سامری باش ١٠: ٢٥-٣٧لوقا یاساناسێک هەستا و تاقیکردەوە و گوتی» :مامۆستا ،چی بکەم بۆ ئەوەی ژیانی هەتاهەتایی بە میرات بگرم؟« 25 پێی گوت » :لە یاساکەدا چی نووسراوە؟ چۆن دەخوێنیتەوە؟ 26 ئەویش وەڵمی دایەوە» :یەزدانی پەروەردگارت بە هەموو دڵ و بە هەموو گیان و بە هەموو هێز و هەموو بیرکردنەوەت 27 .خۆش بوێت .و دراوسێکەت وەک خۆت ئینجا پێی گوت » :تۆ وەڵمی ڕاستت دایەوە ،ئەمە بکە و دەژیت28 «. بەڵم ئەویش ویستی خۆی ڕاستگۆ بکات ،بە عیسای گوت» :دراوسێکەم کێیە؟« 29 عیسا وەڵمی دایەوە » :پیاوێک لە ئۆرشەلیمەوە بۆ ئەریحا دابەزی و کەوتە نێو دزەکانەوە ،کە جلەکانی لێسەندەوە و 30 ».برینداریان کرد و ڕۆیشتن و نیوە مردوویان بەجێهێشت .بەڕێکەوت کاهینێک بەو ڕێگایەدا هاتە خوارەوە ،کە بینی و بەو لیەدا تێپەڕی 31 .بە هەمان شێوە لێڤییەک کە لە شوێنەکە بوو ،هات و سەیری کرد و بەو لیەدا تێپەڕی 32 .بەڵم سامرییەک کە دەڕۆیشت ،گەیشتە ئەو شوێنەی کە لێی بوو ،کاتێک بینی بەزەیی پێیدا هاتەوە 33 .چووە لی و برینەکانی بەستەوە و ڕۆن و شەرابی تێدا ڕشت و لەسەر ئاژەڵەکەی دانا و هێنایان بۆ میوانخانە و ئاگاداری بوو 34 سبەی کە ڕۆیشت ،دوو پارەی دەرهێنا و دایە دەست سوپای و پێی گوت» :ئاگاداربە .هەرچی زیاتر خەرج بکەیت ،کاتێک 35 .دێمەوە ،دەیدەمەوە پێت وایە کام لەم سێ کەسە دراوسێی ئەو کەسە بوو کە کەوتە نێو دزەکانەوە؟ 36 ئینجا گوتی» :ئەو کەسەی بەزەیی پێیدا بێتەوە «.ئینجا عیسا پێی گوت » :بڕۆ و تۆش بە هەمان شێوە بکە37 «. چیرۆکی سامرییە باشەکە )لووقا (٣٧-٢٥ :١٠یەکێکە لە بەناوبانگترین مەتەڵەکانی عیسا .شرۆڤەیەکی قووڵ لەسەر خۆشەویستی ڕاستەقینە و میهرەبانی و بەڕاستی مانای دراوسێ بوون دەخاتە ڕوو .لێرەدا بەیت بە بەیت دابەشکردنێک دەخەینەڕوو کە .گێڕانەوەکە کورت دەکاتەوە ،دواتر وانە سەرەکییەکان و بەکارهێنانی پراکتیکی
ئایەت بە ئایەت دابەشبوون تاقیکردنەوەی پارێزەر و فەرمانە گەورەکان — ١٠: ٢٥-٢٨لوقا پارێزەرێک )زانای یاسای موسا( هەڵدەستێت بۆ تاقیکردنەوەی عیسا ،پرسیاری ئەوە دەکات کە دەبێت چی بکات بۆ ٢٥:ئایەت .ئەوەی ژیانی هەتاهەتایی بە میرات بگرێت
1
سامری باش
