamen brevem esse; quare in summa, ipse totus est. 28 Quomodo poterimus magnificare eum? magnus est enim super omnia opera sua. 29 Terribilis Dominus, et magnus vehementer, et mirabilis potentia ipsius. 30 Dominum cum glorificatis, quantum potestis, exaltate; et cum exaltaveritis illum, proicite omnes virtutes vestras, et nolite deficere; nam quantum satis esse non potestis.
31 Quis vidit eum, ut enarraret? et quis magnificabit eum sicut est? adhuc abscondita sunt majora his, pauca enim vidimus operum ejus. 33 Omnia enim Dominus fecit. et piis dedit sapientiam. CAPITULUM 44 1 Laudemus viros gloriosos et patres nostros qui genuit nos. 2 Magnam gloriam fecit illis Dominus per virtutem suam a principio. 3 Qui dominati sunt in regnis suis, viri inclyti virtute, dantes consilium in intellectu, et annuntiantes prophetias: 4 Principes populorum in consiliis, et scientia doctrinarum apta sunt populis: prudentes et dimissi sunt. 5 Qui modos musicos invenit, et scriptos versus recitabat. 6 Divites virtute instructi, in sedibus suis pacifice habitantes: 7 Omnes isti in generationibus gentis suæ, gloria temporum suorum. 8 Sunt ex eis, qui nomen reliquerint, ut earum laudes referantur. 9 Et sunt quorum non est memoria; qui perierunt, tamquam nunquam fuerint; et facti sunt quasi non nati; et eorum post eos. 10 Sed isti sunt misericordes, quorum non est oblita justitia. 11 Semen eorum permanebit hæreditas bona, et filii eorum in testamentis. 12 Semen eorum permanet, et filii eorum propter eos. Semen eorum in perpetuum manebit, et gloria eorum non delebitur. 14 Quorum corpora in pace sepulta sunt; sed nomen eorum vivit in sæculum sæculi. 15 Sapientiam eorum narrabit populus, et laudes eorum annuntiabit ecclesia. 16 Henoch placuit Domino, et translatus est ad exemplum pænitentiæ in omnem generationem. 17 Noë perfectus et justus inventus est. in tempore irae pro mundo assumptus est; ideo dimissum est reliquum terrae, cum factum est diluvium. 18 Foedus sempiternum fuit cum eo, ut non periret ultra diluvium omnis caro. 19 Abraham magnus pater multorum populorum in gloria non erat similis ei 20 qui custodivit legem Altissimi, et in fœdere fuit cum eo: in carne sua posuit fœdus. et cum probatus est, inventus est fidelis. 21 Et juravit illi ut benediceret gentibus in semine suo, et sicut pulverem terræ multiplicaret, et semen suum quasi stellas elevaret, et a mari usque ad mare divideret. et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. 22 Cum Isaac quoque statuit Abraham propter patrem suum benedictionem omnium hominum, et pactum, et collocavit eam super caput Jacob. Agnovit eum in benedictionibus suis, et dedit illi hereditatem, et divisit partes suas. in duodecim tribus eos divisit.
