Дебора, Барак жана Жаел 4-судья 1 Эйут өлгөндөн кийин, Ысрайыл уулдары кайрадан Теңирдин көз алдында жаман иштерди кыла башташты. 2 Теңир аларды Хазордо бийлик кылган Канаан падышасы Жабиндин колуна салып берди, анын аскер башчысы бутпарастардын Харошет-Харошетинде жашаган Сисра болчу. 3 Ысрайыл уулдары Теңирге боздоп кайрылышты, анткени анын тогуз жүз темир арабасы бар болчу, ал Ысрайыл уулдарын жыйырма жыл бою аёосуз эзди. 4 Ошол убакта Ысрайылда пайгамбар аял Дебора бий болчу, ал Лапидоттун аялы болчу. 5 Ал Эпрайым тоосундагы Рама менен Бейтелдин ортосундагы Деборанын курма дарагынын түбүндө жашачу. Ысрайыл уулдары ага сот жүргүзүү үчүн келишчү. 6 Ал Кедешнафталиден Абынаамдын уулу Баракты чакыртып, ага мындай деди: «Ысрайылдын Кудайы Жахаба: “Бар, Табор тоосуна бар да, өзүң менен кошо Напталы менен Забулун уулдарынан он миң киши алып, Табор тоосуна чык”, – деп буйрук берген эмес беле? 7 Мен Жабиндин аскер башчысы Сисераны, анын майдан арабалары жана көп сандаган аскерлери менен, Кишон дарыясына алып келип, сенин колуңа салып берем. 8 Барак ага: «Эгер мени менен барсаң, мен барам, эгер мени менен барбасаң, мен барбайм», – деди. 9 Дебора: «Мен сени менен барам, бирок сен бара турган жол сенин даңкың болбойт, анткени Теңир Сисераны аялдын колуна салып берет»,— деди. Ошондо Дебора ордунан туруп, Барак менен Кедешке жөнөдү. 10 Барак Забулун менен Напталыны Кедешке чакырды, ал он миң киши менен жөнөдү, Дебора да аны менен кошо жөнөдү. 11 Мусанын кайнатасы Хобаптын уулдарынан болгон кейнилик Хебер кейниликтерден бөлүнүп, чатырын Кедештин жанындагы Заанаим түздүгүнө тикти. 12 Алар Сисерага Абынаамдын уулу Барактын Табор тоосуна чыкканын билдиришти. 13 Сисера өзүнүн бардык майдан арабаларын, тогуз жүз темир майдан арабасын жана жанындагы бардык элин Харошет-Гарошиттен Кишон дарыясына чогултту.
1
Дебора, Барак жана Жаел
14 Ошондо Дебора Баракка: «Тур, анткени бүгүн Теңир Сисераны сенин колуңа салып берет. Теңир сенин алдыңда бараткан жок беле?» – деди. Ошентип, Барак Табор тоосунан түшүп, анын артынан он миң адам ээрчиди. 15 Ошондо Теңир Сисераны, анын бардык майдан арабалары менен аскерлерин Барактын алдында кылыч менен дүрбөлөңгө салды, ошондо Сисера майдан арабасынан түшүп, жөө качып жөнөдү. 16 Барак майдан арабалары менен аскерлерин Харошет-Гоимге чейин кууп жөнөдү. Сисеранын бүт аскери кылычтан кырылды, эч кимиси калган жок. 17 Сисера кейнилик Хебердин аялы Жаелдин чатырына жөө качып кетти, анткени Хазор падышасы Жабин менен кейнилик Хебердин үй-бүлөсүнүн ортосунда тынчтык бар болчу. 18 Жаел Сисераны тосуп чыгып, ага: «Кир, мырзам, кир, коркпо», – деди. Ал чатырга киргенде, Сисераны чапан менен жаап койду. 19 Ал аялга: «Суусадым, мага бир аз суу берчи»,— деди. Аял сүт куюлган чаначты ачып, ага суу берип, үстүн жаап койду. 20 Ал аялга дагы мындай деди: «Чатырдын оозунда тур, ошондо кимдир бирөө келип: “Бул жерде кимдир бирөө барбы?” – деп сураса, “жок” деп жооп бер». 21 Ошондо Хебердин аялы Жаел чатырдын казыгын алып, колуна балка алып, акырын ага жакындап, казыкты чыкыйына кагып, жерге бекитти. Ал катуу уктап, чарчап калгандыктан, өлүп калды. 22 Барак Сисераны кууп келе жатканда, Жаел анын алдынан чыгып: «Кир, мен сага издеп жүргөн кишиңди көрсөтөйүн», – деди. Ал анын чатырына киргенде, Сисера өлүп жатыптыр, чыкыйына мык сайылып турган экен. 23 Ошентип, Кудай ошол күнү Канаан падышасы Жабинди Ысрайыл уулдарына багындырып берди. 24 Ысрайыл уулдарынын колу күч алып, Канаан падышасы Жабинди жеңип, акырында Канаан падышасы Жабинди өлтүрүштү.