عیسا وەڵمی دەداتەوە بە گەڕاندنەوەی پرسیارەکە بۆ کتێبە پیرۆزەکان ،پرسیار لە پارێزەرەکە دەکات کە چۆن یاسا ٢٦:ئایەت .دەخوێنێتەوە پارێزەر بە وردی وەڵم دەداتەوە ،یاساکە کورت دەکاتەوە بۆ دوو بنەمای سەرەکی :خۆشویستنی خودا بە هەموو دڵ و ٢٧:ئایەت .ڕۆح و هێز و عەقڵ و خۆشویستنی دراوسێ وەک خۆت )ئاماژە بە دووبارەکردنەوەی دووبارە ٥ :٦و لێڤیات (١٨ :١٩ .عیسا دەستخۆشی لە وەڵمەکەی دەکات ،پێی دەڵێت کە ئەنجامدانی ئەم کارە ژیان دەهێنێت ٢٨:ئایەت هاندەر و تەماشاکەرانی چاوەڕواننەکراو — ١٠:٢٩-٣٢لوقا "پارێزەر بە هەوڵی پاساودانی خۆی یان سنووردارکردنی مەودای ئەرکەکەی دەپرسێت "وە دراوسێی من کێیە؟ ٢٩:ئایەت عیسا دەست بە مەتەڵەکە دەکات .پیاوێک کە بە ڕێگای بەرز و مەترسیدار لە قودسەوە بۆ ئەریحا دەڕوات ،دەبێتە ٣٠:ئایەت .قوربانی دزەکان .جلەکانی لێدەسەننەوە و بە توندی لێی دەدەن و بە نیوە مردوویی بەجێی دەهێڵن قەشەیەک بە هەمان ڕێگادا دێتە خوارەوە .بە بینینی پیاوە بریندارەکە ،دەپەڕێتەوە بۆ لی بەرامبەر و بەردەوام دەبێت ٣١:ئایەت .لە ڕۆیشتن دواتر لێڤییەک )یاریدەدەرێکی پەرستگا( دێت .سەیری پیاوە بریندارەکە دەکات ،بەڵم وەک قەشە ،دەپەڕێتەوە بۆ ٣٢:ئایەت .ئەودیو و بەلیدا تێدەپەڕێت سامرییە بەزەییدارەکە — ١٠:٣٣-٣٥لوقا سامرییەک -ئەندامێکی گروپێک کە زۆرێک لە جولەکەکانی ئەو سەردەمە بە قووڵی سووکایەتییان پێدەکرا و لێیان ٣٣:ئایەت .دوور دەخرایەوە -بە ڕێگاکەدا دێتە خوارەوە .بە بینینی پیاوە بریندارەکە هەست بە بەزەیی قووڵ دەکات سامرییەکە ڕاستەوخۆ دەچێتە لی پیاوەکە و برینەکانی دەبەستێتەوە و بە ڕۆن و شەراب چارەسەری دەکات ٣٤:ئایەت )چارەسەرە دەرمانییە باوەکانی ئەو سەردەمە( و دەیخاتە سەر ئاژەڵەکەی خۆی و دەیخاتە میوانخانەیەک و بە درێژایی شەو .چاودێری دەکات ڕۆژی دواتر سامرییەکە دوو پێنس )دیناری( دەدات بە خاوەن میوانخانەکە بۆ ئەوەی چاودێری زیاتری بۆ دابین ٣٥:ئایەت .بکات ،بەڵێنی گەڕانەوە و هەر خەرجیەکی زیادە دەدات ئەنجامە پراکتیکییەکە — ١٠:٣٦-٣٧لوقا عیسا پرسیارە سەرەتاییەکە دەگۆڕێت ،لە پارێزەرەکە دەپرسێت کام لە سێ گەشتیارەکە وەک دراوسێی قوربانییەکە ٣٦:ئایەت .مامەڵەی کردووە کە نەیتوانی خۆی بهێنێت بۆ ئەوەی بڵێت "سامری" ،پارێزەرەکە وەڵمی دەداتەوە" :ئەو کەسەی بەزەیی پێی ٣٧:ئایەت " .بەخشی" .عیسا فەرمانی پێدەکات " :بڕۆ و تۆش بە هەمان شێوە بکە
