Жакшы самариялык адам Лука 10:25-37 25 Ошондо бир мыйзам окутуучу ордунан туруп, Аны сынап: «Устат, түбөлүк өмүргө ээ болуу үчүн эмне кылышым керек?» – деп сурады. 26 Ыйса ага: « Мыйзамда эмне деп жазылган? Кантип окуйсуң?» – деп сурады. 27 Ал жооп берип: «Кудай-Теңириңди бүт жүрөгүң менен, бүт жан-дилиң менен, бүт күчүң менен, бүт акылың менен сүй, жакыныңды өзүңдөй сүй»,— деди. 28 Ал ага: « Сен туура жооп бердиң. Муну кыл, ошондо жашайсың», – деди. 29 Бирок ал өзүн актоого аракет кылып, Исадан: «Менин жакыным ким?» – деп сурады. 30 Иса мындай деп жооп берди: « Бир киши Иерусалимден Жерихого бара жатып, каракчылардын колуна түшүп калат. Алар анын кийимин сыйрып алып, жарадар кылып, жарым өлүп таштап кетишет. 31 Кокусунан ошол жол менен бир дин кызматчы түшүп келе жатып, аны көрүп, жанынан өтүп кетет. 32 Ошондой эле бир левит ошол жерден өтүп бара жатып, аны көрүп, жанынан өтүп кетет. 33 Бирок бир самариялык киши жолдо бара жатып, аны көрүп, ага боору ооруп: 34 Анан анын жанына барып, жарааттарын май менен шарап куюп, таңып, өзүнүн атына мингизип, мейманканага алып келип, ага кам көрөт. 35 Эртеси күнү ал кетип баратканда, эки динар алып чыгып, конок үйүнүн ээсине берип: «Ага кам көр, эгер көбүрөөк акча жумшасаң, мен кайтып келгенде сага кайтарып берем», – деди. 36 Сенин оюңча, бул үчөөнүн кайсынысы уурулардын колуна түшкөн адамдын жакыны болгон? 37 Ал: «Ага ырайым кылган адам», – деди. Ошондо Иса ага: « Бар да, сен да ошондой кыл», – деди. Боорукер самариялык жөнүндөгү окуя (Лука 10:25–37) — Ыйсанын эң белгилүү үлгү-насаат аңгемелеринин бири. Ал чыныгы сүйүү, ырайым жана жакын болуу эмнени билдирери жөнүндө терең комментарий берет. Бул жерде баяндоо аят сайын талданып, андан кийин негизги сабактар жана практикалык колдонулуштар келтирилген.
1
Жакшы самариялык адам
Аяттар боюнча бөлүнүшү Лука 10:25–28 — Юристтин сыноосу жана Улуу осуяттар 25-аят: Мусанын мыйзамын окуган бир юрист Ыйсаны сынап көрүү үчүн ордунан туруп, түбөлүк өмүргө ээ болуу үчүн эмне кылуу керектигин сурайт. 26-аят: Ыйса суроого кайрадан Ыйык Жазууга кайрылып, юристтен Мыйзамды кандайча окуй турганын сурайт. 27-аят: Юрист так жооп берип, Мыйзамды эки негизги принципке кыскача баяндайт: Кудайды бүт жүрөгүң, жан-дилиң, күчүң жана акылың менен сүйүү жана жакыныңды өзүңдү сүйгөндөй сүйүү (Мыйзамды кайталоо 6:5 жана Лебилер 19:18ге шилтеме берүү менен). 28-аят: Ыйса анын жообун мактап, муну кылуу өмүр алып келерин айтат. Лука 10:29–32 — Шашылыш жана күтүлбөгөн жерден келгендер 29-аят: Өзүн актоого же милдетинин көлөмүн чектөөгө аракет кылып, юрист: «Менин кошунам ким?» – деп сурайт. 30-аят: Ыйса үлгү-насаат аңгемени баштайт. Иерусалимден Жерихого бараткан тик жана кооптуу жолдо бара жаткан бир киши уурулардын колуна түшөт. Алар анын кийимдерин сыйрып алып, катуу сабап, жарым-жартылай өлүп таштап кетишет. 31-аят: Ошол эле жолдон дин кызматчы келе жатат. Жарадар болгон кишини көрүп, ал экинчи тарапка өтүп, басып кете берет. 32-аят: Андан кийин бир левит (ийбадаткананын кызматчысы) келет. Ал жарадар болгон кишини карап турат, бирок дин кызматчы сыяктуу эле, экинчи тарапка өтүп, жанынан өтүп кетет. Лука 10:33–35 — Боорукер самариялык 33-аят: Ошол доордогу көптөгөн жүйүттөр тарабынан жек көрүндү жана качкан топтун мүчөсү болгон самариялык адам жолдон өтүп баратат. Жарадар болгон адамды көрүп, ал терең боор ооруйт. 34-аят: Самариялык адам түз эле ал кишиге барып, анын жарааттарын таңып, май жана шарап менен дарылайт (ал кездеги кеңири таралган дарылык каражаттар), аны өзүнүн унаасына мингизип, мейманканага алып келип, түнү бою кам көрөт. 35-аят: Эртеси күнү самариялык киши мейманкананын ээсине кошумча кам көрүү үчүн эки пенс (денарий) берип, келип, кошумча чыгымдарды төлөп берерин убада кылат. Лука 10:36–37 — Иш жүзүндөгү жыйынтык 36-аят: Ыйса баштапкы суроону башка нукка буруп, юристтен үч саякатчынын кайсынысы жабырлануучуга кошуна болгонун сурайт. 37-аят: «Самариялык» деп айта албай, мыйзам окутуучу: «Ага ырайым кылган адам», - деп жооп берет. Ыйса ага: « Бар да, сен да ошондой кыл » , - деп буйрук кылат.