5-сот 1 Ошол күнү Дебора менен Абынаамдын уулу Барак мындай деп ырдашты: 2 Ысрайыл эли өз ыктыяры менен курмандыкка чалынгандыктан, алардын өчүн алгандыгы үчүн Теңирди даңктагыла. 3 Падышалар, уккула, төрөлөр, кулак салгыла: Мен, Мен, Теңирге ырдайм, Ысрайылдын Кудайы Теңирге мактоо ырдайм. 4 Оо, Теңир, Сен Сеирден чыкканыңда, Эдом талаасынан чыкканыңда, жер титиреп, асман тамчылап, булуттар суу төктү. 5 Теңирдин алдында тоолор эрип кетти, Ысрайылдын Кудайы Теңирдин алдында Синай тоосу да эрип кетти. 6 Анаттын уулу Шамгардын күндөрүндө, Жаелдин күндөрүндө чоң жолдор ээн калган, жолоочулар айланма жолдор менен жүрүшкөн. 7 Мен, Дебора, ордуман турганга чейин, Ысрайылда эне катары ордумдан турганга чейин, айылдардын тургундары жок болуп, Ысрайылда жок болуп кетишти. 8 Алар жаңы кудайларды тандап алышты; ошондо дарбазаларда согуш болду: кырк миң ысрайылдыктын арасында калкан же найза көрүндү беле? 9 Менин жүрөгүм Ысрайылдын башкаруучуларына бурулат, алар эл арасында өз ыктыяры менен кызмат кылышкан. Теңирди даңктагыла! 10 Ак эшектерге мингендер, сотто отургандар, жолдо бара жаткандар, сүйлөгүлө. 11 Суу агып жаткан жерлерде жаачылардын ызы-чуусунан кутулгандар Теңирдин адил иштерин, Ысрайылдагы Анын айылдарынын тургундарына кылган адилеттүү иштерин жарыялашат, ошондо Теңирдин эли дарбазаларга түшөт.
