ئەستێرەکان لە کتێبی پیرۆزدا کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
پێنج کتێبی پیرۆز ،خوداش دوو ڕووناکی گەورەی دروست کرد .ڕووناکی گەورەتر بۆ حوکمڕانی ڕۆژ ،ڕووناکی کەمتر بۆ فەرمانڕەوایی شەو ئەستێرەکانیشی دروست کرد .سەرەتای ژیان 1:16 ئینجا هێنایە دەرەوە و گوتی« :سەیری ئاسمان بکە و بە ئەستێرەکان بڵێ ئەگەر توانیت بیانژمێری ،پێی گوت« :نەوەکەت بەم ١٥: ٥شێوەیە دەبێت ».سەرەتای ژیان کە لە نیعمەتدا بەرەکەتت پێ دەبەخشم و لە زۆربووندا تۆوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان و وەک خۆڵ کە لەسەر کەناری ٢٢: ١٧دەریایە زۆر دەکەم .نەوەکەت دەبێتە خاوەنی دەروازەی دوژمنەکانی .سەرەتای ژیان من نەوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر دەکەم و هەموو ئەم وڵتانە دەدەم بە نەوەکانت .هەموو گەلنی سەر زەوی بە نەوەی ٢٦:٤تۆ بەرەکەتدار دەبن .سەرەتای ژیان خەونێکی دیکەی بینی و بۆ براکانی گێڕایەوە و گوتی« :ئەوەتا خەونێکی ترم بینیوە .خۆر و مانگ و یازدە ئەستێرە سڵویان بۆ ٣٧: ٩کردم .سەرەتای ژیان ئیبراهیم و ئیسحاق و ئیسرائیل ،خزمەتکارەکانت لەبیر بکە ،کە بە خودی خۆت سوێندت پێیان خوارد و پێت وتن« :من نەوەکانتان وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر دەکەم و هەموو ئەم خاکەی کە باسم کردووە دەیدەم بە نەوەکانتان و ئەوان بۆ هەمیشە بە میرات ٣٢: ١٣دەگرن ».دەرچوون من دەیبینم ،بەڵم ئێستا نا ،دەیبینم ،بەڵم لە نزیکەوە نا ،ئەستێرەیەک لە یاقوبەوە دێتە دەرەوە و چەقۆیەک لە ئیسرائیل هەڵدەستێت و ٢٤:١٧گۆشەکانی مۆئاب دەکوژێت و هەموو نەوەی شێت لەناو دەبات .ژمارەکان ١:١٠یەزدانی پەروەردگارتان زۆرتری کردوون و ئەمڕۆش وەک ئەستێرەکانی ئاسمانی زۆرن .دووبارەکردنەوەی دووبارە جا چاوەکانت بەرەو ئاسمان بەرز نەکەیتەوە و کاتێک خۆر و مانگ و ئەستێرەکان دەبینیت ،هەموو سوپای ئاسمان ،پاڵنێندرێن بۆ .ئەوەی بیانپەرستن و خزمەتیان بکەن ،کە یەزدانی پەروەردگارت بۆ هەموو گەلنی ژێر هەموو ئاسمان دابەشی کردووە ٤: ١٩دووبارەکردنەوەی دووبارە باوباپیرانت بە هەشت و دە کەسەوە چوونە خوارەوە بۆ میسر .ئێستاش یەزدانی پەروەردگارت تۆی کردووە بە ئەستێرەکانی ١٠:٢٢ئاسمان .دووبارەکردنەوەی کتێبی پیرۆز
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
ژمارەتان کەم دەبێتەوە ،لە کاتێکدا زۆر وەک ئەستێرەکانی ئاسمان بوون .چونکە گوێڕایەڵی دەنگی یەزدانی پەروەردگارت ٢٨:٦٢نەبوویت .دووبارەکردنەوەی دووبارە
مێژوو ٥:٢٠لە ئاسمانەوە شەڕیان کرد؛ ئەستێرەکان لە کۆرسەکانیاندا دژی سیسێرا شەڕیان کرد .دادوەرەکان بەڵم داود ژمارەی ئەوانی لە بیست ساڵن و کەمترەوە وەرنەگرت ،چونکە یەزدان وتی ئیسرائیل وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زیاد دەکات .یەکەمی تەمەن 27:23 ٤:٢١بۆیە ئێمە لە کارەکەدا ماندوو بووین ،نیوەیان لە بەیانییەوە تا دەرکەوتنی ئەستێرەکان ڕمەکانیان بەدەستەوە بوو .نەحەمی هەروەها منداڵەکانیان وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر بوون و هێنایان بۆ ئەو خاکەی کە بەڵێنت بە باوباپیرانیان دابوو بچنە ٩:٢٣ژوورەوە بۆ ئەوەی خاوەندارێتی بکەن .نەحەمی با ئەستێرەکانی خەواڵوویی تاریک بن .با بەدوای ڕووناکیدا بگەڕێت ،بەڵم هیچی نەبێت؛ نە با بەرەبەیانی ڕۆژ ببینێت .ئەیوب ٣:٩ ٩:٧کە فەرمان بە خۆر دەکات و هەڵنایەت .و ئەستێرەکان مۆر دەکات .ئەیوب ٢٢: ١٢ئایا خودا لە بەرزایی بەهەشتدا نییە؟ و بڕوانە بەرزی ئەستێرەکان ،چەند بەرزن! ئەیوب ٢٥: ٥سەیرکە تا مانگ ،نادرەوشێتەوە .بەڵێ ،ئەستێرەکان لە چاوی ئەودا پاک نین .ئەیوب ٣٨: ٧کاتێک ئەستێرەکانی بەیانی پێکەوە گۆرانییان دەوت و هەموو کوڕەکانی خودا لە خۆشیدا هاواریان دەکرد؟ ئەیوب
هۆنراوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری ٨:٣-٤لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور ١٣٦: ٩مانگ و ئەستێرەکان بە شەو حوکمڕانی بکەن ،چونکە میهرەبانییەکەی بۆ هەتاهەتایە .زبور ١٤٧:٤ژمارەی ئەستێرەکان دەگێڕێتەوە؛ هەموویان بە ناوی خۆیانەوە بانگ دەکات .زبور ١٤٨:٣خۆر و مانگ ستایشی بکەن ،ئەی هەموو ئەستێرەکانی ڕووناکی ستایشی بکەن .زبور ١٢:٢لە کاتێکدا خۆر و ڕووناکی و مانگ و ئەستێرەکان تاریک نەبن و هەورەکانیش دوای باران نەگەڕێنەوە .بانگەواز
پێشبینی چونکە ئەستێرەکانی ئاسمان و ئەستێرەکانی ڕووناکی خۆیان نادەن ،خۆر لە دەرچوونیدا تاریک دەبێت و مانگ ڕووناکییەکەی ١٣: ١٠نادرەوشێنێتەوە .ئیشایا چونکە تۆ لە دڵتدا وتت« :بەرز دەبم بۆ ئاسمان ،تەختەکەم بەرز دەکەمەوە لە سەرووی ئەستێرەکانی خوداوە ،هەروەها لەسەر ١٤: ١٣چیای کۆبوونەوە ،لە لی باکوور دادەنیشێم .ئیشایا
2
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
تۆ لە زۆری ئامۆژگارییەکانتدا ماندوو بوویت .ئێستا با ئەستێرەناسەکان ،ئەستێرەبینەکان ،پێشبینیکەرانی مانگانە بوەستن و لەم ٤٧: ١٣شتانە ڕزگارت بکەن کە بەسەرتدا دێت .ئیشایا یەزدان ئەمە دەفەرموێت کە خۆر لە ڕۆژدا بۆ ڕووناکی و ڕێوڕەسمەکانی مانگ و ئەستێرەکان بۆ ڕووناکی لە شەودا ،کە دەریا ٣١:٣٥دابەش دەکات کاتێک شەپۆلەکانی هاوار دەکەن .یەزدانی سوپاسالر ناوی خۆیەتی .یەرمیا .کاتێک دەتکوژێنمەوە ،ئاسمان دادەپۆشم و ئەستێرەکانی تاریک دەکەم .خۆر بە هەورێک دادەپۆشم و مانگ ڕووناکی ناداتەوە ٣٢: ٧حەزەقێل ٨:١٠گەورە بوو ،تا سوپای ئاسمان .بەشێک لە سوپاکە و ئەستێرەکانی خستە خوارەوە و مۆرێکی لێدا .دانیال دانایان وەک درەوشاوەیی ئاسمان دەدرەوشێنەوە .ئەوانەش کە زۆر کەس وەک ئەستێرەکان بۆ هەمیشە و هەتا هەتایە بەرەو ١٢: ٣ڕاستودروستی دەگەڕێننەوە .دانیال .زەوی لەبەردەمیاندا دەلەرزێت؛ ئاسمانەکان دەلەرزن ،خۆر و مانگ تاریک دەبن و ئەستێرەکان درەوشاوەیی خۆیان دەکێشنەوە ٢:١٠یۆئێل ٣:١٥خۆر و مانگ تاریک دەبن و ئەستێرەکان درەوشاوەیی خۆیان دەکشێننەوە .یۆئێل بەدوای ئەو کەسەدا بگەڕێن کە حەوت ئەستێرە و ئۆریۆن دروست دەکات و سێبەری مردن دەکاتە بەیانی و ڕۆژ بە شەو تاریک ٥:٨دەکات ،ئاوی دەریا بانگ دەکات و دەیانڕژێنێتە سەر ڕووی زەوی :یەزدان ناوی خۆیەتی .ئامۆس بەڵم ئێوە چادرەکەی مۆلۆخ و کیون وێنەکانتان هەڵگرتووە ،ئەستێرەی خوداکەتان ،کە بۆ خۆتان دروستتان کردووە .ئامۆس ٥:٢٦ هەرچەندە خۆت وەک هەڵۆ بەرز بکەیتەوە و هێلنەکەت لە نێوان ئەستێرەکاندا دابنێیت ،لەوێ دەتخەمە خوارەوە ،یەزدان دەفەرموێت .عوبدیە 1:4 ٣:١٦تۆ بازرگانەکانت لە سەرووی ئەستێرەکانی ئاسمانەوە زۆرتر کردووە ،کرمی شێرپەنجە تاڵن دەکات و دەفڕێت .ناحوم
