ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
پێنج کتێبی پیرۆز .فەرمووی :یەزدانی پەروەردگاری ئیبراهیمی گەورەم پیرۆز بێت ،کە ئاغای منی لە میهرەبانی و ڕاستییەکەی بێبەش نەکردووە ٢٤:٢٧سەرەتای ژیان من شایستەی کەمترین هەموو میهرەبانی و هەموو ئەو ڕاستییە نیم کە بە بەندەکەت نیشانت دا .چونکە بە دارەکەم بەسەر ئەم ٣٢:١٠ئوردنەدا تێپەڕیم .ئێستاش بوومەتە دوو تیپ .سەرەتای ژیان ،یەکێک لە ئێوە بنێرن با براکەتان بهێنێت و لە زیندان بمێننەوە ،بۆ ئەوەی قسەکانتان بسەلمێنرێت کە ئایا هیچ ڕاستییەکتان تێدایە ٤٢: ١٦یان بە ژیانی فیرعەون بەڕاستی سیخوڕن .سەرەتای ژیان هەروەها لە هەموو گەل مرۆڤی بەتوانا دابین دەکەیت ،کە لە خودا بترسن ،پیاوی ڕاستی و ڕقیان لە تەماح .ئەو جۆرە کەسانە .بەسەریاندا دابنێن ،بۆ ئەوەی ببنە فەرمانڕەوای هەزاران و سەرکردەی سەدان و فەرمانڕەوای پەنجا و فەرمانڕەوای دەیان ١٨:٢١دەرچوون یەزدان لەبەردەمیدا تێپەڕی و ڕایگەیاند« :یەزدان ،یەزدانی پەروەردگار ،میهرەبان و میهرەبان ،خۆڕاگر و زۆر لە چاکە و ٣٤: ٦ڕاستی .دەرچوون ئینجا لێپرسینەوە و گەڕان و بە پەرۆشەوە پرسیار بکە .ئەگەر ڕاستی و دڵنیا بێت ،کە قێزەونێکی لەو شێوەیە لە نێوانتاندا ئەنجام ١٣: ١٤دەدرێت .دووبارەکردنەوەی دووبارە .ئەو بەردەکەیە ،کارەکانی تەواون ،چونکە هەموو ڕێگاکانی دادگاییکردنن ،خودای ڕاستی و بێ تاوانە ،دادپەروەر و ڕاستە ٣٢: ٤دووبارەکردنەوەی دووبارە
مێژوو ئێستا لە یەزدان بترسن و بە دڵسۆزی و بە ڕاستی خزمەت بکەن ،ئەو خوداوەندانەی کە باوباپیرانتان لە دیوی لفاوەکە و لە میسر ٢٤:١٤خزمەتیان کردووە ،لببەن .و خزمەتی یەزدان بکەن ».یەشوع دارستانەکەش بە دارەکانی گوت« :ئەگەر بەڕاستی منتان مەسح بکەن بە پاشا بەسەرتاندا ،ئەوا وەرن و متمانەتان بە سێبەری ٩:١٥منەوە هەبێت ،ئەگەر نا ،با ئاگر لە دارستانەکە دەربچێت و دار سێدارەکانی لوبنان بخوات ».دادوەرەکان .تەنها لە یەزدان بترسن و بە هەموو دڵتەوە بە ڕاستی خزمەت بکەن ،چونکە بیر لەوە بکەنەوە کە ئەو چەندە گەورەی بۆ کردوون ساموئێل 1 12:24 داود وەڵمی کاهینەکەی دایەوە و پێی گوت« :لەو کاتەوەی هاتوومەتە دەرەوە ،لەم سێ ڕۆژەدا ژنان لە ئێمە پارێزراون و قاپەکانی گەنجەکان پیرۆزن و نانەکەش بە شێوەیەکی باو و ئاساییە ،ئەگەرچی ئەمڕۆ لەناو قاپەکەدا پیرۆز کراوە 1 ».ساموئێل 21:5 . ٢ئێستاش یەزدان میهرەبانی و ڕاستیتان پێ ببەخشێت ،منیش ئەم میهرەبانییەتان بۆ دەدەمەوە ،چونکە ئێوە ئەم کارەتان کردووە ٢:٦ساموئێل
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
،لە کاتێکدا تۆ تەنها دوێنێ هاتوویت ،ئایا ئەمڕۆ وابکەم لەگەڵمان سەر و خوارەوە بڕۆیت؟ چونکە دەڕۆم بۆ کوێ کە دەتوانم بگەڕێوە و براکانت وەربگرمەوە ،میهرەبانی و ڕاستی لەگەڵتدا بێت 2 ».ساموئێل 15:20 بۆ ئەوەی یەزدان درێژە بە قسەکانی بدات کە سەبارەت بە من گوتی« :ئەگەر منداڵەکانت ئاگاداری ڕێگاکەیان بن و بە هەموو دڵ ٢:٤و بە هەموو گیانیانەوە بە ڕاستی لەبەردەممدا بڕۆن ،پیاوێک لەسەر تەختی ئیسرائیل شکست نایەت ».یەکەمی پاشاکان سلێمانیش گوتی« :تۆ میهرەبانییەکی زۆرت بە خزمەتکارەکەت داودی باوکم نیشان دا ،بەو پێیەی بە ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕاستگۆیی لەگەڵتدا لەبەردەمتدا ڕۆیشت .ئەم میهرەبانییە گەورەیەت بۆ پاراستووە ،کە کوڕێکت پێبەخشی تا لەسەر تەختەکەی ٣:٦دابنیشێت ،وەک ئەمڕۆ .یەکەمی پاشاکان ١٧:٢٤ژنەکە بە ئیلیای گوت« :ئێستا بەم شتە دەزانم کە تۆ پیاوی خودایت و قسەی یەزدان لە دەمتدا ڕاستییە ».یەکەمی پاشاکان بەڕاستی ،یەزدان ،پاشاکانی ئاشوور گەلن و خاکەکانیان لەناوبردووە .دووەم پاشاکان 19:17 ئەی یەزدان ،لێت دەپاڕێمەوە ،ئێستا بیرت بێت کە چۆن بە ڕاستی و بە دڵێکی تەواوەوە لەبەردەمتدا ڕۆیشتووم و ئەوەی ٢٠:٣لەبەردەمتدا باشە کردوومە .حزقیاش بە ئازارەوە گریای .دووەم پاشاکان ئینجا حەزقیا بە ئیشایا گوت« :قسەی یەزدان کە تۆ وتت باشە ».ئینجا گوتی« :ئایا باش نییە ،ئەگەر لە ڕۆژگاری مندا ئاشتی و ٢٠: ١٩ڕاستی بێت؟» دووەم پاشاکان پاشا پێی گوت« :چەند جار سوێندت پێ بدەم کە بە ناوی یەزدان جگە لە ڕاستی هیچم پێ نەڵێیت؟» ٢ی تەمەنی 18:15 ٢ ٣١: ٢٠ی تەمەن .حەزقیا لە هەموو یەهودا بەم شێوەیە بوو ،چاکە و ڕاست و ڕاستی لەبەردەم یەزدانی پەروەردگاریدا کرد .ئینجا نامەکانی بۆ هەموو جولەکەکان نارد ،بۆ سەد و بیست و حەوت ویلیەتی شانشینی ئەحاشوێرۆس ،بە قسەی ئاشتی و ڕاستی ٩:٣٠ئەستێر کاتژمێر
هۆنراوە ٩:٢دەزانم ئەوەندە ڕاستییە :بەڵم چۆن دەبێت مرۆڤ دادپەروەر بێت لەگەڵ خودا؟ ئەیوب ١٥:٢ئەوەی ڕاستگۆیی دەڕوات و ڕاستودروستی دەکات و ڕاستی لە دڵی خۆیدا دەڵێت .زبور لە ڕاستی خۆتدا ڕێبەرایەتیم بکە و فێرم بکە ،چونکە تۆ خودای ڕزگارکەری منیت .بە درێژایی ڕۆژ لەسەر تۆ چاوەڕێم .هەموو ٢٥:٥ ،١٠ڕێگاکانی یەزدان میهرەبانی و ڕاستین بۆ ئەوانەی پەیمان و شایەتحاڵیەکانی دەپارێزن .زبور ٢٦:٣چونکە میهرەبانیت لەبەردەم چاومدایە ،منیش بە ڕاستی تۆدا ڕۆیشتم .زبور ٣٠:چ قازانجێک لە خوێنمدا هەیە ،کاتێک دەچمە خوارەوە بۆ چاڵ؟ ئایا تۆز ستایشت دەکات؟ ئایا ڕاستی تۆ ڕادەگەیەنێت؟ زبور ٩ ٣١: ٥ڕۆحم دەدەم بە دەستی تۆ ،ئەی یەزدانی پەروەردگاری ڕاستی ،تۆ منت ڕزگار کرد .زبور ٣٣:٤چونکە قسەی یەزدان ڕاستە .و هەموو کارەکانی بە ڕاستی ئەنجام دەدرێن .زبور من ڕاستودروستی تۆم لەناو دڵمدا نەشاردۆتەوە؛ من دڵسۆزی و ڕزگاری تۆم ڕاگەیاند ،میهرەبانی و ڕاستییەکانتم لە کۆبوونەوەی گەورە نەشاردەوە .ئەی یەزدان ،میهرەبانییە ناسکەکانت لە من مەپارێزە ،با میهرەبانیت و ڕاستییەکانت بەردەوام بمپارێزن .زبور ٤٠: ١٠ -١١
2
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
٤٣:٣ئەی ڕووناکی و ڕاستی خۆت بنێرە دەرەوە ،با سەرکردایەتیم بکەن؛ با بمبەنە سەر گردە پیرۆزەکەت و چادرەکانت ».زبور وە لە شکۆمەندیتدا بەهۆی ڕاستی و نەرمی و ڕاستودروستییەوە بە خۆشگوزەرانی سواری ببە؛ دەستی ڕاستت فێری شتە ٤٥:٤ترسناکەکانت دەکات .زبور ٥١: ٦سەیرکە ،تۆ لە ناوەوە ئارەزووی ڕاستی دەکەیت ،لە بەشی شاراوەشدا حیکمەتم پێ دەناسیت .زبور ٥٤:٥پاداشتی خراپە بە دوژمنەکانم دەداتەوە ،لە ڕاستی خۆتدا بیانبڕە .زبور لە ئاسمانەوە دەنێرێت و لە سووکایەتی ئەو کەسە ڕزگارم دەکات کە دەیەوێت قووتم بدات .سەلح .خودا ڕەحمەتی خۆی و ٥٧:٣ ،١٠ڕاستییەکەی دەنێرێت .چونکە میهرەبانیت بۆ ئاسمانەکان زۆرە و ڕاستیت بۆ هەورەکان .زبور ٦٠:٤تۆ ئاڵیەکت داوە بەوانەی لە تۆ دەترسن ،بۆ ئەوەی لەبەر ڕاستی نمایش بکرێت .سەلح .زبور ٦١: ٧بۆ هەمیشە لەبەردەم خودادا دەمێنێتەوە :ئەی ڕەحمەت و ڕاستی ئامادە بکە ،کە بتوانێت بیپارێزێت .زبور بەڵم سەبارەت بە من ،دوعای من بۆ تۆیە ،ئەی یەزدان ،لە کاتێکی پەسەندکراودا :ئەی خودایە ،بە زۆری میهرەبانیت گوێم لێ ٦٩:١٣بگرە ،لە ڕاستی ڕزگاربوونتدا .زبور ٧١:٢٢بە زبور ،ڕاستی تۆش ستایشت دەکەم ،ئەی خودای من ،بە چەپکە گوڵ بۆ تۆ دەڵێم ،ئەی پیرۆزی ئیسرائیل .زبور ڕەحمەت و ڕاستی پێکەوە کۆدەبنەوە؛ ڕاستودروستی و ئارامی یەکتریان ماچ کردووە .ڕاستی لە زەویەوە هەڵدەقوڵێت؛ ٨٥: ١٠ -١١ڕاستودروستی لە ئاسمانەوە سەیری خوارەوە دەکات .زبور ئەی یەزدان ،ڕێگاکەم فێر بکە .بە ڕاستی تۆدا دەڕۆم :دڵم یەکبخە بۆ ئەوەی لە ناوت بترسم .بەڵم تۆ ئەی پەروەردگار ،خودایەکی ٨٦:١١ ،١٥پڕ لە بەزەیی و میهرەبان و خۆڕاگر و پڕ لە میهرەبانی و ڕاستییت .زبور دادپەروەری و دادپەروەری شوێنی نیشتەجێبوونی تەختە ،میهرەبانی و ڕاستی لەبەردەمتدا دەڕۆن .پەروەردگار ،کوا ٨٩:١٤ ،٤٩میهرەبانییەکانی پێشووت ،کە بە ڕاستی خۆت سوێندت بە داود خوارد؟ زبور ٩١:٤بە پەڕەکانی دەتداپۆشێت و لە ژێر باڵەکانیدا متمانەت پێدەکات ،ڕاستییەکەی دەبێتە قەڵغان و چەقۆی تۆ .زبور لەبەردەم یەزدان ،چونکە دێت ،چونکە دێت بۆ دادگاییکردنی زەوی ،بە ڕاستودروستی دادوەری لەسەر جیهان دەکات و بە ڕاستی ٩٦:١٣خۆی لەسەر گەل .زبور ئەو میهرەبانی و ڕاستییەکەی بەرامبەر بە بنەماڵەی ئیسرائیل لەبیر کردووە ،هەموو کۆتاییەکانی زەوی ڕزگاری خوداکەمانیان ٩٨:٣بینیوە .زبور ١٠٠:٥چونکە یەزدان چاکە .ڕەحمەتی ئەو هەمیشەییە؛ ڕاستییەکەی تا هەموو نەوەکان دەمێنێتەوە .زبور ١٠٨:٤چونکە میهرەبانیت لە ئاسمانەکان زۆرە ،ڕاستیەکەت دەگاتە هەورەکان .زبور ١١١: ٨ئەوان بۆ هەمیشە و هەمیشە بە چەقبەستوویی وەستاون ،و بە ڕاستی و ڕاستگۆیی ئەنجام دەدرێن .زبور ئەی یەزدان ،نەک بۆ ئێمە ،نەک بۆ ئێمە ،بەڵکو شکۆمەندی بە ناوی خۆت بدە ،لەبەر میهرەبانیت و لە پێناو ڕاستی خۆت .زبور ١١٥: ١ ١١٧:٢چونکە میهرەبانییەکەی بەرامبەرمان زۆرە ،ڕاستی یەزدان بۆ هەتاهەتایە بەردەوامە .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
3
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
ڕێگای ڕاستیم هەڵبژاردووە ،حوکمەکانتم خستۆتە بەردەمم .وە قسەی ڕاستی بە تەواوی لە دەمم دەرمەهێنە .چونکە هیوام بە حوکمەکانت خواردووە ».ڕاستودروستی تۆ ڕاستودروستییەکی هەتاهەتاییە و یاساکەت ڕاستییە .ئەی یەزدان تۆ نزیکیت .هەموو ١١٩:٣٠ ،٤٣،١٤٢،١٥١فەرمانەکانت ڕاستین .زبور ١٣٢: ١١یەزدان بە ڕاستی سوێندی بە داود خواردووە .لێی ناگەڕێتەوە؛ لە بەرهەمی جەستەت لەسەر تەختەکەت دادەنێم .زبور بەرەو پەرستگای پیرۆزەکەت دەپەرستم و ستایشی ناوەکەت دەکەم بەهۆی میهرەبانیت و ڕاستیەکەتەوە ،چونکە قسەکەت لە هەموو ١٣٨:٢ناوەکەت گەورەتر کردووە .زبور ١٤٥: ١٨یەزدان نزیکە لە هەموو ئەوانەی بانگی دەکەن ،لە هەموو ئەوانەی بە ڕاستی بانگی دەکەن .زبور ١٤٦: ٦کە ئاسمان و زەوی و دەریا و هەموو ئەو شتانەی کە تێیدا هەن ،دروستکردووە ،ڕاستی بۆ هەتاهەتایە دەپارێزێت .زبور ٣:٣با میهرەبانی و ڕاستی وازت لێ نەهێنن ،بە ملی خۆتەوە بیانبەستە .لەسەر مێزی دڵت بیاننووسە .پەندەکانی ٨: ٧چونکە دەمم ڕاستی دەڵێت؛ خراپەکاریش قێزەونێکە بۆ لێوەکانم .پەندەکانی ئەوەی ڕاستی بڵێت ڕاستودروستی پیشان دەدات ،بەڵم شایەتحاڵی درۆ فێڵە .لێوی ڕاستی بۆ هەمیشە جێگیر دەبێت ،بەڵم زمانی ١٢:١٧ ،١٩درۆزن بۆ ساتێکە .پەندەکانی ١٤:٢٢ئایا هەڵە ناکەن کە خراپە دابڕێژن؟ بەڵم میهرەبانی و ڕاستی بۆ ئەوانەی چاکە دادەڕێژن دەبێت .پەندەکانی ١٦: ٦بە میهرەبانی و ڕاستی تاوان پاک دەکرێتەوە ،بە ترسی یەزدان مرۆڤ لە خراپە دوور دەکەوێتەوە .پەندەکانی ٢٠:٢٨میهرەبانی و ڕاستی پاشا دەپارێزن ،تەختەکەی بە میهرەبانی بەرز دەبێتەوە .پەندەکانی ٢٢:٢١تا دڵنیایی قسەکانی ڕاستیت پێ بزانم؛ بۆ ئەوەی وەڵمی قسەی ڕاستی بدەیتەوە بۆ ئەوانەی بۆت دەنێرن؟ پەندەکانی ٢٣: ٢٣ڕاستی بکڕە و مەیفرۆشە؛ هەروەها حیکمەت و ڕێنمایی و تێگەیشتن .پەندەکانی بانگخوازەکە هەوڵی دەدا قسەی قبوڵکراو بدۆزێتەوە ،ئەوەی نووسرابوو ڕاستگۆ بوو ،تەنانەت قسەی ڕاستی بوو .بانگەواز ١٢:١٠
