Гилаттык Иптах Бийлер 11 1 Гилаттык Иптах эр жүрөк, күчтүү адам болчу, ал сойку аялдын уулу болчу. Гилаттан Иптах төрөлгөн. 2 Гилаттын аялы ага уулдарды төрөп берди. Аялынын уулдары чоңоюп, Иптахты кууп чыгып: «Сен биздин атабыздын үйүндө мураскор болбойсуң, анткени сен чоочун аялдын уулусуң», – дешти. 3 Иптах бир туугандарынан качып, Тоб жеринде жашап калды. Иптахтын жанына жалганчылар чогулуп, аны менен кошо кетишти. 4 Убакыттын өтүшү менен Амон уулдары Ысрайылга каршы согуш ачышты. 5 Амон уулдары Ысрайылга каршы согуш ачканда, Гилаттын аксакалдары Иптахты Тоб жеринен алып келүү үчүн барышты. 6 Алар Иптахка: «Жүр, бизге жол башчы бол, биз Аммон уулдары менен согушабыз»,— дешти. 7 Иптах Гилаттын аксакалдарына: «Силер мени жек көрүп, атамдын үйүнөн кууп чыккан жок белеңер? Эмнеге азыр кыйынчылыкка кабылганда мага келдиңер?» – деди. 8 Гилаттын аксакалдары Иптахка: «Ошондуктан биз сага кайтып келдик. Сен биз менен барып, Аммон уулдарына каршы согуш, Гилаттын бардык тургундарына биздин башчыбыз бол», – дешти. 9 Иптах Гилаттын аксакалдарына: «Эгер мени Амон уулдары менен согушуу үчүн кайра алып келсеңер, Теңир аларды менин колума салып берсе, мен силердин башчыңар боломбу?» – деди. 10 Гилаттын аксакалдары Иптахка: «Эгерде биз сенин айткандарыңды аткарбасак, анда Теңир күбө болсун», – дешти. 11 Анан Иптах Гилаттын аксакалдары менен жөнөдү. Эл аны өздөрүнө башчы жана аскер башчысы кылып койду. Иптах айткандарынын баарын Миспада Теңирдин алдында айтты. 12 Иптах Аммон уулдарынын падышасына элчилерин жөнөтүп: «Менин жериме согушканы келгендей, мага эмнеге каршы чыктың?» – деп суратты.
1
Гилаттык Иптах
13 Амон уулдарынын падышасы Иптахтын элчилерине: «Ысрайыл эли Мисирден чыгып келе жатканда, Арнондон Жабокко жана Иорданга чейинки жерлеримди тартып алгандыктан, ал жерлерди тынчтык менен кайтарып бергиле»,— деп жооп берди. 14 Иптах кайрадан элчилерин Аммон уулдарынын падышасына жөнөттү. 15 Анан ага мындай деди: «Иптах мындай дейт: “Ысрайыл Маап жерин да, Аммон уулдарынын жерин да тартып алган эмес. 16 Бирок Ысрайыл Мисирден чыгып, чөл аркылуу Кызыл деңизге чейин барып, Кадешке келгенде, 17 Ошондо Ысрайыл Эдом падышасына элчилерин жөнөтүп: «Суранам, сенин жериң аркылуу өтүүгө уруксат бер», – деп айттырды, бирок Эдом падышасы уккан жок. Алар Маап падышасына да киши жөнөтүштү, бирок ал макул болгон жок. Ошентип, Ысрайыл Кадеште жашап калды. 18 Анан алар чөл аркылуу өтүп, Эдом менен Маап жерлерин айланып өтүп, Маап жеринин чыгыш тарабына келип, Арнондун аркы өйүзүнө стан түзүштү, бирок Мааптын чек арасына кире алышкан жок, анткени Арнон Мааптын чек арасы болчу. 19 Ысрайыл аморлуктардын падышасы Сихонго, Хешпондун падышасына, элчилерин жөнөтүп: «Суранабыз, сенин жериң аркылуу менин жериме өтүп кетүүгө уруксат бер», – деди. 20 Бирок Сихон Ысрайылга өз жери аркылуу өтүүгө ишенген жок, тескерисинче, бардык элин чогултуп, Жахаска станын жайып, Ысрайылга каршы согушту. 