ئینجیل و کردەوەکانی پێغەمبەران وتی :کوا ئەو کەسەی لەدایک بووە پاشای جولەکەکان؟ چونکە ئەستێرەکەمان لە ڕۆژهەڵت بینی و هاتووین بۆ پەرستنی .پاشان هیرۆدس کە بە نهێنی بانگی داناکانی کرد ،بە پەرۆشەوە لێیان پرسی کە ئەستێرەکە لە چ کاتێکدا دەرکەوتووە .کە گوێیان لە پاشا بوو ،ڕۆیشتن .ئەو ئەستێرەیەی کە لە ڕۆژهەڵت بینییان ،پێشیان ڕۆیشت ،تا هات و لەسەر ئەو شوێنە وەستا کە منداڵە بچووکەکە ٢:٢ ،٧،٩،١٠لێی بوو .کاتێک ئەستێرەکەیان بینی ،بە خۆشییەکی زۆرەوە دڵخۆش بوون .مەتا یەکسەر دوای تەنگانە و ناخۆشی ئەو ڕۆژانە خۆر تاریک دەبێت و مانگ ڕووناکی ناداتەوە و ئەستێرەکان لە ئاسمانەوە دەکەونە ٢٤:٢٩خوارەوە و هێزی ئاسمانەکان دەلەرزن .مەتا ١٣:٢٥ئەستێرەکانی ئاسمان دەکەونە خوارەوە و هێزەکانی ئاسمان دەلەرزن .مارک لە خۆر و مانگ و ئەستێرەکاندا نیشانە دەبێت .و لەسەر زەوی ناڕەحەتی گەلن ،بە سەرلێشێواوی؛ دەریا و شەپۆلەکان کە دەژەنن؛ ٢١: ٢٥لوقا بەڵێ ،چادرەکەی مەلۆخ و ئەستێرەی خوداوەندەکەت ڕەمفانتان هەڵگرت ،کە بۆ پەرستنیان دروستتان کرد ،منیش دەتانبەم بۆ ٧:٤٣ئەودیوی بابل .کارەکانی پێغەمبەران
3
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
کاتێک نە خۆر و نە ئەستێرەکان لە زۆر ڕۆژدا دەرنەکەوتن و هیچ زریانێکی بچووک بەسەرماندا نەهات ،هەموو هیوایەک کە ٢٧:٢٠ڕزگارمان بوو ،دواتر برد .کارەکانی پێغەمبەران
نامەکان شکۆمەندییەکی خۆر هەیە ،شکۆمەندییەکی دیکەی مانگ و شکۆمەندییەکی دیکەی ئەستێرەکان ،چونکە ئەستێرەیەک لە ١٥:٤١شکۆمەندیدا لە ئەستێرەیەکی دیکە جیاوازە .یەکەمی کۆرنتیۆس هەربۆیە یەک کەس سەری هەڵدا و ئەویش وەک مردووێک بوو ،زۆر وەک ئەستێرەکانی ئاسمان و وەک خۆڵ و خۆڵ کە لە ١١: ١٢کەناری دەریادایە بێشومار .عیبرانییەکان هەروەها وشەیەکی پێشبینیکراوی دڵنیاترمان هەیە؛ ئەمەش باشە کە ئاگاداری ڕووناکییەک بن کە لە شوێنێکی تاریکدا ١: ١٩پەترۆس . ٢دەدرەوشێتەوە ،تا ڕۆژ بەیانی و ئەستێرەی ڕۆژ لە دڵتاندا هەڵدێت شەپۆلە تووڕەییەکانی دەریا ،کەفی خۆیان دەردەهێنن؛ ئەستێرە سەرگەردانەکان ،کە ڕەشایی تاریکی بۆ هەمیشە بۆیان تەرخان ١:١٣کراوە .یەهودا
وەحی حەوت ئەستێرەی لە دەستی ڕاستیدا بوو ،شمشێرێکی دوودەمی تیژ لە دەمی دەرچوو ،ڕووخساری وەک خۆر بوو کە بە هێزی خۆی دەدرەوشێتەوە .نهێنی ئەو حەوت ئەستێرەیەی کە لە دەستی ڕاستمدا بینیوتە و حەوت مۆمدانەکەی زێڕین .حەوت ئەستێرە ,20فریشتەی حەوت کڵێساکە ،ئەو حەوت چرادارەی کە بینیوتە حەوت کڵێساکە .پەخشانی 1:16 بۆ فریشتەی کڵێسای ئەفسوس بنووسە .ئەو حەوت ئەستێرەیەی لە دەستی ڕاستیدا گرتووە و لە ناوەڕاستی حەوت مۆمدانەکەی ٢:١زێڕیندا دەڕوات ،ئەمە دەفەرموێت .پەخشانی ٢:٢٨وە ئەستێرەی بەیانیەکەی پێ دەدەم .پەخشانی بۆ فریشتەی کڵێسای سەردێس بنووسە؛ ئەوەی حەوت ڕۆحی خودا و حەوت ئەستێرەی هەیە ،ئەمە دەفەرموێت .من کارەکانت ٣: ١دەزانم ،کە ناوێکت هەیە کە دەژیت و مردوویت .پەخشانی ئەستێرەکانی ئاسمان کەوتنە سەر زەوی ،وەک چۆن هەنجیرێک هەنجیرەکانی ناکاتی دەهەژێنێت ،کاتێک بەهۆی بایەکی بەهێزەوە ٦:١٣دەلەرزێت .پەخشانی فریشتەی سێیەمیش دەنگی دا و ئەستێرەیەکی گەورە لە ئاسمانەوە کەوتە خوارەوە ،وەک چرایەک دەسووتێت و کەوتە سەر بەشی سێیەمی ڕووبارەکان و کانیاوی ئاوەکان .ناوی ئەستێرەکەش پێی دەوترێت کرم ،بەشی سێیەمی ئاوەکانیش بوون بە کرم .زۆر کەسیش بەهۆی ئاوەکانەوە مردن ،چونکە تاڵ بوون .فریشتەی چوارەم دەنگی دا و بەشی سێیەمی خۆر و بەشی سێیەمی مانگ و سێیەمی ئەستێرەکان لێیدا .هەروەک چۆن بەشی سێهەمیان تاریک بوو و ڕۆژ بۆ یەک لەسەر سێی نەدرەوشایەوە و شەویش بە ٨:١٠ -١٢هەمان شێوە .پەخشانی ٩:١فریشتەی پێنجەم دەنگی دا و ئەستێرەیەکم بینی لە ئاسمانەوە کەوتە سەر زەوی ،کلیلی چاڵە بێ بنەکەی پێدرا .پەخشانی سەرسوڕهێنەرێکی گەورە لە ئاسمان دەرکەوت .ژنێک کە خۆر لەبەردا بوو ،مانگ لە ژێر پێیەکانیدا بوو ،تاجی دوانزە ئەستێرەی لەسەر سەری بوو .کلکی سێیەمی ئەستێرەکانی ئاسمانی ڕاکێشا و فڕێیدایە سەر زەوی ،ئەژدیهاکەش لەبەردەم ئەو ژنەی کە ١٢:١ ،٤ئامادەبوو منداڵەکەی بخوات ،وەستا و هەر کە منداڵەکەی لەدایک بوو بخوات .پەخشانی من عیسا فریشتەی خۆمم ناردووە بۆ ئەوەی لە کڵێساکاندا ئەم شتانەتان بۆ بدەم .من ڕەگ و نەوەی داود و ئەستێرەی گەشاوە و ٢٢: ١٦بەیانیم .پەخشانی
4
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
ئەپۆکریفا لە ڕۆژی چوارەمدا فەرمانت کرد خۆر بدرەوشێتەوە و مانگ ڕووناکی بکاتەوە و ئەستێرەکان ڕێک و پێک بن 2 .ئەسدراس 6:45 ڕووخساری ئەوانەی کە خۆبەدوورگرتنیان بەکارهێناوە ،لە سەرووی ئەستێرەکانەوە دەدرەوشێتەوە ،لە کاتێکدا ڕووخساری ئێمە لە تاریکی ڕەشتر دەبێت؟ 2ئەسدراس 7:55 یەکتر دەکوژن و کۆمەڵێک ئەستێرەی زۆر لەسەر زەوی دەکوژن ،ئەستێرەی خۆیان .خوێن لە شمشێرەوە تا سک دەبێت .بای بەهێز لە ڕۆژهەڵتەوە سەرهەڵدەدات و دەیکاتەوە .ئەو هەورەی کە بە تووڕەییەوە بەرزی کردەوە و ئەستێرەکە وروژێنرا بۆ ئەوەی ترس لە بای ڕۆژهەڵت و ڕۆژئاوا دروست بکات ،لەناو دەچێت .هەورە گەورە و بەهێزەکان پڕ دەبن لە تووڕەیی و ئەستێرە ،تا هەموو زەوی و ئەوانەی تێیدا نیشتەجێن بترسێنن .ئەستێرەیەکی ترسناک بەسەر هەموو شوێنێکی بەرز و دیاردا دەڕێژن .دێنە لی و گەمارۆی دەدەن ،ئەستێرە و هەموو تووڕەیییەک بەسەریدا دەڕێژن ،ئینجا تۆز و دوکەڵ بەرەو ئاسمان ،39-40،44دەڕژێن و هەموو ئەوانەی لە دەوروبەریدان گریانی لێدەکەن 2 .ئەسدراس 15:35 ئەستێرەکان بە قسەی ئەو دروست بوون و ژمارەیان دەزانێت 2 .