پێشبینی ٥:٩یەزدانی سوپاسالر لە گوێمدا گوتی« :بەڕاستی زۆر ماڵ وێران دەبن ،گەورە و جوان و بێ دانیشتوو ».ئیشایا .لەو ڕۆژەدا ،پاشماوەی ئیسرائیل و ئەوانەی لە بنەماڵەی یاقوب ڕزگاریان بووە ،چیتر بەسەر ئەو کەسەدا نامێننەوە کە لێیان داوە ١٠:٢٠بەڵم بە ڕاستی لەسەر یەزدانی پیرۆزی ئیسرائیل دەمێنێتەوە .ئیشایا بە میهرەبانی تەختەکە جێگیر دەبێت ،بە ڕاستی لە چادرەکەی داود لەسەری دادەنیشێت و دادوەری دەکات و بەدوای دادگاییکردندا ١٦: ٥دەگەڕێت و ڕاستودروستی پەلە دەکات .ئیشایا ئەی یەزدان ،تۆ خودای منیت .بەرزت دەکەمەوە ،ستایشی ناوت دەکەم؛ چونکە تۆ کاری سەرسوڕهێنەرت کردووە؛ ٢٥: ١ئامۆژگارییەکانی کۆنت دڵسۆزی و ڕاستییە .ئیشایا ٢٦:٢دەروازەکان بکەرەوە ،تاکو ئەو نەتەوە ڕاستودروستەی ڕاستی دەپارێزێت بچێتە ژوورەوە .ئیشایا ٣٧: ١٨بەڕاستی ،یەزدان ،پاشاکانی ئاشوور هەموو گەلن و وڵتەکانیان وێران کردووە .ئیشایا
4
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
گوتی« :ئەی یەزدان ،ئێستا لەبیرت بێت کە چۆن بە ڕاستی و بە دڵێکی تەواوەوە لەبەردەمتدا ڕۆیشتووم و ئەوەی لەبەردەمتدا باشە کردوومە ».حزقیاش بە ئازارەوە گریای .چونکە گۆڕ ناتوانێت ستایشت بکات ،مردن ناتوانێت ئاهەنگت بۆ بگێڕێت ،ئەوانەی دەچنە ناو چاڵەوە ،ناتوانن هیوایان بە ڕاستی تۆ بخوازن .زیندوو ،زیندوو ،وەک ئەمڕۆ ستایشت دەکات ،باوک بۆ منداڵەکان ٣٨:٣ ، ١٨-١٩ڕاستی تۆ ئاشکرا دەکات .ئیشایا ئینجا حەزقیا بە ئیشایا گوت« :قسەی یەزدان کە تۆ وتت باشە ».گوتیشی« :چونکە لە ڕۆژگارەکانمدا ئاشتی و ڕاستی دەبێت». ٣٩:٨ئیشایا ٤٢:٣کانییەکی چەقاوە ناشکێنێت و کەتانێکی دوکەڵوی ناکوژێنێتەوە ،دادگاییکردن بۆ ڕاستی دەهێنێتە ئاراوە .ئیشایا با هەموو گەلن کۆببنەوە و گەل کۆببنەوە ،کێ لەوان دەتوانێت ئەمە ڕابگەیەنێت و شتەکانی پێشوومان پیشان بدات؟ با ٤٣: ٩شایەتحاڵەکانیان بهێننە دەرەوە ،تاکو ڕەوا ببن ،یان با گوێیان لێ بگرن و بڵێن :ڕاستییە ».ئیشایا ئەی بنەماڵەی یاقوب ،کە بە ناوی ئیسرائیل ناویان لێنراوە و لە ئاوی یەهودا هاتوونەتە دەرەوە ،سوێند بە ناوی یەزدان دەخۆن و ٤٨:١باسی خودای ئیسرائیل دەکەن ،بەڵم نەک بە ڕاستی و نە بە ڕاستودروستی .ئیشایا کەس داوای دادپەروەری ناکات و داوای ڕاستی ناکات ،پشت بە بێمانا دەبەستن و درۆ دەکەن .خراپەکاری دووگیان دەبن و خراپەکاری دێننە ئاراوە .حوکم بۆ دواوە دەگەڕێتەوە و دادپەروەری لە دوورەوە وەستاوە ،چونکە ڕاستی لە شەقام کەوتووە و یەکسانی ناتوانێت بچێتە ژوورەوە .بەڵێ ،ڕاستی شکست دەهێنێت؛ ئەوەی لە خراپە دوور دەکەوێتەوە ،خۆی دەکاتە نێچیر ،یەزدان ٥٩:٤ ، ١٤-١٥ئەمەی بینی و ناڕازی بوو کە دادگاییکردن نەبوو .ئیشایا چونکە من یەزدان حوکمدانم خۆشدەوێت ،ڕقم لە دزییە بۆ قوربانی سووتاندن .کارەکانیان بە ڕاستی ئاراستە دەکەم و پەیمانێکی ٦١:٨هەمیشەیی لەگەڵیان دەبەستم .ئیشایا کە ئەوەی لە زەویدا بەرەکەت بخاتە سەر خۆی ،لە خودای حەقیقەتدا بەرەکەت بخاتە سەر خۆی؛ ئەوەی لەسەر زەوی سوێند دەخوات ،سوێند بە خودای ڕاستی دەخوات .چونکە ناخۆشیەکانی پێشوو لەبیرکراون ،و لەبەر ئەوەی لە چاوم شاراوەن .ئیشایا ٦٥:١٦ سوێند دەخۆیت« :یەزدان لە ڕاستی و دادگاییکردن و ڕاستودروستیدا زیندووە ».گەلن لەسەری خۆیان بەرەکەت دەخەنە سەر و ٤:٢شانازی بەوەوە دەکەن .یەرمیا ،بە شەقامەکانی ئۆرشەلیمدا ڕابکەن و ئەول و ئێستا ببینن و بزانن و لە شوێنە فراوانەکانیدا بگەڕێن ،ئەگەر پیاوێک بدۆزنەوە ئەگەر کەسێک هەبێت کە دادگایی بکات ،بەدوای ڕاستیدا بگەڕێت .و لێی خۆش دەبم .ئەی یەزدان ،ئایا چاوەکانت لەسەر ڕاستی نین؟ تۆ لێت داون ،بەڵم خەمبار نەبوون؛ تۆ لەناوت برد ،بەڵم ڕەتیانکردەوە ڕاستکردنەوە وەربگرن ،ڕووخساریان لە بەرد ٥:١ ،٣ڕەقتر کردووە .ئەوان ئامادە نەبوون بگەڕێنەوە .یەرمیا بەڵم پێیان بڵێ« :ئەمە نەتەوەیەکە گوێڕایەڵی دەنگی یەزدانی پەروەردگاریان نییە و ڕاستکردنەوەش وەرناگرێت ،ڕاستی ٧:٢٨لەناوچووە و لە دەمیان بڕاوە ».یەرمیا زمانیان وەک کەوانەکانیان بۆ درۆ دەچەمێننەوە ،بەڵم بۆ ڕاستی لەسەر زەوی ئازا نین .چونکە لە خراپەوە بەرەو خراپە دەڕۆن و من ناناسن ،یەزدان دەفەرموێت .هەرکەسێک دراوسێی خۆی فریو دەدەن و ڕاستی ناڵێن ،زمانیان فێری درۆکردن کردووە و ٩:٣ ،٥خۆیان ماندوو کردووە بۆ ئەنجامدانی تاوان .یەرمیا بەڵم بە دڵنیاییەوە بزانن ئەگەر من بکوژن ،خوێنی بێ تاوان دەهێننە سەر خۆتان و ئەم شارە و دانیشتووانی ،چونکە بەڕاستی ٢٦:١٥یەزدان منی ناردووە بۆ لی ئێوە تا هەموو ئەم قسانە لەبەر گوێتان بڵێم .یەرمیا ٣٣: ٦سەیرکە من تەندروستی و چارەسەری بۆ دەهێنم و چارەسەریان دەکەم و ئاشتی و ڕاستی زۆریان بۆ ئاشکرا دەکەم .یەرمیا
5
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
پاشا وەڵمی دانیالی دایەوە و گوتی« :بەڕاستی خودای خوداکان و پەروەردگاری پاشاکان و ئاشکراکەری نهێنییەکانە ،چونکە ٢:٤٧توانیت ئەم نهێنییە ئاشکرا بکەیت ».دانیال ئێستا من نەبوخودنەسر ستایشی پاشای ئاسمان دەکەم و ستایشی دەکەم و ڕێزی لێدەگرم ،کە هەموو کارەکانی ڕاستین و ڕێگاکانی ٤:٣٧دادگاییکردنن ،ئەوانەی بە لووتبەرزیەوە دەڕۆن ،دەتوانێت سووکایەتی پێبکات .دانیال نزیک بوومەوە لە یەکێک لەوانەی کە لەوێ وەستابوو و ڕاستی هەموو ئەمانەم لێ پرسی .بۆیە پێی وتم ،و لێکدانەوەی شتەکانی پێ گەیاندم .ئەوسا ڕاستی دڕندەی چوارەمم دەزانی ،کە لە هەموو ئەوانی تر جیاواز بوو ،زۆر ترسناک بوو ،ددانەکانی لە ئاسن ٧:١٦ ،١٩بوون و بزمارەکانی لە مس بوون .کە خوارد و پارچە پارچەی کرد و بە پێیەکانی مۆرکردنی پاشماوەکەی؛ دانیال بە هۆی سەرپێچییەوە لە دژی قوربانیدانی ڕۆژانە ،سوپایەکی پێدرا و ڕاستییەکەی فڕێدایە سەر زەوی .و پراکتیزەی کرد و ٨:١٢سەرفراز بوو .دانیال وەک لە یاسای موسادا نووسراوە :هەموو ئەم خراپە بەسەرماندا هاتووە ،بەڵم ئێمە نوێژمان لەبەردەم یەزدانی پەروەردگارمان ٩:١٣نەکرد ،تاکو لە تاوانەکانمان بگەڕێینەوە و لە ڕاستییەکانت تێبگەین .دانیال .بەڵم ئەوەی لە کتێبی پیرۆزدا ئاماژەی پێکراوە ،پێت دەڵێم ،جگە لە میکائیل شازادەکەت کەس نییە لەم شتانەدا لەگەڵمدا بمێنێتەوە ١٠:٢١دانیال ،ئێستاش ڕاستییەکانت پیشان دەدەم .سەیرکە ،هێشتا سێ پاشا لە فارس هەڵدەستن .چوارەمیان زۆر لە هەموویان دەوڵەمەندتر دەبێت ١١:٢بە هێزی خۆی لە ڕێگەی دەوڵەمەندییەکانیەوە هەمووان لە دژی دەوڵەتی یۆنان وروژێنێت .دانیال ئەی نەوەی ئیسرائیل گوێ لە قسەی یەزدان بگرن ،چونکە یەزدان مشتومڕی لەگەڵ دانیشتوانی خاکەکەدا هەیە ،چونکە نە ڕاستی ٤:١و نە میهرەبانی و نە زانینی خودا لە خاکەکەدا هەیە .هۆشع ٧:٢٠ڕاستی بۆ یاقوب و میهرەبانی بۆ ئیبراهیم ئەنجام دەدەیت ،کە لە کۆنەوە سوێندت بە باوباپیرانمان خواردووە .میکا یەزدان ئەمە دەفەرموێت :من دەگەڕێمەوە سییۆن و لە ناوەڕاستی ئۆرشەلیمدا نیشتەجێ دەبم ،ئۆرشەلیم ناودەبرێت شارێکی ڕاستی .شاخی یەزدانی سوپاسالریش شاخی پیرۆزە .منیش دەیانهێنم و لە ناوەڕاستی ئۆرشەلیمدا نیشتەجێ دەبن ،ئەوان دەبنە گەلی من و منیش دەبمە خودایان ،لە ڕاستی و ڕاستودروستیدا .ئەمانە ئەو کارانەن کە دەیکەن؛ هەرکەسێک ڕاستی بە دراوسێی خۆی بڵێ .حوکمی ڕاستی و ئاشتی لە دەروازەکانتان جێبەجێ بکەن .یەزدانی سوپاسالر ئەمە دەفەرموێت :ڕۆژووی مانگی چوارەم و ڕۆژووی پێنجەم و ڕۆژووی حەوتەم و ڕۆژووی دەیەم بۆ ماڵی یەهودا دەبێتە شادی و شادی و ئاهەنگێکی دڵخۆشکەر .بۆیە ٨:٣ ،٨،١٦،١٩ڕاستی و ئاشتی خۆش بوێت .زەکەریا یاسای ڕاستی لە دەمی بوو ،خراپەکاری لە لێوەکانیدا نەدۆزرایەوە ،بە ئارامی و یەکسانی لەگەڵمدا ڕۆیشت و زۆر کەسی لە ٢:٦خراپەکاری دوور خستەوە .مەلکی
ئینجیل و کردەوەکانی پێغەمبەران ١٤:٣٣ئینجا ئەوانەی لە کەشتییەکەدا بوون هاتن و پەرستیان و گوتیان« :بەڕاستی تۆ کوڕی خودایت ».مەتا ژنەکە گوتی« :ڕاستە ،پەروەردگار ،بەڵم سەگەکان لەو وردە وردە دەخۆن کە لە سەر مێزی ئاغاکانیان دەکەونە خوارەوە ».مەتا ١٥:٢٧ شاگردەکانیان لەگەڵ هیرۆدییەکان نارد بۆ لی و گوتیان« :مامۆستا ،ئێمە دەزانین کە تۆ ڕاستگۆیت و بە ڕاستی ڕێگای خودا فێر ٢٢:١٦دەکەیت و گرنگی بە هیچ کەسێک نادەیت ،چونکە تۆ ڕەچاوی کەسایەتی ناکەیت ».مەتا بەڵم ژنەکە بە ترس و لەرزەوە ،کە زانی چی بەسەریدا هاتووە ،هات و کەوتە بەردەمی و هەموو ڕاستییەکانی پێ گوت .مارک ٥:٣٣
6
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
کاتێک هاتن پێیان گوت« :مامۆستا ،ئێمە دەزانین کە تۆ ڕاستگۆیت و گرنگی بە کەس نادەیت ،چونکە تۆ ڕەچاوی مرۆڤەکان ١٢: ١٤ناکەیت ،بەڵکو بە ڕاستی ڕێگای خودا فێر دەکەیت .مارک ١٢:٣٢ئینجا زانایەکە پێی گوت« :باشە مامۆستا ،تۆ ڕاستیت وت ،چونکە یەک خودا هەیە .و جگە لە ئەو کەسی تر نییە :مارک بەڵم ڕاستییەکتان پێ دەڵێم ،لە سەردەمی ئیلیادا بێوەژنێکی زۆر لە ئیسرائیل بوون ،کاتێک ئاسمان سێ ساڵ و شەش مانگ ٤:٢٥داخراوە ،کاتێک برسێتییەکی زۆر لە هەموو خاکەکەدا بوو .لوقا ٩:٢٧بەڵم ڕاستییەکتان پێ دەڵێم ،هەندێک لێرە وەستاون ،کە تامی مردن ناکەن ،تا شانشینی خودا نابینن .لوقا ١٢:٤٤ڕاستی پێتان دەڵێم :ئەو دەیکاتە فەرمانڕەوای هەموو ئەو شتانەی کە هەیەتی .لوقا ٢١: ٣ئینجا گوتی« :ڕاستی پێتان دەڵێم :ئەم بێوەژنە هەژارە لە هەموویان زیاتری خستۆتە ناو ماڵەوە .لوقا دوای نزیکەی کاتژمێرێک کەسێکی دیکە بە دڵنیاییەوە دووپاتی کردەوە و گوتی« :ڕاستی ئەم پیاوە لەگەڵیدا بوو ،چونکە ٢٢:٥٩جەلیلییە ».لوقا وشەکە بوو بە گۆشت و لە نێوانماندا نیشتەجێ بوو ،شکۆمەندی ئەومان بینی ،شکۆمەندی وەک تاقانە لەدایکبووەکەی باوک) پڕ ١:١٤ ،١٧بوو لە نیعمەت و ڕاستی .چونکە یاسا لە ڕێگەی موسا درا ،بەڵم نیعمەت و ڕاستی بە عیسا مەسیح هات .یۆحەنا ٣:٢١بەڵم ئەوەی ڕاستی بکات ،دێتە ڕووناکی ،تاکو کردەوەکانی دەربکەون و لە خودادا ئەنجام دراون .یۆحەنا بەڵم کات دێت و ئێستاش هاتووە ،کە پەرستیارانی ڕاستەقینە بە ڕۆح و ڕاستی باوک دەپەرستن ،چونکە باوک بەدوای ئەو جۆرە ٤:٢٣ -٢٤کەسانەدا دەگەڕێت کە بیپەرستن .خودا ڕۆحە ،ئەوانەی دەیپەرستن دەبێ بە ڕۆح و ڕاستی بیپەرستن .یۆحەنا ٥:٣٣ئێوە ناردتان بۆ لی یۆحەنا ،ئەویش شایەتحاڵی ڕاستی دا .یۆحەنا ئینجا ئەو پیاوانە کاتێک ئەو موعجیزەیان بینی کە عیسا کردوویەتی ،گوتیان« :ئەمە بەڕاستی ئەو پێغەمبەرەیە کە دەبێ بێتە ٦:١٤جیهان ».یۆحەنا ٧:٤٠زۆرێک لە خەڵکەکە کە گوێیان لەم قسەیە بوو ،گوتیان :بەڕاستی ئەمە پێغەمبەرە .یۆحەنا ڕاستی دەزانن و ڕاستی ئازادتان دەکات .بەڵم ئێستا ئێوە بەدوای کوشتنمدا دەگەڕێن ،پیاوێک کە ڕاستییەکەی پێتان وتووە کە لە خوداوە بیستوومە .ئێوە لە باوکتانن شەیتان ،شەهوەتەکانی باوکتان ئەنجام دەدەن .هەر لە سەرەتاوە بکوژ بوو ،لە حەقیقەتدا نەمابوو ،چونکە هیچ ڕاستییەکی تێدا نییە .کاتێک درۆ دەکات ،لە خۆیەوە قسە دەکات ،چونکە درۆزن و باوکی ئەو درۆیە .وە لەبەر ئەوەی ڕاستیەکانتان پێ دەڵێم ،باوەڕم پێناکەن .کام لە ئێوە قەناعەتم پێدەکات لە گوناه؟ ئەگەر ڕاستی بڵێم ،بۆچی باوەڕم ٨:٣٢ ، ٤٠،٤٤-٤٦پێناکەن؟ یۆحەنا ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا تەنانەت ڕۆحی ڕاستی؛ جیهان ناتوانێت وەریبگرێت ،چونکە نایبینێت و نایناسێت ،بەڵم ئێوە دەیناسن .چونکە لەگەڵتان نیشتەجێیە ١٤: ١٧و لە ئێوەدا دەبێت ».یۆحەنا .بەڵم کاتێک دڵنەواییدەر هات کە لە باوکەوە بۆتان دەنێرم ،ڕۆحی ڕاستی کە لە باوکەوە سەرچاوە دەگرێت ،شایەتحاڵی من دەدات ١٥:٢٦یۆحەنا سەرەڕای ئەوەش ڕاستییەکانتان پێ دەڵێم؛ بۆ ئێوە گونجاوە کە من بڕۆم ،چونکە ئەگەر نەڕۆم ،دڵنەواییدەر نایەت بۆ لتان .بەڵم ئەگەر ڕۆشتم ،بۆتان دەنێرم ».بەڵم کاتێک ئەو ڕۆحی ڕاستی دێت ،ڕێنماییتان دەکات بۆ هەموو ڕاستییەک ،چونکە لە خۆیەوە ١٦:٧ ،١٣قسە ناکات .بەڵم هەرچی بیبیستێت دەیڵێت ،شتەکانی داهاتووتان پیشان دەدات .یۆحەنا