CAPITULUM 45 1 Et eduxit ex eo virum misericordem, qui invenit gratiam in conspectu omnis carnis, Moysi, dilecto Deo et hominibus, cujus memoria in benedictione est. 2 Similem illum fecit in gloria sanctorum, et magnificavit eum in timore inimicorum, et in verbis suis monstra placavit. 3 In verbis suis cessare fecit mirabilia, et glorificavit eum in conspectu regum, et mandatum dedit illi ad populum suum, et ostendit illi partem gloriae suae. 4 In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum, et elegit eum ex omnibus hominibus. 5 Audire eum fecit vocem suam, et adduxit eum in nubem tenebrarum, et mandavit illi coram eo legem vitæ et scientiam, ut doceret Jacob testamentum suum, et judicia sua Israël. 6 Exaltavit Aaron virum sanctum et fratrem suum de tribu Levi. 7 Foedus aeternum, quod pepigit cum eo, et sacerdotium dedit ei in populo; decoravit eum decoris ornamentis, et stola gloriae induit eum. 8 Perfectam gloriam dedit illi; et confortavit eum veste opulenta, femoralibus, stola longa, et ephod. 9 Et circumdedit eum malis punicis, et aureis tintinnabulis per circuitum, ut euntem sonus fieret, et sonus audiretur in templo, in memoriam filiorum populi sui. 10 Vestem sanctam, auro et serico hyacinthino, et purpura, opere plumarii, cum lorica judicii, et Urim et Thummim. 11 torta coccinea, opus artificis, lapides pretiosos, sculptilia ut signacula, et inaurata, et opus lapidis, cum scriptura sculpti ad monumentum, juxta numerum tribuum Israel. 12 imposuit coronam auream super cidarim, in qua erat sculptile, et ornamentum honoris, et opus pretiosum, et desideria oculorum, pulchre et pulchra. 13 Ante ipsum non fuerunt tales, nec ullus alienigenae induerunt eos, sed filii ejus ac nepotes in perpetuum. 14 Sacrificia eorum per singulos dies bis jugiter consumentur. 15 Consecravit eum Moyses, et unxit illum oleo sancto: hoc statutum est illi pactum sempiternum, et semini eius, quamdiu cæli permaneant, ut fungantur ei, et sacerdotio fungantur officio: et benedícite pópulum in nómine eius. 16 elegit eum ex omnibus viventibus ut offerret hostiam Domino incensum et odorem suavissimum in memoriam ad expiandum populum suum 17 Dedit ei mandata sua, et potestatem in præceptis judiciorum, ut doceret Jacob testimonia, et in legibus suis Israël. 18 Advenæ autem ad eum conspiraverunt, et blasphemaverunt eum in solitudine, viri qui erant de latere Dathan et Abiron, et cœtus Core, cum furore et indignatione. 19 Hoc vidit Dominus, et contristatus est; 20 Qui honoravit Aaron, et dedit illi hæreditatem, et primitias frugum divisit illi. panem praecipue paravit abundanter;
21 Comedent enim victimas Domini, quas dedit illi, et semini ejus. 22 Verumtamen in terra populi non est hereditas, et pars non est illi in gente: ipse est enim pars ejus, et hæreditas. 23 Tertius in gloria est Phinees filius Eleazari, quia zelum habebat in timore Domini, et fiducialiter stabat in corde: et conversus est populus, et reconciliavit pro Israël. 24 Ideo et fœdus pacis initum est ei, ut sit princeps sanctuarii et populi sui, et ipse et posteritas ejus habeant in sæculum sacerdotii. 25 Secundum pactum quod pepigit cum David filio Jesse, de tribu Juda, ut solius regis esset hæreditas. 26 Det tibi Deus sapientiam in corde tuo, ut judicet populum suum in justitia, ut non deleatur bona eorum, et gloria eorum in sæculum sæculi. CAPITULUM 46 1 Jesus Nave, fortis in bellis, et successor Moysi in prophetiis, qui factus est secundum nomen suum magnus in salutem electorum Dei, et ultionem inimicorum qui resistebant eis, ut constitueret Israel in possessione sua. 2 Quam gloriam adeptus est in tollendo manus suas, et gladium suum extendit in civitates! 3 Quis ante illum sic restitit? nam hostes ipse Dominus perduxit. 4 An non in iracundia ejus impeditus est sol? nec unus dies fuit quam duo? 5 Invocavit Dominum Altissimum , cum undique premerent eum inimici ; et exaudivit eum Dominus magnus. 6 et in grandinibus virtutis potentiæ prælium decidit in gentes, et in descensu Bethoron disperdidit resistentes: ut cognoscant gentes omnem fortitudinem eorum, quoniam in conspectu Domini dimicavit. et sequebatur Fortis. 7 In tempore quoque Moysi fecit opus misericordiae, ipse et Caleb filius Jephone, qui resistebant populo, et populum a peccato prohibuerunt, et murmuri impiorum placaverunt. 8 Et sescenta millia peditum ejus conservati sunt, ut introduces eos in hæreditatem, in terram fluentem lacte et melle. 9 Dedit autem Dominus virtutem Caleb, qui cum eo remansisset, usque ad senectutem suam: et ingressus est ad excelsa terræ, et semen ejus hæreditatem consecutus est. 10 Videantque omnes filii Israel, quod bonum est sequi Dominum. 11 Et judices, quorum non fornicatus est cor, nec recesserit a Domino, benedicatur memoria eorum. 12 Ossa eorum de loco suo floreant, et nomen honoratorum permaneat super filios suos. 13 Dilectus a Domino Samuel propheta Domini, confirmavit regnum et unxit principes super populum suum. 14 In lege Domini congregationem iudicavit, et Dominus respexit ad Iacob.