وانە سەرەکییەکان و بەکارهێنانی ژیان دووبارە پێناسەکردنەوەی "دراوسێ" :دراوسێ بوون بە سنوورە جوگرافی و نەتەوەیی و کۆمەڵیەتییەکان پێناسە ناکرێت ،بەڵکو .بە ئامادەیی بۆ نیشاندانی خۆشەویستی و میهرەبانی بۆ هەر کەسێک کە پێویست بێت بەزەیی بەسەر نەریتدا :مەعریفەی ئایینی یان پێگەی کۆمەڵیەتی بەبێ خۆشەویستی چالک واتای کەم .هەردوو قەشە و لێڤی .پاکی یان ئاسانکاری ئایینییان پاراست لەسەر حیسابی هاوسۆزی مرۆڤ خۆشەویستی ئاڕاستەکراوی کردار :خۆشەویستی ڕاستەقینە پێویستی بە کردارێکی پراکتیکی و تێچووی زۆری دەوێت .سامریەکە .کات و سەرچاوە و سەلمەتی و ئاسوودەیی کەسی خۆی کردە قوربانی بۆ گەڕاندنەوەی کەسێکی نامۆ زاڵبوون بەسەر پێشوەختە زانینەکان :زۆرجار یارمەتی و چاکە لە سەرچاوەی چاوەڕواننەکراوەوە دێت .مەسەلەکە تەحەدای ئێمە .دەکات کە لە لیەنگری کۆمەڵیەتییەوە بڕوانین و مرۆڤایەتی لە هەموو کەسێکدا ببینین
پاشخانی مێژوویی نێوان جولەکەکان و سامریەکان دوژمنایەتی نێوان جولەکەکان و سامریەکان لە سەدەی یەکەمدا تەنیا ڕکابەرییەکی کۆمەڵیەتی سووک نەبوو؛ دابەشبوونێکی قووڵ .چەسپاوە و چەندین سەدە بوو کە ڕەگ و ڕیشەی لە نەتەوە و سیاسەت و بیروباوەڕە سەرەکییە ئایینییەکاندا هەبوو
2
سامری باش
١٠دا تووشی شۆک بوون کاتێک گوێیان لە سامرییەک بوو کە وەک بۆ ئەوەی بە تەواوی تێبگەین کە بۆچی بینەرانی عیسا لە لوقا .پاڵەوانی چیرۆکەکە لە چوارچێوەیەکدا دانراوە ،یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی تێبگەین کە ئەم شەڕە چۆن پەرەی سەندووە
دابەشبوونی مێژوویی :سەرچاوەی دابەشبوو 1. فەتحکردنی ئاشوورییەکان ) ٧٢٢پێش زایین( :کاتێک ئیمپراتۆریەتی ئاشووری شانشینی باکووری ئیسرائیل )سامریا(ی .داگیرکرد ،زۆرێک لە ئیسرائیلییەکانیان دیپۆرتکردەوە و گەلنی بیانییان بۆ ناوچەکە نیشتەجێکردەوە ڕەچەڵەکی تێکەڵو :نەوەی ئەو کەسانەی کە لەگەڵ دانیشتوانی بیانیدا هاوسەرگیریان کردووە .لە کاتێکدا سامریەکان پێیان وابوو کە ئەوان نەوەی ڕاستەقینە و بێ پچڕانی هۆزەکانی باکوورن )ئەفرایم و مەنەشە( ،جولەکەکان وەک "ڕەگەزێکی تێکەڵو" یان .نیوە خوێنێکی گەندەڵ سەیریان دەکرد کە هەم سازشیان لە پاکی نەتەوەیی و هەم پەرستنی دڵسۆز کردووە
ئاوەدانکردنەوەی پەرستگا و ممالنێی سیاسی 2. دژایەتی عەزرا و نەحەمیای )سەدەی پێنجەمی پێش زایین( :کاتێک کە دەربەدەری جولەکە لە بابلەوە گەڕانەوە بۆ ئاوەدانکردنەوەی قودس و پەرستگای دووەم ،سامریەکان پێشنیاریان کرد کە بەشداری پڕۆژەکە بکەن .سەرکردەکانی جولەکەکان .یارمەتییەکانیان ڕەتکردەوە و بە سازشکاری ئایینییان دەزانی تۆڵەسەندنەوە :لە بەرامبەردا سەرکردەکانی سامری چالکانە لۆبییان بۆ حکومەتی فارس کرد بۆ دواخستن و پەکخستنی .ئاوەدانکردنەوەی قودس .ئەمەش تاڵیی سیاسی بەردەوامی دروست کرد