7
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
بە ڕاستی خۆت پیرۆزیان بکە ،قسەکەت ڕاستییە .لە پێناو ئەوان خۆم پیرۆز دەکەم ،تاکو ئەوانیش بە ڕاستی پیرۆز بکرێن .یۆحەنا ١٧:١٧ ،١٩ پیلتۆس پێی گوت« :ئەوا تۆ پاشایت؟» عیسا وەڵمی دایەوە « :تۆ دەڵێی من پاشام ».بۆ ئەم مەبەستە لەدایک بووم و هەر بۆیە هاتمە جیهان ،تا شایەتحاڵی ڕاستی بدەم .هەرکەسێک لە ڕاستی بێت گوێی لە دەنگی من دەبێت .پیلتۆس پێی گوت« :ڕاستی چییە؟» کاتێک ئەمەی وت ،جارێکی دیکە چووە دەرەوە بۆ لی جولەکەکان و پێی گوتن« :هیچ تاوانێکی لێ نابینم ».یۆحەنا ١٨:٣٧ -٣٨ چونکە بەڕاستی لە دژی عیسای منداڵە پیرۆزەکەت کە مەسحت کردووە ،هیرۆدس و پۆنتیۆس پیلتۆس لەگەڵ نەتەوەکان و گەلی ٤:٢٧ئیسرائیل کۆکرابوونەوە .کارەکانی پێغەمبەران ١٠:٣٤ئینجا پەترۆس دەمی کردەوە و گوتی« :بەڕاستی تێدەگەم کە خودا ڕێز لە کەسەکان ناگرێت .کارەکانی پێغەمبەران ٢٦:٢٥بەڵم گوتی« :فێستۆسی بەڕێزم شێت نیم .بەڵم قسەی ڕاستی و وریایی بخەرە ڕوو .کارەکانی پێغەمبەران
نامەکان چونکە تووڕەیی خودا لە ئاسمانەوە ئاشکرا دەبێت بەرامبەر بە هەموو ناخودای و ناڕەوایی مرۆڤەکان ،کە ڕاستی بە ناڕەوا دەگرن .کە حەقیقەتی خودای گۆڕی بۆ درۆ ،و زیاتر لە خالق ،کە بۆ هەتا هەتایە بەرەکەتدارە ،بوونەوەرەکەی پەرست و خزمەتی ,25کرد .ئامین .ڕۆمیان 1:18 بەڵم ئێمە دڵنیاین کە دادگاییکردنی خودا بەپێی ڕاستییە بەرامبەر بەو کەسانەی کە ئەم جۆرە کارانە ئەنجام دەدەن .بەڵم بۆ ٢:٢ ،٨ئەوانەی ململنێ دەکەن و گوێڕایەڵی ڕاستی نین ،بەڵکو گوێڕایەڵی ناڕەوا و تووڕەیی و تووڕەیی دەبن .ڕۆمیان ٢:٢٠ڕاهێنەری گەمژەکان ،مامۆستای کۆرپە ،کە فۆڕمی زانین و ڕاستی لە یاسادا هەیە .ڕۆمیان چونکە ئەگەر ڕاستی خودا بەهۆی درۆکانی منەوە زیاتر بوو بۆ شکۆمەندی ئەو .بۆچی منیش وەک گوناهبارێک دادگایی دەکرێم؟ ٣: ٧ڕۆمیان ٩:١من لە مەسیحدا ڕاستی دەڵێم ،درۆ ناکەم ،ویژدانم بە ڕۆحی پیرۆز شایەتحاڵیم دەدات .ڕۆمیان ئێستا دەڵێم عیسا مەسیح خزمەتکاری خەتەنەکردن بوو بۆ ڕاستی خودا ،بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەو بەڵێنانەی کە بە باوباپیرانیان ١٥:٨داوە .ڕۆمیان بۆیە با جەژنەکە بپارێزین ،نەک بە خەمیرەی کۆن و نە بە خەمیرەی خراپەکاری و خراپەکاری .بەڵم بە نانە خەمیرە نەکراوەکەی ٥:٨دڵسۆزی و ڕاستی .یەکەمی کۆرنتیۆس ١٣: ٦بە ناپاکی شاد نابێت ،بەڵکو بە ڕاستی شاد دەبێت .یەکەمی کۆرنتیۆس و بەم شێوەیە نهێنییەکانی دڵی دەردەکەون؛ و بەم شێوەیە بە ڕووخساریەوە دەکەوێتە خوارەوە خودا دەپەرستێت و ڕاپۆرت دەکات ١٤:٢٥کە خودا ڕاستییەک لە ئێوەدایە .یەکەمی کۆرنتیەکان .بەڵم وازیان لە شتە شاراوەکانی ناپاکی هێناوە ،بە فێڵبازی نەڕۆیشتوون و بە فێڵبازی مامەڵەیان لەگەڵ قسەی خودادا کردووە ٤:٢کۆرنتیۆس . ٢بەڵم بە دەرکەوتنی ڕاستی خۆمان لەبەردەم ویژدانی هەموو کەسێکدا لەبەردەم خودادا بەرز دەکەینەوە ٦:٧کۆرنتیۆس ، ٢بە وشەی ڕاستی ،بە هێزی خودا ،بە زرێپۆشی ڕاستودروستی لە دەستی ڕاست و چەپ
8
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
چونکە ئەگەر شانازی بە شتێکەوە کردم بۆی ،شەرم ناکەم .بەڵم وەک چۆن هەموو شتێکمان بە ڕاستی پێتان گوت ،بە هەمان ٧:١٤کۆرنتیۆس . ٢شێوە شانازیمان کە لەبەردەم تیتۆسدا کردوومە ،ڕاستی دەبینرێت ١١: ١٠کۆرنتیۆس . ٢وەک چۆن ڕاستی مەسیح لە مندایە ،هیچ کەسێک ڕێگریم لێناکات لەم شانازیکردنە لە ناوچەکانی ئەخایا چونکە ئەگەرچی حەزم لە شکۆمەندی بێت ،بەڵم گەمژە نابم .چونکە ڕاستی دەڵێم ،بەڵم ئێستا وازی لێدەهێنم ،نەک کەس زیاتر ١٢: ٦کۆرنتیۆس .» ٢بیرم لێبکاتەوە لەوەی کە من دەزانێت و گوێی لە منە ١٣: ٨کۆرنتیۆس . ٢چونکە ئێمە ناتوانین هیچ شتێک لە دژی ڕاستی بکەین ،بەڵکو بۆ ڕاستی بێت ئەو کەسەی بە ملکەچبوون جێگەی خۆمان بەخشی ،نەخێر ،نەک بۆ ماوەی یەک کاتژمێر؛ بۆ ئەوەی ڕاستی ئینجیل لەگەڵ ئێوەدا ٢:٥بەردەوام بێت .گەلتیەکان بەڵم کاتێک بینیم کە ئەوان بەپێی ڕاستی ئینجیل ڕاست نەڕۆیشتوون ،لەبەردەم هەموویان بە پەترۆسم گوت« :ئەگەر تۆ جولەکە بە شێوازی نەتەوەکان دەژیت و وەک جولەکەکان ناژیت ،بۆچی نەتەوەکان ناچار دەکەیت وەک جولەکەکان بژین؟» گەلتیەکان ٢:١٤ ئەی گەلتییە گەمژەکان ،کێ سیحری ئێوەی کردووە ،تا گوێڕایەڵی ڕاستییەکان نەبن ،کە عیسا مەسیح بە ئاشکرا لەبەردەم چاویاندا ٣: ١خراوەتە ناو ئێوە لە خاچ دراوە؟ گەلتیەکان ٤:١٦کەواتە ئایا من بوومەتە دوژمنتان ،چونکە ڕاستییەکانتان پێ دەڵێم؟ گەلتیەکان ٥:٧ئێوە بە باشی ڕاتان کرد؛ کێ ڕێگری لێکردوون تا گوێڕایەڵی ڕاستییەکان نەبن؟ گەلتیەکان ،ئێوەش پشتتان پێی بەستووە ،دوای ئەوەی گوێتان لە وشەی ڕاستی بوو ،ئینجیلی ڕزگاربوونتان ،دوای ئەوەی باوەڕتان پێی کرد ١: ١٣بەو ڕۆحە پیرۆزەی بەڵێندەرەوە مۆر کران .ئەفسیان ،بەڵم بە خۆشەویستییەوە ڕاستی بڵێین ،لە هەموو شتێکدا لەناو ئەودا گەورە بێت ،کە سەرە ،مەسیح .ئەگەر ڕاستی لە عیسادا هەیە ئەگەر گوێت لێ بووە و فێری کردوون .بۆیە درۆکردن لببەن ،هەرکەسێک لەگەڵ دراوسێی خۆی ڕاستی بڵێ ،چونکە ئێمە ٤:١٥ ،٢١،٢٥ئەندامی یەکترین .ئەفسیان ( ٥:٩چونکە بەرهەمی ڕۆح لە هەموو چاکە و ڕاستودروستی و ڕاستیدایە) .ئەفسیان ٦: ١٤کەواتە بوەستە و کەمەرەکانتان بە ڕاستی بەستەوە و سنگی ڕاستودروستی لەبەر بکەن .ئەفسیان کەواتە چی؟ سەرەڕای ئەوەش ،بە هەموو شێوەیەک ،جا بە خۆنمایشکردن بێت ،یان بە ڕاستی ،مەسیح بانگەشەی بۆ دەکرێت؛ منیش تێیدا دڵخۆش دەبم ،بەڵێ و شاد دەبم .فیلیپیان 1:18 چونکە ئەو هیوایەی لە ئاسمان بۆتان دانراوە ،پێشتر لە وشەی ڕاستی ئینجیلدا بیستووتان .کە بۆ ئێوە هاتووە ،وەک چۆن لە هەموو .جیهاندا هاتووە .هەروەک چۆن لە ئێوەدا بەرهەم دەهێنێت ،لەو ڕۆژەوەی کە گوێتان لێ بوو و بە ڕاستی نیعمەتی خوداتان زانی -6کۆلۆسیان 1:5 هەر لەبەر ئەمەش بێ وەستان سوپاسی خودا دەکەین ،چونکە کاتێک قسەی خوداتان وەرگرت کە لەلی ئێمە بیستووتان ،وەک قسەی مرۆڤەکان وەرتان نەگرت ،بەڵکو وەک ئەوەی لە ڕاستیدایە ،وشەی خوداتان وەرگرتووە ،کە بە شێوەیەکی کاریگەر لە ٢:١٣ئێوەی باوەڕداردا کاردەکات .یەکەمی تەسالۆنیکیەکان .لەگەڵ هەموو فریودانێکی ناڕەوا لە ناو ئەوانەی لەناو دەچن .چونکە خۆشەویستی ڕاستییان وەرنەگرت بۆ ئەوەی ڕزگاریان بێت بۆ ئەوەی هەموویان نەفرەتیان لێ بکرێت کە باوەڕیان بە ڕاستی نەکردووە ،بەڵم چێژیان لە ناڕەوا هەبووە .بەڵم ئێمە ناچارین هەمیشە سوپاسگوزاری خودا بکەین بۆ ئێوە ،برا خۆشەویستەکانی یەزدان ،چونکە خودا لە سەرەتاوە ئێوەی هەڵبژاردووە بۆ ٢:١٠ ، ١٢-١٣تەسالۆنیکیەکان . ٢ڕزگاربوون لە ڕێگەی پیرۆزکردنی ڕۆح و باوەڕبوون بە ڕاستی
9
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
،ئەو دەیەوێت هەموو مرۆڤەکان ڕزگاریان بێت و بگەنە زانینی ڕاستی .بۆ ئەوە من وەک بانگخواز و نێردراوی دەستنیشانکراوم ( ٢:٤ ،٧ڕاستی لە مەسیحدا دەڵێم و درۆ ناکەم) مامۆستای نەتەوەکان بە باوەڕ و ڕاستی .یەکەم تیمۆتێۆس بەڵم ئەگەر زۆر دەمێنمەوە ،بۆ ئەوەی بزانیت چۆن دەبێت لە ماڵی خودادا ڕەفتار بکەیت ،کە کڵێسای خودای زیندووە ،پایە و ٣:١٥زەمینەی ڕاستی .یەکەمی تیمۆتێۆس قەدەغەکردنی هاوسەرگیری و فەرمانکردن بە دوورکەوتنەوە لە گۆشت ،کە خودا دروستی کردووە بۆ ئەوەی بە ٤:٣سوپاسگوزارییەوە وەربگیرێت بۆ ئەوانەی باوەڕیان هێناوە و ڕاستی دەزانن .یەکەم تیمۆتێۆس .ناکۆکییە چەوتەکانی پیاوانی بیری خراپ و بێبەش لە ڕاستی ،کە وا دەزانن قازانج خوداپەرستییە :خۆت لەم جۆرەانە بکشەوە ٦:٥یەکەم تیمۆتێۆس بخوێنە بۆ ئەوەی خۆت نیشان بدەیت کە لەلی خودا پەسەند بیت ،کرێکارێک کە پێویستی بە شەرم نییە ،بە ڕاستی وشەی ڕاستی ٢:١٥تیمۆتێۆس . ٢دابەش دەکەیت ٢: ١٨تیمۆتێۆس . ٢ئەوانەی سەبارەت بە ڕاستی هەڵەیان کردووە و دەڵێن زیندووبوونەوە تێپەڕیوە .و ئیمانی هەندێک بڕوخێنن ٢لە نەرمی و نەرمی ڕێنماییکردنی ئەوانەی کە دژایەتی خۆیان دەکەن؛ ئەگەر خودا ڕەنگە تەوبەیان پێبدات بۆ داننان بە ڕاستی؛ ٢:٢٥تیمۆتێۆس هەرگیز فێربووە ،و هەرگیز نەتوانێت بێتە زانینی ڕاستییەکان .هەروەک چۆن یانێس و یامبریس بەرەنگاری موسا بوون ،ئەمانەش ٣: ٧ -٨تیمۆتێۆس . ٢بەرەنگاری ڕاستی دەبنەوە :پیاوی بیری خراپ و ڕەتکراوە لەبارەی باوەڕەوە ٤:٤تیمۆتێۆس . ٢گوێیان لە ڕاستی لدەدەن و ڕوو لە ئەفسانە دەکەن پۆڵس ،خزمەتکاری خودا و نێردراوی عیسا مەسیح ،بەپێی باوەڕەکەی هەڵبژێردراوەکانی خودا و دانپێدانان بەو ڕاستییەی کە بەدوای خوداپەرستیدا هاتووە .گرنگی نەدان بە ئەفسانەی جولەکەکان و فەرمانەکانی مرۆڤەکان کە لە ڕاستی دەگەڕێنەوە .تیتۆس 1:1 ,14 .چونکە ئەگەر دوای ئەوەی زانینی ڕاستیمان بە ئەنقەست گوناه بکەین ،ئیتر قوربانیکردن لە پێناو گوناهەکاندا نامێنێتەوە ١٠:٢٦عیبرانییەکان ١:١٨بە ویستی خۆی بە وشەی ڕاستی لەدایک کردین ،تا جۆرێک لە یەکەم بەرهەمی دروستکراوەکانی بین .یاقوب ٣:١٤بەڵم ئەگەر ئیرەیی و ململنێی تاڵتان لە دڵتاندا هەبوو ،شانازی مەکەن و دژی ڕاستی درۆ مەکەن .یاقوب ٥:١٩برایان ،ئەگەر هەریەکێک لە ئێوە لە ڕاستی هەڵەبکات و یەکێکیان بیگۆڕێت .یاقوب لەڕێگەی ڕۆحەوە گیانتان پاک کردۆتەوە بە گوێڕایەڵی ڕاستی ،بۆ خۆشەویستی بێ ساختە بۆ براکان ،بزانن بە دڵێکی پاکەوە ١:٢٢یەکترتان خۆشبوێت .یەکەمی پەترۆس ١: ١٢پەترۆس . ٢بۆیە کەمتەرخەم نابم لە یادکردنەوەی ئەم شتانە هەمیشە ،هەرچەندە دەیانزانن و لە ڕاستی ئێستادا چەسپاون ٢:٢پەترۆس . ٢زۆر کەسیش بەدوای ڕێگا خراپەکانیاندا دەڕۆن .بەهۆی ئەوەوە ڕێگای ڕاستی خراپ باس دەکرێت ئەگەر بڵێین هاوبەشیمان لەگەڵیدا هەیە و لە تاریکیدا بڕۆن ،درۆ دەکەین و ڕاستییەکان ناکەین .ئەگەر بڵێین گوناهمان نییە ،خۆمان ,8فریو دەدەین ،حەقیقەتیش لە ئێمەدا نییە .یۆحەنا یەکەم 1:6
10
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