15 In fide sua verus propheta inventus est, et in verbo cognitus est in visione. 16 Invocavit Dominum potentem, cum undique premerent eum inimici, offerens agnum lactentem. 17 Et intonuit de caelo Dominus, et in sonitu magno auditam fecit vocem suam. 18 et subvertit principes Tyri, et universos principes Philisthinorum. 19 Et protestatus est coram Domino et christo suo ante somnum longum: nec accipiebam calceamentum de cuiusquam bonis: et nemo accusabat eum. 20 Et post mortem suam prophetavit, et ostendit regi finem suum, et exaltavit vocem suam de terra in prophetia, ut deleret impietatem populi. CAPITULUM 47 1 Et post eum surrexit Nathan propheta in tempore David. 2 Sicut ablatus est adeps pacificorum, sic electus a filiis Israël. 3 Cum leonibus lusit quasi cum agnis, et in ursis similiter fecit sicut in agnis ovium, in juventute sua. 4 nonne gigantem occidit, cum adhuc puer esset? et non abstulit opprobrium de populo, cum in funda lapide levasset manum, et gloriatio Goliath humiliaret? 5 Invocavit enim Dominum Altissimum. et dedit illi virtutem in dextera sua ut interficeret illum bellatorem fortem, et exaltavit cornu populi sui. 6 Et glorificavit eum populus in multis millibus, et benedixit eum in benedictionibus Domini, quoniam dedit illi coronam gloriæ. 7 Diruit enim hostes undique, et subvertit Philisthæos adversarios suos, et diruit cornu eorum usque in præsentem diem. 8 In omnibus operibus suis laudavit Sanctum, et Excelsum in verbo gloriæ. in toto corde suo cantavit carmina, et dilexit eum qui fecit illum. 9 Cantores quoque ante altare posuit, ut in vocibus suis suaviter psallerent, et quotidie in canticis suis decantarent laudes. 10 Festa sua ornavit, et ornavit tempora usque in finem: ut laudarent nomen sanctum ejus, et personaret templum de mane. 11 Abstulit Dominus peccata sua et exaltavit in aeternum cornu eius; dedit illi testamentum regum, et thronum gloriae in Israel. 12 Post ipsum surrexit filius sensatus, et propter illum dejecit omnem potentiam inimicorum. 13 Salomon imperavit in tempore pacis et in pace glorificatus est Deus enim statuit omnes in circuitu ejus, ut ædificaret domum in nomine suo, et pararet sanctitatem in sempiternum. 14 Quam sapiens eras in juventute tua, et sicut flumen intellectum! 15 Operuit universam terram anima tua, et obscuris parabolarum implesti eam. 16 Longe est in insulis nomen tuum; et in pace tua dilexisti.