21 Ысрайылдын Кудайы Жахаба Сихонду жана анын бүт элин ысрайылдыктардын колуна салып берди. Алар аларды талкалашты. Ошентип, ысрайылдыктар ал жерде жашаган аморлуктардын бүт жерин ээлеп алышты. 22 Алар Арнондон Жабокко чейинки, чөлдөн Иорданга чейинки аморлуктардын бардык жерлерин ээлеп алышкан. 23 Ошентип, Ысрайылдын Кудайы Теңир Өз эли Ысрайылдын алдынан аморлуктарды кууп чыкты, сен аны ээлеп алгың келип жатабы? 24 Кудайың Кемош берген жерди сен ээлеп албайсыңбы? Кудай-Теңирибиз кимди алдыбыздан кууп чыкса, биз да ошолорду ээлеп алабыз. 25 Маап падышасы Зипордун уулу Балактан сен эмнеге артыксың? Ал Ысрайылга каршы согушту беле же алар менен согушту беле? 26 Ысрайыл үч жүз жыл бою Хешпондо, Ароерде жана ага караштуу шаарларда, ошондой эле Арнондун боюндагы бардык шаарларда жашаган. Эмне үчүн силер ал жерлерди ошол убакыттын ичинде кайтарып алган жоксуңар? 27 Мен сага каршы күнөө кылган жокмун, сен мага каршы согушуп, жамандык кылып жатасың. Теңир, Сот, бүгүн Ысрайыл уулдары менен Амон уулдарынын ортосунда Өзү Сот болсун. 28 Бирок Амон уулдарынын падышасы Иптахтын сөздөрүнө кулак каккан жок. 29 Ошондо Иптахка Жахабанын руху түштү. Ал Гилат менен Менашеден өтүп, Гилаттын Миспасынан өтүп, Гилаттын Миспасынан Амон уулдарына жөнөдү. 30 Иптах Теңирге ант берип: «Эгер Сен Аммон уулдарын менин колума салып берсең, 31 Ошондо мен Аммон уулдарынан тынчтык менен кайтып келгенде, үйүмдүн эшигинен мени тосуп чыккандын баары Теңирдики болот, мен аны бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалам». 32 Ошентип, Иптах Амон уулдары менен согушуу үчүн аларга барды, Жахаба аларды анын колуна салып берди. 33 Ал аларды Ароерден Минитке чейинки жыйырма шаардан жүзүмзарлар өскөн түздүккө чейин катуу талкалады. Ошентип, Амон уулдары Ысрайыл уулдарына багынып беришти. 34 Иптах Миспага, үйүнө келгенде, кызы аны тосуп чыкканы дап кагып, бийлеп чыкты. Ал анын жалгыз кызы эле, андан башка уулу да, кызы да жок болчу.
2
Гилаттык Иптах
35 Ал кызды көргөндө кийимин айрып жиберип: «Аттиң ай, кызым! Сен мени абдан капа кылдың, мени кыйнагандардын бирисиң. Мен Теңирге оозумду ачтым, эми кайра бара албайм», – деди. 36 Кыз ага: «Ата, эгер сен Теңирге ооз ачсаң, анда мага оозуңдан чыккан сөздү айт, анткени Теңир сени душмандарыңдан, Амон уулдарынан, өч алды», – деди. 37 Анан ал атасына: «Муну мага койгула. Мени эки айга коё бергиле, тоолорго чыгып-чыгып, курбуларым менен кыздыгым үчүн ыйлап келейин», – деди. 38 Ал: «Бар», – деди. Ал аны эки айга коё берди. Ал курбу кыздары менен тоолордо кыз бойдон калганына кайгырды. 39 Эки айдан кийин кыз атасына кайтып келди. Атасы ага берген убадасын аткарды, бирок ал эркек көргөн жок. Ысрайылда мындай салт бар болчу. 40 Ысрайыл кыздары жыл сайын гилаттык Иптахтын кызы үчүн төрт күн жоктоп ыйлашчу.