ئەوەی بڵێت« :من دەیناسم و فەرمانەکانی ناپارێزێت ،درۆزن و ڕاستی لە ناویدا نییە ».من بۆتانم نەنووسیوە لەبەر ئەوەی ڕاستی نازانن ،بەڵکو لەبەر ئەوەی دەزانن و هیچ درۆیەک لە ڕاستییەوە نییە .بەڵم ئەو مەسحەی کە لەلیەن ئەوەوە وەرتگرتووە لە ئێوەدا دەمێنێتەوە ،پێویست ناکات کەس فێرتان بکات ،بەڵم وەک چۆن ئەو مەسحکردنە فێری هەموو شتێکتان دەکات و ڕاستییە و درۆ ٢:٤ ،٢١،٢٧نییە ،هەروەک چۆن فێری کردوون ،لە ناو ئەودا دەمێننەوە .یەکەم یۆحەنا منداڵە بچووکەکانم ،با بە قسە و نە بە زمان خۆشمان نەوێت؛ بەڵم بە کردەوە و بە ڕاستی .لێرەوە دەزانین کە ئێمە لە ڕاستییەوەین ٣: ١٨ -١٩و دڵمان لەبەردەمیدا دڵنیا دەکەینەوە .یۆحەنا یەکەم ئێمە لە خوداین ،ئەوەی خودا بناسێت گوێمان لێدەگرێت .ئەوەی لە خوداوە نییە گوێ لە ئێمە ناگرێت .لێرەوە ڕۆحی ڕاستی ٤:٦دەزانین ،و ڕۆحی هەڵە .یەکەمی یۆحەنا ئەمە ئەو کەسەیە کە بە ئاو و خوێن هات ،تەنانەت عیسا مەسیح؛ نەک تەنها بە ئاو ،بەڵکو بە ئاو و خوێن .ڕۆحیش شایەتحاڵی ٥:٦دەدات ،چونکە ڕۆح ڕاستییە .یەکەمی یۆحەنا گەورە بۆ خانمە هەڵبژێردراوەکە و منداڵەکانی ،کە من لە ڕاستیدا خۆشم دەوێن .نەک تەنها من ،بەڵکو هەموو ئەوانەی ڕاستییان زانیوە .لەبەر خاتری ڕاستی ،کە لە ئێمەدا نیشتەجێیە و بۆ هەتاهەتایە لەگەڵمان دەبێت .نیعمەت و میهرەبانی و ئاشتی لە خودای باوک و لە یەزدانی عیسا مەسیحی کوڕی باوکەوە لە ڕاستی و خۆشەویستیدا لەگەڵتان بێت .زۆر دڵخۆش بووم کە منداڵەکانتم بینی ١: ١ -٤یۆحەنا . ٢کە بە ڕاستی دەڕۆن ،وەک چۆن فەرمانێکمان لە باوکەوە وەرگرتووە گەورە بۆ گایۆسی خۆشەویست ،کە لە ڕاستیدا خۆشم دەوێت .چونکە زۆر دڵخۆش بووم کاتێک برایان هاتن و شایەتحاڵی ئەو ڕاستییەیان دا کە لە تۆدایە ،هەروەک چۆن تۆ بە ڕاستی دەڕۆیت .هیچ خۆشییەکی گەورەترم نییە لەوەی کە ببیستم منداڵەکانم بە حەقیقەتدا دەڕۆن .بۆیە دەبێ ئەو جۆرە کەسانە وەربگرین ،تاکو هاوکار بین بۆ ڕاستی .دیمیتریۆس باسی هەموو مرۆڤەکان و ڕاستییەکەی دەکات .دەزانن کە تۆمارەکەمان ڕاستە 3 ».یۆحەنا 4،8،12-3 1:1
ئەپۆکریفا سێیەمیان نووسیویەتی :ژنان بەهێزترینن ،بەڵم لە سەرووی هەموو شتێکەوە ڕاستی سەرکەوتن هەڵدەگرێت 1 .ئەسدراس 3:12 -41ئەسدراس 1 4:13 ،پاشان سێیەم کە باسی ژنی کردبوو ،و باسی ڕاستییەکەی کردبوو( ،ئەمە زۆربابڵ بوو) دەستی کرد بە قسەکردن .ئەی مرۆڤەکان ئەوە پاشای گەورە نییە و نە زۆری مرۆڤەکان و نە شەراب نییە کە سەرکەوتووە .کەواتە کێیە حوکمڕانیان دەکات ،یان پەروەردگاری بەسەریاندا هەیە؟ ئایا ژن نین؟ ژنان پاشا و هەموو ئەو خەڵکەیان هەڵگرتووە کە بە دەریا و وشکانی فەرمانڕەوایی هەڵدەگرن .تەنانەت لەوان هاتن ،ئەوانیش خۆراکیان پێدا کە باخەکانی ترێیان چاندبوو ،کە شەرابەکە لێیەوە دێت .هەروەها ئەمانە جل و بەرگ بۆ پیاوان دروست دەکەن؛ ئەمانە شکۆمەندی بۆ مرۆڤەکان دەهێنن؛ و بەبێ ژن پیاوان ناتوانن بن .بەڵێ ،ئەگەر پیاوان زێڕ و زیو یان هەر شتێکی باشی تریان کۆکردبێتەوە ،ئایا ژنێکیان خۆشناوێت کە لە ڕەزامەندی و جوانیدا جوان بێت؟ وە بە وازهێنان لە هەموو ئەو شتانە ،ئایا درەوشاوەیی ناکەن و تەنانەت بە دەمێکی کراوەشەوە چاوەکانیان بە توندی لەسەری جێگیر دەکەن؛ ئایا هەموو مرۆڤەکان لە زیو یان زێڕ و هەر شتێکی باش زیاتر ئارەزووی ئەویان نییە؟ پیاو باوکی خۆی کە پەروەردەی کردووە و وڵتەکەی خۆی بەجێدەهێڵێت و بە ژنەکەیەوە دەلکێت .ئەو چەسپاوە بۆ ئەوەی ژیانی لەگەڵ ژنەکەی بەسەر نەبات .نە باوک و نە دایک و نە وڵت لەبیر دەکات .بەم شێوەیەش دەبێ بزانن کە ژنان زاڵن بەسەرتاندا ،ئایا کار و ماندووبوون ناکەن و هەموو شتێک دەدەن بە ژنەکە و دەیهێنن؟ بەڵێ ،مرۆڤ شمشێرەکەی دەبات و دەڕوات بۆ دزی و دزی و بە کەشتی بەسەر دەریا و .ڕووبارەکاندا .سەیری شێرێک دەکات و لە تاریکیدا دەڕوات .کاتێک دزی و تاڵن و تاڵنی کرد ،دەیگەیەنێتە خۆشەویستی خۆی بۆیە پیاو ژنەکەی خۆشتر دەوێت لە باوک و دایکی .بەڵێ زۆرن ئەوانەی عەقڵیان بۆ ژن تەواو بووە و لە پێناو ئەواندا بوونەتە خزمەتکار .هەروەها زۆر کەس لەناوچوون و هەڵەیان کردووە و گوناهیان کردووە ،بۆ ژنان .ئێستاش باوەڕم پێناکەن؟ ئایا پاشا لە دەسەڵتی خۆیدا گەورە نییە؟ ئایا هەموو ناوچەکان لە دەست لێدانی ناترسن؟ بەڵم ئایا ئەو و ئاپامێ خەزووری پاشا ،کچی .بارتاکۆسی جێی ستایشم بینی کە لە دەستی ڕاستی پاشا دانیشتوون ،تاجەکەی لە سەری پاشا وەرگرت و لەسەر سەری خۆی دانا هەروەها بە دەستی چەپی لە پاشای دا .لەگەڵ ئەوەشدا پاشا بۆ هەموو ئەمانە دەرکەوت و بە دەمی کراوە سەیری کرد ،ئەگەر پێی پێکەنی ،ئەویش پێدەکەنی ،بەڵم ئەگەر ناڕەزایی لێی هەبوو ،پاشا بێزار بوو بۆ ئەوەی جارێکی دیکە لەگەڵیدا ئاشت بێتەوە .ئەی پیاوان ،چۆن دەبێت جگە لە ژنان بەهێز بن ،چونکە وا دەکەن؟ پاشان پاشا و میرەکان سەیری یەکتریان کرد ،بۆیە دەستی کرد بە ،قسەکردن لەسەر ڕاستییەکان .ئەی پیاوان ،ئایا ژنان بەهێز نین؟ زەوی گەورەیە ،ئاسمان بەرزە ،خۆر خێرایە لە ڕێڕەوی خۆیدا
11
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
چونکە بە دەوری ئاسمانەکاندا دەسوڕێتەوە و لە یەک ڕۆژدا ڕێڕەوی خۆی دەهێنێتەوە شوێنی خۆی .ئایا ئەو گەورە نییە کە ئەم شتانە دروست دەکات؟ بۆیە ڕاستی گەورەیە و لە هەموو شتێک بەهێزترە .هەموو زەوی هاوار دەکات لەسەر ڕاستی و ئاسمان ،بەرەکەتی پێدەبەخشێت ،هەموو کارەکان لێی دەلەرزن و دەلەرزن ،لەگەڵیدا هیچ شتێکی ناڕەوا نییە .شەراب خراپە ،پاشا خراپە ژن خراپە ،هەموو منداڵی مرۆڤ خراپە و هەموو کارە خراپەکانیان بەم شێوەیەن؛ و هیچ ڕاستییەکیان تێدا نییە؛ لە ناڕەواییەکانیاندا لەناو دەچن .سەبارەت بە ڕاستی ،بەرگە دەگرێت و هەمیشە بەهێزە .بۆ هەمیشە دەژی و سەردەکەوێت .لەگەڵ ئەودا قبوڵکردنی کەسەکان و پاداشتێک نییە؛ بەڵم ئەو شتە دادپەروەرانە دەکات و خۆی لە هەموو شتە ناڕەوا و خراپەکان دەپارێزێت .هەموو پیاوەکانیش وەک کارەکانی باشن .نە لە حوکمەکەیدا هیچ ناڕەوایەک نییە؛ و ئەو هێز و شانشینی و دەسەڵت و شکۆمەندییە ،لە هەموو تەمەنەکاندا .پیرۆز بێت خودای حەقیقەت .و بەو قسەیە بێدەنگ بوو .ئینجا هەموو گەل هاواریان کرد و گوتیان« :ڕاستی ».گەورەیە و لە هەموو شتێک بەهێزە بەڵم لەگەڵ هاتنی نیشانەکان ،سەیرکە ،ڕۆژەکان دێن ،ئەوانەی لەسەر زەوی نیشتەجێن بە ژمارەیەکی زۆر دەگیرێن و ڕێگای ڕاستی دەشاردرێتەوە و خاکەکە بێ بەرهەم دەبێت لە باوەڕ 2 .ئەسدراس 5:1 سەبارەت بە ئیمان ،گەشە دەکات ،گەندەڵی زاڵ دەبێت و ئەو ڕاستییەش کە ئەوەندە ماوە بێ بەرهەمە ،ڕادەگەیەنرێت 2 .ئەسدراس 6:28 بەڵم تەنها حوکم دەمێنێتەوە ،ڕاستی دەوەستێت و باوەڕ بەهێز دەبێت .بێ خۆگرتن لە کۆتاییدایە ،ناپاکی دەبڕدرێت ،ڕاستودروستی ,44گەشە دەکات و ڕاستی هەڵدەقوڵێت 2 .ئەسدراس 7:34 چاوی قووڵییەکان وشک دەکاتەوە و تووڕەیی شاخەکان دەتوێتەوە .کە ڕاستی شایەتحاڵی ئەوەیە :ئەی سەیری گوناهی گەلەکەت مەکە؛ بەڵکو لەسەر ئەوانەی کە بە ڕاستی خزمەتت دەکەن .چونکە بەڕاستی ئەوان کەس نییە لەنێو ئەوانەی لەدایک بوون ،بەڵکو ،26،35خراپەکاریی کردووە .لە دڵسۆزاندا هیچ کەسێک نییە کە هەڵەی نەکردبێت 2 .ئەسدراس 8:23 چونکە تۆ بە ڕاستی حوکمت لەسەر زەوی نەداوە 2 .ئەسدراس 11:41 من تۆبیت هەموو ڕۆژانی ژیانم بە ڕێگاکانی ڕاستی و دادپەروەریدا ڕۆیشتووم و بەخشندەی زۆرم بۆ براکانم و نەتەوەکەم کرد کە لەگەڵم هاتبوون بۆ نەینەوا ،بۆ خاکی ئاشوورییەکان .تۆبیت 1:3 ئەی پەروەردگار تۆ دادپەروەریت و هەموو کارەکانت و هەموو ڕێگاکانت میهرەبانی و ڕاستین و تۆ بۆ هەمیشە بە ڕاستی و دادپەروەرانە حوکم دەدەیت .ئێستا حوکمەکانت زۆرن و ڕاستن ،بەپێی گوناهەکانم و باوکەکانم مامەڵەم لەگەڵ بکە ،چونکە ٣:٢ ،٥فەرمانەکانتمان نەپاراستووە و لەبەردەمتدا بە ڕاستی نەڕۆیشتوین .تۆبیت ٧:١٠چونکە جێی خۆیەتی کچەکەم بخوازیت ،بەڵم من ڕاستیت پێ دەڵێم .تۆبیت بەم شێوەیە هەموو گەلن ستایشی یەزدان دەکەن و گەلەکەی دان بە خودادا دەنێت و یەزدان گەلەکەی بەرز دەکاتەوە .هەموو ئەوانەی بە ڕاستی و دادپەروەری یەزدانی پەروەردگاریان خۆشدەوێت ،دڵخۆش دەبن و بەزەیی بە براکانماندا دەهێننەوە .تۆبیت ١٤:٧ ئینجا ئاکیۆری سەرکردەی هەموو کوڕانی عەمۆن گوتی« :با ئێستا با گەورەم قسەیەک لە دەمی خزمەتکارەکەتەوە ببیستێت و ڕاستیت بۆ دەڵێم سەبارەت بەم گەلە کە لە نزیکتەوە نیشتەجێیە و لە ناوچە شاخاوییەکان نیشتەجێیە ،درۆیەک لە دەمی ٥:٥خزمەتکارەکەتەوە دەرناچێت ».یەهودیس منیش دێمە بەردەم هۆلۆفێرنێسی سەرۆکی سوپاکەتان ،بۆ ئەوەی قسەی ڕاستی بڵێم .ڕێگایەکی بۆ نیشان دەدەم ،کە پێی دەڕوات و ١٠:١٣هەموو شاخەکان بەدەست دەهێنێت ،بەبێ ئەوەی جەستە و ژیانی هیچ یەکێک لە پیاوەکانی لەدەست بدات .یۆدیس ئەوانەی پشتیان پێی بەستووە ،لە ڕاستی تێدەگەن ،ئەوانەی دڵسۆزن لە خۆشەویستیدا لەگەڵیدا دەمێننەوە ،چونکە نیعمەت و ٣:٩میهرەبانی بۆ پیرۆزەکانیەتی ،ئەویش گرنگی بە هەڵبژێردراوەکانی دەدات .حیکمەتی سلێمان بۆیە ئێمە لە ڕێگای ڕاستی هەڵمان کەوتین و ڕووناکی ڕاستودروستی بۆمان نەدرەوشایەوە و خۆری ڕاستودروستی بەسەرماندا ٥:٦هەڵنەهات .حیکمەتی سلێمان
12
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
سەبارەت بە حیکمەت و چییە و چۆن هاتۆتە سەرەوە ،پێتان دەڵێم و نهێنییەکانتان لێ ناشارمەوە ،بەڵکو لە سەرەتای لەدایکبوونیەوە ٦:٢٢بەدوایدا دەگەڕێم و زانینی دەهێنمە ڕووناکی و بەسەر ڕاستییەکاندا تێناپەڕم .حیکمەتی سلێمان خۆت بەرز مەکەرەوە ،نەک بکەویت و بێشەرەفی بەسەر ڕۆحتدا بهێنیت و بەم شێوەیە خودا نهێنییەکانت بدۆزێتەوە و لە .ناوەڕاستی جەماعەتدا فڕێت بداتە خوارەوە ،چونکە بە ڕاستی نەهاتوویت بۆ ترسی یەزدان ،بەڵم دڵت پڕە لە فێڵ ئیکلیسیاستیکۆس 1:30 بە هیچ شێوەیەک دژی ڕاستی قسە نەکەن؛ بەڵم شەرمەزار بە لە هەڵەی نەزانیت .تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ ٤:٢٥ ،٢٨دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس ١١: ٧پێش ئەوەی ڕاستییەکان بکۆڵیتەوە تاوانبار مەکە ،سەرەتا تێبگە ،پاشان سەرزەنشت بکە .ئیکلیسیاستیکۆس .باڵندەکان پەنا بۆ هاوشێوەی خۆیان دەبەن؛ بەم شێوەیە ڕاستی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوانەی کە لە ناویدا پراکتیزە دەکەن ٢٧: ٩ئیکلیسیاستیکۆس ٣٤:٤لە شتێکی ناپاک چی پاک دەکرێتەوە؟ و لەو شتەی کە درۆیە چ ڕاستییەک دەتوانێت بێتە ئاراوە؟ ئیکلیسیاستیکۆس ٣٧:١٥لە سەرووی هەموو ئەمانەشەوە لە بەرزترین دوعا بکە ،کە بە ڕاستی ڕێگاکەت ئاراستە بکات .ئیکلیسیاستیکۆس وە لە دزیکردن سەبارەت بەو شوێنەی کە تێیدا نیشتەجێیت و سەبارەت بە ڕاستی خودا و پەیمانەکەی؛ و بە ئەژنۆتەوە پشت بە ٤١: ١٩گۆشتەکە ببەستیت؛ و لە سووکایەتیکردن بە بەخشین و وەرگرتن؛ ئیکلیسیاستیکۆس چونکە تۆ ڕاستگۆیت لە هەموو ئەو شتانەی کە بەسەرماندا کردوویت ،بەڵێ ،هەموو کارەکانت ڕاستن ،ڕێگاکانت ڕاستن و هەموو حوکمەکانت ڕاستین .لە هەموو ئەو شتانەی کە بەسەر ئێمە و شاری پیرۆزی باوباپیرانماندا هێنایە ئۆرشەلیم ،دادوەری ڕاستەقینەت جێبەجێ کرد ،چونکە بەپێی ڕاستی و دادوەری هەموو ئەمانەت بەسەر ئێمەدا هێنا بەهۆی گوناهەکانمانەوە .نوێژی -5عەزاریا 1:4 ئینجا لە نێویاندا وەستا و گوتی« :ئەی کوڕانی ئیسرائیل ،ئێوە گەمژەن ،کە بەبێ پشکنین و زانینی ڕاستییەکان ،کچێکی ئیسرائیلتان مەحکوم کردووە؟» سوزانا 1:48 هەربۆیە ترس و ترسی ئەوان کەوتە سەر هەموو گەل و گوتیان« :نە ڕاستی و نە ڕاستودروستییان تێدایە ».چونکە ئەوان پەیمان و سوێندیان شکاندووە کە کردوویانە 1 .مەکابیەکان 7:18 یەزدانی پەروەردگار سەیری ئێمە دەکات و بەڕاستی دڵنەواییمان هەیە ،وەک چۆن موسا لە گۆرانییەکەیدا کە شایەتحاڵی مەکابییەکان 2 7:6ڕووخساری ئەوان بوو و گوتی« :لە خزمەتکارەکانیدا دڵنەوایی دەبێت».