ئەسدراس 16:56 ٧: ١٩بازنەی ساڵن ،و شوێنی ئەستێرەکان :حیکمەتی سلێمان چونکە لە خۆر جوانترە و لە سەرووی هەموویانەوە ڕیزبەندی ئەستێرەکانە :بە بەراورد لەگەڵ ڕووناکی ،لەبەردەمیدا ٧:٢٩دەدۆزرێتەوە .حیکمەتی سلێمان ،پاداشتی ماندووبوونەکانیان بە چاکەکاران بەخشی ،بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر ڕێنمایییان دەکرد ،لە ڕۆژدا بۆیان داپۆشراو بوو ١٠:١٧لە وەرزی شەودا ڕووناکی ئەستێرەکان بوو .حیکمەتی سلێمان بەڵم یان ئاگر ،یان با ،یان هەوای خێرا ،یان بازنەی ئەستێرەکان ،یان ئاوی توندوتیژ ،یان ڕووناکی ئاسمان ،بەو خوداوەندانە ١٣:٢دادەنرێت کە جیهان بەڕێوەدەبەن .حیکمەتی سلێمان هیچ هێزێکی ئاگرەکە ڕەنگە ڕووناکییان پێبدات :هەروەها بڵێسەی گەشاوەی ئەستێرەکان بەرگەی ڕووناککردنەوەی ئەو شەو ١٧:٥ترسناکە بگرێت .حیکمەتی سلێمان .جوانی ئاسمان ،شکۆمەندی ئەستێرەکان ،زینەیەک کە ڕووناکی دەبەخشێت لە بەرزترین شوێنەکانی پەروەردگار ٤٣: ٩ئیکلیسیاستیکۆس بۆیە بە سوێند دڵنیای کردەوە کە بە نەوەکانی گەلن بەرەکەتدار دەکات و وەک تۆزی زەوی زۆر دەکات و تۆوەکەی وەک .ئەستێرەکان بەرز دەکاتەوە و لە دەریایەکەوە بۆ دەریایەکی تر و لە ڕووبارەکەوە تا کۆتایی خاکەکە میراتیان پێدەبەخشێت ٤٤:٢١ئیکلیسیاستیکۆس ٥٠:٦وەک ئەستێرەی بەیانی لە ناوەڕاستی هەورێکدا بوو ،وەک مانگی پڕ بوو .ئیکلیسیاستیکۆس ئەستێرەکان لە کاتژمێرەکانیاندا دەدرەوشایەوە و دڵخۆش بوون ،کاتێک بانگیان دەکات دەڵێن« :ئێمە لێرەین ».بەم شێوەیەش بە ٣:٣٤دڵخۆشیەوە ڕووناکییان بۆ ئەو کەسە نیشان دا کە دروستیان کرد .باروخ ١:٦٠چونکە خۆر و مانگ و ئەستێرەکان ،ڕووناک بوون و نێردراون بۆ ئەنجامدانی فەرمانگەکانیان ،گوێڕایەڵن .نامەی یەرمیا ئەو کەسەی کە قسەت لەگەڵ کردووە و بەڵێنتان پێداوە ،کە تۆوەکانیان وەک ئەستێرەکانی ئاسمان و وەک خۆڵ و خۆڵێک کە لەسەر کەناری دەریا کەوتووە ،زۆر بکەن .نوێژی عەزاریا 1:13
5
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
ئەی ئەستێرەکانی ئاسمان ،ستایشی یەزدان بکەن ،بۆ هەمیشە ستایشی بکەن و لە سەرووی هەموو شتێکەوە بەرز بکەنەوە .نوێژی عەزاریا 1:41 وە ئەو پیاوە ،کە کەمێک بیری لەوە دەکردەوە کە دەتوانێت دەستی بگاتە ئەستێرەکانی ئاسمان ،هیچ مرۆڤێک نەیتوانی بەرگەی هەڵگرتنی بۆگەنە بەرگە نەگیراوەکەی بگرێت 2 .مەکابیەکان 9:10
حەنۆخ بینینەکەش بەم شێوەیە پیشانی دام :سەیرکە ،لە بینینەکەدا هەورەکان بانگهێشتی کردم و تەمێک بانگی کردم ،و ڕێڕەوی ئەستێرەکان و ڕەشەباکان خێرا و خێرایان کردم ،باکانی ناو بینینەکەش وایان لێکردم بفڕم و بەرزیان کردەوە و بەرەو ئاسمان هەڵیانگرتم .سەقفەکەی وەک ڕێڕەوی ئەستێرەکان و ڕەشەباکان بوو ،لە نێوانیاندا کەروبی ئاگرین هەبوون و ئاسمانیان وەک ئاو ١٤:ڕوون بوو .زەویەکەی لە ئاگر بوو ،لە سەرەوەی ڕەشەبا و ڕێڕەوی ئەستێرەکان و سەقفەکەی ئاگری بڵێسەدار بوو .حەنۆخ ٨، ١١، ١٧ شوێنی ڕووناکی و گەنجینەی ئەستێرەکان و ڕەشەبا و لە قووڵییەکانی کۆتاییدام بینی ،کەوان و تیر و چەقۆیەکی ئاگرین و ١٧:٣شمشێرێکی ئاگرین و هەموو ڕەشەباکانیان تێدا بوو .حەنۆخ بای ئاسمانم بینی کە دەسوڕێنەوە و دەوری خۆر و هەموو ئەستێرەکان دەهێننە ئاوابوونیان .لەوێ حەوت ئەستێرەم بینی وەک شاخێکی گەورەی سووتاو ،بۆ منیش کاتێک پرسیارم لەبارەیانەوە کرد ،فریشتەکە وتی :ئەم شوێنە کۆتایی ئاسمان و زەوییە :ئەمە بووەتە زیندانێک بۆ ئەستێرەکان و سوپای ئاسمان .ئەستێرەکانیش کە بەسەر ئاگرەکەدا دەسوڕێنەوە ،ئەوانەن کە لە سەرەتای ١٨: ٤، ١٢-١٤هەستانەوەیاندا فەرمانی یەزدانیان سەرپێچی کردووە ،چونکە لە کاتی دیاریکراودا دەرنەچوون .حەنۆخ لەوێ حەوت ئەستێرەی ئاسمانم بینی کە بەیەکەوە بەسترابووەوە ،وەک شاخێکی گەورە و بە ئاگر دەسووتێن .ئەمانە لە ژمارەی ئەستێرەکانی ئاسمانن کە فەرمانی یەزدانیان سەرپێچی کردووە و لێرە بەستراوەتەوە تا دە هەزار ساڵ ،ئەو کاتەی کە گوناهەکانیان ٢١: ٣،٦بەدوای خۆیدا هێناوە ،تەواو دەبن .حەنۆخ بینیم کە ئەستێرەکانی ئاسمان چۆن دێنە دەرەوە ،ئەو دەروازانەم ژمارد کە لێیەوە دەردەچن ،و هەموو دەرچەکانیان نووسی ،لە هەر ئەستێرەیەکی تاکەکەسی بە خۆی ،بەپێی ژمارە و ناوەکانیان ،ڕێڕەوەکانیان و پێگەی خۆیان ،و کات و مانگەکانیان ،وەک ئۆریێل ٣٣: ٣فریشتەی پیرۆز کە لەگەڵم بوو نیشانیدام .حەنۆخ لە ڕێگەی هەریەکێک لەم دەروازە بچووکانەدا ئەستێرەکانی ئاسمان تێدەپەڕن و ڕێڕەوی خۆیان بەرەو ڕۆژئاوا دەبڕن لەسەر ئەو ٣٦:٣ڕێگایەی کە پیشانیان دەدرێت .حەنۆخ .منیش ڕەشەبای تر و ئەستێرەکانی ئاسمانم بینی و بینیم کە چۆن هەموویانی بە ناوی خۆیانەوە بانگ کرد و گوێیان لێ گرت ٤٣: ١حەنۆخ هەروەها دیاردەیەکی تر کە سەبارەت بە ڕەشەباکان بینیم :چۆن هەندێک لە ئەستێرەکان سەرهەڵدەدەن و دەبنە ڕەشەبا و ناتوانن لە ٤٤: ١فۆرمە نوێیەکەیان جیاببنەوە .حەنۆخ ئەمانەش ئەوانەن کە حوکم لەسەر ئەستێرەکانی ئاسمان دەدەن و دەستیان بەرز دەکەنەوە بەرامبەر بە بەرزترین و لەسەر زەوی دادەنێن و لەسەری نیشتەجێن .هەموو کارەکانیان ناڕەوایی دەردەخەن ،دەسەڵتیان لەسەر دەوڵەمەندییەکانیان وەستاوە ،ئیمانیان بەو خوداوەندانەیە کە بە دەستیان دروستیان کردووە ،ئینکاری ناوی پەروەردگاری ڕۆحەکان دەکەن ،ماڵەکانی جەماعەتەکانیش ٤٦: ٧-٨گۆشەگیری دەکەن ،و ئەو دڵسۆزانە کە بە ناوی پەروەردگاری ڕۆحەکانەوە هەڵواسراوە .حەنۆخ بەڵێ ،پێش ئەوەی خۆر و نیشانەکان دروست ببن ،پێش ئەوەی ئەستێرەکانی ئاسمان دروست ببن ،ناوی لەبەردەم پەروەردگاری ٤٨:٣ڕۆحەکاندا ناونرا .حەنۆخ
6
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