12-башкаруучулар 1 Эпрайымдыктар чогулуп, түндүктү көздөй жөнөштү да, Иптахка: «Эмнеге сен Аммон уулдары менен согушуу үчүн кетип калдың? Бизди чакырган жоксуң? Биз сенин үйүңдү өрттөп жиберебиз», – дешти. 2 Иптах аларга: «Мен жана менин элим Аммон уулдары менен катуу талашып-тартышып жатканбыз. Мен силерди чакырганымда, силер мени алардын колунан куткарган жоксуңар», – деди. 3 Силер мени куткарбаганыңарды көргөндө, мен өз өмүрүмдү тобокелге салып, Амон уулдарына каршы жөнөдүм. Теңир аларды менин колума салып берди. Эмнеге бүгүн мага каршы согушканы келдиңер? 4 Ошондо Иптах Гилаттын бардык элин чогултуп, Эпрайым менен салгылашты. Гилаттын эли Эпрайымга каршы согушту, анткени алар: «Силер, гилаттыктар, Эпрайымдын жана Менашенин арасында качып жүргөн Эпрайымдыктарсыңар», – деп айтышты. 5 Гилаттыктар Иордандын өткөөлдөрүн Эпрайым уулдарынын алдында басып алышты. Аман калган Эпрайым уулдары: «Мени өтүп кетүүгө уруксат бергиле», – дешкенде, Гилаттын тургундары андан: «Сен Эпрайым уулдарынансыңбы?» – деп сурашты. Эгер ал: «Жок», – десе, 6 Анан алар ага: «Шибболет деп айт», – дешти. Ал «Сибболет» деди, анткени ал туура айта алган жок. Анан аны кармап алып, Иордан өткөөлдөрүндө өлтүрүштү. Ошол учурда эпрайымдыктардан кырк эки миң адам өлдү. 7 Иптах Ысрайылда алты жыл бий болду. Анан гилаттык Иптах көз жумуп, Гилат шаарларынын бирине коюлду.
Комментарий Бийлер китебинин 11 жана 12-бөлүмдөрүндө кездешкен Иптахтын окуясы Байыркы Келишимдеги эң күчтүү, татаал жана трагедиялуу баяндардын бири. Анда үй-бүлөсү тарабынан четке кагылган, Израилди куткаруу үчүн көтөрүлгөн, бирок трагедиялуу антка алдырып, кийинчерээк катуу жарандык согушка аралашкан күчтүү жоокер баяндалат.
1-бөлүк: Бийлер китебинин 11–12-бөлүмдөрүнүн аяттар боюнча бөлүштүрүлүшү Бийлер 11-бөлүм: Иптахтын көтөрүлүшү жана аммондуктардын кагылышуусу
3
Гилаттык Иптах
11:1–3 — Иптахтын өмүр баяны жана сүргүнгө айдалганы Иптах "эр жүрөк, күчтүү адам" катары тааныштырылат, бирок ал сойку аялдын уулу. Анын атасы Гилаттын мыйзамдуу уулдары Иптахты кууп чыгышат, ошондуктан ал мураска калбайт. Иптах Тоб жерине качып барат, ал жерде "бош адамдар" (четке кагылгандар же бекер адамдар) тобу анын айланасына чогулуп, аны өздөрүнүн лидери катары ээрчишет. 11:4–11 — Гилат аксакалдары жардам сурашат Амондуктар Израилге каршы согуш ачканда, Гилаттын аксакалдары аларга аскер башчысы керек экенин түшүнүшөт. Алар Иптахтан аларды жетектеп баруусун өтүнүү үчүн Тоб жерине барышат. Иптах алгач алардын мурунку баш тартуусу жөнүндө сөз кылат, бирок эгер ал аларды жеңишке жеткирсе, Гилаттын бардык тургундарынын башчысы болоруна макул болушат. Алар бул антты Миспада Теңирдин алдында беришет. 11:12–28 — Ифтахтын дипломатиялык жана теологиялык сүйлөшүүлөрү Согушка чыгардан мурун, Иптах Аммон падышасына элчилерин жөнөтүп, эмне үчүн Израилдин жерине кол салып жатканын сурайт. Аммон падышасы Израил алардын жерин Мисирден чыгып келе жатканда тартып алган деп ырастайт. Иптах тарыхый жана теологиялык жактан кеңири коргонуу менен жооп берет: Израил жерди Аммондон же Мааптан эмес, Кудай алардын колуна салып берген аморлуктардын падышасы Сихондон тартып алган. Ал үч жүз жылдык тынчтык жолу менен отурукташкандан кийин Аммондун нааразы болуу укугуна шек келтирип, сотту Теңирге тапшырат. Аммон падышасы кабарды этибарга албайт. 11:29 — Рухтун күчү «Анан Теңирдин Руху Иптахка түштү». Кудайдын күч-кубаты менен Иптах Гилат жана Манас аркылуу аскерлерин чогултуп, аммондуктарга карай жөнөйт. 