17 In canticis tuis, et in proverbiis, et in parabolas, et in interpretationibus, miratæ sunt terræ. 18 In nomine Domini Dei, cui est nomen Domini, Deus Israël, quasi stannum aurum collegisti, et quasi plumbum multiplicasti argentum. 19 Inclinasti lumbos tuos ad mulieres, et humiliatus es in corpore tuo. 20 Mactavisti gloriam tuam, et semen tuum polluisti; 21 Divisum est ergo regnum, et ex Ephraim dominatus est regnum rebelle. 22 Dominus autem non derelinquet misericordiam suam et non peribit omnis opera eius nec auferet posteritatem electorum suorum et semen diligentis se non tollet propter quod dedit Iacob reliquias et ex eo radix David. 23 Dormivit ergo Salomon cum patribus suis, et de semine suo reliquit Roboam, stultitiam populi, et non est sensus, qui avertit populum in consilio suo. Fuit quoque Ieroboam filius Nabat, qui peccare fecit Israel et ostendit Ephraem viam peccati; 24 et multiplicata sunt peccata eorum valde, expulsis eis de terra. 25 Quæsivit enim omnem nequitiam, donec veniret ad illos ultio. CAPITULUM 48 1 Tunc surrexit Elias propheta sicut ignis, et verbum ejus sicut lampas ardebat. 2 Induxit super eos famem magnam, et zelo suo diminuit eam. 3 Verbo Domini continuit cælum, et dejecit ter ignem. 4 O Elia, quam magnificatus es in mirabilibus tuis! et quis sicut tibi gloriabitur? 5 Qui suscitasti mortuum de morte, et animam ejus de loco mortuorum in verbo Altissimi: 6 qui deduxisti reges de cubili suo et honorabiles de cubili suo 7 qui audis in Sina increpationem Domini et in Horeb iudicium vindictae 8 Qui ad vindictam ungis reges, et successores post eum prophetas: 9 Qui receptus est in turbine ignis, et in curru equorum igneorum; 10 qui in increpationibus eorum factus est, ad placandum iram judicii Domini, antequam in furorem versus erumperet, et cor patris in filium converteret, et tribus Jacob restitueret. 11 Beati sunt qui te viderunt, et in amicitia tua decorati sunt. morte enim vivemus. 12 Elias in turbine tectus est: et Eliseus repletus est spiritu suo, dum vixit, non est motus in conspectu principis, nec quisquam valuit in servitutem rediens. 13 nec superavit illum verbum aliquod; et post mortem eius prophetavit corpus eius. 14 In vita sua fecit monstra, et in morte mirabilia operatus est. 15 Pro omnibus his non est pœnituit populus, et non recesserunt a peccatis suis, donec spoliati sunt, et e terra sua deportati sunt, et dispersi sunt per omnem terram:
remansitque populus exiguus, et princeps in domo David. : 16 quorum alii fecerunt quod placebat Deo, quidam in peccatis. 17 Ezechias munivit civitatem suam, et induxit in medium ejus aquam: fodit ferro rupem, et fecit fontes aquarum. 18 In tempore ejus ascendit Sennacherib, et misit Rabsaces, et levavit manum suam in Sion : et magnificavit superbe. 19 Tunc mota sunt corda et manus ipsorum: et doluerunt quasi parturientes mulieres. 20 Et invocaverunt Dominum misericordem, et extendens manus suas ad eum: et statim exaudivit eos Sanctus de cælo, et liberavit eos in ministerio Esay. 21 Ipse percussit castra Assyriorum, et percussit eos angelus eius. 22 Quia fecit Ezechias quod placuit Domino, et confortatus est in viis David patris sui, sicut præceperat ei Isaias propheta, qui erat magnus et fidelis in visione sua. 23 In diebus ipsius retro rediit sol, et addidit regi vitam. 24 In spiritu sancto vidit quid fieri in novissimo, et consolatus est lugentes in Sion. 25 et manifestavit quid futurum sit semper, et secreta vel quandocumque venerint. CAPITULUM 49 1 Memoria Josiæ quasi compositio unguenti, quod conficitur ex arte pigmentarii. In omni ore quasi mel dulce, et quasi musica in convivio vini. 2 In conversione plebis se gessit, et convertit abominationes impietatis. 3 Direxit cor suum ad Dominum, et in tempore impiorum posuit cultum Dei. 4 Omnes, praeter David et Ezechiam et Iosiam, deficiebant: dereliquerunt enim legem Altissimi, et reges Iuda defecerunt. 5 Ideo dedit aliis potestatem eorum, et gloriam suam genti alienae. 6 civitatem electam sanctuarii succenderunt, et fecerunt plateas desertæ secundum prophetiam Jeremiæ. 7 Malum enim rogaverunt, qui erat propheta sanctificatus in utero matris suæ, ut eradicaret, et affligeret, et disperderet. et ut aedificet et plantet. 8 Ezechiel qui vidit visionem gloriæ, quam ostendit illi in curru cherubim. 9 Nam commemoratus est inimicorum in imbre, benefacere illis qui ostenderunt rectas vias. 10 Et duodecim prophetarum ossa pullulent de loco suo : nam corroboraverunt Jacob, et redemerunt se in fide virtutis. 11 Quomodo amplificemus Zorobabel? erat enim a dextris annulus. 12 Sic erat Jesus filius Josedec, qui in tempore suo ædificavit domum, et ædificavit templum sanctum Domino, paratum est in gloriam æternam.