ژوورەکانی باکان و چۆنێتی دابەشبوونی باکان و چۆنێتی کێشکردنیان و چۆن دەروازەکانی باکان حساب دەکرێن ،هەریەکەیان بەپێی هێزی با و هێزی ڕووناکی مانگ و بەپێی هێزی گونجاو ،و دابەشبوونی ئەستێرەکان بەپێی ناوەکانیان و چۆنێتی ٦٠:١٢دابەشبوونی هەموو دابەشبوونەکان .حەنۆخ وە لە ڕێگەی ئەو سوێندەوە ئەستێرەکان ڕێڕەوی خۆیان تەواو دەکەن ،وە بە ناوەکانیان بانگیان دەکات ،و لە ئەبەدەوە تا ئەبەد ٦٩:٢١وەڵمی دەدەنەوە .حەنۆخ هەموو نهێنییەکانی کۆتایی ئاسمانی نیشاندام و هەموو ژوورەکانی هەموو ئەستێرەکان و هەموو ڕووناکیەکان ،کە لەبەردەم ٧١:٤پیرۆزەکاندا لێیەوە دەردەچن .حەنۆخ وە شەش دەروازەم بینی کە خۆر تێیدا هەڵدێت ،و شەش دەروازە کە خۆر تێیدا ئاوا دەبێت و مانگ هەڵدێت و ئاوا دەبێت لەم دەروازانەدا ،و سەرکردەکانی ئەستێرەکان و ئەوانەی کە سەرکردایەتیان دەکەن :شەش لە ڕۆژهەڵت و شەش لە ڕۆژئاوا ،و هەموویان بە ڕیزبەندییەکی وردی هاوتا بەدوای یەکتردا دەڕۆن :هەروەها پەنجەرەیەکی زۆر لە لی ڕاست و چەپی ئەم ٧٢:٣دەروازانە .حەنۆخ ڕۆژ :مانگیش دەکەوێتە پشت ٣٠ڕۆژ هەموو ساڵێک دەگاتە ٦ساڵدا ٥وە زیادبوونی خۆر و ئەستێرەکان دەگاتە شەش ڕۆژ :لە ڕۆژ .وە خۆر و ئەستێرەکان هەموو ساڵەکان بە وردی دەهێننە ناوەوە ،بەجۆرێک کە ٣٠خۆر و ئەستێرەکانەوە تا ژمارەی ڕۆژدا ٣٦٤پێشڕەوی نەکەن یان پێگەی خۆیان بە یەک ڕۆژ دوا نەخەن تا ئەبەد؛ بەڵم ساڵەکان بە دادپەروەرییەکی تەواو لە ٧٤: ١١-١٢تەواو بکە .حەنۆخ سەرکردەکانی سەرانی هەزاران کە بەسەر هەموو دروستکراوەکان و بەسەر هەموو ئەستێرەکاندا دانراون ،پەیوەندییان بە چوار ڕۆژی نێوان کاتەکانەوە هەیە ،بەپێی حیسابی ساڵ لە پۆستەکەیان جیا ناکرێنەوە و ئەمانەش لە چوار ڕۆژەکەدا خزمەت دەکەن کە ٧٥: ١لە حیسابی ساڵدا حساب ناکرێت .حەنۆخ بۆ ئەو نیشانە و سەردەم و ساڵ و ڕۆژانەی فریشتە ئوریێل نیشانی دام ،کە پەروەردگاری شکۆمەندی بۆ هەمیشە بەسەر هەموو ڕووناکیەکانی ئاسمان و لە ئاسمان و جیهاندا داناوە ،بۆ ئەوەی لەسەر ڕووی ئاسمان حوکمڕانی بکەن و لەسەر زەوی ببینرێن و سەرکردە بن بۆ ڕۆژ و شەو ،واتە خۆر و مانگ و ئەستێرەکان و هەموو ئەو بوونەوەرە خزمەتکارانەی کە خۆیان دروست دەکەن ٧٥:٣شۆڕش لە هەموو گالیسکەکانی ئاسماندا .حەنۆخ سەبارەت بە دوانزە دەروازەی ئاسمان ،لە کۆتاییەکانی زەوی ،کە خۆر و مانگ و ئەستێرەکان و هەموو کارەکانی ئاسمان لە ڕۆژهەڵت و ڕۆژئاوا لێیەوە دەردەچن .پەنجەرەی زۆر لە لی چەپ و ڕاستیان کراوەن و پەنجەرەیەک لە وەرزی دیاریکراوی خۆیدا گەرمی بەرهەم دەهێنێت ،کە هاوتایە لەگەڵ ئەو دەرگایانەی کە ئەستێرەکان لێیەوە دێنە دەرەوە بەپێی ئەوەی فەرمانی پێکردوون و لەوێدا هاوتای ژمارەیان دانراون .وە گالیسکەم بینی لە ئاسمان ،لە جیهاندا ڕایاندەکرد ،لە سەرووی ئەو دەروازانەی کە ئەستێرەکان تێیدا دەسوڕێنەوە کە هەرگیز ئاوابوون .وە یەکێک لە هەموو ئەوانی تر گەورەترە و ئەوەش ئەوەیە کە ڕێڕەوی ٧٥: ٦-٩خۆی بە هەموو جیهاندا دەکات .حەنۆخ حەنۆخ 79 .ئێستاش کوڕم ،هەموو شتێکم نیشاندا و یاسای هەموو ئەستێرەکانی ئاسمان تەواو بوو 1 هەموو یاساکانی ئەمانە بۆ هەموو ڕۆژێک و هەموو وەرزەکانی حوکمڕانی و هەموو ساڵێک و دەرچوونی و ڕێزبەندییەکەی بۆ 2 .هەموو مانگێک و هەموو هەفتەیەک نیشان دام کەمبوونەوەی مانگ کە لە دەروازەی شەشەمدا ڕوودەدات ،چونکە لەم دەروازەی شەشەمدا ڕووناکییەکەی بەدی دێت و دوای 3 .ئەوە سەرەتای کەمبوونەوە هەیە ئەو کەمبوونەوەیەی کە لە یەکەم دەروازەدا لە وەرزی خۆیدا ڕوودەدات ،تا سەد و حەفتا و حەوت ڕۆژ تەواو دەبێت ،بەپێی 4 .هەفتە و بیست و پێنج هەفتە و دوو ڕۆژ حساب دەکرێت لە ماوەی یەک ماوەدا بە وردی پێنج ڕۆژ دەکەوێتە پشت خۆر و ڕیزبەندی ئەستێرەکانەوە و کاتێک ئەم شوێنەی کە دەیبینیت 5 .بەسەریدا تێپەڕیوە .وێنە و ڕەسمی هەموو ڕووناکییەک کە ئوریێلی فریشتەی سەرەکی کە سەرکردەکەیان نیشانی دام ،بەم شێوەیە 6
7
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
و لەو ڕۆژانەدا فریشتە ئوریێل وەڵمی دایەوە و پێی وتم :سەیرکە ،من هەموو شتێکم پیشاندایت ،حەنۆخ ،و هەموو شتێکم بۆت ،ئاشکرا کردووە کە ئەم خۆر و ئەم مانگە ببینیت و سەرکردەکانی ئەستێرەکانی ئاسمان و هەموو ئەوانەی کە دەیانگەڕێننەوە ٨٠:١ئەرک و کات و ڕۆشتنەکانیان ببینیت .حەنۆخ زۆرێک لە سەرۆکەکانی ئەستێرەکان ئەو ڕێبازە سەرپێچی دەکەن کە دیاری کراوە .ئەمانەش خولگە و ئەرکەکانیان دەگۆڕن و لە وەرزەکاندا دەرناکەون کە بۆیان دیاری کراوە .هەموو ڕیزبەندی ئەستێرەکان لە گوناهباران دەشاردرێنەوە ،بیرکردنەوەکانی سەر ٨٠: ٦-٧زەوی لەبارەیانەوە هەڵە دەبن ،لە هەموو ڕێگاکانیان دەگۆڕدرێن ،بەڵێ هەڵە دەبن و دەیانگرنە خودا .حەنۆخ خۆشبەختن هەموو ڕاستودروستەکان ،بەختەوەرن هەموو ئەوانەی کە بە ڕێگای ڕاستودروستیدا دەڕۆن و گوناهبار نین وەک گوناهباران ،لە حسابکردنی هەموو ڕۆژەکانیان کە خۆر بە ئاسماندا تێدەپەڕێت ،دەچنە ناو دەروازەکان و دەڕۆن لە دەروازەکان بۆ ماوەی سی ڕۆژ لەگەڵ سەری هەزاران لە ڕیزبەندی ئەستێرەکان ،لەگەڵ ئەو چوارەی کە لەیەکتردا جێگیرکراون کە چوار ٨٢:٤بەشەکانی ساڵ دابەش دەکەن ،کە ڕێبەرایەتییان دەکەن و لەگەڵیاندا دەچنە ژوورەوە ڕۆژان .حەنۆخ وە دەسەڵتی هەیە بەسەر شەو و ڕۆژ لە ئاسماندا بۆ ئەوەی ڕووناکی ڕووناکی بدات بە مرۆڤەکان--خۆر و مانگ و ئەستێرەکان و هەموو هێزەکانی ئاسمان کە لە گالیسکە بازنەییەکانیاندا دەسوڕێنەوە .وە ئەمانە ڕێزبەندی ئەستێرەکانن کە لە شوێنی خۆیان و لە ٨٢: ٨-٩وەرز و جەژن و مانگەکانیاندا دەنیشنەوە .حەنۆخ کاتێک چوومە خوارەوە و ئاسمان و خۆر هەڵهاتن لە ڕۆژهەڵت و مانگ ئاوابوونم لە ڕۆژئاوا و چەند ئەستێرەیەک و هەموو زەوی و هەموو شتێک وەک ئەوەی لە سەرەتاوە زانیبووم بینی ،پاشان پەروەردگاری دادوەریم ستایش کرد و ستایشم کرد ،چونکە خۆری لە پەنجەرەکانی ڕۆژهەڵتەوە کردبووە دەرەوە و بەرزبووەوە و لەسەر ڕووی ئاسمان هەڵهات .و ڕۆیشت و بەردەوام بوو ٨٣: ١١بەو ڕێگایەی کە پێی نیشاندرابوو .حەنۆخ دیسانەوە بە چاوەکانم بینیم کە خەوتبووم ،ئاسمانی سەرەوەم بینی ،ئەستێرەیەک لە ئاسمانەوە کەوتە خوارەوە و هەستا و خوارد و لە نێو ئەو گایانەدا لەوەڕاند .دوای ئەوە گا گەورە و ڕەشەکانم بینی و سەیرکە هەموویان کۆشک و لەوەڕگە و ئاژەڵەکانیان گۆڕی و دەستیان کرد بە ژیان لەگەڵ یەکتر .دیسانەوە لە بینینەکەدا بینیم و بەرەو ئاسمان سەیرم کرد ،بینیم ئەستێرەیەکی زۆر لە ئاسمانەوە .