Негизги сабактар жана жашоодо колдонулушу "Кошуна" дегенди кайрадан аныктоо: Кошуна болуу географиялык, этникалык же социалдык чек аралар менен эмес, муктаж болгон ар бир адамга сүйүү жана ырайым көрсөтүүгө даяр болуу менен аныкталат. Салттан жогору боорукердик: Диний билим же социалдык статус активдүү сүйүүсүз эч кандай мааниге ээ эмес. Дин кызматчы да, левит да адамдын боорукердигинин эсебинен диний тазалыкты же ыңгайлуулукту сакташкан.
2
Жакшы самариялык адам
Иш-аракетке багытталган сүйүү: Чыныгы сүйүү практикалык жана кымбат баалуу аракеттерди талап кылат. Самариялык киши чоочун адамды айыктыруу үчүн убактысын, каражаттарын, коопсуздугун жана жеке сооронучун курмандыкка чалган. Бейкалыс пикирлерди жеңүү: Жардам жана жакшылык көп учурда күтүлбөгөн булактардан келет. Бул үлгүлүү аңгеме бизди коомдук пикирлерден тышкары карап, ар бир адамдагы адамгерчиликти көрүүгө чакырат.
Жүйүттөр менен самариялыктардын ортосундагы тарыхый окуя Биринчи кылымдагы жүйүттөр менен самариялыктардын ортосундагы кастык жөн гана жеңил социалдык атаандаштык эмес болчу; ал этникалык тегине, саясатка жана негизги диний ишенимдерге негизделген терең тамырлаган, кылымдар бою уланып келе жаткан бөлүнүү болгон. Лука 10-бөлүмүндөгү Ыйсанын угуучулары окуянын каарманы катары самариялыкты укканда эмне үчүн таң калышмактыгын толук түшүнүү үчүн, бул кастыктын кантип өнүккөнүн түшүнүү жардам берет.
1. Тарыхый бөлүнүү: Бөлүнгөн келип чыгыштар Ассирия басып алуусу (б.з.ч. 722-жыл): Ассирия империясы Түндүк Израиль падышалыгын (Самария) басып алганда, көптөгөн ысрайылдыктарды депортациялап, ал жерге чет элдик элдерди көчүрүп келишкен. Аралаш тукум: Келгиндер менен никеде калгандардын урпактары. Самариялыктар өздөрүн түндүк урууларынын (Эпрайым жана Манас) чыныгы, үзгүлтүксүз урпактары деп эсептешсе, жүйүттөр аларды этникалык тазалыгына жана ишенимдүү сыйынуусуна доо кетирген бузулган "аралаш раса" же жарым кандуулар деп эсептешкен.
2. Ийбадаткананы кайра куруу жана саясий чыр-чатак Эзра менен Неемияга каршы чыгуу (б.з.ч. 5-кылым): Жүйүт туткундары Бабылдан Иерусалимди жана Экинчи ийбадаткананы кайра куруу үчүн кайтып келишкенде, самариялыктар долбоорго кошулууну сунушташкан. Жүйүт жетекчилери алардын жардамын четке кагышкан, анткени аларды диний жактан компромисске барган деп эсептешкен. Өч алуу: Жооп катары самариялык жетекчилер Персия өкмөтүнө Иерусалимди кайра куруу иштерин кечеңдетүүгө жана үзгүлтүккө учуратууга активдүү түрдө лобби жасашкан. Бул узакка созулган саясий кастыкты жараткан.