حەنۆخ هەموو هەڵەیەک لە سەر زەوی لەناوبەرن و با هەموو کارێکی خراپ کۆتایی پێبێت ،با ڕووەکی ڕاستودروستی و ڕاستی دەربکەوێت ،ئینجا نیعمەتێک دەسەلمێنێت؛ کارەکانی ڕاستودروستی و ڕاستی بۆ هەمیشە لە ڕاستی و خۆشیدا دەچێنرێن .حەنۆخ ١٠: ١٦ لەو ڕۆژانەدا ژوورە عەمبارەکانی نیعمەتەکان دەکەمەوە کە لە ئاسماندان ،بۆ ئەوەی بیاننێرمە سەر زەوی بەسەر کار و ماندووبوونی نەوەی مرۆڤەکاندا .ڕاستی و ئاشتی بە درێژایی هەموو ڕۆژانی جیهان و هەموو نەوەکانی مرۆڤ بەیەکەوە ١١: ١-٢دەبەسترێتەوە .حەنۆخ پاشان ئوریێل ،یەکێک لە فریشتە پیرۆزەکان ،کە لەگەڵم بوو و سەرۆکایەتیان بوو ،گوتی :حەنۆخ بۆچی پرسیار دەکەیت و بۆچی ٢١: ٥تامەزرۆی ڕاستیت؟ حەنۆخ
13
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
٢٥: ١پێی وتم :حەنۆخ ،بۆچی پرسیارم لێ دەکەیت سەبارەت بە بۆنی دارەکە و بۆچی دەتەوێت ڕاستییەکان فێر بیت؟ حەنۆخ ئێستاش ئەم نهێنییە دەزانم ،کە گوناهباران بە چەندین شێوە قسەی ڕاستودروستی دەگۆڕن و دەیشێوێنن ،قسەی خراپ و درۆ دەکەن و فێڵی گەورە دەکەن و کتێب لەسەر قسەکانیان دەنووسن .بەڵم کاتێک هەموو قسەکانم بە زمانەکانیان بە ڕاستی دەنووسن ،و نابێت لە قسەکانمدا بگۆڕدرێن و کەمیان بکەنەوە بەڵکو هەموویان بە ڕاستی دەنووسن هەموو ئەو شتانەی کە سەرەتا شایەتحاڵیم .لەبارەیانەوە .پاشان ،نهێنیەکی تر دەزانم ،کە کتێب دەدرێت بە ڕاستگۆ و دانا تا ببنە هۆکاری شادی و ڕاستگۆیی و حیکمەتی زۆر کتێبەکانیان پێدەدرێت و باوەڕیان پێدەهێنن و شاد دەبن بەسەریاندا ،ئینجا هەموو ئەو ڕاستگۆیانە پاداشت دەدرێنەوە کە هەموو ١٠٤: ١٠-١٣ڕێگاکانی ڕاستگۆیی لێ فێربوون .حەنۆخ ئێستاش باوکم ،لێرەم بۆ ئەوەی داوای لێبوردنت لێ بکەم و داوای لێبکەم کە بچیتە لی حەنۆخی باوکمان و ڕاستییەکانی لێ فێر ١٠٦: ٧ببیت ،چونکە شوێنی نیشتەجێبوونی لە نێو فریشتەکاندایە .حەنۆخ لمەخی باوکی ترسا و هەڵهات بۆ لی من ،باوەڕی نەدەکرد کە لێیەوە سەرچاوەی گرتووە ،بەڵکو لە شێوەی فریشتەکانی ١٠٦: ١٢ئاسماندایە .منیش هاتوومەتە لت تا ڕاستییەکانم پێ بناسێنیت ».حەنۆخ ئێستاش بە لمەخی کوڕەکەت بزانە کە ئەوەی لەدایک بووە بەڕاستی کوڕەکەیەتی و ناوی ناوە نوح .چونکە ئەو بۆ ئێوە بەجێدەهێڵرێت و ئەو و کوڕەکانی لە لەناوچوون ڕزگاریان دەبێت ،کە بەهۆی هەموو گوناه و هەموو ناڕەواییەکانەوە دێتە سەر ١٠٦: ١٨زەوی ،کە لە ڕۆژگاری خۆیدا لەسەر زەوی کۆتایی دێت .حەنۆخ ئێستاش کوڕم ،بڕۆ بە لمەخی کوڕەکەت بزانە کە ئەم کوڕە کە لەدایک بووە ،بەڕاستی کوڕەکەیەتی و ئەمە درۆ نییە .حەنۆخ ١٠٧:٢
جاشر .پاشا گوتی« :ئایا گوێت لە قسەی جادووگەرەکان بووە؟» ئێستا بەڕاستی پێم بڵێ ،چۆن بوویت؛ ئەگەر ڕاستی بڵێیت بێتاوان دەبیت تارا کە بینی توڕەیی پاشا زۆر هەڵگیرسا ،بە پاشای گوت« :ئاغا و پاشاکەم ،تۆ ڕاستیت بیستووە و ئەوەی حەکیمەکان وتوویانە ڕاستە ».پاشا گوتی« :چۆن توانیت ئەم کارە بکەیت ،بۆ ئەوەی سەرپێچی لە فەرمانەکانم بکەیت و منداڵێکم پێ بدەیت کە تۆ ١٢: ١٢-١٣لەدایک نەبوویت و بەهای بۆ وەربگریت؟» یاشر کابرا دۆسیەکەی خستە بەردەم سێراکی دادوەر ،کاتێک هیداد وەڵمی دایەوە و گوتی« :وا نییە ،بەڵم مەسەلەکە بەم شێوەیە وەستاوە .دادوەریش بە ڕێبوارەکەی گوت« :ئەم پیاوە هیداد ڕاستیت پێدەڵێت ،چونکە لە شارەکاندا بەناوبانگە بە لێکدانەوەی وردی خەونەکان ».کابراش بە قسەی دادوەر هاوارێکی کرد و وتی« :هەروەها پەروەردگارم ،چونکە ئەو ڕۆژە بوو کە پەڕۆ و ،پۆشاکەکەم پێدا کە لەسەر کەرەکە بوو ،بۆ ئەوەی لە ماڵەکەیدا بیانخەمەوە .هەردووکیان لەبەردەم دادوەردا ناکۆکییان کرد ١٨:٣٤-٣٥یەکێکیان دەیگوت« :بابەتەکە بەم شێوەیە بوو ،ئەوی دیکەیان پێچەوانەکەی ڕاگەیاند ».یاشر .دادوەرەکەش بە ئەلیعەزەری گوت« :ئەم پیاوە ڕاستیت پێدەڵێت ،کرێیەکەی پێ بدە ،چونکە لە خاکی ئێمەدا ئەمە داب و نەریتە ئەلیعەزەر گوێی لە قسەکانی دادوەر بوو ،بەردێکی بەرزکردەوە و لە دادوەرەکەی دا و بەردەکە بەر پێشەوەی کەوت و خوێنەکە بە شێوەیەکی زۆر لە پێشەوەی دادوەرەکەوە ڕژا و ئەلیعەزەر وتی« :ئەگەر ئەمە داب و نەریتە لە خاکەکەتدا ئەوەی دەبوو بیدەم بەم ١٩:٢١پیاوە ،چونکە ئەمە بڕیاری تۆ بووە ،تۆ بڕیارت دا ».یاشر کوڕەکانی یاقوب وەڵمی پاشای حەبرۆنیان دایەوە و گوتیان« :بۆ هەموو ئەم پاشاکان بنێرە و ئەگەر ڕاستیمان بۆ باس کرد ،با هەریەکەیان بە تاک بێنە پێشمان و ئەگەر بێ چەک هاتنە لی ئێمە ،ئەوا دەزانین کە ئەوان بەدوای ئاشتیماندا دەگەڕێن ».بۆیە ئێمە ،هاتووین بۆ لی ئێوە بۆ ئەوەی پەیمانێکی ئاشتی لە نێوانماندا دروست بکەین ،ئێستاش پەیمانی ئاشتی و ڕاستیمان لەگەڵدا بکەن کە دەستوەردانمان لەگەڵ نەکەن ،بەو پێیەی دەستوەردانمان لەگەڵ ئێوەدا نەکردووە .جاشێر 40:43،46 یوسف بە یەهودای گوت« :بەڕاستی تۆ ڕاستی دەڵێیت و ئەمڕۆ قسەکانت سەبارەت بە هێزت پشتڕاستکردەوە ،خوداکەت کە دڵخۆشە لێت ،خۆشگوزەرانیت زیاد بکات .بەڵم بەڕاستی پێم بڵێ بۆچی لە نێو هەموو براکانتدا بەهۆی کوڕەکەوە لەگەڵم دەجەنگیت ،وەک چۆن هیچیان یەک قسەیان لەگەڵم نەکردووە سەبارەت بەو کوڕە .یوسف وەڵمی دایەوە و گوتی« :تۆ ڕاستی
14
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
دەڵێیت و درۆ لە دەمتدا نییە ،چونکە پێمان گوترا کە عیبرانییەکان دەسەڵتیان هەیە و یەزدانی پەروەردگاریان زۆر لێیان دڵخۆشە و کێ دەتوانێت لەبەردەمیاندا بوەستێت؟» جاشێر 54:56،61 ،ئینجا لەبەردەمیدا کرایەوە و هەموو ئەو شتانەی یوسف ناردبوویان نیشانی دا ،ئەوەی یوسف بۆی ناردبوویان بە هەریەکەیان دا ئەویش زانی کە ڕاستییەکانیان وتووە ،زۆر دڵخۆش بوو بە حسابی کوڕەکەی .جاشێر 54:104 ،موسا بە درێژایی ژیانی لە یەزدانی پەروەردگاری دەترسا و موسا بە ڕاستی لەبەردەم یەزدان ڕۆیشت ،بە هەموو دڵ و گیانییەوە بە درێژایی ژیانی لە ڕێگای ڕاست نەگەڕا .نەک لەو ڕێگایەی کە نە بەرەو ڕاست و نە لی چەپ ،کە ئیبراهیم و ئیسحاق و یاقوب تێیدا ڕۆیشتوون ،ڕەتکردەوە .جاشێر 73:37
یۆبیلی من پیرۆزگاکەم لە ناویاندا دروست دەکەم و لەگەڵیان دەژیم و دەبمە خودایان و ئەوانیش دەبنە گەلی من لە ڕاستی و ڕاستودروستیدا .یۆبیلیەکان 1:16 وە ئەگەر ڕاستییان پێ بڵێم ،دەمکوژن؛ چونکە ڕۆحیان بەوانەوە دەلکێت بۆ ئەوەی بیانپەرستێت و ڕێزیان لێبگرێت .یۆبیلیەکان ١٢:٧ وە پەیمانی خۆی لەگەڵ تۆ نوێ بکاتەوە .بۆ ئەوەی بۆ ئەو میلەتێک بیت بۆ میراتەکەی بۆ هەموو سەردەمەکان و بۆ تۆ و بۆ ٢٢:١٥نەوەکانت خودایەک بێت بە ڕاستی و ڕاستودروستی بە درێژایی ڕۆژانی زەوی .یۆبیلیەکان وە ئەوانەی ڕزگاریان بووە لە خراپەکارییەکانیان ناگەڕێنەوە سەر ڕێگای ڕاستودروستی ،بەڵکو هەموویان خۆیان بەرز دەکەنەوە بۆ فێڵ و سامان ،تاکو هەریەکەیان هەموو ئەو شتانەی کە هی دراوسێی خۆیانە بیبەن و ناوە گەورەکەش ناو بنێن ،بەڵم نەک بە ٢٣:٢١ڕاستی و نەک بە ڕاستودروستی ،و پیرۆزی پیرۆزییەکان بە ناپاکی و خراپبوونی پیسەکانیان پیس دەکەن .یۆبیلیەکان .و وەرگەڕا جارێکی تر ماچی کردەوە و لە باوەشی گرت و زۆر دڵخۆش بوو؛ چونکە کوڕەکانی یاقوبی کوڕی بە ڕاستی بینیبوو ٣١:٢١یۆبیلیەکان ئەویش پێی گوت :کوڕەکەم ،بە درێژایی ڕۆژەکانم هیچ کارێکی چەوتم لە تۆدا نەبینیوە ،بەڵکو تەنها کارێکی ڕاستگۆیە .و لەگەڵ ئەوەشدا ڕاستیت پێ دەڵێم کوڕەکەم :ئەمساڵ دەمرم و ئەمساڵ لە ژیانمدا ڕزگارم نابێت؛ چونکە لە خەودا ڕۆژی مردنم بینیوە کە لە ٣٥:٦سەد و پەنجا و پێنج ساڵ زیاتر ناژیم ،سەیرکە هەموو ڕۆژەکانی ژیانم تەواو کردووە کە بڕیارە بژیم .یۆبیلیەکان
کتێبە ونبووەکانی کتێبی پیرۆز بەڵم ئەگەر عەقڵ قەناعەتت پێ نەکات بە ڕاستی قسەکانم ،کە لە ساڵنی پێشکەوتوودا چەمکی زۆر هەیە و ئەوانەی بێ بەرهەم بوون ،سەرسوڕمانی گەورەیان هێناوەتە ئاراوە؛ بۆیە ئانای ژنەکەت کچێکت بۆ دەهێنێت و ناوی لێ بنێن مەریەم .بەپێی نەزرەکەت لە کۆرپەییەوە تەرخان دەبێت بۆ یەزدان و لە سکی دایکیەوە پڕ دەبێت لە ڕۆحی پیرۆز .نابێ هیچ شتێکی پیس بخوات و نە بخواتەوە و نابێ لە دەرەوەی خەڵکی ئاسایی ،بەڵکو لە پەرستگای یەزدان .بۆ ئەوەی نەکەوێتە ژێر هیچ بوختانێک یان ٢: ٩-١١گومانێک لە خراپە .ئینجیلی لەدایکبوونی مەریەم ،یوسفیش وەڵمی دایەوە« :وەک یەزدانی پەروەردگارم لە ژیاندایە ،من خەمی ئەوم نەبووە ».بەڵم کاهینەکە گوتی« :درۆ مەکە بەڵکو ڕاستیەکان ڕابگەیەنە .تۆ بە تایبەتی هاوسەرگیریت کردووە و بۆ نەوەی ئیسرائیل نەتدۆزیوەتەوە و خۆت لە ژێر دەستی ١١: ١٣-١٥بەهێزی خودادا زەلیل کردووە ،تا نەوەکانت بەرەکەتدار بن .یوسفیش بێدەنگ بوو .پرۆتێڤانجیلیۆن پاشان خزمەتکارەکانی ناردەوە لی زەکەریا و گوتی« :ڕاستیمان پێ بڵێ ،کوڕەکەت لە کوێیە ،چونکە دەزانیت کە ژیانت لە ١٦:١٢دەستی مندایە ».پرۆتێڤانجیلیۆن پاشان دەستیان کرد بە ماچکردنی ،و لەسەر سەر و چاویان دانا و گوتیان :بە دڵنیاییەوە ئەمە ڕاستییەکی بێ گومانە ،و بەڕاستی جێگەی سەرسوڕمانە کە ئاگرەکە نەیتوانی بیسوتێنێت ،و بیکوژێت 1 .ئینجیلی کۆرپەی عیسا مەسیح 3:9
15
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
پاشان هەردوو خوشکەکە بە دایکیان گوت :بەڕاستی براکەمان بە یارمەتی یەزدانی مەسیح و میهرەبانی ئەو کچە دەگەڕێتەوە بۆ شێوەی پێشووی خۆی ،کە باسی مەریەم و کوڕەکەی بۆ کردین 1 .ئینجیلی کۆرپەی عیسا مەسیح 7:28 عیسا پەروەردگار وەڵمی دانەوە« :بە تاوانێک تۆمەتبارم مەکەن ،کە ئێوە ناتوانن تاوانبارم بکەن ،بەڵکو با بچین لە خودی کوڕەکە بپرسین ،کێ ڕاستییەکان دەخاتە ڕوو 1 .ئینجیلی کۆرپەی عیسا مەسیح 19:8 ئینجا ئەلیازێر و ئەستێرە و ئەنتۆنیۆس و یاقوب و کاراس و ساموئێل و ئیسحاق و فینێس و کریسپوس و ئەگریپا و حەنا و یەهودا وەڵمیان دایەوە :ئێمە موسڵمان نین ،بەڵکو منداڵی جولەکەکانین و ڕاستییەکان دەڵێین ،کاتێک مەریەم دەستگیراندار بوو ئامادە ٢:١٢بووین .ئینجیلی نیکۆدیمۆس پیلتۆس گوتی« :ئەوا تۆ پاشایت؟» عیسا وەڵمی دایەوە« :تۆ دەڵێی من پاشام ،بۆ ئەم مەبەستە لەدایک بووم و بۆ ئەم مەبەستە .هاتوومەتە جیهان .بۆ ئەم مەبەستەش هاتووم ،تا شایەتحاڵی ڕاستی بدەم .هەرکەسێک لە ڕاستی بێت ،گوێی لە دەنگی من دەبێت پیلتۆس پێی گوت« :ڕاستی چییە؟ عیسا وتی :ڕاستی لە ئاسمانەوەیە .پیلتۆس گوتی« :بۆیە ڕاستی لەسەر زەوی نییە ».عیسا بە پیلتۆسی گوت :باوەڕ بکە کە ڕاستی لەسەر زەوی لەنێو ئەو کەسانەدایە ،کە کاتێک هێزی دادوەرییان هەیە ،بە ڕاستی ٣: ١٠-١٤بەڕێوەدەبرێن و حوکمدانی ڕاست دروست دەکەن .ئینجیلی نیکۆدیمۆس کاتێک جولەکەکان ئەمەیان بیست لەرزین و ددانەکانیان بە نیکۆدیمۆسدا دەقرتاند و پێیان گوت« :ئایا دەتوانی فێرکارییەکانی وەک ٥:١٠ڕاستی وەربگریت و بەشەرت لەگەڵ مەسیحدا هەبێت!» ئینجیلی نیکۆدیمۆس :بەڵم کاتێک سەرۆک سەدەکە بینی کە عیسا بەم شێوەیە هاوار دەکات وازی لە جنۆکە هێناوە ،ستایشی خودای کرد و وتی ٨:٥بەڕاستی ئەمە پیاوێکی دادپەروەر بوو .ئینجیلی نیکۆدیمۆس ،ئەوانیش وەڵمیان دایەوە« :وەک چۆن پەروەردگاری باوباپیرانمان زیندووە ،خودای ئیبراهیم و خودای ئیسحاق و خودای یاقوب وەک چۆن گوێمان لە عیسا بوو لەگەڵ شاگردەکانی قسەی دەکرد و وەک چۆن بینیمان بەرەو ئاسمان بەرزبووەوە ،ئاوا ١٠:٢٣ڕاستییەکانمان بۆ ئێوە گێڕاوەتەوە ».ئینجیلی نیکۆدیمۆس ئینجا حەنا و قەیفا بردیانە شوێنی جیاواز و بە جیا پشکنینیان بۆ کرد .کە بە کۆی دەنگ دانیان بە ڕاستییەکاندا نا و گوتیان :عیسایان ١٢:٨بینیوە .ئینجیلی نیکۆدیمۆس بەڵم ئەگەر لە سروشتی مرۆڤایەتی خۆیدا ئەوەندە بەهێز بێت ،بە ڕاستی بۆت دووپات دەکەمەوە ،کە ئەو لە سروشتی خودایی ١٥:٦خۆیدا بەهێزە و هیچ مرۆڤێک ناتوانێت بەرەنگاری دەسەڵتەکەی بێتەوە .ئینجیلی نیکۆدیمۆس کاتێک کتێبە گەورەکە هێنرا کە چوار خزمەتکاری پەرستگاکە هەڵیانگرتبوو و بە زێڕ و بەردی گرانبەها ڕازێنرابووەوە ،پیلتۆس بە هەموویانی گوت :سوێندتان پێ دەدەم بە خودای باوباپیرانتان ،کە ئەم پەرستگایەی دروستکردووە و فەرمانی دروستکردنی ئەم ٢٢:٣پەرستگایەی کردووە ،کە ڕاستییەکانم لێ نەشارنەوە .ئینجیلی نیکۆدیمۆس با قسەی بێهودەیی هیچ ناڕەحەتییەک ئێوەی ڕاستی چەواشە نەکات ،تاکو لە ڕاستی ئینجیلی کە من بانگەشەم بۆ کردووە دوورتان بخاتەوە .ئێستاش خودا ڕێگە بدات ،کە گۆڕاوەکانم بگەنە زانینێکی تەواو لە ڕاستی ئینجیل ،سوودبەخش بن و کارە باشەکان بکەن ١: ٤-٥کە هاوڕێی ڕزگاربوونن .نامەی پۆڵس بۆ لودیقییەکان لەسەر ئەم هۆکارە ،خودا عیسا مەسیحی کوڕەکەی نارد ،کە من بانگەشەی بۆ دەکەم ،و مرۆڤەکان ڕێنمایی دەکەم کە هیواکانیان وەک ئەو کەسە دابنێن کە تەنها ئەوەندە بەزەیی بە جیهانی وەهماویدا هەبوو ،بۆ ئەوەی ئەی حاکم ،مەحکوم نەکرێت ،بەڵکو باوەڕ ٤:٧و ترس لە خودا و زانینی ئایین و خۆشەویستی ڕاستی هەبێت .کارەکانی پۆڵس و تێکل سەیرکە ،تۆ ئارەزووی ڕاستی دەکەیت لە ناوەوە .لە بەشی شاراوەشدا حیکمەتم پێ دەناسیت8:29 . بەم شێوەیە خۆنەویستی و ترسی خوداپەرستانەی ئەم پیاوە گەورە و نایابانە ،کە لە کتێبی پیرۆزدا تۆمارکراوە ،لە ڕێگەی گوێڕایەڵییەوە ،نەک تەنها ئێمەی باشتر کردووە ،بەڵکو نەوەکانی پێش ئێمەش باشتر کردووە؛ تەنانەت ئەوەندەش کە بە ترس و ڕاستییەوە قسە پیرۆزەکانی وەرگرتووە9:1 .