13 Et inter electos Neemias, cujus magna est gloria, qui erexit nobis muros lapsos, et erexit portas et vectes, et erexit ruinas nostras; 14 Et homo creatus est in terra, sicut Henoch. de terra enim sublatus est. 15 nec erat puer natus ut Joseph, princeps fratrum, firmamentum gentis, ossa ipsius Domini. 16 Seth et Sem apud homines gloriam adepti sunt, et super omnem animam in origine Adam. CAPITULUM 50 1 Simon princeps sacerdotum Oniæ filius, qui in vita sua ædificavit domum, et in diebus suis corroboravit templum, 2 Et ab eo ædificabatur altitudo, et altitudo muri, sed erat contingens. 3 In diebus ipsius cisterna est ut reciperet aquam, et erat in circuitu sicut mare: laminis æreis vestiebatur. 4 Templum custodivit, ne caderet, et civitatem contra obsidentes munivit. 5 Quomodo honoratus est in medio populi cum sanctificatione sua? 6 Quasi stella matutina in medio nebulæ, et quasi luna plena, 7 sicut sol lucens in templo Altissimi, et sicut iris in nubibus lucida, 8 Et sicut flos rosarum in verno anni, sicut lilia super rivos aquarum, et sicut lilia in torrente in tempore aestatis; 9 sicut ignis et thus in turibulo et vas aureum in omni lapide pretioso positum 10 et sicut oliva speciosa germinans fructum, et sicut cupressus qui ascendit ad nubes. 11 Et induit stolam honoris, et indutam perfectionem gloriæ, cum ascensu altaris sancti, gloriam dedit sanctitatis amictum. 12 Et cum tulisset funiculum de manibus sacerdotum, stetit ipse ad aridum in circuitu sicut cedrus Libani. et sicut palmae circumdederunt eum. 13 Et omnes filii Aaron in gloria sua, et oblationes Domini in manibus eorum, coram omni multitudine Israël. 14 Et perfecit ministerium altaris, ut oraret oblationem Omnipotentis Domini. 15 Et extendit manum suam in poculum, et effudit de sanguine uvae. 16 Et exclamaverunt filii Aaron, et cecinerunt tubas argenteos, et dederunt vocem magnam in memoriam coram Altissimo. 17 Tunc omnis populus simul properavit et cecidit in terram super faciem suam, ut adoraret Dominum Deum suum omnipotentem. 18 Et cantores psallentes in vocibus suis, in magna varietate sonorum facta est dulcedo melos. 19 Et rogavit populus Dominum Altissimum, in conspectu ejus misericordiæ, donec consummaretur solemnitas Domini, et officium suum compleverunt.