2
Дебора, Барак жана Жаел
12 Ойгон, ойгон, Дебора! Ойгон, ойгон, ырда! Тур, Барак, туткундарыңды туткунга ал, Абынаам уулу! 13 Анан ал калгандарды эл арасындагы атактуулардын үстүнөн бийлик кылды, Теңир мени күчтүүлөрдүн үстүнөн бийлик кылды. 14 Эпрайымдан Амалекке каршы тукум курут болгон, Бенжемин, сенин элиңдин арасынан сенин артыңдан башкаруучулар, Забулундан жазуучунун калеми кармагандар чыккан. 15 Исахар төрөлөрү Дебора менен бирге болушту, Исахар да, Барак да: ал өрөөнгө жөө жөнөтүлдү, Рубейиндин топторунун жүрөгүндө чоң ойлор бар эле. 16 Эмнеге сен кой короолордо отуруп, койлордун маараганын угуп жатасың? Рубейин урууларынын арасында жүрөктөрдүн чоң сынактары бар эле. 17 Гилат Иордандын аркы өйүзүндө жашап калды, Дан эмне үчүн кемелерде калды? Ашыр деңиз жээгинде жашап, өзүнүн жаракаларында жашап калды. 18 Забулун менен Напталы талаанын бийик жерлеринде өз өмүрүн тобокелге салган эл эле. 19 Падышалар келип, салгылашышты, андан кийин Канаан падышалары менен Мегидо сууларынын жанындагы Таанахта салгылашышты, бирок алар акчага ээ болушкан жок. 20 Алар асмандан салгылашышты, жылдыздар өз багыттары боюнча Сисрага каршы салгылашышты. 21 Аларды Кишон дарыясы, байыркы дарыя, Кишон дарыясы агызып кетти. Оо, жаным, сен күчтү тебелеп-тепсеп салдың. 22 Ошондо аттардын туяктары алардын күчтүүлөрүнүн чапкылоосунан сынып калды. 23 «Мерозду каргагыла, – деди Теңирдин периштеси, – анын тургундарын катуу каргагыла, анткени алар Теңирге жардамга келишкен жок, Теңирге күчтүүлөргө каршы жардамга келишкен жок». 24 Кейнилик Хебердин аялы Жаел аялдардан да баталуу болсун, чатырдагы аялдардан да баталуу болсун. 25 Ал суу сурады, ал ага сүт берди, ал эми ал атактуулардын табагына май алып келди. 26 Ал колун мыкка, оң колун устанын балкасына койду, анан балка менен Сисераны уруп, башын кесип салды, чыкыйларын тешип, сайып жиберди. 27 Ал анын бутуна жыгылып, жатты, анын бутуна жыгылып, кулап түштү, ал кайсы жерге жыгылып, ошол жерде өлдү. 28 Сисеранын энеси терезеден карап, торчодон: «Анын арабасы эмнеге мынча кечигип жатат? Анын майдан арабаларынын дөңгөлөктөрү эмнеге кечигип жатат?» – деп кыйкырды. 29 Акылдуу айымдар ага жооп беришти, ооба, ал өзүнө жооп кайтарды, 30 Алар шашылыш эмеспи? Алар олжону бөлүшүп алышпады беле? Ар бир адамга бирден же экиден кыз, Сисрага ар кандай түстөгү олжо, ар кандай түстөгү саймаланган олжо, эки жагынан тең ар кандай түстөгү саймаланган олжо, олжону алгандардын мойнуна жабыштырышты. 31 Оо, Теңир, бардык душмандарың жок болсун, бирок Аны сүйгөндөр Анын күчү менен жаркыраган күн сыяктуу болсун. Ошентип, жер кырк жыл тынчтыкта болду.
Комментарий Дебора, Барак жана Жаел жөнүндөгү окуя Бийлер китебинин 4 жана 5-бөлүмдөрүндө кездешет Израилдин чет элдик эзүүдөн эң таң калыштуу куткарылышынын бирин баяндайт. Ал Кудайдын эгедерлигин, кайраттуу лидерлигин жана Кудайдын Өз максаттарын ишке ашыруу үчүн күтүлбөгөн куралдарды кантип колдоноорун баса белгилейт.