11:30–31 — Иптахтын шашылыш анты Согушка чыгардын алдында Иптах Теңирге ант берет: эгер Кудай аммондуктарды анын колуна салып берсе, ал тынчтык менен кайтып келгенде, үйүнүн эшигинен тосуп чыккандын баары Теңирге таандык болот жана ал аны бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык катары чалат. 11:32–33 — Аммонду жеңүү Иптах алдыга жылып, аммондуктар менен салгылашат. Теңирдин жардамы менен ал жыйырма шаарды басып алып, аммондуктарды Ысрайыл уулдарынын алдында багындырат. 11:34–40 — Кайгылуу үйгө кайтуу жана анттын аткарылышы Иптах Миспага үйүнө кайтып келет. Анын жалгыз баласы — кызы — дап кагып бийлеп, аны тосуп алуу үчүн чыгат. Кайгыга баткан Иптах кийимдерин айрып, антын кайтарып ала албасын түшүнүп, өкүнөт. Кызы эр жүрөктүк менен баш ийип, эки айга гана убакыт сурап, курбулары менен тоого чыгып, кыздыгын жоктоп ыйлайт. Эки айдан кийин ал кайтып келет, Иптах антын аткарат. Бул окуя жыл сайын салтка айланат, анда Ысрайыл кыздары аны жыл сайын төрт күн жоктошот. Бийлер 12-бөлүм: Эфраим жана андан кийинки бийлер менен болгон жарандык согуш 12:1–3 — Эпрайымдын нааразычылыгы Эпрайымдын текебер адамдары чогулуп, Сапонго өтүп, ачууланып, Иптахка каршы чыгышат. Алар анын жардамга чакырбай туруп, Аммонго каршы согушка барганына нааразы болушат жана анын үйүн ичиндегиси менен кошо өрттөп жиберебиз деп коркутушат. Иптах өзү жана
4
Гилаттык Иптах
эли катуу кыйналган учурда жардам сурап кайрылышканын, бирок Эпрайым аларды куткарбаганын жооп берет. 12:4–6 — Жарандык согуш жана «Шибболет» сыноосу Иптах Гилаттын жоокерлерин чогултуп, Эфраим менен салгылашат, аларды жеңет. Гилаттыктар Иордан дарыясынын өткөөлдөрүн басып алышат. Качып бараткан Эфраимдиктер артка чегинүүгө аракет кылганда, күзөтчүлөр алардан "Шибболет" деген сөздү айтууну суранышат. Эфраим диалектиси "ш" тыбышын айта албагандыктан, алар аны "Сибболет" деп айтышат. Бул тилдик алдамчылык аларды ачыкка чыгарып, 42 000 Эфраимдик өлтүрүлөт. 12:7 — Иптахтын өлүмү Иптах өлөр алдында алты жыл Ысрайылды башкарып, Гилат шаарларынын бирине коюлган.
2-бөлүк: Негизги сабактар жана жашоодо колдонулушу 1. Кудай куулуп чыгарылгандарды жана четке кагылгандарды колдоно алат Сабак: Иптахты өз үй-бүлөсү өзүнүн тек-жайынан улам кууп чыгышкан, бирок Кудай аны бүтүндөй бир элди куткаруу үчүн тандап алган. Колдонулушу: Эч качан өткөнүңүз, үй-бүлөңүз же адамдардын четке кагуусу сиздин потенциалыңызды аныктабасын. Кудай коом көңүл бурбаган же эске албаган адамдарды өзгөчө максаттарга жетүү үчүн көп колдонот. 2. Сөздөрүңүздү сактоонун маанилүүлүгү (Ачыгын айткандан коркуу) Сабак: Иптах эмоционалдык ынталуулуктан жана тынчсыздануудан улам шашылыш, керексиз ант берип, жеке жашоосунда оор трагедияга алып келген. Колдонулушу: Сөздөр абдан маанилүү. Биз импульсивдүү убадаларда, эмоциялуу билдирүүлөрдө же кысым астында берилген милдеттенмелерде этият болушубуз керек. Чыныгы ишеним Кудайдын эгедерлигине ишенет, "пара берүүгө" же шашылыш убадалар аркылуу Аны менен соодалашууга аракет кылбайт (Насаатчы 5:2,5). 3. Тарыхыңызды билүү жана чындыкта туруу Сабак: Иптах жөн гана катаал жоокер болгон эмес; ал Израилдин тарыхын жана Кудайдын айланасындагы элдер менен түзгөн келишимдерин терең билген. Ал зордук-зомбулукка барардан мурун дипломатияны жана тарыхый чындыкты колдонгон. Колдонулушу: Кудайдын Сөзүнүн чындыгына жана тарыхый чындыкка таяныңыз. Ишенимиңиздин пайдубалын билүү сизге сынчыларга жооп берүүгө, чыр-чатактарды акылдуулук менен чечүүгө жана жалган айыптоолорго каршы турууга мүмкүндүк берет. 4. Текебердиктин жана уруучулуктун кыйратуучу мүнөзү Сабак: Эфраимдиктерди жараланган текебердик, көрө албастык жана уруулук өзүмчүлдүк жетектеген, натыйжада он миңдеген израилдиктердин өмүрүн алган маанисиз жарандык согуш башталган.