16
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
لە ڕاستییەکدا ،بەڵم ماوەیەکی کەم و ویستی ئەو لەناکاو بەدی دێت11:14 . چونکە ئیبراهیمی باوکمان چی بەختەوەر بوو؟ ئایا لەبەر ئەوە نەبوو کە لە ڕێگەی ئیمانەوە ڕاستودروستی و ڕاستی دروست کردووە؟ 14:12 خۆشەویستان چەندە بەختەوەر و سەرسوڕهێنەرن بەخششەکانی خودا .ژیان لە نەمریدا! گەشاوەیی لە ڕاستودروستیدا! ڕاستی بە دڵنیایی تەواو! ئیمان بە متمانە! خۆگرتن لە پیرۆزیدا! دەبێت بەگوێرەی ویستی پیرۆزی ئەو مامەڵە بکەین؛ و ڕێگای ڕاستی پەیڕەو بکە ،هەموو ناڕەوا و ناڕەوایەک لە ئێمە فڕێ بدە ،لەگەڵ هەموو تەماح و ناکۆکی و ڕەوشتی خراپ و فێڵ و چرپە و کەمکردنەوە .هەموو ڕق و کینەیەک لە خودا ،لووتبەرزی و شانازیکردن؛ خۆبەزلزانین و تەماح؛ 1کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 17:1-2،8 ئەو کاتە زۆر میهرەبانییەکی گەورەی بەرامبەر بە ئێمە نیشان داوە؛ و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ئەوە ،ئێمە کە لە ژیانداین ،ئێستا چیتر قوربانی بۆ خوداوەندە مردووەکان ناکەین و هیچ پەرستنێکیان بۆ ناکەین ،بەڵکو بەهۆی ئەوەوە گەیاندراوینەتە ناسینی باوکی ڕاستی 2 .کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 2:8 کلیمنت بۆ : ٢ئێستا دووان یەکن ،کاتێک ڕاستییەکان لەگەڵ یەکتر دەڵێین ،و بەبێ دووڕوویی یەک ڕۆح لە دوو جەستەدا هەیە ٥:٢کۆرنتیەکان ئەمەی وت ،چونکە مرۆڤ بە دادپەروەرانە لەناو دەچێت ،ئەگەر زانیاری لەسەر ڕێگای ڕاستی هەبێت ،بەڵم خۆی لە ڕێگای ٤:٦تاریکی ناپارێزێت .نامەی گشتی بەرنابا ئەو کەسەی کە بەخششی چەسپاوی عەقیدەکەی خستۆتە ناو ئێمەوە ،دەزانێت کە من هەرگیز ڕاستییەکی دڵنیاترم فێری کەس ٨:١٤نەکردووە؛ بەڵم متمانەم هەیە کە ئێوە شایستەی ئەوەن ».نامەی گشتی بەرنابا لەم ڕێپێوانەدا ئەوانەی گۆشەگیرکەری چاکەکارانن .ڕق لێبووانی ڕاستی؛ خۆشەویستانی درۆ؛ ئەوان پاداشتی ڕاستودروستی ١٥:٣نازانن و بە هیچ شتێکی چاکەوە نالکێن .نامەی گشتی بەرنابا وە بەڕاستی ئۆنێسیمۆس خۆی زۆر ستایشی ڕێکخستنی باشی ئێوە دەکات لە خودادا :کە هەمووتان بەپێی ڕاستی دەژین و هیچ .بیدعەیەک لە نێوانتاندا نیشتەجێ نییە .چونکە گوێ لە هیچ کەسێک ناگرن لەوەی کە عیسا مەسیح بە ڕاستی قسەتان لەگەڵ بکات ٢:٥نامەی ئیگناتیۆس بۆ ئەفسیان ،بۆیە وەک چۆن دەبێتە منداڵی ڕووناکی و هەم لە ڕاستی؛ لە دابەشبوون و عەقیدەی درۆ هەڵدێن؛ بەڵم لە کوێ شوانەکەت بێت لەوێ وەک مەڕ بەدوایدا بگەڕێن .نامەی ئیگناتیۆس بۆ فیلدلفیاییەکان 1:5 کە هەندێک بە نەزانینی ،ئینکاری دەکەن؛ یان باشتر بڵێین لەلیەن ئەوەوە ئینکاری کراون ،کە داکۆکیکارن لە مردن ،نەک لە ڕاستی .نە پێشبینییەکان و نە یاسای موسا قەناعەتیان پێ نەکردووە .نە خودی ئینجیل تەنانەت تا ئەمڕۆش ،نە ئازارەکانی هەر ٢:٨یەکێک لە ئێمە .نامەی ئیگناتیۆس بۆ سمیرنییەکان ٣:٥بۆیە بە زانینی سۆز و خۆشەویستیتان بۆ ڕاستی ،بەم کورتە نامە ئامۆژگاریتانم کردووە .نامەی ئیگناتیۆس بۆ پۆلیکارپ بۆیە کەمەرەکانی مێشکتان ببەستن .بە ترس و ڕاستییەوە خزمەت بە یەزدان بکەن ،هەموو قسەیەکی پووچ و بێهودە و هەڵەی زۆر کەس وەل بنێن .باوەڕمان بەو کەسە هەیە کە عیسا مەسیحی پەروەردگارمان لە مردن زیندووکردەوە و شکۆمەندی و تەختی ١:٦لە دەستی ڕاستیدا پێبەخشی .نامەی پۆلیکارپ بۆ فیلیپییەکان چونکە نە من و نە هیچ کەسێکی دیکەی وەک من ناتوانم بەرەو حیکمەتی پۆڵۆسی پیرۆز و بەناوبانگ بڕۆین :کە خۆی بە شێوەیەکی شەخسیی لەگەڵ ئەوانەی ئەو کاتە دەژیان ،بە هەموو وردبینی و ساغییەکەوە فێری وشەی ڕاستی دەکرد .و ڕۆیشتن لە ٢:٢تۆ نامەیەکی بۆ نووسی .نامەی پۆلیکارپ بۆ فیلیپییەکان
17
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
هەروەها دیاکۆنەکان دەبێ لەبەردەمیدا بێ تاوان بن ،وەک خزمەتکاری خودا لە مەسیحدا ،نەک لە مرۆڤەکان .نەک تۆمەتباری درۆ؛ دوو زمان نەبێت؛ نەک عاشقانی پارە؛ بەڵم لە هەموو شتێکدا مامناوەند؛ بەزەییدار ،وریا؛ بەپێی ڕاستی یەزدان ڕۆیشتن ،کە ٢:١٠بەندەی هەمووان بوو .نامەی پۆلیکارپ بۆ فیلیپییەکان بۆیە لەم شتانەدا بوەستە و شوێن نموونەی یەزدان بکەوە .پتەو و نەگۆڕ بوون لە ئیماندا ،خۆشەویستانی برایەتی ،خۆشەویستی یەکتر :هاوڕێی پێکەوە لە ڕاستیدا ،میهرەبان و نەرم و نیان بوون بەرامبەر بە یەکتر ،سووکایەتی بە هیچیان نەکەن .نامەی ٣:١٠پۆلیکارپ بۆ فیلیپییەکان ئێستا خودا و باوکی پەروەردگارمان عیسا مەسیح .ئەویش کە سەرۆک کاهینی هەمیشەیی ئێمەیە ،کوڕی خودایە ،عیسا مەسیح ،بە باوەڕ و ڕاستی و بە هەموو نەرم و نیان و نەرمییەکەوە ئێوە بنیات دەنێت .لە سەبر و خۆڕاگری ،لە لێبوردەیی و پاکیزەیی .نامەی ٤:١٠پۆلیکارپ بۆ فیلیپییەکان لێم پرسی خانم ،بۆچی تاوەرەکە لەسەر ئاوەکە دروستکراوە؟ ئەویش وەڵمی دایەوە :پێشتر پێم وتیت کە زۆر ژیر بوویت کە بە 3:41پەرۆشەوە لەبارەی بیناکە بپرسیت ،بۆیە ڕاستییەکان دەدۆزیتەوە 1 .کتێبی شوانی هێرماس (دیدگاکان) سەبارەت بەو ژمارە زۆرەی بەردی دیکە کە بینیوتە لە دەوروبەری تاوەرەکەدا دانراون ،بەڵم نەخراونەتە ناو بیناکانەوە .ئەوانەی کە زەق و زەقن ،ئەوانەن کە ڕاستییان زانیوە ،بەڵم بەردەوام نەبوون تێیدا ،نە پەیوەست نەبوون بە پیرۆزەکانەوە ،هەر بۆیەش بێ 3:64قازانجن 1 .کتێبی شوانی هێرماس (دیدگاکان) ئەوان ئەوانەن کە وشەکەیان بیستووە و ئامادە بوون بە ناوی یەزدان مەعمودیەت بکرێن؛ بەڵم بە لەبەرچاوگرتنی ئەو پیرۆزییە گەورەیەی کە ڕاستی داوای دەکات ،خۆیان کشاونەتەوە و جارێکی دیکە بەدوای شەهوەتە خراپەکانیاندا ڕۆیشتوون 1 .کتێبی 3:76شوانی هێرماس (دیدگاکان) هەروەها پێی وتم :ڕاستیتان خۆش بوێت .با هەموو ئەو قسانەی لە دەمتەوە دەردەچن ڕاست بن 2 ».کتێبی شوانی هێرماس (فەرمانەکان) 3:1 لێی پرسیم :بۆچی؟ وەڵمم دایەوە ،چونکە کاکە لە ژیانمدا هەرگیز وشەیەکی ڕاستم نەگوت؛ بەڵم هەمیشە بە خۆدزینەوە دەژیا و درۆیەکی بۆ ڕاستی بۆ هەموو مرۆڤەکان دووپات دەکردەوە؛ هیچ کەسێک دژایەتیم نەکرد ،بەڵکو هەمووان شانازییان بە قسەکانم کرد .کەواتە چۆن دەتوانم بژیم ،کە دەبینم بەم شێوەیە ،بەم شێوەیەم کردووە؟ پێی وتم« :تۆ بیرکردنەوەیەکی باش و ڕاست دەکەیت ».چونکە تۆ وەک بەندەی خودا دەبوو بە ڕاستی بڕۆیت و ویژدانێکی خراپت لەگەڵ ڕۆحی ڕاستیدا نەبەستیتەوە و ڕۆحی پیرۆز و ڕاستەقینەی خوداش خەمبار نەکەیت .منیش وەڵمم دایەوە ،کاکە ،پێشتر هەرگیز بەو شێوەیە بە پەرۆشەوە گوێم لەم شتانە نەبووە .وەڵمی دایەوە« :ئێستا گوێیان لێدەگریت :لەمەودوا ئاگاداربە کە ئەو شتانەی پێشتر بە درۆ لە پێناو کارەکەتدا قسەت کردووە ،بە ڕاستی ئێستات شانازییان پێبکرێت ».چونکە تەنانەت ئەو شتانەش شانازییان پێدەکرێت ،ئەگەر بۆ کاتێکی داهاتوو 9-3:6ڕاستی بڵێیت .بەم کارەش دەتوانیت بگەیتە ژیان 2 .کتێبی شوانی هێرماس (فەرمانەکان) خۆت بەدوور مەگرە لە هیچ کارێکی چاکە ،بەڵکو ئەنجامی بدە .وتی ببیستە ،فەزیلەتی ئەو کارە چاکانە چییە کە دەبێت بیکەیت ،تا ڕزگارت بێت .یەکەمیان ئیمانە؛ ترس لە یەزدان؛ خێرخوازی؛ یەکدەنگی؛ یەکسانی؛ ڕاستی؛ ئارامگری؛ پاکیزەیی 2 .کتێبی 8:8شوانی هێرماس (فەرمانەکان) .کاکە وتم من زۆر گەمژەم و لەم شتانە تێناگەم .ناتوانم تێبگەم کە چۆن دەتوانێت ئازار بدات ،و لەگەڵ ئەوەشدا ڕزگاری بکات ،گوێ بگرە ،وتی و تێبگە .ئەوانەی هەرگیز بەدوای ڕاستیدا نەگەڕاون ،نە پرسیاریان لەبارەی شکۆمەندی خوداوە نەکردووە 10:3بەڵکو تەنها باوەڕیان هەبووە ،بەشدارن لە کاروباری کافرەکان 2 .کتێبی شوانی هێرماس (فەرمانەکان) هەرکەسێک لە باوەڕی یەزدان بەهێز بێت و ڕاستی لەبەر بکات ،لەگەڵ ئەو جۆرە ڕۆحانەدا نەبەستراوەتەوە ،بەڵکو لێیان دوور دەکەوێتەوە .بەڵم ئەوانەی گومانیان هەیە و زۆرجار وەک نەتەوەکان تەوبە دەکەن ،ڕاوێژیان لەگەڵ دەکەن و گوناهی گەورە بۆ خۆیان کەڵەکە دەکەن و خزمەت بە بتەکان دەکەن .بۆیە هەرچی ئەو جۆرەن ،لە هەموو بۆنەیەکدا لێیان بپرسن .بت بپەرستن؛ 8-10:7گەمژەن و بێ ڕاستی 2 .کتێبی شوانی هێرماس (فەرمانەکان) بەڵم ئەوانەی لە یەزدان دەترسن و ڕاستییەکان لەبارەی خوداوە دەگەڕێن ،هەموو بیرکردنەوەکانیان بەرامبەر بە یەزدان .هەرچی 10:13پێیان دەوترێت ،تێی بگرن و یەکسەر تێی بگەن ،چونکە ترسی یەزدانیان تێدایە 2 .کتێبی شوانی هێرماس (فەرمانەکان)
18
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
گوتم :کاکە ،دەزانم چۆن خزمەت بەو ئارەزووە بکەم کە باشە؟ ئەو دەفەرموێت :لە خودا بترسە و پشتی پێ ببەستە و ڕاستی و 12:10ڕاستودروستی خۆش بوێت و چاکە بکە 2 .کتێبی شوانی هێرماس (فەرمانەکان) ئینجا فریشتەکە پێی گوتم« :ئەم شوانە دەبینیت؟» وەڵمم دایەوە کاکە دەیبینم .پێی وتم :ئەمە پێغەمبەری خۆشی و چێژە .بۆیە مێشکی بەندەکانی خودا خراپ دەکات و لە حەقیقەت دەیانگۆڕێت و بە چێژێکی زۆر دڵخۆشیان دەکات و لەناو دەچن 3 .کتێبی 6:10شوانی هێرماس (هاوشێوە) بۆیە ئەمانە تەنها لە ڕاستی کەوتوونەتە خوارەوە و هێشتا هیوایان بۆ دانراوە لە تەوبەدا .چونکە کەوتنەخوارەوەیەکی لەو شێوەیە 6:15هێشتا هەندێک هیوای بۆ نوێبوونەوە ماوە .بەڵم ئەوانەی مردوون ،بۆ هەمیشە نەماون 3 .کتێبی شوانی هێرماس (هاوشێوە) ئەوانەی لە چەقۆکانیان دا دوو بەش وشک و ئەوی تریان سەوز؛ ئەوانەن کە بەڕاستی دڵسۆز بوون ،بەڵم لەگەڵ دەوڵەمەند و پڕ لە شتی باش؛ و لەسەر ئەوە ئارەزووی ئەوەیان کردووە کە لەنێو ئەو بێدینانەی کە لە دەرەوەن بەناوبانگ بن ،و بەو هۆیەوە کەوتوونەتە ناو شانازییەکی زۆرەوە و دەستیان کردووە بە ئامانجگرتن لە بابەتە باڵکان و وازهێنان لە ڕاستییەکان 3 .کتێبی 8:70شوانی هێرماس (هاوشێوە) یەکەمیان پێی دەوترێت ئیمان؛ دووەم کۆنتینێنس؛ سێیەمیان ،دەسەڵت؛ چوارەمیان ،سەبر؛ ئەوانی تر کە لە ژێر ئەمانەدا وەستاون بریتین لە ،سادەیی ،بێتاوانی ،پاکیزەیی ،دڵخۆشی ،ڕاستی ،تێگەیشتن ،یەکدەنگی ،خێرخوازی 3 .کتێبی شوانی هێرماس (هاوشێوە) 9:142 چونکە وەک چۆن شاخەکەیان بێ بەرهەمە و بێ بەرهەمە؛ هەروەها ئەم جۆرە پیاوانە بەڕاستی ناوی مەسیحییەکانیان هەیە ،بەڵم 9:182لە باوەڕدا بەتاڵن؛ هەروەها هیچ بەرهەمێکی ڕاستییان تێدا نییە 3 .کتێبی شوانی هێرماس (هاوشێوە) وە هەندێکیان مامۆستا بوون بە پاکی و دڵسۆزی بانگەشەییان کردووە و وانەیان وتووە و بە کەمترین شێوە ملکەچی هیچ 9:216ئارەزووی خراپ نەبوون ،بەڵکو بەردەوام بە ڕاستودروستی و ڕاستی ڕۆیشتوون 3 .کتێبی شوانی هێرماس (هاوشێوە) ئێستاش لەبارەی ئەو بەرد و گەشاوە ببیستن ،هەموو ئەمانە لەم شاخە سپییەن .بەڵم بۆیە بە دەوری دەدۆزرێتەوە ،چونکە دەوڵەمەندییەکانیان کەمێک لە ڕاستییەکان تاریکی کردوون و چاوەکانیان سەرسام کردووە :بەڵم هەرگیز لە یەزدان دوور نەکەوتوونەتەوە و هیچ قسەیەکی خراپیش لە دەمیان دەرنەچووە .