3
Дебора, Барак жана Жаел
1-бөлүк: Аяттар боюнча бөлүп кароо Бийлер 4-бөлүм: Куткарылуу жөнүндөгү баян 1–3-аяттар: Ысрайылдын күнөөсү жана ырайымсыз эзүүсү Эхуд деген бий каза болгондон кийин, ысрайылдыктар кайрадан Теңирдин көз алдында жаман иштерди кылышат. Натыйжада, Кудай аларды Хазордо бийлик кылган Канаан падышасы Жабиндин колуна салып берет, анын аскер башчысы Сисера . Сисера 900 темир арабадан турган күчтүү аскер күчүн колдонуп , ысрайылдыктарды жыйырма жыл бою катуу эзет . Ысрайыл уулдары Теңирден жардам сурап жалбарышат. 4–9-аяттар: Дебора менен Барактын чакырыгы Лапидоттун аялы жана пайгамбар аял Дебора ушул учурда Ысрайылды соттоп жатат, ал Деборанын пальма дарагынын түбүндө отурат. Ал Абынаамдын уулу Баракты чакыртып , Кудайдын буйругун жеткирет: ал Напталы менен Забулундун 10 000 адамын Табор тоосуна алып барсын, ал эми Кудай Сисераны жана анын майдан арабаларын Кишон дарыясына алып барат. Барак шарттуу түрдө: «Эгер сен мени менен барсаң, мен барам, эгер сен мени менен барбасаң, анда барбайм», - деп жооп берет . Дебора барууга макул болот, бирок бул сапар ага жеке даңк алып келбей турганын , анткени Теңир Сисераны аялдын колуна сатарын пайгамбарлык кылат. 10–16-аяттар: Табор тоосундагы жана Кишондогу салгылашуу Барак Забулун менен Нафталини Кадешке чакырып, 10 000 адамды чогултат, анын жанында Дебора да бар. Сисера муну укканда, 900 темир арабасын жана бардык аскерлерин Кишон дарыясына чогултат. Дебора Баракка туруп: «Теңир сенин алдыңда бараткан эмеспи?» — деп айтат. Барак өз адамдарын тоодон ылдый түшүрөт, ошондо Теңир Сисераны жана анын аскерлерин башаламандыкка салат . Сисеранын аскерлери кылычтын мизинен толугу менен кыйратылып, бир да адам тирүү калбайт, ал эми Сисера арабасын таштап, жөө качып кетет. 17–22-аяттар: Жаел жана Сисеранын жеңилиши Жаелдин чатырына качып барат , анткени Жабиндин падышалык үйү менен Хебердин үйбүлөсүнүн ортосунда тынчтык бар болчу. Жаел аны тосуп алуу үчүн чыгып, аны үйгө чакырып, жаап коёт. Сисера суу сурайт; анын ордуна, ал ага мырзалардын табагындагы май (бышырылган сүт) берет . Чарчап, ишенген Сисера катуу уктап калат. Жаел колуна чатырдын мыгын (казыгын) жана балканы алып , акырын ага жакындап, мык менен анын чыкыйларынан жерге сайып, аны ошол замат өлтүрөт. Барак кууп жеткенде, Жаел ага өлгөн душмандын кол башчысын көрсөтүп, Деборанын пайгамбарлыгын аткарат. 23–24-аяттар: Жабин падышанын баскынчылыгы Ошол күнү Кудай Канаан падышасы Жабинди Ысрайыл уулдарына багындырып берет, ошондо Ысрайылдын колу ийгиликке жетип, ал жок болгонго чейин ага каршы турат. Бийлер 5-бөлүм: Дебора менен Барактын ыры 1–5-аяттар: Теңирге даңк Дебора менен Барак Израилдин ыктыярдуу жетекчилери жана ыктыярдуу эли үчүн Кудайды даңазалап, жеңиш ырын ырдашат. Алар Кудайдын Сеир менен Эдомдон чыккандагы улуу, жер титиреткен катышуусун эстешет.