5
Гилаттык Иптах
Колдонулушу: Ишенгендердин (же коомчулуктардын жана үй-бүлөлөрдүн ичиндеги) ортосундагы текебердик жана майда атаандаштык ичтен биримдикти бузат. Кимге даңк же мактоого татыктуу экени үчүн талашып-тартышуунун ордуна, биз Кудайдын падышачылыгын жана өз ара колдоону биринчи орунга коюшубуз керек. 5. Кемчиликтүү адамдык аспаптар жана Кудайдын ырайымы Сабак: Иптах Жаңы Келишимдин Ишеним Залында көрсөтүлгөн (Еврейлерге 11:32), бирок анын жашоосу олуттуу кемчиликтер, шашылыш чечимдер жана ырайымсыз уруулук согуштар менен белгиленген. Колдонулушу: Кудай сынган, жеткилең эмес адамдар аркылуу иштейт. Биздин туура эмес тандоолорубуз дагы эле жердеги оор кесепеттерге алып келсе да, Кудайдын ырайымы даяр жүрөктү куткара алат, ал тургай ал жүрөк чети орой болсо да.
Жаңы Келишимдеги Иптах Еврейлерге 11- бөлүмдө (көбүнчө "Ишеним залы" деп аталат) Ифтах Ыйык Китеп тарыхындагы улуу баатырлардын жана баатырлардын арасында күтүлбөгөн жана сыймыктуу түрдө эскерилет. Бийлер китебиндеги окуясында баяндалган кайгылуу натыйжаларды жана адеп-ахлактык түшүнүксүздүктөрдү эске алганда, анын бул бөлүмгө киргизилиши Жаңы Келишимде ишенимге, ырайымга жана адамдын жеткилеңсиздигине кандай карай турганын терең түшүнүүгө мүмкүндүк берет. 1. Еврейлерге 11-бөлүмдө Иптахтын кайсы жерде кездешкени Еврейлерге 11:32–34- аяттарда айтылат : "Дагы эмне дейин? Анткени Гидон, Барак, Самсон, Ифтах [Ифтах], Дөөтү, Шемуел жана пайгамбарлар жөнүндө айтууга убактым жетпейт: алар ишеним менен падышалыктарды басып алышкан, адилдикти орнотушкан, убадаларды алышкан, арстандардын оозун жаап алышкан, оттун күчүнөн кутулушкан, кылычтын мизинен кутулган, алсыздыктан күчкө толушкан, согушта эр жүрөк болушкан, келгиндердин аскерлерин кууп жиберишкен". 2. Жаңы Келишимдин көз карашынан алганда негизги түшүнүктөр A. Кемчиликтүү адамзаттын арасында таанылган ишеним Бийлер китебинде Ысрайылдагы руханий төмөндөө мезгили сүрөттөлөт жана Ифтахтын жашоосу таза же идеалдуу эмес болчу. Ал никесиз төрөлгөн бала, сүргүнгө айдалган, "бош адамдардын" башчысы жана шашылыш ант берип, трагедия менен аяктаган жоокер болгон. Бирок, Еврейлерге 11-бөлүмдө ыйыктар адеп-ахлактык жактан кемчиликсиздигине жараша тизмеленген эмес; ал аларды ишенимине жараша тизмектейт . Жаңы Келишимдин жазуучусу Иптахтын социалдык стигмасын, оор тарыхын жана жеке каталарын эске албай, анын Израил үчүн күрөшүү үчүн Кудайга таянган учурун баса белгилейт. Жаңы Келишимдеги Кудайдын мактоосу адамдын кемчиликсиздигине эмес, Ага болгон ишенимге негизделген . B. "Алсыздыктан күчтүү болушкан" Еврейлерге 11:34 көптөгөн соттордун тажрыйбасын төмөнкү сөздөр менен жыйынтыктайт: «алсыздыктан күчкө толгон».