3. Диний бөлүнүү: Гаризим тоосу жана Сион тоосу Атаандаш сыйынуу жайлары: Иерусалим тарабынан четке кагылган самариялыктар Шекемдин жанындагы Гаризим тоосунда өздөрүнүн ийбадатканасын куруп , аны Муса белгилеген чыныгы ыйык жай деп ырасташкан.
3
Жакшы самариялык адам
Бир аз башкача Жазмалар: Самариялыктар еврей пайгамбарларын, жазмаларын жана Иерусалим салттарын четке кагып, Самариялыктардын Тооратын (Мусанын алгачкы беш китеби) гана ыйык жазма катары кабыл алышкан. Самариялык ибадаткананын талкаланышы (б.з.ч. 110-жыл): Хасмон доорунда жөөт башкы дин кызматчысы Иоанн Гиркан Самарияга басып кирип, Гаризим тоосундагы самариялык ибадаткананы талкалаганда чыңалуу күчөгөн. Бул талкалоо муундардын терең өз ара нааразычылыгын бекемдеген.
4. Ыйсанын кызматы учурундагы биринчи кылымдагы чындык Жаңы Келишимдин убагында бөлүнүү күнүмдүк жашоого таасир эткен:
Качуу жана социалдык аралык: Галилея менен Жүйүт жеринин ортосунда саякаттап жүргөн жөөт саякатчылары самариялыктардын аймагына кирбөө үчүн көбүнчө Иордан дарыясынын өрөөнү аркылуу айланып өтүшкөн. Маданий кемсинтүүлөр: Жүйүттү "самариялык" деп атоо чоң кемсинтүү болгон, аны адашкан же динден чыккан деп атоого барабар болгон (Жакан 8:48де көрсөтүлгөндөй). Булгаган окуялар: Иосиф Флавийдин тарыхый билдирүүлөрүнө ылайык, Исанын жаш кезинде самариялыктардын тобу Пасах майрамы учурунда Иерусалимдеги ийбадаткананы булгап, анын ичине жашыруун түрдө адамдын сөөктөрүн чачып салышкан.
Эмне үчүн бул контекст мисалды кеңейтет?
юрист: «Менин жакыным ким?» – деп сураганда , ал чек ара сызыгын күткөн — бул «кошуна» деген сөз мыйзамга баш ийген жүйүт жарандарына гана тиешелүү экенин тастыктоо. Ыйса самариялыкты баян менен тааныштырганда: Баатырдын шок фактору: Угармандар дин кызматчы, левит жана ысрайылдык катардагы адамдан турган баяндоочу үчилтикти күтүшкөн. Жек көрүлгөн самариялыкты үчүнчү орунга коюу алардын маданий күтүүлөрүн толугу менен талкалаган. Динамиканы тескери буруу: Жаракат алган жөөт өмүрү үчүн ант берген душманына таянууга аргасыз болгон. Коңшулук сүйүүсүн кайрадан аныктоо: Ыйса ырайым тарыхый таарынычтарды, бейкалыс пикирлерди жана социалдык чек араларды этибарга албасын далилдеген. Чыныгы коңшулук, кандай гана чөйрөдө болбосун, муктаж болгон ар бир адамга боорукердик менен мамиле кылуу аркылуу көрсөтүлөт.
Кудайдын ырайымынын радикалдуу мүнөзү жана өзүн-өзү актаган мыйзамчылдык Боорукер самариялык жөнүндөгү үлгү-насаат аңгеме көп учурда боорукердик боюнча этикалык көрсөтмө катары окулса да, анын негизги теологиялык тереңдиги алда канча терең. Бул үзүндүдөгү эң көрүнүктүү теологиялык темалардын бири - Кудайдын ырайымынын радикалдуу мүнөзү жана өзүн-өзү актаган мыйзамчылдык .
4
Жакшы самариялык адам
Бул теманы үч өлчөмдүү карап чыгуу:
1. Өзүн актоо жана жүрөктү өзгөртүү
Диалог юридикалык жана теологиялык дебат менен башталат: Адвокаттын ниети: 29-аятта адвокаттын "менин жакыным ким?" деп сураганы ачык айтылат, анткени ал "өзүн актагысы келген". Ал өзүнүн милдеттеринин айланасына чек коюуга мүмкүндүк берген так юридикалык аныктаманы издеген — бул анын милдети кайда бүтөөрүн жана ал кайда сүйүүнү токтото аларын белгилеген сызык. Теологиялык карама-каршылык: Юрист адилдикти юридикалык чек аралардын тизмеси катары караган. Ыйса адилдикти шартсыз сүйүүдө көрүнгөн жүрөктүн абалы катары кайрадан сүрөттөйт. Контраст: Чыныгы Кудайга берилгендикти биз өз милдеттерибизди канчалык тар аныктаганыбыз менен эмес, Кудайдын ырайымын канчалык кеңири жайылтканыбыз менен өлчөйбүз.