دابەشبوونی ئایینی :چیای گەریزیم بەرامبەر چیای سیۆن 3- شوێنە کێبڕکێکارەکانی پەرستن :لەلیەن قودسەوە ڕەتکرانەوە ،سامریەکان پەرستگایەکی تایبەت بە خۆیان لەسەر چیای گەریزیم .لە نزیک شەخێم دروستکرد و ئیدیعایان کرد کە ئەو پیرۆزگایە ڕاستەقینەیە کە موسا دیاریی کردووە ،کتێبی پیرۆز کەمێک جیاواز :سامریەکان تەنها پێنج کتێبی سامرییان )پێنج کتێبی یەکەمی موسا( وەک کتێبی پیرۆز قبوڵ دەکرد .پێغەمبەرانی عیبری و نووسراوەکان و نەریتی قودسیان ڕەتکردەوە وێرانکردنی پەرستگای سامریەکان ) ١١٠پێش زایین( :گرژییەکان لە سەردەمی هاسمۆنیەکاندا گەیشتە خاڵی کوڵن کاتێک یۆحەنا هیرکانۆس سەرۆکی کاهینی جولەکەکان هێرشی کردە سەر سامریا و پەرستگای سامریەکانی لە چیای گەریزیم وێران .کرد .ئەم لەناوچوونە نەوەکانی ناڕەزایی قووڵی یەکتری چەسپاند
واقیعی سەدەی یەکەم لە سەردەمی وەزارەتی عیسادا 4.
:تا سەردەمی پەیمانی نوێ ،دابەشبوون کاریگەری لەسەر ژیانی ڕۆژانە هەبوو
دوورکەوتنەوە و مەودای کۆمەڵیەتی :گەشتیارانی جولەکە کە لە نێوان جەلیل و جولەکەدا گەشتیان دەکرد ،زۆرجار بە تایبەتی .بۆ ئەوەی پێیان لە خاکی سامریەکاندا نەنێژن ،بە دۆڵی ڕووباری ئوردندا لیەکیان دەگرت قسە زلەکانی کولتووری :ناونانی جولەکەیەک بە "سامری" سووکایەتییەکی قورس بوو ،هاوتایە لەگەڵ ناونانی زاهید یان لدەر ٤٨).دا دیارە ٨:وەک لە یۆحەنا( ڕووداوەکانی پیسبوون :بەپێی گێڕانەوەی مێژوویی فلڤیۆس یۆسێفۆس ،لە دەوروبەری سەردەمی گەنجی عیسا ،کۆمەڵێک .سامری لە کاتی جەژنی پەسحدا بە نهێنی ئێسکی مرۆڤیان لەناو پەرستگای قودس بڵوکردەوە بۆ ئەوەی پیس بکەن
بۆچی ئەم کۆنتێکستە مەتەڵەکە گەورەتر دەکات
چاوەڕوانی هێڵی سنووری دەکرد ١٠:٢٩،کاتێک پارێزەرەکە پرسیاری کرد "وە دراوسێی من کێیە؟" لە لوقا.پشتڕاستکردنەوەیەک کە "دراوسێ" تەنها بۆ هاوهاووڵتییە جولەکە پابەندەکانی یاسا دەگرێتەوە
3
سامری باش
:کاتێک عیسا سامرییەکەی خستە ناو گێڕانەوەکە .فاکتەری شۆکی پاڵەوان :گوێگران چاوەڕوانی سێ کەسی گێڕانەوەیان دەکرد کە قەشە ،لێڤی و کەسی ئاسایی ئیسرائیلی تێدابوو .دانانی سامرییەکی سووکایەتی پێکراو لە شوێنی سێیەمدا چاوەڕوانییە کولتوورییەکانیان بە تەواوی شکاند .پێچەوانەکردنەوەی داینامیکی :جوولەکە بریندارەکە دەبوو بۆ ژیانی خۆی پشت بە دوژمنە سوێندخواردووەکەی ببەستێت پێناسەکردنەوەی خۆشەویستی دراوسێ :عیسا سەلماندی کە ڕەحمەتی چاوپۆشی لە کینەی مێژوویی و پێشوەختەیی و سنوورە کۆمەڵیەتییەکان دەکات .دراوسێیەتی ڕاستەقینە لە ڕێگەی کردەوەی بەزەییدارانە بۆ هەر کەسێک کە پێویستی پێی بێت ،بەبێ .گوێدانە پاشخانێک ،نیشان دەدرێت