دابەزین و خۆیان فڕێدایە خوارەوە بۆ ئەو ئەستێرەی یەکەم ،بوونە گا لەناو ئەو ئاژەڵنەدا و لەگەڵیان لە نێوانیاندا لەوەڕیان دەکرد ٨٦: ١-٣حەنۆخ یەکێکیش پێی وتم :لێرە بمێنەرەوە تا هەموو ئەو شتانە دەبینیت کە بەسەر ئەو فیل و وشتر و کەرانە و ئەستێرەکان و گاکان و ٨٧:٤هەموویاندا دێت .حەنۆخ یەکێک لەو چوار کەسەم بینی کە یەکەمجار هاتبوونە دەرەوە ،ئەو یەکەم ئەستێرەی گرت کە لە ئاسمانەوە کەوتبووە خوارەوە و دەست و پێی بەستەوە و فڕێیدایە ناو کۆتایییەکەوە ،ئێستا ئەو کۆتاییە تەسک و قووڵ و ترسناک و تاریک بوو .یەکێکیان شمشێرێکی دەرهێنا و دای بەو فیل و وشتر و کەرانە ،پاشان دەستیان کرد بە لێدانی یەکتر و هەموو زەوی بەهۆی ئەوانەوە لەرزی .کاتێک لە بینینەکەدا دەمبینی ،یەکێک لەو چوار کەسەی کە هاتبوونە دەرەوە لە ئاسمانەوە بەردبارانیان کرد و هەموو ئەو ئەستێرە گەورەیەی کۆکردەوە و بردیان کە ئەندامەکانیان وەک ئەسپەکان بوون و دەست و قاچی هەموویان بەستەوە و فڕێیاندایە ٨٨: ١-٣ناو کۆتایییەکی زەوی .حەنۆخ ،یەزدان ئەو پیاوانەی بانگهێشت حەوت سپی پێستی یەکەمی کرد و فەرمانی دا کە لە ئەستێرەی یەکەمەوە کە پێشەنگی ڕێگاکە بوو هەموو ئەو ئەستێرانەی کە ئەندامە تایبەتەکانیان وەک ئەسپەکان بوون بیهێننە بەردەمی و هەموویان هێنایە بەردەمی .حەنۆخ ٩٠:٢١ پاشان دادگاییکردنەکە سەرەتا لەسەر ئەستێرەکان بوو ،دادگایی کران و تاوانبار بوون ،چوونە شوێنی سزادان ،فڕێدرانە ناو ٩٠:٢٤کۆتایییەکەوە ،پڕ بوو لە ئاگر و بڵێسەدار و پڕ لە ستوونی ئاگر .حەنۆخ یان کەسێک هەیە بتوانێت درێژی ئاسمان و بەرزییەکەی چەندە و لەسەر چی دامەزراوە و ژمارەی ئەستێرەکان چەندە و هەموو ٩٣: ١٤ڕووناکیەکان لە کوێدا جێگیرن ،بزانێت؟ حەنۆخ ئێستاش بزانن کە لە فریشتەکانەوە پرسیار دەکات سەبارەت بە کردەوەکانتان لە ئاسمان ،لە خۆر و لە مانگ و لە ئەستێرەکانەوە بە ئاماژەدان بە گوناهەکانتان چونکە لەسەر زەوی دادوەری لەسەر چاکەکاران جێبەجێ دەکەن .حەنۆخ 100:10 8
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
جاشر جاشێر 8 هەر لەو شەوەی کە ئەبرام لەدایک بوو ،هەموو خزمەتکارەکانی تارا و هەموو داناکانی نەمرود و جادووگەرەکانی هاتن و لە 1 .ماڵی تەرا نان و خواردنەوەیان خواردەوە ،لەو شەودا لەگەڵیدا شاد بوون کاتێک هەموو دانا و جادووگەرەکان لە ماڵی تەرا هاتنە دەرەوە ،ئەو شەو چاویان بەرەو ئاسمان بەرزکردەوە بۆ ئەوەی سەیری 2 ئەستێرەکان بکەن ،بینیان ئەستێرەیەکی زۆر گەورە لە ڕۆژهەڵتەوە هات و بە ئاسمانەکاندا ڕاکرد و چوار ئەستێرەکەی لە چوار .لی ئاسمانەکانەوە قووت دا .هەموو داناکانی پاشا و جادووگەرەکانی بەو دیمەنە سەریان سوڕما و حەکیمەکان لەم بابەتە تێگەیشتن و گرنگییەکەییان زانی 3 بە یەکتریان گوت« :ئەمە تەنیا ئاماژەیە بۆ ئەو منداڵەی کە ئەمشەو لە تەرە لەدایک بووە ،گەورە دەبێت و بەرهەم دەهێنرێت و 4 زۆر دەبێت و هەموو زەوی دەگرێتەوە ،خۆی و منداڵەکانی بۆ هەمیشە ،ئەو و نەوەکانی پاشا گەورەکان دەکوژن و زەویەکانیان بە ».میرات دەگرن ئەو شەوە دانا و جادووگەرەکان چوونە ماڵەوە و بەیانی هەموو ئەو دانا و جادووگەرانە زوو هەستان و لە ماڵێکی دیاریکراودا 5 .کۆبوونەوە ».قسەیان کرد و بە یەکتریان گوت« :ئەو دیمەنەی دوێنێ شەو بینیمان لە پاشا شاراوەتەوە ،پێی نەزانراوە 6 ئەگەر لە ڕۆژانی دواییدا ئەم شتە بە پاشا بزانێت ،پێمان دەڵێت« :بۆچی ئەم بابەتەتان لێم شاردەوە ،ئینجا هەموومان تووشی 7 .مردن دەبین ».بۆیە ئێستا با بچین ئەو دیمەنەی کە بینیمان و لێکدانەوەی بۆ پاشا بڵێین ،پاشان بە ڕوونی دەمێنینەوە ».وایان کرد و هەموویان چوونە لی پاشا و کڕنۆشیان بۆ دانا و گوتیان« :پاشا بژی ،پاشا بژی 8 بیستمان کە کوڕێک لە تەرای کوڕی ناهور ،سەرۆکی سوپای تۆدا لەدایک بووە ،دوێنێ شەو گەیشتینە ماڵەکەی ،ئەو شەوە 9 .لەگەڵیدا خواردمان و خواردەوە و شاد بووین کاتێک خزمەتکارەکانت لە ماڵی تەرا چوونە دەرەوە ،بۆ ئەوەی بچنە ماڵەکانی خۆمان بۆ ئەوەی شەو لەوێ بمێننەوە ،چاومان 10 بەرزکردەوە بۆ ئاسمان ،بینیمان ئەستێرەیەکی گەورە لە ڕۆژهەڵتەوە دەهات ،هەمان ئەستێرەش بە خێرایییەکی زۆرەوە ڕایکرد و .چوار ئەستێرەی گەورەی قووت دا ،لە چوار لی ئاسمانەکانەوە خزمەتکارەکانت سەریان سوڕما لەو دیمەنەی کە ئێمە بینیمان ،زۆر ترساون ،ئێمەش حوکممان لەسەر بینینەکە دا و بە 11 حیکمەتی خۆمان لێکدانەوەی دروستمان زانی ،کە ئەم شتە بۆ ئەو منداڵە دەگرێتەوە کە لە تارا لەدایک دەبێت ،کە گەورە دەبێت و زۆر زیاد دەکات و دەبێتە بەهێز و هەموو پاشاکانی زەوی دەکوژێت و هەموو پاشاکانی زەوی بە میرات دەگرێت زەویەکان ،ئەو و .تۆوەکەی بۆ هەمیشە ،ئەبرامیش ئەستێرە و مانگی لەبەردەمیدا بینی و گوتی« :بەڕاستی ئەمە ئەو خودایەیە کە هەموو زەوی و مرۆڤیشی دروستکردووە ئەم خزمەتکارانەی لە دەوری خۆی خودان ،ئەبرامیش خزمەتی مانگی کرد و بە درێژایی ئەو شەو دوعای لێکرد ».بەیانی کە ڕووناکی بوو و خۆر وەک هەمیشە لەسەر زەوی درەوشایەوە ،ئەبرام هەموو ئەو شتانەی بینی کە یەزدانی پەروەردگار لەسەر زەوی دروستی کردبوو .ئەبرامیش لە دڵی خۆیدا گوتی بە دڵنیاییەوە ئەمانە خوداوەند نین کە زەوی و هەموو مرۆڤایەتیان دروست کردووە ،بەڵکو ئەمانە بەندەی خودان ،ئەبرامیش لە ماڵی نوح مایەوە و لەوێ یەزدان و ڕێگاکانی ناسی' و بە درێژایی ژیانی خزمەت بە یەزدانی کرد و هەموو ئەو نەوەیە یەزدانی لەبیر کرد ،و خوداوەندەکانی دیکەی دار و بەردیان کرد و بە درێژایی ٩: ١٧-١٩ڕۆژەکانیان یاخی بوون .یاشێر ،کاتێک ئەبرام هات ،جادووگەرەکانی پاشا و حەکیمەکان ئەبرامیان بینی و هاواریان بۆ پاشا کرد و گوتیان« :ئاغای سەروەرمان ،بەڕاستی ئەمە ئەو پیاوەیە کە دەزانین ئەو منداڵە بووە کە لە کاتی لەدایکبوونیدا ئەستێرە گەورەکە چوار ئەستێرەکەی قووت داوە ١٢: ٩کە ئێستا پەنجا ساڵ لەمەوبەر بە پاشا ڕامانگەیاندووە .یاشێر ئێستاش ئەگەر گوێ لە دەنگی من بگریت و فەرمانەکانم و یاساکانم و یاساکانم بپارێزیت ،ئەوا دوژمنەکانت دەخەمە بەردەمت و تۆوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر دەکەم و نیعمەتەکەم دەنێرم بۆ هەموو کارەکانی دەستەکانت و هیچت کەم نابێت .ئێستا هەستە ،ژنەکەت و هەموو شتەکانی خۆت ببە و بچۆ بۆ خاکی کەنعان و لەوێ بمێنەرەوە ،من لەوێ دەبم بۆ تۆ بۆ خودایەک و .بەرەکەتت پێ دەبەخشم .ئەبرامیش هەستا و ژنەکەی و هەموو شتەکانی برد و وەک یەزدان پێی گوتبوو چووە خاکی کەنعان ئەبرامیش تەمەنی پەنجا ساڵ بوو کاتێک لە حەرانەوە ڕۆیشت .ئەبرامیش هاتە خاکی کەنعان و لە ناوەڕاستی شارەکەدا نیشتەجێ بوو ،لەوێ چادرەکەی لە نێوان نەوەی کەنعان دانیشتووانی خاکەکەدا هەڵدا .یەزدان بۆ ئەبرام دەرکەوت کە هاتە خاکی کەنعان و پێی گوت« :ئەمە ئەو خاکەیە کە من بۆ هەتا هەتایە بە تۆ و نەوەکانی دوای تۆم داوە و نەوەکەت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان دەکەم ١٣: ٤-٧و هەموو ئەو خاکانەی کە دەیبینیت دەدەم بە نەوەکەت وەک میرات ».یاشێر