بەڵم هەموو ڕاستودروستی و فەزیلەت و ڕاستی .کاتێک یەزدان بیری ئەوانی بینی و ڕاستییەکان بڕازێننەوە .فەرمانی دا کە بەردەوام بن لە چاکە و دەوڵەمەندییەکانیان کەم بکرێتەوە :چونکە ئەو نەیدەویست بە تەواوی لێیان بسەندرێتەوە ،بۆ ئەوەی بتوانن هەندێک چاکە بەو شتەی کە دەمێنێتەوە بکەن و بۆ خودا بژین .چونکە 258-9:255ئەوانیش جۆرێکی باشن 3 .کتێبی شوانی هێرماس (هاوشێوە) منیش بە دەنگێکی بەرز گوتم« :ئەی پەروەردگار ،گوناهم کردووە ،کە دانیشتووم و دادوەریم لەسەر تۆ کرد ،کە تۆڵەی هەمووان بە ڕاستی دەدەیتەوە ».نامەی پیلتۆس بۆ هیرۆدس بەسەر عیسا مەسیحدا کە لە دوامدا بە تەواوی پێم ناسی ،لە کۆتاییدا بە ئیرادەی خەڵک سزایەکی تاڵ درا ،هەرچەندە من ئامادە نەبووم و نیگەران بووم .لە ڕاستییەکی باشدا ،هیچ تەمەنێک پیاوێکی وا باش و توند و تیژی نەبووە و نابێت .بەڵم خەڵکەکە ،هەوڵێکی نایابیان دا و هەموو نووسەر و سەرۆک و گەورەکانیان ڕێککەوتن لەسەر لە خاچکردنی ئەم باڵیۆزی حەقیقەتە پێغەمبەرەکانی خۆیان ،وەک سیبیلەکانی لەگەڵ ئێمە ،ئامۆژگاری پێچەوانەیان دەکرد؛ کاتێک هەڵواسرا نیشانە سەروو سروشتییەکان دەرکەوتن و لە حوکمی فەیلەسوفەکاندا هەموو جیهانیان بە وێرانکاری هەڕەشە کرد .پۆنتیۆس پیلتۆس بۆ تیبریۆس قەیسەر کاتێک قەیسەر ئەمەی وت و خۆی ناوی مەسیحی لێنا ،هەموو خوداوەندەکان پێکەوە کەوتنە خوارەوە و وەک تۆز بوون لەو شوێنەی کە سیزار لەگەڵ ئەنجومەنی پیران دانیشتبوو .هەموو ئەو خەڵکەی لە نزیک قەیسەر وەستابوون بەهۆی گوتنی وشەکە و کەوتنی خوداوەندەکانیانەوە پڕ بوون لە لەرز و ترسیان لێ گرت هەموویان ڕۆیشتن ،هەریەکەیان بۆ ماڵەکەی خۆیان سەرسام .بوون بە چی ڕوویداوە .قەیسەر فەرمانی بە پیلتۆس کرد کە بە سەلمەتی بپارێزرێت ،تا ڕاستییەکان دەربارەی عیسا بزانێت .سبەی کە سیزار لەگەڵ هەموو ئەنجومەنی پیران لە پایتەخت دانیشت ،جارێکی تریش بەڵێنیدا پرسیاری لە پیلتۆس بکاتەوە قەیسەر گوتی« :ڕاستی بڵێ ،خودانەپەرست ،چونکە لە ڕێگەی ئەو کارە بێ خودایەی کە بەرامبەر عیسا کردووتە ،لێرەشدا ئەنجامدانی کارە خراپەکانت دەرکەوت ،بەو پێیەی خوداوەندەکان وێران بوون .دادگاییکردن و ئیدانەکردنی پیلتۆس
19
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
کتێبە لەبیرکراوەکانی عەدەن خودا دیسانەوە بە حەوای گوت :ئەوە چییە کە لە باخچە بەڵێنی پێداویت و وتی :ئەو کاتەی لە درەختەکە دەخۆن ،چاوەکانتان دەکرێنەوە و وەک خودا دەبن و چاکە و خراپە دەزانن .بەڵم ببینە! جەستەتانی بە ئاگر سووتاندووە و تامی ئاگری لێکردوون ،بۆ تامی باخچە؛ و وای لێکردوویت سووتانی ئاگر و خراپەکانی و ئەو دەسەڵتەی بەسەرتاندا هەیە ببینن .چاوەکانت ئەو چاکەیان بینی کە لێت وەرگرتووە و لە ڕاستیدا چاوەکانی تۆی کردۆتەوە؛ ئەو باخچەشتان بینی کە لەگەڵمدا بوون ،ئەو خراپەشتان بینی کە لە شەیتانەوە بەسەرتان هاتووە .بەڵم سەبارەت بە خوداوەندی ناتوانێت پێت بدات و نە قسەکانی بۆ تۆ جێبەجێ بکات .نەخێر ،ئەو لە تۆ و تۆوەکەت تاڵ بوو ،کە لە دوای تۆ دێت .وە خودا قسەی خۆی لێ کشاندەوە 1 .کتێبی ئادەم و حەوا 8-46:6 ئەوان فەرمانەکانم و یۆغی منیان ڕەتکردۆتەوە ،تۆوی بێ بەها هاتۆتە سەرەوە ،لە خودا نەترساوە ،و کڕنۆشیان بۆ دانەناوە ،بەڵکو دەستیان کردووە بە کڕنۆشبردن بۆ خوداوەندە بێهودەکان ،و ئینکاری یەکگرتوویی منیان کردووە ،و هەموو زەوییان بارکردووە بە ناڕاستی ،تاوان ،لەشفرۆشی قێزەون واتە یەک لەگەڵ یەکتر ،و هەموو جۆرە خراپەکارییەکی ناپاکی تر ،کە قێزەونن بۆ ٣٤: ١گێڕانەوەی .نهێنییەکانی حەنۆخ یان ئەگەر مرۆڤێک بە فێڵی زمان خۆی بە باشی بۆ کەسێکی تر دەربخات ،بەڵم خراپە لە دڵیدا هەبێت ،ئەوا ئایا ئەوی دیکە لە ٤٦:٣خیانەتەکەی دڵی تێناگات و خۆی مەحکوم نابێت ،چونکە ناڕاستییەکانی بۆ هەمووان ڕوون بوو؟ نهێنییەکانی حەنۆخ پەروەردگار فەرمووی :نە سوێند لە مندا هەیە ،نە نادادپەروەری ،بەڵکو ڕاستی .ئەگەر لە مرۆڤەکاندا حەقیقەت نییە ،با سوێند ٤٩:٢-٣بخۆن بە وشەی بەڵێ ،بەڵێ ،یان نا ،نەخێر ،نەخێر! نهێنییەکانی حەنۆخ هەموو پیاوێکی سەربەرز و قسەخۆش ڕقی لە یەزدان و هەموو قسەیەکی درۆینە ،جل و بەرگی ناڕاستی لەبەردایە؛ بە تیغی ٦٣:٤شمشێری مردن دەبڕدرێت و دەخرێتە ناو ئاگرەوە و بۆ هەمیشە دەسوتێت .نهێنییەکانی حەنۆخ منداڵەکانم ،بە تەحەمولی ،لە نەرم و نیان ،لە ڕاستگۆیی ،لە ئیستفزازی ،لە خەم و لە ئیمان و لە ڕاستی ،لە پشت بەستن بە بەڵێنەکان ،لە نەخۆشی ،لە ئازاردان ،لە برین ،لە فیتنە ،لە ڕووتی ،لە بێبەشی ،لە یەکتری خۆشویستن ،تا لەم سەردەمی نەخۆشییە ٦٦: ٧دەربچن ،کە ببنە میراتگری کاتە بێکۆتاکان .نهێنییەکانی حەنۆخ ڕەحمەتی یەزدان لەسەر ئەوانەیە کە بە ڕاستی خۆشیان دەوێت ،یەزدان بە میهرەبانی بەندەکانی لەبیر دەکات .پەروەردگار دڵسۆزە بۆ ئەوانەی کە بە ڕاستی خۆشیان دەوێت .چونکە خودایە کێ بەهێزە مەگەر بە ڕاستی سوپاسگوزاریت بۆ بکات؟ زمانم و لێوەکانم بە قسەی حەقیقەت بپارێزە؛ توڕەیی و تووڕەیی بێ عەقڵ دووری لە من دانا .وە نەوەی پەیمان لە ناوەڕاستی گەلنی تێکەڵودا لە خراپەکاریدا لەوان تێپەڕین .لە نێو ئەوانەدا کەسێک نەبوو کە لە ناوەڕاستی قودسدا ڕەحمەتی و ڕاستی بکات .هەڵبژاردنەکان لە زبورەکانی سلێمان یەزدان وەک تاج لەسەر سەرم و بێ ئەو نابم .تاجی حەقیقەتیان بۆ بونیام ،وایکرد لقەکانت لە مندا هەڵبکەن .ئۆدێسەکانی سلێمان 1:1-2 .گوێ لە قسەی حەقیقەت بگرن ،و زانینی خودای باڵدەست وەربگرن .ئەی ئەوانەی بە ڕاستی دەمناسن ،لە زانستی من تێبگەن ٨: ٩،١٣ئۆدێسەکانی سلێمان تاجێکی هەمیشەیی بۆ هەمیشە حەقیقەتە .خۆشبەختن ئەوانەی لەسەر سەریان دادەنێن :بەردێکی گرانبەهایە؛ و بەهۆی تاجەوە ٩: ٨-٩شەڕەکان ڕوویانداوە .ئۆدێسەکانی سلێمان کردنەوەی منیش بوو بە ڕزگاریم؛ و بە ئاشتییەکەیدا بە ڕێگای ئەودا ڕامکرد ،تەنانەت لە ڕێگای ڕاستیدا :لە سەرەتاوە و تەنانەت ١١: ٣-٥تا کۆتایی زانستی ئەوم بەدەستهێنا :لەسەر بەردی ڕاستی جێگیر بووم ،کە ئەو منی لێ دانابوو :ئۆدیس لە سلێمان ئەو پڕی کردووم لە قسەی ڕاستی؛ بۆ ئەوەی منیش هەمان قسە بکەم؛ وە وەک لێشاوی ئاوەکان ڕاستی لە دەممەوە دەڕژێت و ١٢: ١-٢لێوەکانم بەرهەمەکانی ئەو پیشان دەدەن .ئۆدێسەکانی سلێمان
20
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
چونکە شوێنی نیشتەجێبوونی وشە مرۆڤە ،ڕاستییەکەی خۆشەویستییە .خۆشبەختن ئەوانەی کە بەهۆیەوە لە هەموو شتێک ١٢: ١١-١٢تێگەیشتوون و پەروەردگاریان لە ڕاستییەکەیدا ناسیوە .هالێلویا .ئۆدێسەکانی سلێمان زبورەکانی ڕاستییەکانم فێر بکە ،تا لە تۆدا بەرهەم بهێنم ،چەپکە گوڵی ڕۆحی پیرۆزم بۆ بکەرەوە ،تا بە هەموو نۆتەکانییەوە ١٤: ٧-٨ستایشت بکەم ،ئەی پەروەردگار .ئۆدێسەکانی سلێمان لە ناو ئەودا چاوم بەدەستهێناوە و ڕۆژی پیرۆزی ئەوم بینیوە :گوێچکەکان بوونەتە هی من و ڕاستییەکانیم بیستووە .ئۆدێسەکانی ١٥: ٣-٤سلێمان وە بیرکردنەوە لە ڕاستی منی بردە پێشەوە .منیش بەدوایدا ڕۆیشتم و سەرگەردان نەبووم :هەموو ئەوانەی منیان بینیوە سەرسام بوون ،لەلیەن ئەوانەوە وەک کەسێکی نامۆ سەیر دەکرام :وە ئەوەی منی ناسی و پەروەردەی کردم ،بەرزترینە لە هەموو کامڵییەکانیدا .وە بە میهرەبانی خۆی شکۆمەندی کردم ،بیرکردنەوەکانی منی بەرزکردەوە بۆ بەرزایی ڕاستییەکەی .ئۆدێسەکانی ١٧: ٥-٧سلێمان ١٨:٦با ڕووناکی بە تاریکی داگیر نەکات؛ نە با ڕاستی لە درۆ دوور بکەوێتەوە .ئۆدێس بۆ سلێمان ئەوانیش لە ئیلهامەوە ڕاستییان دەگوت کە بەرزترین هەناسەی بۆ داون .ستایش و جوانییەکی گەورە بۆ ناوی هالێلویا .ئۆدێس بۆ ١٨: ١٩سلێمان وە لە میهرەبانی و لە نیعمەتەکەی وەردەگریت؛ و لە ڕاستیدا لە ستایشی پیرۆزییدا گەشە دەکەیت .ستایش و شەرەف بۆ ناوی ئەو ٢٠:٩بێت .هالێلویا .ئۆدێس بۆ سلێمان لە سەریدا بینرا ،سەرێک کە تەنانەت کوڕی ڕاستی لە باوکی بەرزەوە ئاشکرا بوو ،ئەویش هەموو شتێکی بە میرات گرت و ٢٣: ١٦-١٧دەستی بەسەردا گرت .بیری زۆر کەسیش پووچەڵ بووەوە .ئۆدێس ئۆدس ئۆف سلێمان یەزدان خەیاڵی هەموو ئەوانەی لەناوبرد کە ڕاستییان لەگەڵدا نەبوو .چونکە ئەوانەی لە دڵیاندا بەرز بووبوونەوە ،حیکمەتیان کەم ٢٤: ٨-٩بوو ،بۆیە ڕەتکرانەوە ،چونکە ڕاستی لەگەڵیان نەبوو .ئۆدێسەکانی سلێمان لە ڕاستیدا بەهێز بووم و بە ڕاستودروستی تۆ پیرۆز بووم .هەموو نەیارەکانم لێم دەترسان؛ وە بە ناوی پەروەردگار بووم بە جێگەی ستایش و بە نەرمی و نەرم و نیانییەکەی ڕەوا بووم و پشووەکەی بۆ هەمیشە و هەمیشەیە .هالێلویا .ئۆدێسەکانی سلێمان ٢٥: ١٠-١١ ،کۆتاییەکان لەبەردەم یەزداندا هەڵوەشایەوە ،تاریکی بە دەرکەوتنی لەناوچوو ،هەڵە بەلڕێدا ڕۆیشت و لە دەستیدا لەناوچوو ٣١: ١-٢گەمژەیی هیچ ڕێگایەکی نەدۆزیەوە بۆ ئەوەی تێیدا بڕوات و بە ڕاستی یەزدان نوقم بوو .ئۆدێسەکانی سلێمان بۆ بەختەوەران خۆشی لە دڵیانەوە دێت و ڕووناکی لەلیەن ئەوەوە دێت کە تێیدا نیشتەجێیە :و وشەکان لە ڕاستییەوە کە خۆی سەرچاوەی گرتووە ،چونکە بە هێزی پیرۆزی بەرزترین بەهێزە ،بۆ هەمیشە و هەتا هەتایە بێ پەرێشانە .هالێلویا .ئۆدێس بۆ ٣٢: ١-٢سلێمان لە ڕێگاکانی ڕاستیدا ژیرتان بکەن ،بۆ ئەوەی لەناو نەچن و لەناو نەچن ،گوێم لێ بگرن و ڕزگارتان بێت .لەبەر نیعمەتی خودا لە ٣٣: ٨-٩نێوانتاندا دەگێڕمەوە ،بە ڕێگەی من ڕزگارتان دەبێت و بەختەوەر دەبن .ئۆدێسەکانی سلێمان من وەک ئەوەی سواری گالیسکەیەک بووم بەرەو ڕووناکی ڕاستی ڕۆیشتم :حەقیقەت بردمی و ڕێبەرایەتی کردم و بەسەر چاڵ و کانیاوەکاندا بردم؛ و لە بەرد و شەپۆلەکان منی پاراست :و بوو بە پەناگەیەکی ڕزگاری بۆ من :و منی خستە سەر باوەشی ژیانی نەمر :و لەگەڵمدا ڕۆیشت و پشوویەکی پێدام و ڕێگەی پێنەدام سەرگەردان بم ،چونکە ئەوە ڕاستی بوو؛ وە هیچ مەترسییەکم نەکرد ،چونکە لەگەڵیدا ڕۆیشتم؛ وە لە هیچ شتێکدا هەڵەم نەکرد چونکە گوێڕایەڵی حەق بووم .چونکە هەڵە لێی هەڵدێت و بەرەوڕووی نابێتەوە ،بەڵم حەقیقەت بە ڕێگای ڕاستدا دەڕوات و هەرچی من نەمدەزانی ،بۆی ڕوون بوومەوە ،هەموو ژەهرەکانی گومڕایی و بەڵکانی مردن کە بە شیرینی دەزانن :منیش لەناوبەری لەناوچوونم بینی ،کاتێک بووکەکەی خراپ بووە ڕازاوەتەوە :و زاوا کە خراپە و خراپ بووە؛ وە لە ڕاستیم پرسی 'ئەمە کێن؟'؛ و پێی وتم :ئەمە فریودەر و گومڕاییە :وە لە ،خۆشەویست و بووکەکەیدا وەک یەکن :و هەموو جیهان بەلڕێدا دەبەن و گەندەڵ دەکەن :وە زۆرێک بانگهێشتی خوانەکە دەکەن
21
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