20 Tunc descendens, manus suas extulit in omnem congregationem filiorum Israël, ut benediceret Domino in labiis suis, et in nomine ejus lætari. 21 Et incurvaverunt se et adoraverunt secundo, ut benedictionem acciperent ab Altissimo. 22 Nunc ergo benedicite Deum omnium, qui facit mirabilia solus in omni loco, qui exaltat dies nostros ab utero, et facit nobis secundum suam misericordiam. 23 Det nobis lætitiam cordis, et ut fiat pax in diebus nostris in Israël in æternum: 24 ut confirmet nobiscum misericordiam suam et liberet nos in tempore suo 25 duas gentes aversatur cor meum et tertium non est gens 26 qui sedent super montem Samariæ, et qui habitant inter Philisthiim, et populus stultus, qui habitant in Sichem. 27 Disciplinam intelligentiae et scientiae scripsit Jesus filius Sirach Jerusalem in libro isto, qui effudit sapientiam de corde suo. 28 Beatus, qui in istis versatus est; et, qui ponit ea in corde suo, sapiens erit. 29 Si enim hæc fecerit, ad omnia prævalebit: lux enim Domini inducit eum, qui dat sapientiam piis. Sit nomen domini benedictum in secula. Amen, amen. CAPITULUM 51 1 Oratio Jesu filii Sirach. Confitebor tibi, Domine Rex, et confitebor tibi, Deus salutaris meus: confitebor nomini tuo; 2 Quoniam tu es defensor et adjutor meus, et conservasti corpus meum a perditione, et a laqueo linguæ detrahentem, et a labiis fictoribus mendacii, et adiutor meus adversus adversarios meos: 3 et eruisti me secundum multitudinem misericordiarum tuarum et magnitudinem nominis tui, de dentibus eorum qui parati sunt ad devorandum me, et de manibus quaerentium animam meam, et a variis tribulationibus meis. habui; 4 a pressura ignis per circuitum, et de medio ignis quem non erexi; 5 De profundis ventris inferni, a lingua immunda, et a verbis mendacii. 6 In accusatione ad regem de lingua iniusta: Appropinquavit anima mea usque ad mortem, vita mea inferno ad inferos. Circumdederunt me undique, et non erat qui adjuvaret : expectavi adjutorium hominum, et non erat. 8 Et cogitavi super misericordia tua, Domine, et super opera tua antiqua : quomodo eruisti exspectantes te, et salvans eos de manu inimicorum. 9 Et levavi de terra deprecationem meam, et orabam pro morte de morte. 10 Invocavi Dominum Patrem Domini mei, ut non derelinquat me in die tribulationis meæ, et in tempore superborum, sine adjutorio. 11 Laudabo nomen tuum assidue, et psallam in confessione; et sic exaudita est oratio mea;
12 Quoniam liberasti me de perditione, et liberasti me de tempore iniquo; propterea confitebor tibi, et confitebor tibi, et benedicam nomini tuo, Domine. 13 cum adhuc essem adulescens aut umquam peregre profectus volebam sapientiam in oratione mea 14 Ante templum postulabam pro illis, et usque in novissimis inquiram eam. 15 A flore usque ad maturitatem vindemiavit cor meum in illa: iter rectum in pede meo, a juventute mea investigabam eam. 16 Inclinavi modico aurem meam, et excepi illam. 17 danti mihi sapientiam ideo tribuam gloriam 18 Cogitavi enim ut facerem eam, et ego quod bonum est, secutus sum; sic non confundar. 19 Colluctata est anima mea cum illa, et in studiis meis adimpletus sum: manus meas extendi in caelum, et ignorantias meas flevi. 20 Animam meam direxi ad illam, et in agnitione inveni eam. 21 cor meum conturbatum est quaerendo eam propterea possedi possessionem Dedit mihi Dominus linguam mercedem meam, et in ipsa laudabo eum. 23 Accedite ad me, indocti, et habitate in domo disciplinae. 24 Ut quid tardi estis, et quid dicitis ad hæc, cum sitientes sitis animæ vestræ? 25 Aperui os meum, et dixi : Comparate vobis sine argento. 26 Subice collum tuum, et suscipiat anima tua disciplinam: in proximo est enim invenire eam. 27 Videte oculis vestris, quia modicum laboravi, et inveni mihi multam requiem. 28 Multam pecuniam discimus, et multum aurum eligite ex illa. 29 Lætetur anima vestra in misericordia ejus, et non confundamini in laude ejus. 30 Operamini opus vestrum primo, et dabit vobis mercedem vestram in tempore suo.