9
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
،لەو کاتەدا یەزدان دیسانەوە لە حەبرۆن بۆ ئەبرام دەرکەوتەوە و پێی گوت« :مەترسە ،پاداشتەکەت زۆر گەورەیە لەبەردەممدا چونکە جێت ناهێڵم ،تا زۆرت بکەم و بەرەکەتت پێ ببەخشم و تۆوەکەتم وەک ئەستێرەکانی ئاسمان کرد ،کە ناپێورێت و ١٦:٢٠ناژمێردرێن ».جاشر کاتژمێر ئیسحاق گوتی« :ئەی یەزدانی پەروەردگاری ئاسمان و زەوی ،کە چاکە و میهرەبانییەکانت زەوی پڕ دەکەن ،تۆ باوکمت لە ماڵی باوکی و لە شوێنی لەدایکبوونی وەرگرت و هێنایتە ئەم خاکە و پێت گوت :خاکەکە دەدەم بە نەوەکەت ،تۆش بەڵێنت پێدا و پێت ڕاگەیاند ،من نەوەکانت زۆرتر دەکەم ».وەک ئەستێرەکانی ئاسمان و وەک خۆڵ و خۆڵەمێشی دەریا ،ئێستا قسەکانت پشتڕاست ٢٦:٦بکرێنەوە کە لەگەڵ باوکمدا وتت ».یاشێر یاقوب بە ڕێگای خۆی بەرەو حەران ڕۆیشت و گەیشتە چیای مۆریا و بە درێژایی شەو لەوێ لە نزیک شاری لوز مایەوە .لەو شەودا یەزدان لەوێ بۆ یاقوب دەرکەوت و پێی گوت« :من یەزدانی پەروەردگاری ئیبراهیم و خودای ئیسحاقی باوکتم .ئەو خاکەی کە لەسەری پاڵکەوتوویت دەیدەم بە تۆ و نەوەکەت .سەیرکە من لەگەڵتم و لە هەر شوێنێک بچیت دەتپارێزم و تۆوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر دەکەم و هەموو دوژمنەکانت دەخەمە بەردەمت .کاتێک شەڕت لەگەڵدا دەکەن ،بەسەرتدا زاڵ نابن و من بە خۆشی و منداڵ و دەوڵەمەندی زۆرەوە دەتگەڕێنمەوە بۆ ئەم خاکە .یاقوب لە خەو لە خەو هەڵسا و زۆر دڵخۆش بوو بەو بینینەی ٣٠: ١-٣کە بینیبووی .ناوی ئەو شوێنەی ناوە بەیتێل .یاشێر هەندێکیشیان بە شێوەی مرۆڤەکان دروستیان دەکەن ،لە زێڕ و زیو ،و لە کاتەکانی ناسراودا دەچنە لی ئەوان و فیگەرەکان .کاریگەری ئەستێرەکان وەردەگرن و شتەکانی داهاتوویان پێدەڵێن و بەم شێوەیە ئەو وێنانە بوون کە ڕەچەڵەک لە باوکی دزیویەتی جاشێر 31:43 من یەزدانی پەروەردگاری ئیبراهیمی باوکت و خودای ئیسحاقم ،ئەم خاکە و نەوەکانت لە دوای خۆت دەدەم بە تۆ و نەوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان دەکەم و بۆ چوار لی ئاسمان بڵو دەبیتەوە و لە تۆ و لە نەوەکەتدا هەموو بنەماڵەکانی زەوی بەرەکەتدار ٣٢:١٧دەبن .یاشر ئیسحاقی کوڕی ئیبراهیم داوای کوڕەکانی لە یەزدانی کرد و گوتی« :ئەی یەزدانی پەروەردگار ،تۆ بەڵێنت بە باوکم دا و فەرمووی :من تۆوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر دەکەم و تۆش بەڵێنم پێدا و قسەکەت جێگیر دەکەیت ،ئێستا کە پاشاکانی کەنعان کۆدەبنەوە ،شەڕ لەگەڵ منداڵەکانم بکەن ،چونکە هیچ توندوتیژییەکیان نەکردووە .جاشێر 34:65 :دوای ئەمە یوسف خەونێکی دیکەی بینی و خەونەکەی بۆ باوکی گێڕایەوە لەبەردەم براکانیدا ،یوسف بە باوکی و براکانی گوت ئەوەتا جارێکی دیکە خەونم بینیوە و سەیرکە خۆر و مانگ و یازدە ئەستێرە کڕنۆشیان بۆ دام ».یاشر «41:14 ئیسحاق دەستەکانی خستە سەر هەموو کوڕەکانی یاقوب و دەستی گرت و لە باوەشی گرت و یەک بە یەک ماچی کردن و ئیسحاق لەو ڕۆژەدا بەرەکەتی خستە سەریان و پێی گوتن :خودای باوباپیرانتان بەرەکەتتان پێ ببەخشێت و تۆوەکانتان وەک ئەستێرەکانی ئاسمان زیاد بکات بۆ ژمارە .یاشر 47:5 :فەرمانی پێکردن نەخشەی ئەستێرەکانی خۆی بهێننە بەردەمی ،کە یوسف هەموو کاتەکانی پێی دەزانی ،یوسف بە بنیامینی گوت بیستوومە کە عیبرانییەکان بە هەموو حیکمەتێک ئاشنان ،ئایا تۆ هیچ لەم شتە دەزانیت؟» بنیامینیش گوتی« :خزمەتکارەکەت بە« هەموو ئەو حیکمەتانە دەزانێت کە باوکم فێری کردم ،یوسف بە بنیامینی گوت« :ئێستا سەیری ئەم ئامێرە بکە و تێبگە یوسف براکەت لە کوێیە لە میسر ،کە تۆ وتت دابەزی بۆ میسر ».بنیامینیش ئەو ئامێرەی بە نەخشەی ئەستێرەکانی ئاسمانەوە بینی و ژیر بوو و تێیدا سەیری کرد تا بزانێت براکەی لە کوێیە ،بنیامینیش هەموو خاکی میسری کردە چوار بەش ،بۆی دەرکەوت کە ئەو کەسەی لەبەردەمیدا لەسەر تەختەکە دانیشتبوو ،یوسف برایەتی ،بنیامینیش زۆر سەرسام بوو ،کاتێک یوسف بینی بنیامینی برای ئەوەندە سەرسام بوو ،بە بنیامینی گوت« :چیت بینیوە و بۆچییە سەرت سوڕما؟ یاشر 20-53:18
یۆبیلی ئەم چوار کارە گەورەیە خودا لە ڕۆژی سێیەمدا دروستی کرد .وە لە ڕۆژی چوارەمدا خۆر و مانگ و ئەستێرەکانی دروست کرد و لە ئاسمانی ئاسمان دایاننا ،بۆ ئەوەی ڕووناکی بەسەر هەموو زەویدا ببەخشێت و حوکمڕانی شەو و شەو بکات و ڕووناکی لە ٢:٨تاریکی دابەش بکات .یۆبیلیەکان
10
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