4
Дебора, Барак жана Жаел
6–11-аяттар: Ысрайылдын кыйрашы адилеттүүлүккө айланды Бул ыр жолдор ээн калган жана айылдыктар жашынып жүргөн эзүүнүн караңгы күндөрүн эске салат, ал кезде Дебора "Ысрайылдын энеси" болуп чыкканга чейин . Ал башкаруучуларды, сотторду жана суу ичүүчү жайларга чогулган жөнөкөй шаардыктарды Теңирдин адил иштерин жана куткаруу иштерин айтып берүүгө чакырат. 12–18-аяттар: Даяр уруулар жана ыраазы уруулар Баракка туткундарды туткунга алып баруу боюнча салтанаттуу чакырык айтылат. Ырда кайсы уруулар — Эпрайым, Бенжемин, Махир, Забулун, Исахар жана Напталы — ыктыярдуу түрдө келгени баяндалат жана кой короолорунда же жээктеги жерлеринде калган Рубейин, Дан жана Ашыр сыяктууларды катуу айыптайт . 19–23-аяттар: Космостук салгылашуу жана Мероздун каргышы Канаан падышалары согушкан, бирок «жылдыздар өз багыттары менен Сисерага каршы салгылашкан» (бул Кудайдын кийлигишүүсүн, кыязы, нөшөрлөгөн жамгырдын Кишон дарыясын селге айландырып, темир арабаларды кыймылсыз калтырганын билдирет). Байыркы Кишон дарыясы душманды агызып кеткен. Мероз шаарына катуу каргыш айтылган, анткени алар «күчтүүлөргө каршы Теңирге жардамга» келишкен эмес. 24–27-аяттар: Жаелдин эрдигин даңктоо чатырда «аялдардын үстүнөн бата алган» катары даңазаланат . Ырда анын чечкиндүү аракети — балканы алып, мык менен Сисеранын башына сайылып, ал Сисеранын бутуна жыгылып, каза болгону — ачык сүрөттөлөт. 28–30-аяттар: Сисеранын энесинин ирониясы Сисеранын апасы торчо терезеден карап, уулунун арабасы эмнеге мынчалык жай кайтып келе жатканын тынчсызданып ойлонгондо, драмалык, ирониялуу видеотасма башталат. Анын акылдуу айымдары аны Сисеранын өлгөнүн билбей туруп, жөн гана олжолорду – туткундарды жана бай саймаларды – бөлүштүрүп жатканы менен сооротот. 31-аят: Жыйынтыктоочу тиленүү Ыр күчтүү тиленүү менен аяктайт: «Оо, Теңир, бардык душмандарың жок болсун, ал эми Аны сүйгөндөр Анын күчү менен жаркыраган күн сыяктуу болсун». Бул жеңиштен кийин жер кырк жыл бою тынчтыкта болот .
2-бөлүк: Негизги сабактар жана жашоодо колдонулушу Кудай күтүлбөгөн жана кадимки нерселерди колдонот: Куткарылуу салттуу империялык армия аркылуу эмес, жөнөкөй аял (Жаел) үй чатырынын казыгы жана балкасын колдонуп, Кудайдын жөнөкөй шаймандарды өзгөчө максаттарда колдонуудан ырахат алаарын көрсөтүп, элиталык куралдар менен келген. Руханий бейтараптуулуктун жана өзүнө өзү ишенүүнүн коркунучу: Деборанын ырында үйдө калган уруулар (Рубен жана Дан сыяктуу) катуу сынга алынып, жардам берүүдөн баш тартканы үчүн Мерозго каргыш айтылат. Адеп-ахлактык кризис учурунда руханий нейтралитет каршылык катары каралат; ишенгендер көрүүчү катары ыңгайлуу абалда болуунун ордуна, активдүү катышууга чакырылат. Өнөктөштүктүн жана дем берүүнүн күчү: Барак руханий негизге муктаждыгын түшүнүп, Деборадан аны менен согушка коштоп барууну суранган. Кудай көп учурда биздин руханий
5
Дебора, Барак жана Жаел
жана практикалык жеңиштерибизди обочолонгон индивидуализмдин ордуна коомчулуктун, өз ара жоопкерчиликтин жана кудайга жаккан өнөктөштүктүн айланасында жаратат. Даңкты Кудайга кайтаруу: Дебора менен Барак чоң аскердик ийгиликтерге жеткенден кийин дароо эле өздөрүнүн тактикалык жөндөмдүүлүктөрү менен мактанышкан жок; тескерисинче, алар бардык даңкты, тарыхый күчтү жана жеңишти Теңирге таандык кылып сыйынуу ырын ырдашты. Жеке же кесиптик жеңиш мезгилдеринде, атайылап мактоо жана момундук биздин күчүбүздүн чыныгы булагына көңүлүбүздү топтоого жардам берет.
6