و لە شەرابی سەرخۆشی خۆیان دەیانخۆنەوە ،و حیکمەت و زانستیان لدەبەن ،و بەم شێوەیە بێ زیرەکییان دەکەن؛ وە دواتر جێیان دەهێڵن؛ و پاشان ئەمانە وەک شێتەکان دەڕۆن کە گەندەڵ دەکەن :دەبینن کە-بێ دڵن ،نە بەدوایدا دەگەڕێن! منیش ژیر بووم تا نەکەومە دەستی فریودەر .و پیرۆزباییم لە خۆم کرد چونکە ڕاستی لەگەڵمدا ڕۆیشت ،و من جێگیر بووم و ژیام و ڕزگارم بوو ،و ٣٨: ١-١٧بناغەکانم لەسەر دەستی یەزدان دانرا :چونکە ئەو منی جێگیر کرد .ئۆدێس ئۆدس ئۆف سلێمان هەموو منداڵەکانی یەزدان ستایشی دەکەن ،و ڕاستی باوەڕەکەی کۆدەکەنەوە .چونکە باوکی ڕاستی بیری کردمەوە :ئەو کەسەی لە سەرەتاوە خاوەنی من بوو :تا بە ڕاستی ناوەکەی ڕۆحەکان بۆ هەمیشە ڕزگار بکات :گۆرانییەکی نوێ لە ئەوانەی خۆشیان دەوێت سەرهەڵدەدات .هالێلویا .ئۆدێس ئۆف سلێمان 41:1،9،17 بە وردی کاری لەسەر ئەم ڕاستیانە کرد و بە ڕوونی و ئاشکرای کرد ،نیشانیدا کە تەنانەت ئەگەر مرۆڤ بیر لە ئەنجامدانی خراپە بکاتەوە ،بۆ ئەوەی هیچ نەڵێت کە بەڕاستی کاریگەری لەسەری هەبێت ،ئەوا لە دەستنیشانکردن ڕزگاری نابێت ،چونکە بە ڕوونی ٦:٨باسی لەوە کرد کە هێزی خودا تەواوی یاساکە دەگرێتەوە .نامەی ئاریستیا چونکە یاساکانمان بە شێوەیەکی هەڕەمەکی یان بەپێی یەکەم بیرکردنەوەی کازۆئال کە هاتۆتە مێشکدا ،بەڵکو بە ئامانجی ڕاستی و ٦:٥١ئاماژەدان بە عەقڵی ڕاست داڕێژراون .نامەی ئاریستیا :پاشا ستایشی کرد و دواتر پرسیاری لە کەسێکی تر کرد کە چۆن دەتوانێت ڕاستییەکان بپارێزێت؟ لە وەڵمی ئەو پرسیارەدا وتی بە داننان بەوەی کە درۆ شەرمەزارییەکی گەورە بەسەر هەموو مرۆڤەکاندا دەهێنێت و بەتایبەتی بۆ پاشاکان .چونکە مادام ئەوان دەسەڵتیان هەیە هەرچییەکیان بوێت بیکەن ،بۆچی پەنا بۆ درۆ ببەن؟ جگە لەمەش دەبێت هەمیشە لەبیرت بێت ئەی پاشا کە خودا ٨: ٦-٧عاشقی حەقیقەتە .نامەی ئاریستیا پاشا وتی ئەم پیاوەش بە باشی وەڵمی داوەتەوە و لە دەیەمی پرسی :بەرهەمی حیکمەت چییە؟ لە وەڵمدا وتی :مرۆڤ لە خۆیدا ئاگادار بێت کە هیچ خراپەیەکی نەکردووە و ژیانی خۆی لە ڕاستیدا بژی .بەو پێیەی لەمانەیەوەیە ئەی پاشای بەهێز ،گەورەترین خۆشی و چەسپاوی ڕۆح و باوەڕێکی بەهێز بە خودا بۆت کۆدەبێتەوە ئەگەر بە تەقوا حوکمڕانی کایەی خۆت بکەیت .نامەی ٩:٤٢-٤٣ئاریستیا وە وەک داب و نەریتی هەموو جولەکەکان ،دەستیان لە دەریادا دەشۆرد و لە خودا دەپاڕایەوە و دواتر خۆیان تەرخان دەکرد بۆ خوێندنەوە و وەرگێڕانی ئەو بڕگە تایبەتەی کە سەرقاڵی بوون و منیش ئەو پرسیارەم لێکردن ،بۆچی پێش نوێژکردن دەستیان دەشۆرد؟ وە ڕوونیان کردەوە کە ئەوە نیشانەیە بۆ ئەوەی هیچ خراپەیەکیان نەکردووە (چونکە هەموو جۆرە چالکییەک بە دەستەکان ئەنجام دەدرێت) لەبەرئەوەی بە شێوازی بەرز و پیرۆزی خۆیان هەموو شتێک وەک هێمای ڕاستودروستی و ڕاستی ١١: ١٧-١٨سەیر دەکەن .نامەی ئاریستیا وە لە خەودا بۆی ئاشکرا بوو ،کە لە کنجکاوی بێهودە ئاواتی ئەوە بووە ڕاستییە پیرۆزەکان بگەیەنێتە مرۆڤە ئاساییەکان و ئەگەر ١١:٣٢وازی لێبهێنێت تەندروستی خۆی چاک دەکاتەوە .نامەی ئاریستیا بەڵم حوکمدان یان خۆکۆنتڕۆڵکردن ئەو کەسەیە کە زاڵە بەسەر هەموویاندا ،چونکە لە ڕێگەیەوە ،لە ڕاستیدا ،عەقڵ دەسەڵتی خۆی بەسەر سۆزەکاندا دووپات دەکاتەوە 4 .مەکابیەکان 1:17 بەڵم هێشتا گەمژەیی گەورەتر دەبێت ،پێموایە ،لەلیەن تۆوە ئەگەر بە هەڵمێکی بێهودە لەبارەی ڕاستییەوە ،تەنانەت منیش سەرپێچی بکەیت بۆ سزای خۆت 4 .مەکابیەکان 2:40 ،بەڵم پیاوی ڕۆحی گەورە و بەڕێز ،ئەلیازر لە ڕاستیدا ،لە مێشکیدا لەوە زیاتر نەجووڵوە کە لە خەودا ئازاری بدرێت؛ بەڵێ پیرەمێردەکە چاوەکانی بە چەقبەستوویی بەرز کردەوە بۆ ئاسمان ،ڕێگەی دا گۆشتەکەی بەهۆی بەڵکانەوە بدڕێت تا بە خوێن خۆی شۆرد و لکانی بوون بە کۆمەڵێک برین؛ و تەنانەت کاتێک کە کەوتە سەر زەوی چونکە جەستەی نەیدەتوانی پشتگیری لە ئازارەکە بکات هێشتا عەقڵی خۆی بە ڕاست و نەگۆڕ هێشتەوە 4 .مەکابیەکان 3:4 بەڕاستی بە پێچەوانەی عەقڵەوە ،ئایا ئەوە بۆ ئێمە بوو ،دوای ئەوەی تا پیری لەگەڵ ڕاستییەکاندا دەژیاین و بە پۆشاکێکی حەڵڵەوە ناوبانگی وا ژیانمان دەپاراست ،ئێستا بگۆڕین و لە کەسایەتییەکانی خۆماندا ببینە نەخشێک بۆ گەنجانی بێپەرستی ،تا ئەو کۆتاییەی کە هانیان بدەین گۆشتی ناپاک بخۆن 4 .مەکابیەکان 3:11
22
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
چونکە من لە ژێر ئازاردا پشتگیری دەکرێم بەهۆی ئەو خۆشیانەی کە لە ڕێگەی فەزیلەتەوە دێن ،لە کاتێکدا تۆ لە ئازاردایت و شانازی بە بێ خوداییتەوە دەکەیت؛ هەروەها ئەی ستەمکارێکی قێزەون لە سزاکانی تووڕەیی خودایی ڕزگارت نابێت4 . مەکابیەکان 5:26 !کاتێک فیرعەون گوێی لەم قسەیە بوو ،زۆر سەری لێ شێوا و لە تووڕەیییەکی گەورە تووڕە بوو ،پێی گوت :ئەی مرۆڤ ڕاستییەکانم پێ بڵێ و با بزانم تۆ بەڕاستی کێیت' .وە ئەویش ڕاستییەکەی پێ وت' .من حەیقەری نووسەرم ،گەورەترینی ئەنجوومەنە تایبەتەکانی پاشا سەناحێریبم و وەزیر و حاکمی شانشینی ئەوم و ڕاوێژکاریشم '.پێی گوت :تۆ ڕاستیت لەم وتەیەدا وت .بەڵم ئێمە لەبارەی حەیقەرەوە بیستوومانە کە پاشا سەناحریب کوشتوویەتی ،بەڵم پێدەچێت تۆ زیندوو و باش بیت '.چیرۆکی ٥:٥٣-٥٥ئەهیکار هەر گەنجێک بەم شێوەیە لەناو دەچێت ،بیری خۆی لە ڕاستی تاریک دەکات و لە یاسای خودا تێناگات و گوێڕایەڵی ئامۆژگارییەکانی باوباپیرانی نابێت ،وەک ئەوەی لە گەنجیدا بەسەرمدا هات .ئێستاش منداڵەکانم ،ڕاستیتان خۆش بوێت و ١:٣٢-٣٣دەتانپارێزێت ،گوێ لە قسەکانی ڕوبنی باوکتان بگرن .پەیمانی ڕوبێن بە خودای ئاسمان سوێندتان پێ دەدەم کە هەریەکەیان ڕاستی بکەن لەگەڵ دراوسێی خۆیان و خۆشەویستی هەریەکەیان بۆ براکەی ٢:٢٧هەبێت .پەیمانی ڕوبێن حەوت پیاوم بینی کە جل و بەرگی سپییان لەبەردا بوو پێیان دەگوتم :هەستە ،جل و بەرگی کاهینایەتی و تاجی ڕاستودروستی و سنگی تێگەیشتن و جل و بەرگی ڕاستی و دواکەوتووی باوەڕ و عەمامەی سەر و ئیفۆدی پێشبینیکردن لەبەر بکە .پەیمانی لێڤی ٣:١٤ ٥:٢٣چونکە بۆ هەمیشە شکۆمەندی یەزدان بە ڕاستی دەدات بە کوڕەکانی .پەیمانی لێڤی ئێستاش ،منداڵەکانم ،پێتان دەڵێم ،مەست مەبن بە شەراب .چونکە شەراب عەقڵ لە ڕاستی دوور دەخاتەوە و ئیلهامبەخشە بۆ ٣:١٠خولیای شەهوەت و چاوەکان بەرەو هەڵە دەبات .پەیمانی یەهودا بۆیە منداڵەکانم بزانن دوو ڕۆح چاوەڕوانی مرۆڤن ،ڕۆحی ڕاستی و ڕۆحی فێڵکردن .لە ناوەڕاستیشدا ڕۆحی تێگەیشتن لە عەقڵ هەیە ،کە سەر بەو شوێنەیە کە بیەوێت ڕووبکاتەوە .کارە ڕاستییەکان و کارە فێڵبازییەکان لەسەر دڵی مرۆڤەکان نووسراون و یەزدان هەریەکەیان دەناسێت .وە هیچ کاتێک نییە کە کارەکانی مرۆڤەکان بشاردرێنەوە؛ چونکە لەسەر دڵ خۆیان لەبەردەم یەزدان نووسراون .ڕۆحی ڕاستی شایەتحاڵی هەموو شتێک دەدات و هەمووان تۆمەتبار دەکات .گوناهباریش بە دڵی خۆی دەسوتێت و ٣:٤٦-٥٠ناتوانێت ڕووی خۆی بۆ دادوەر بەرز بکاتەوە .پەیمانی یەهودا ٤:٢٥ئێوەش بە ڕاستی کوڕی ئەو دەبن و سەرەتا و دواجار بە فەرمانەکانی ئەو دەڕۆن .پەیمانی یەهودا ٢:١٣خوداپەرستیم کرد ،هەموو ڕۆژەکانم ڕاستیم پاراست .پەیمانی ئیسحاق من لە دڵمدا ،و لە هەموو ژیانمدا سەلماندوومە کە ڕاستی لەگەڵ مامەڵەکردنی دادپەروەرانەدا باشە و بە باشی دڵخۆشکەرە بۆ خودا ،و درۆ و توڕەیی خراپە ،چونکە مرۆڤ فێری هەموو خراپەکارییەک دەکات .پەیمانی دان 1:3 ئێستاش منداڵەکانم ،سەیرکە من دەمرم و ڕاستییەکتان پێ دەڵێم ،ئەگەر خۆتان لە ڕۆحی درۆ و تووڕەیی نەپارێزن و ڕاستی و خۆڕاگریتان خۆش نەوێت ،لەناو دەچن .چونکە توڕەیی کوێربوونە ،ڕێگە نادات مرۆڤ ڕووخساری هیچ مرۆڤێک بە ڕاستی ١: ١٠-١١ببینێت .پەیمانی دان هەریەکەیان لەگەڵ دراوسێکەی ڕاستی بڵێن .بەم شێوەیە ناکەونە توڕەیی و سەرلێشێواوی .بەڵم ئێوە بە ئاشتی دەبن ،خودای ٢:٢ئاشتیتان هەیە ،بۆیە هیچ شەڕێک بەسەرتاندا زاڵ نابێت .پەیمانی دان ئیتر قودس بەرگەی وێرانبوون ناگرێت و ئیسرائیلیش بە دیل نابرێت .چونکە یەزدان لە ناوەڕاستیدا دەبێت و لە نێو مرۆڤەکاندا دەژی و پیرۆزی ئیسرائیل بە خۆبەزلزانین و هەژارییەوە حوکمڕانی دەکات .ئەوەی باوەڕی پێی هەبێت ،لە نێو مرۆڤەکاندا بە ٢:١٣ڕاستی پاشایەتی دەکات .پەیمانی دان
23
ڕاستییە ڕەهاکانی کتێبی پیرۆز ١٤: ٦عیسا پێی گوت « :من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم ،کەس نایەت بۆ لی باوک جگە لە ڕێگەی منەوە ».یۆحەنا ٤:٢٨تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات .ئیکلیسیاستیکۆس
بۆیە منداڵەکانم خۆتان لە هەموو کارێکی خراپ بپارێزن و تووڕەیی و هەموو درۆیەک فڕێ بدەن و ڕاستی و خۆڕاگریتان ٢:٢١خۆشبوێت .پەیمانی دان ئێستاش منداڵەکانم گوێ لە قسەکانی ڕاستی بگرن بۆ ئەوەی ڕاستودروستی بکەن و هەموو یاسای خودای باڵدەست و بە ڕۆحی ،ڕق و کینە گومڕا مەبن ،چونکە لە هەموو کردارەکانی مرۆڤدا خراپە .ڕق لێبوو هەرچییەک بیکات ،ڕق لێی بێزاری دەکات ،ئەگەر مرۆڤ یاسای یەزدان جێبەجێ بکات ،ستایشی ناکات .ئەگەر مرۆڤ لە یەزدان بترسێت و بە ڕاستودروست ڕازی بێت ،بەڵم خۆشی ناوێت .ڕاستی بێڕێزی دەکات ،ئیرەیی بەو کەسە دەبات کە سەرفراز بێت ،پێشوازی لە خراپەکاران دەکات ١: ١٥-١٧خۆبەزلزانینی خۆشدەوێت ،چونکە ڕق ڕۆحی کوێر دەکات .وەک چۆن منیش دواتر سەیری یوسفم کرد .پەیمانی گاد بۆیە ڕق خراپەیە ،چونکە بەردەوام لەگەڵ درۆکردندا جووت دەبێت ،دژی ڕاستی قسە دەکات؛ شتە بچووکەکان گەورە دەکات و ڕووناکی دەکاتە تاریکی و شیرینەکان بە تاڵ ناودەبات و فێری بوختان دەکات و تووڕەیی هەڵدەگیرسێنێت و شەڕ و توندوتیژی و ١:٢٥هەموو تەماحێک دەوروژێنێت .دڵ پڕ دەکات لە خراپە و ژەهری شەیتان .پەیمانی گاد هەروەها نابێت بگوترێ ڕاستی درۆیە ،نە ڕاست هەڵەیە؛ چونکە هەموو ڕاستییەکان لە ژێر ڕووناکیدان ،هەروەک چۆن هەموو شتێک لە ژێر خودادایە .بۆیە هەموو ئەمانە لە ژیانمدا سەلماندم و لە ڕاستییەکانی یەزدان سەرگەردان نەبووم و فەرمانەکانی خودای بەرزترم گەڕا ،بەپێی هەموو هێزم بە تاکە ڕووخسارەوە بەرەو ئەوەی چاکە دەڕۆیشتم .بۆیە ئێوەی منداڵەکانم ئاگاداری فەرمانەکانی یەزدان بن و بە ڕووخسارێکی تاکەوە شوێن ڕاستییەکان بکەون .پەیمانی ئاشێر 31-1:29 لە ژیانمدا ئیرەیی و مردنم بینیوە ،لەگەڵ ئەوەشدا گومڕا نەبووم ،بەڵکو لە ڕاستی پەروەردگاردا خۆڕاگر بووم .پەیمانی یوسف 1:4 عەقڵی باش دوو زمانی نیعمەت و نەفرەت و سووکایەتی و شەرەف و خەم و خۆشی و بێدەنگی و سەرلێشێواوی و دووڕوویی و ڕاستی و هەژاری و دەوڵەمەندی نییە؛ بەڵم یەک مەیلی هەیە ،نەفەوتاو و پاک ،سەبارەت بە هەموو مرۆڤەکان .پەیمانی بنیامین 1:37 ٢:١٣بۆیە هەریەکەیان ڕاستی لەگەڵ دراوسێی خۆیان بکەن و یاسای یەزدان و فەرمانەکانی جێبەجێ بکەن .پەیمانی بنیامین
24