نووسینێکی دۆزیەوە کە نەوەکانی پێشوو لەسەر بەردەکە هەڵکەندبوویان ،ئەوەی لەسەر بوو خوێندەوە و نووسییەوە و بەهۆیەوە گوناهی کرد .چونکە فێرکاری چاودێرانی تێدابوو کە بەپێی ئەو فێرکارییانەی خۆر و مانگ و ئەستێرەکانیان لە هەموو نیشانەکانی ٨:٣ئاسماندا هەبوو .یۆبیلیەکان لە هەفتەی شەشەمدا ،لە ساڵی پێنجەمدا ،ئەبرام بە درێژایی شەو لە مانگی نوێی مانگی حەوتەمدا دانیشت بۆ ئەوەی لە ئێوارەوە تا بەیانی چاودێری ئەستێرەکان بکات ،بۆ ئەوەی بزانێت چۆن سیفەتی ساڵ دەبێت سەبارەت بە بارانەکان ،و بە تەنیا بوو کاتێک دانیشتبوو و چاودێری دەکرد .قسەیەک هاتە دڵی و وتی :هەموو نیشانەکانی ئەستێرەکان و نیشانەکانی مانگ و خۆر هەموویان لە دەستی یەزدانن .بۆچی بەدوایاندا بگەڕێم؟ ئەگەر ئارەزووی کرد ،دەبێتە هۆی باران بارین ،بەیانیان و ئێواران؛ وە ئەگەر ١٢: ١٦-١٨ئارەزووی کرد ئەوا دەیپارێزێت و هەموو شتێک لە دەستیدایە .یۆبیلیەکان ئینجا هێنایە دەرەوە و پێی گوت :سەیری ئاسمان بکە و ئەستێرەکان بژمێرە ئەگەر توانیت بیانژمێریت .ئینجا سەیری ئاسمانی کرد .و ئەستێرەکانی بینی .پێی فەرموو :نەوەکەت بەم شێوەیە دەبێت .باوەڕی بە یەزدان هێنا و بە ڕاستودروستی بۆی هەژمار کرا ١٤: ٤-٦یۆبیلیەکان و وتی :بە خۆم سوێندم خواردووە ،یەزدان دەفەرموێت ،چونکە تۆ ئەم کارەت کردووە ،و کوڕەکەت ،کوڕە خۆشەویستەکەت ،لە من ڕانەگرتووە ،کە لە نیعمەتدا بەرەکەتت پێ دەبەخشم ،و لە زۆربووندا تۆوەکانت زۆر دەکەم .وەک ئەستێرەکانی ئاسمان ،و وەک خۆڵ کە لە کەناری دەریادایە .وە نەوەکانت شارەکانی دوژمنەکانی بە میرات دەگرن و بە نەوەکانتەوە هەموو گەلنی سەر زەوی بەرەکەتدار دەبن .چونکە گوێڕایەڵی دەنگی من بوویت ،منیش بە هەمووان نیشانم داوە کە تۆ دڵسۆزی بۆم لە هەموو ئەو شتانەی ١٨: ١٥-١٦پێم وتووە :بە ئاشتی بڕۆ .یۆبیلیەکان چونکە هەموو ئەم خاکە دەدەم بە تۆ و نەوەکەت ،سوێندەکەم کە سوێندم بە ئیبراهیمی باوکت خوارد ،چەسپێنم و نەوەکانت وەک ٢٤:١٠ئەستێرەکانی ئاسمان زۆر دەکەم و هەموو ئەم خاکە دەدەم بە نەوەکانت .یۆبیلیەکان کاتژمێر وە با کوڕەکانت زۆر بکات لە ماوەی تەمەنتدا ،وە بە پێی ژمارەی مانگەکانی ساڵ سەرهەڵبدەن .و کوڕەکانیان لەودیو ئەستێرەکانی ٢٥:١٦ئاسمانەوە زۆر و گەورە بن ،ژمارەیان لە خۆڵ و خۆڵەمێشی دەریا زیاتر بێت .یۆبیلیەکان ئێوەی کوڕانم ،یەزدانی پەروەردگاری ئیبراهیمی باوکتان لەبیر بکەن و چۆن منیش ئەوم پەرستووە و بە ڕاستودروستی و بە شادی خزمەتم کردووە ،تا ئەو زۆرتان بکات و تۆوەکانتان وەک ئەستێرەکانی ئاسمان بە زۆری زیاد بکات و لەسەر زەوی وەک ٣٦:٦ڕووەکی ڕاستودروستی جێگیرتان بکات کە بۆ هەمیشە بۆ هەموو نەوەکان ڕەگ و ڕیشەی لێ نەکرێتەوە .یۆبیلیەکان
کتێبە ونبووەکانی کتێبی پیرۆز .کێ وتی :پاشای جولەکەکان لەکوێ لەدایک بووە؟ چونکە ئەستێرەکەمان لە ڕۆژهەڵت بینی و هاتووین بۆ پەرستنی ١٥:٢پرۆتێڤانجیلیۆن وەڵمیان دایەوە« :ئێمە ئەستێرەیەکی گەورەی نائاساییمان بینی کە لەنێو ئەستێرەکانی ئاسماندا دەدرەوشایەوە ،ئەوەندە لە هەموو ،ئەستێرەکانی تر دەدرەوشایەوە ،بەجۆرێک کە دیار نەبوون ،بەو هۆیەوە زانیمان کە پاشایەکی گەورە لە ئیسرائیل لەدایک بووە بۆیە هاتووین بۆ پەرستنی .جا پیاوە داناکان چوونە دەرەوە و سەیرکە ،ئەو ئەستێرەیەی کە لە ڕۆژهەڵت بینییان ،پێشیان ١٥: ٧،٩دەڕۆیشت ،تا هات و بەسەر ئەو ئەشکەوتەدا وەستا کە منداڵە بچووکەکە لەگەڵ مەریەمی دایکیدا بوو .پرۆتێڤانجیلیۆن لە هەمان کاتدا فریشتەیەک لە شێوەی ئەو ئەستێرەیەدا بۆیان دەرکەوت کە پێشتر ڕێبەریان بووە لە گەشتەکەیاندا .کە ڕووناکییەکەی بەدوایدا ڕۆیشتن تا گەڕانەوە بۆ وڵتی خۆیان 1 .ئینجیلی کۆرپەی عیسا مەسیح 3:3 بەڵم کاتێک هات بۆ بینینی ،لە نێوان چاوەکانیدا نیشانەکانی پەتا وەک ئەستێرەیەک هەست پێکرد و دواتر هاوسەرگیرییەکەی هەڵوەشاوە و پووچەڵ ڕاگەیاند 1 .ئینجیلی کۆرپەی عیسا مەسیح 12:9 کێ بە مردوویی لە گۆڕدا پاڵکەوتووە و بە زیندووی هاتۆتە خوارەوە بۆ لی ئێمە و لە مردنتدا هەموو بوونەوەرەکان دەلەرزن و ١٧:٦هەموو ئەستێرەکان دەجووڵن و ئێستا ئازادیت لەناو مردووەکاندا و تێکدانی لەشکرەکانمان؟ ئینجیلی نیکۆدیمۆس
11
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
دیسانەوە دەڵێت :خودا ئیبراهیمی هێنایە دەرەوە و پێی فەرموو .ئێستا سەیری ئاسمان بکە و بە ئەستێرەکان بڵێ ،ئەگەر توانیت بیانژمێری ،نەوەکەت بەم شێوەیە دەبێت 1 .کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 5:10 خۆر و مانگ و هەر چەند کۆمپانیا و ئەستێرەکانی ئەستێرەکان ،ئەو کۆرسانەی کە بۆی دیاری کردووە ،بە یەکگرتوویی بەڕێوەدەبەن ،بەبێ ئەوەی کەمترینیان لێیان دوور بکەونەوە 1 .کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 9:7 .هەروەها باقی هۆزەکانی لە هیچ شکۆمەندییەکی بچووکدا نەبوون :خودا بەڵێنی داوە کە نەوەکانت وەک ئەستێرەکانی ئاسمان دەبن کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 1 14:18 چییە کە دەڵێت« :لە ڕۆژی حەوتەمدا پشوویەکی دا ».مەبەستی ئەمەیە .کە کاتێک کوڕەکەی دێت و وەرزی خراپەکار هەڵدەوەشێنێتەوە و دادوەری لە بێ خوداکان بکات .خۆر و مانگ و ئەستێرەکان دەگۆڕێت؛ پاشان لەو ڕۆژە حەوتەمەدا بە ١٣:٦شکۆمەندی پشوو دەدات .نامەی گشتی بەرنابا کەواتە چۆن ڕزگارکەرەکەمان بۆ جیهان دەرکەوت؟ ئەستێرەیەک لە بەهەشتدا لە هەموو ئەستێرەکانی ترەوە دەدرەوشایەوە و ،ڕووناکییەکەی گوزارشت نەدەکرا و تازەگەرییەکەی ترسی لە مێشکی پیاوان دا .هەموو ئەستێرەکانی دیکە ،لەگەڵ خۆر و مانگ کۆڕسی ئەم ئەستێرەیە بوون؛ بەڵم ئەوەی زۆر لە سەرووی هەموویانەوە ڕووناکی خۆی نارد .پیاوان دەستیان کرد بە کێشە و گرفت بۆ ئەوەی بیر لەوە بکەنەوە کە ئەم ئەستێرە نوێیە لە کوێوە هاتووە کە زۆر جیاوازە لە هەموو ئەوانی تر .نامەی ئیگناتیۆس ٤: ١١-١٢بۆ ئەفسیان کاتێک لە خاچ درا ،تاریکی بەسەر هەموو جیهاندا هات ،خۆر بۆ ماوەی نیو ڕۆژ تاریک بوو ،ئەستێرەکان دەرکەوتن ،بەڵم هیچ بریقەیەکیان تێدا نەبینرا .مانگیش گەشاوەیی خۆی لەدەستدا ،وەک ئەوەی ڕەنگی خوێنی لێ بێت؛ جیهانی کۆچکردووش قووتدرا؛ بەجۆرێک کە هەر پیرۆزگای پەرستگاکە ،وەک خۆیان پێی دەڵێن ،لە کاتی کەوتنیاندا بۆ جولەکەکان خۆیان دەرنەکەوت ،بەڵکو هەستیان بە چەقۆیەک کرد لە زەویدا و وەرچەرخانی ڕەشەبای یەک لە دوای یەک .کاتێک لە خاچ درا تاریکی بەسەر هەموو ،جیهاندا هات .خۆر بە تەواوی شاراوە بوو و ئاسمان تاریک دەرکەوت لە کاتێکدا هێشتا ڕۆژ بوو ،بەجۆرێک ئەستێرەکان بینران هەرچەندە هێشتا بریقەیان تاریک بوو ،بۆیە ،پێموایە جەنابی ئێوە بێ ئاگا نییە کە لە هەموو جیهاندا لە کاتژمێری شەشەمەوە تا ،ئێوارە چراکانیان داگیرساندووە .مانگەکەش کە وەک خوێن بوو ،بە درێژایی شەو نەدرەوشایەوە ،هەرچەندە لە کاتی پڕبووندا بوو ئەستێرەکان و ئۆریۆن بە هۆی ئەو سەرپێچییەی کە ئەنجامیاندا ،گریانی بۆ جولەکەکان دەکرد .لە نامەکانی هیرۆدس و پیلتۆسەوە