6
Гилаттык Иптах
Иптахтын алсыздыгы: Ал өз бир туугандары тарабынан куулуп чыгарылган адам катары башталган (Башкаруучулар 11:2) жана салттуу, асыл тукумдан ажыраган. Кудайдын күчү: Теңирдин Руху ага түшкөндө (Башкаруучулар 11:29), анын табигый кемчилиги жана социалдык сүргүн руханий бийликке жана аскердик куткарылууга айланган. Жаңы Келишим менен байланышы: Бул Пабылдын 2 Корунттуктар 12:9дагы теологиясына түздөн-түз дал келет ( "Менин ырайымым сага жетиштүү, анткени Менин күчүм алсыздыкта жеткилең болот" ). C. Оозеки жана теологиялык ишенимде көрсөтүлгөн ишеним Иптах аммондуктар менен согушаардан мурун, Израилдин тарыхына негизделген узак дипломатиялык алмашуу жүргүзгөн (Башкаруучулар 11:12–27). Ал Ысрайылдын Кудайы Теңир жерди Өз элине бергенин тайманбастык менен жарыялап, мындай деп ырастаган: «Бүгүн Ысрайыл уулдары менен аммондуктардын ортосунда Соттоочу Теңир сот болсун». Кудай гана эң жогорку Сот жана адамзат падышалыктарынын Эгедери экенине болгон ишеними менен көрсөтүлгөн . падышалыктарды багындыруу жана согушта эр жүрөк болуу катары сүрөттөлөт . D. Келишимдик ырайымдын күчү Еврейлерге 11-бөлүмдө Иптах, Самсон жана Гидон сыяктуу инсандардын камтылышы Жаңы Келишимдин негизги темасын баса белгилейт: Куткаруучу ырайым . Эгерде куткарылуу жана Кудайдын жактыруусу кемчиликсиз аткарууга байланыштуу болсо, анда Иптах тизмеде болмок эмес. Анын катышуусу Инжилдеги кабарды — Кудай Ага таянып кайрылган, бузулган, башаламан жана жеткилең эмес адамдар аркылуу иштээрин — көрсөтүп турат. 3. Байыркы Келишимдин баянын Жаңы Келишимдин кыскача мазмуну менен салыштыруу Байыркы Келишимге (Башкаруучулар 11–12)
көңүл
буруу
Жаңы Келишимге көңүл буруу (Еврейлерге 11)
Тарыхый жана адамзаттын чындыгы: Четке кагылган абал, катаал дипломатия, шашылыш ант, трагедиялуу жоготуу, жарандык кагылышуу.
Руханий чындык: Ишеним аркылуу жеңишке жетүү, алсыздыкты жеңүү, Кудайдын күчүнө таянуу.
Басым: Адамзаттын татаалдыгы жана Израилдин уруулук доорунун башаламандыгы.
Басым: Кудайдын күчү оор жагдайларда чыныгы ишеним аркылуу иштейт.
Сабак: Акылсыз сөздөрдүн жана бузулган адамдык системалардын күтүлбөгөн кесепеттери.
Сабак: Кудайга таянып, салгылашууда жеңишке жеткендерге түбөлүк даңк берилет.
7
Гилаттык Иптах
Жаңы Келишимдин көз карашынан алганда, жашоого колдонуу Кудай сизди эң жаман каталарыңыз менен аныктабайт: Иптах Жаңы Келишимде Кудайдын куткаруу күчүнө болгон ишеними үчүн эскерилет, анын трагедиялуу шашылыш анты үчүн эмес. Машаякта сиздин мурасыңыз мурунку каталарыңыз менен эмес, ишеним жана Кудайдын ырайымы менен калыптанат. Ишеним жеткилең эмес мезгилде да иштейт: Иптах адеп-ахлактык жактан башаламан доордо жашаган, бирок ал дагы эле Кудайга таянган. Чыныгы ишенимди көрсөтүү үчүн кемчиликсиз чөйрөнүн кереги жок. Жөн гана куралга эмес, Куткаруучуга көңүл буруңуз: Еврейлерге 11-бөлүмдө Иптахтын камтылышы Кудайды — алсыз адамдарга убадаларын аткарууга күч берген Ыйык Китептеги чыныгы Баатырды — көрсөтөт.
8