سروشتی ڕادیکاڵنەی ڕەحاەتی ئیلهی بەرامبەر بە یاساگەرایی خۆ ڕەوا لە کاتێکدا کە مەسەلەی سامری باش زۆرجار وەک ڕێنمایییەکی ئەخلقی سەبارەت بە میهرەبانی دەخوێندرێتەوە ،بەڵم قووڵییە تیۆلۆژییە ناوەکییەکەی زۆر قووڵترە .یەکێک لە دیارترین بابەتەکانی تیۆلۆژی لەم بڕگەیەدا سروشتی ڕادیکاڵنەی میهرەبانی .ئیلهی بەرامبەر بە یاساگەرایی خۆڕەوایەتیکردنە :لێرەدا پشکنینێک بۆ ئەم تەوەرە لە سێ ڕەهەنددا دەخەینەڕوو
خۆ پاساودانەوە بەرامبەر گۆڕینی دڵ 1.
:دیالۆگەکە بە مشتومڕێکی یاسایی و ئیلهیاتی دەست پێدەکات بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکات کە پارێزەرەکە پرسیاری کردووە "و کێ دراوسێی منە؟" چونکە ٢٩مەبەستی پارێزەر :ئایەت ویستی پاساو بۆ خۆی بهێنێتەوە" .ئەو بەدوای پێناسەیەکی یاسایی ورددا دەگەڕا کە ڕێگەی پێبدات سنوورێک لە دەوری" ئەرکەکانیدا بکێشێت -هێڵێک کە نیشانەی ئەوە بدات کە ئەرکەکەی لە کوێ کۆتایی دێت و لە کوێدا بتوانێت بە ئاسوودەیی واز لە .خۆشەویستی بهێنێت ممالنێی ئیلهیاتی :پارێزەر ڕاستودروستی وەک لیستی پشکنینی هێڵە سنوورییە یاساییەکان سەیر دەکرد .عیسا ڕاستودروستی .وەک مەرجێکی دڵ کە لە خۆشەویستی بێ مەرجدا خۆی دەرئەبڕێت ،دووبارە دادەڕێژێتەوە دژایەتی :خوداپەرستی ڕاستەقینە بەو شێوەیە ناپێورێت کە ئێمە چەندە بە تەسکییەوە ئەرکەکانمان پێناسە دەکەین ،بەڵکو بەو .شێوەیە بپێورێت کە چەندە بە فراوانی ڕەحمەتی خودا درێژ دەکەینەوە
وەهای پاکی ڕێوڕەسای بەبێ بەزەیی 2.
:بەشداریکردنی قەشە و لێڤی تیشک دەخاتە سەر هۆشدارییەکی ئیلهیاتی چارەنووسساز سەبارەت بە یەکەمایەتی ئایینی یاساکانی پاکی بەرامبەر بە بابەتە قورسەکان :بەپێی یاسای پەیمانی کۆن ،دەست لێدانی تەرمی مردوو قەشەیەک بە شێوەیەکی ڕێوڕەسمی پیس دەکرد )لێڤیەکان .(١ :٢١قوربانییەکە لە ڕێگاکەدا "نیوە مردووە" )لووقا .(٣٠:١٠ئەگەر قەشە یان لێڤییەکە .بوەستێت و بە مردوویی بیبینێت ،مەترسی پیسبوونی ڕێوڕەسمییان دەکرد ،ئەرکە ئاینییەکانیان دەبڕن و لە کۆمەڵگادا وەستاون ئەولەویەتی هەڵە :ئەوان سێبەری ڕێوڕەسمیان لە پێشینەی مادەی ئەخلقی دانا .عیسا بەردەوام لە سەرانسەری ئینجیلەکاندا فێری ئەوە دەکات کە خۆشەویستی ،میهرەبانی و ژیانی مرۆڤ جێگەی پرۆتۆکۆڵی ڕێوڕەسمی دەگرێتەوە )بۆ نموونە ،چاکبوونەوە لە ).ڕۆژی شەممەدا تێڕوانینی تیۆلۆژی :ئەو ئایینەی مرۆڤ لە ئازارەکانی مرۆڤ دابڕێت ،نەک ناچاری بکات بەرەو ئەو ئازارە ،شکست دەهێنێت لە .ڕەنگدانەوەی سیفەتی خودا