کتێبە لەبیرکراوەکانی عەدەن گەورەکان و فەرمانڕەواکانی ڕیزبەندی ئەستێرەکانیان هێنایە بەردەم ڕووخسارم و دوو سەد فریشتەیان پیشاندام ،کە فەرمانڕەوایی ئەستێرەکان و خزمەتەکانیان بۆ ئاسمانەکان دەکەن و بە باڵەکانیانەوە دەفڕن و بە دەوری هەموو ئەو کەسانەدا دێن کە بە کەشتی ٤:١دەڕۆن .نهێنییەکانی حەنۆخ تێپەڕین و گەڕانەوەی چوار ئەستێرەی گەورە لەگەڵدایە و هەر ئەستێرەیەک هەزار ئەستێرەی لە ژێرەوەیدا هەیە ،لە لی ڕاستی ،چەرخی خۆر و چوار ئەستێرەی لە لی چەپەوە ،هەریەکەیان هەزار ئەستێرەی لە ژێرەوەیدا هەیە ،بە گشتی هەشت هەزار ١١:٤بەردەوام لەگەڵ خۆردا دەردەچن .نهێنییەکانی حەنۆخ لەوێشەوە ئەو پیاوانە منیان برد و هەڵیانگرتم بۆ ئاسمانی شەشەم ،لەوێش حەوت گرووپی فریشتەم بینی ،زۆر گەشاوە و زۆر شکۆمەند بوون ،و دەموچاویان زیاتر لە درەوشاوەیی خۆر دەدرەوشایەوە ،دەدرەوشایەوە و هیچ جیاوازییەک لە دەموچاویان ،یان ڕەفتارەکانیان ،یان شێوازی جل و بەرگیاندا نییە؛ و ئەمانە فەرمانەکان دروست دەکەن ،و فێری ڕۆشتنی ئەستێرەکان دەبن ،و ١٩:١گۆڕینی مانگ ،یان شۆڕشی خۆر ،و حکومەتی باشی جیهان .نهێنییەکانی حەنۆخ وە هەموو کارەکانی ئاسمان و زەوی و دەریا و هەموو توخمەکان و تێپەڕین و ڕۆشتنەکانیان و ڕەشەباکانی ڕەشەباکان و خۆر و مانگ و ڕۆشتن و گۆڕانی ئەستێرەکان و وەرزەکان و ساڵەکان و ڕۆژەکان و کاتژمێرەکان و هەڵهاتنی با و ژمارەی فریشتەکان و ،پێکهاتنی گۆرانیەکانیان و هەموو شتە مرۆییەکان و زمانی هەر گۆرانییەکی مرۆڤایەتی و هەموو شتە مرۆییەکانی بۆ دەگوتم ژیان ٢٣: ١فەرمان و ڕێنمایی و گۆرانییە دەنگی شیرینەکان و هەموو ئەو شتانەی کە گونجاوە فێری بین .نهێنییەکانی حەنۆخ
12
سێلینۆلۆژیای ئینجیلی -مانگی گەشاوە کاتێک ئاسمانەکانت ،کاری پەنجەکانت ،مانگ و ئەستێرەکان ،کە تۆ دیاریت کردووە ،لەبەرچاو دەگرم؛ ٨:٣-٤مرۆڤ چییە ،کە تۆ بیری لێ بکەیت؟ و کوڕی مرۆڤ ،کە سەردانی دەکەیت؟ زبور
وە فەرمانم کرد کە لە ڕووناکی و تاریکی وەربگیرێت ،و وتم' :ئەستوور بە' و بووە بەم شێوەیە و منیش لەگەڵ ڕووناکیدا بڵوم کردەوە ،و بوو بە ئاو ،و بەسەر تاریکیدا بڵوم کردەوە ،لە ژێر ڕووناکی ،و پاشان ئاوەکانم پتەو کرد ،واتە بێ بن ،و بناغەی ڕووناکیم لە دەوری ئاوەکە دروست کرد ،و حەوت بازنەم لە ناوەوە دروست کرد ،و وێنەی کریستاڵم کرد تەڕ و وشک ،واتە وەک شووشە ،و خەتەنەکردنی ئاوەکان و توخمەکانی تر ،و هەریەکەیان ڕێگاکەیانم نیشان دا ،و حەوت ئەستێرەکە هەریەکەیان لە ٢٧:١ئاسمانەکەیدا ،کە بەم شێوەیە دەڕۆن و بینیم کە باشە .نهێنییەکانی حەنۆخ لە ڕۆژی چوارەمدا فەرمانم کرد کە ڕووناکی گەورە لەسەر بازنەکانی ئاسمانی هەبێت .لەسەر بازنەی سەرەوەی یەکەم ئەستێرەکانم دانا ،کرونۆ و لەسەر ئەفرۆدیتی دووەم ،لەسەر ئاریسی سێیەم ،لەسەر زیوسی پێنجەم ،لەسەر ئێرمیس شەشەم ،لەسەر حەوتەمی بچووکی مانگ و بە ئەستێرە بچووکەکان ڕازاندمەوە .وە لەسەر خوارەوە خۆرم دانا بۆ ڕووناککردنەوەی ڕۆژ و مانگ ٣٠: ٣-٥و ئەستێرەکانم بۆ ڕووناککردنەوەی شەو دانا .نهێنییەکانی حەنۆخ وە ناوێکم بۆ دانا ،لە چوار بەشە پێکهێنەرەکەوە ،لە ڕۆژهەڵتەوە ،لە ڕۆژئاواوە ،لە باشوورەوە ،لە باکوورەوە ،و چوار ئەستێرەی تایبەتم بۆ دانا ،و ناوم ناوە ئادەم ،و دوو ڕێگاکەم نیشان دا ،ڕووناکی و تاریکی ،و پێم گوت' :ئەمە باشە ،و ئەو خراپە '،کە بزانم ئایا خۆشەویستی هەیە بەرامبەرم ،یان ڕق و کینە ،کە ڕوون بێت کامیان لە ڕەگەزەکەی خۆشی دەوێت .چونکە من سروشتی ئەوم بینیوە ،بەڵم سروشتی خۆی نەبینیوە ،بۆیە لەڕێگەی نەبینینیەوە گوناهی خراپتر دەکات و وتم 'دوای گوناه چی هەیە جگە لە مردن؟' وە خەوم خستە ناوی و ئەویش خەوی لێکەوت .منیش بڕبڕەی پشتم لێ وەرگرت ،ژنێکم بۆ دروست کرد ،تا مردن لە ٣٠: ١٣-١٦ڕێگەی ژنەکەیەوە بۆی بێت ،دوا قسەیم وەرگرت و ناوم لێنا دایک ،واتە ئیڤا .نهێنییەکانی حەنۆخ ٤٠:٣ئەستێرەکانم پێوانە و وەسفم کردووە ،ئەو جەماوەرە بێشومارە گەورەیەیان .نهێنییەکانی حەنۆخ ٤٧:٦ئەستێرەکانم لە ئاگر بڕییەوە و ئاسمانم ڕازاندەوە و خستمە ناویانەوە .نهێنییەکانی حەنۆخ ١٦:١١ئاسمانەکانی پێوانە کرد و ئەستێرەکانی جێگیر کرد ،دروستکراوەکانی جێگیر کرد و دایاننا :ئۆدیس بۆ سلێمان بۆیە دایکی ڕۆحی پاک ،دڵخۆش بە ،هیوای بەرگەگرتنت لە دەستی خودادا دڵنیایە .مانگ لە نێوان ئەستێرەکانی ئاسماندا ئەوەندە شکۆمەند نییە کە تۆ ڕێگای حەوت کوڕە ئەستێرەییەکەت بۆ ڕاستودروستی ڕووناک کردۆتەوە و بە شەرەفەوە لەبەردەم خودادا وەستاویت .تۆش لەگەڵ ئەوان لە ئاسمان دانراویت .چونکە منداڵبوونت لە کوڕی ئیبراهیمەوە بووە 4 .مەکابیەکان 6-8:4 ئەبیقام پێی گوت« :ئەی گەورەم! تۆ وەک مانگ و ئاغاکانت وەک هەسارەکان و ئەستێرەکانن .فیرعەون پێی گوت« :بڕۆ سبەی ٥:٤١،٤٦لێرە بە ».چیرۆکی ئەهیکار حەیقەر پێی گوت :ئاغای من خودای ئاسمانە ،ئاغاکانیشی ڕەشەبا و ڕەشەبان و کاتێک بیەوێت با دەهەژێت و باران دەبارێت .وە فەرمان بە ڕەشەبا دەکات و ڕووناک دەبێتەوە و باران دەبارێت و خۆر دەگرێت و ڕووناکی خۆی نادات و مانگ و ئەستێرەکان و ناگەڕێن .وە فەرمان بە زریانەکە دەکات و دەهەژێت و باران دەبارێت و مانگی نیسان لە پێ دەچێت و گوڵەکانی و ماڵەکانی لەناو ٥:٥٠-٥٢دەبات .چیرۆکی ئەهیکار پاشان یەزدان کاهینێکی نوێ هەڵدەوەشێنێتەوە .هەموو قسەکانی یەزدان بۆی ئاشکرا دەبن .بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک حوکمێکی ٥: ١٣-١٥ڕاست لەسەر زەوی جێبەجێ دەکات .ئەستێرەکەی وەک پاشایەک لە ئاسمان هەڵدەستێت .پەیمانی لێڤی دوای ئەمانە ئەستێرەیەک لە یاقوبەوە بۆتان هەڵدەستێت بە ئاشتی ،پیاوێک لە نەوەکانمەوە هەڵدەستێت ،وەک خۆری ڕاستودروستی ،لەگەڵ کوڕانی مرۆڤدا بە نەرم و نیان و ڕاستودروستی دەڕوات .وە هیچ گوناهێک لە ناویدا نادۆزرێتەوە .پەیمانی ٤:٢٠-٢٣یەهودا .خۆر و مانگ و ئەستێرەکان ،ڕێکوپێکی خۆیان نەگۆڕن؛ هەروەها ئێوەش یاسای خودا لە ناڕێک و پێکی کارەکانتاندا مەگۆڕن پەیمانی نەفتالی 1:24
13