2. Мээримсиз ритуалдык тазалыктын иллюзиясы
Дин кызматчы менен левиттин катышуусу диний артыкчылык жөнүндөгү маанилүү теологиялык эскертүүнү баса белгилейт: Тазалык мыйзамдары жана олуттуу маселелер: Байыркы Келишимдин мыйзамы боюнча, өлүккө тийүү дин кызматчыны расмий түрдө таза эмес деп эсептеген (Лебилер 21:1). Жолдогу жабырлануучу "жарым өлүү" болгон (Лука 10:30). Эгерде дин кызматчы же левит токтоп, аны өлүп калган абалда тапса, алар расмий түрдө булганып, диний милдеттерин үзгүлтүккө учуратып, коомчулукта калуу коркунучуна кабылышмак. Туура эмес артыкчылык: Алар адеп-ахлактык мазмундан көрө ритуалдык көлөкөнү артыкчылыктуу деп эсептешкен . Ыйса Инжилдерде сүйүү, ырайым жана адам өмүрү ритуалдык протоколдон (мисалы, ишемби күнү айыктыруудан) жогору тураарын тынымсыз үйрөтөт. Теологиялык түшүнүк: Адамды азап чегүүгө мажбурлоонун ордуна, андан коргогон дин Кудайдын мүнөзүн чагылдырбайт.
3. Ыймандын чыныгы көрсөткүчү катары мээримдүүлүк Ыйса юристтин алгачкы суроосунун бүтүндөй маанисин өзгөртөт: Адвокат сурады:
Иса мындай деп жооп берди:
"Менин кошунам ким?" (Көңүл буруңуз: Менин сүйүүмө ким татыктуу?)
«Бул үчөөнүн кайсынысы анын кошунасы болгон?» (Көңүл буруу: Мен кандай адаммын?)
Активдүү ырайым: Самариялыктын ырайымы кымбатка турган, тобокелдүү жана шартсыз болгон. Ал кооптуу жолдо өз коопсуздугун тобокелге салып, өзүнүн майын жана шарабын
5
Жакшы самариялык адам
колдонгон, атынан баш тарткан, акчасын короткон жана көбүрөөк төлөө үчүн кайтып келүүнү убада кылган. Кудайдын табиятын чагылдыруу: Ыйык Китептеги теологияда ырайым ( еврейче hesed , грекче eleos ) жөн гана боор ооруу сезими эмес; бул келишимдик, активдүү боорукердик. Самариялык адам өзүн душман деп эсептеген адамга татыксыз ырайым көрсөтүү менен Кудайдын ырайымынын образына айланган.
Тарыхый аллегориялык чечмелөө (Христологиялык көз караш) Чиркөө тарыхында алгачкы теологдор (мисалы, Августин, Ориген жана Златоуст) да мисалда терең христологиялык тема камтылганын көрүшкөн: Кулаган саякатчы: Адилдиктен ажырап, күнөөнүн айынан жарадар болгон адамзат, кулаган дүйнөнүн жолунда жарым-жартылай өлүп калган. Дин кызматчы жана левит: Мыйзам жана курмандык чалуу системасы, ал адамдын күнөөгө баткандыгын байкай алган, бирок аны айыктырууга же сактап калууга күчү жеткен эмес. Жакшы самариялык: Иса Машаяктын өзү — диний мекеме тарабынан жек көрүндү болуп, четке кагылып, чоочун адам катары каралып, бирок адамзаттын өлүм алдында турган жерине түз эле келген. Май, шарап жана мейманкана: Кудайдын ырайымы, Ыйык Рух жана Чиркөө Ал кайтып келгенге чейин айыгуу үчүн ыйык жай катары. Негизги тарыхый контекст этикалык жана келишимдик сабак болгону менен, бул салттуу христологиялык көз караш биз башкаларга радикалдуу ырайым көрсөтө аларыбызды баса белгилейт, анткени Машаяк бизге руханий жактан алсыз кезибизде алгач радикалдуу ырайым көрсөткөн.
6