4
سامری باش
میهرەبانی وەک پێوەرێکی ڕاستەقینەی ئیاان 3. :عیسا تەواوی بنەمای پرسیاری سەرەتایی پارێزەرەکە دەگۆڕێت :عیسا وەڵمی دایەوە
پارێزەرەکە پرسیاری کرد؛
کام لەم سێ کەسە دراوسێی بوو؟ - )فۆکۆس :من چ جۆرە کەسێکم؟(
دراوسێی من کێیە؟ - )فۆکۆس :کێ شایستەی وەرگرتنی خۆشەویستی منە؟(
نیعاەتی چالک :ڕەحمەتی سامری تێچووی زۆری دەویست و مەترسیدار بوو و بێ مەرج بوو .لە ڕێگایەکی مەترسیداردا سەلمەتی خۆی خستە مەترسییەوە ،ڕۆن و شەرابی خۆی بەکارهێنا و وازی لە ماونتەکەی هێنا و پارەکەی خەرج کرد و بەڵێنیدا .بگەڕێتەوە بۆ ئەوەی پارەی زیاتر بدات تەنیا ) eleosبە یۆنانی hesed ،بە زمانی عیبری ( ڕەنگدانەوەی سروشتی خودا :لە لهووتگەرایی ئینجیلیدا ،بەزەیی هەستکردن بە هاوسۆزی نییە؛ بەزەیی پەیمانی و چالکە .سامرییەکە بوو بە وێنەی نیعمەتی خودا بە نیشاندانی نیعمەتی .بەدەستنەهێنراو بۆ کەسێک کە پێدەچێت بە دوژمنی بزانێت
لێکدانەوەی تەمثیمی مێژوویی )ڕوانگەی مەسیحی( بە درێژایی مێژووی کڵێسا ،ئیلهیناسانی سەرەتایی )وەک ئۆگستین ،ئۆریجین و کریسۆستۆم( هەروەها بابەتێکی قووڵی :مەسیحیناسییان بینی کە لە مەتەڵەکەدا چەسپاوە ڕێبوارە کەوتووەکە :مرۆڤایەتی کە ڕاستودروستی لێسەندراوەتەوە و بەهۆی گوناهەوە بریندار بووە ،لە ڕێگای جیهانێکی .کەوتوودا بە نیوە مردوو بەجێهێڵراوە قەشە و لێڤی :یاسا و سیستەمی قوربانیدان ،کە دەیتوانی چاودێری کەوتنی مرۆڤ بکات بەڵم هێزی چاککردنەوە یان .ڕزگارکردنی نەبوو سامری باش :عیسا مەسیح خۆی — لەلیەن دامەزراوە ئاینییەکانەوە سووکایەتی پێدەکرا ،ڕەتکرایەوە و وەک کەسێکی دەرەکی .سەیرکرا ،بەڵم ڕاستەوخۆ دەگەیشتە ئەو شوێنەی کە مرۆڤایەتی لە مردندایە .زەیت و شەراب و میوانخانە :نیعمەتی خودایی و ڕۆحی پیرۆز و کڵێسا وەک پیرۆزگایەک بۆ چاکبوونەوە تا دەگەڕێتەوە لە کاتێکدا کە کۆنتێکستی مێژوویی سەرەتایی وانەیەکی ئەخلقی و پەیماننامەییە ،ئەم تێڕوانینە مەسیحییە نەریتییە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە ئێمە تەنیا دەتوانین بەزەیی ڕیشەیی بۆ ئەوانی دیکە نیشان بدەین ،چونکە مەسیح بۆ یەکەمجار ڕەحمەتی ڕیشەیی بۆ .ئێمە نیشان دا کاتێک ئێمە لە ڕووی ڕۆحییەوە بێبەش بووین
5