Skip to main content

Kinyarwanda - The Mighty Angel of the LORD Defends Jerusalem

Page 1

Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu 2 Abami 18-19 2 Abami 18 1 Mu mwaka wa gatatu Hosheya mwene Ela ari ku ngoma, Hezekiya mwene Ahazi umwami w'u Buyuda yatangiye gutegeka. 2 Yari afite imyaka makumyabiri n'itanu ubwo yatangiraga gutegeka, amara imyaka makumyabiri n'icyenda ari ku ngoma i Yerusalemu, nyina yitwaga Abi, umukobwa wa Zekariya. 3 Akora ibishimwa imbere y'Uwiteka nk'uko sekuruza Dawidi yakoraga byose. 4 Yakuyeho ingoro, amenagura inkingi, atema Ashera, amenagura ya nzoka y'umuringa Mose yakoze, kuko kugeza icyo gihe Abisirayeli bayitwikiraga imibavu, maze ayita Nehushitani. 5 Yiringiraga Uwiteka Imana ya Isirayeli, ku buryo mu bami bose b'Abayuda nta n'umwe wahwanye na we, cyangwa mu bamubanjirije bose. 6 Kuko yagumye kuri Yehova, ntiyamuhevye ngo areke kumukurikira, ahubwo yagumye yitondera amabwirizwa yiwe, ayo Yehova yategetse Musa. 7 Uwiteka yari kumwe na we, aho yajyaga hose yatsindaga, yigomeka ku mwami wa Ashuri ntiyamukorera. 8 Yatsinze Abafilisiti kugeza i Gaza n'imijyi yaho, kuva ku munara w'abarinzi kugeza ku mujyi ugoswe n'inkike. 9 Mu mwaka wa kane w'ingoma ya Hezekiya, ari wo mwaka wa karindwi Hosheya mwene Ela ari ku ngoma, Shalimaneseri umwami wa Ashuru yateye Samariya arahagota. 10 Nyuma y'imyaka itatu barayigarurira, ndetse mu mwaka wa gatandatu wa Hezekiya, ari wo mwaka wa cyenda wa Hosheya, umwami wa Israheli, Samariya irafatwa. 11 Umwami wa Ashuri ajyana Abisirayeli ho iminyago muri Ashuri, abashyira i Hala n'i Habori ku ruzi rwa Gozani no mu midugudu y'Abamedi. 12 Kubera ko banze kumvira Uhoraho Imana yabo, ahubwo bakica Isezerano rye, n'ibyo Musa umugaragu w'Uhoraho yabategetse byose, ntibabyumve cyangwa ngo babikurikize.

1


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

13 Mu mwaka wa cumi n'ine w'ingoma ya Hezekiya, Senakeribu, umwami wa Ashuri, yateye imigi yose y'u Buyuda yari igoswe n'inkike, arayigarurira. 14 Hezekiya umwami w'u Buyuda atuma ku mwami wa Ashuri i Lakishi ati: “Naracumuye, hindukira umvaneho, icyo untegeka cyose nzagitwara.” Umwami wa Ashuri aca Hezekiya umwami w'u Buyuda italanto magana atatu z'ifeza n'italanto mirongo itatu z'izahabu. 15 Hezekiya amuha ifeza zose zari mu Ngoro y'Uhoraho no mu bubiko bw'ibwami. 16 Muri icyo gihe, Hezekiya yakuyeho zahabu ku nzugi z'Ingoro y'Uhoraho n'inkingi zayo, Hezekiya umwami w'u Buyuda yari yazitwikiriye, ayiha umwami wa Ashuru. 17 Umwami wa Ashuri yohereje Taritani, Rabusarisi na Rabushake bavuye i Lakishi, kwa Hezekiya Umwami Hezekiya bari kumwe n'ingabo nyinshi, barazamuka bajya i Yerusalemu, maze bahagarara iruhande rw'umuyoboro w'ikidendezi cyo hejuru kiri ku nzira igana ku murima w'umumeshi. 18 Bamaze guhamagara umwami, Eliyakimu mwene Hilikiya wari ushinzwe urugo, Shebuna w'umwanditsi, na Yowa mwene Asafu w'umwanditsi barasohoka bajya aho bari. 19 Rabushake arababwira ati “Nimubwire Hezekiya muti: 'Umwami ukomeye, umwami wa Ashuri, aravuze ngo: Ni iki cyizere wiringira?' 20 Uravuga, ariko ni amagambo y'ubusa gusa, uti 'Mfite inama n'imbaraga byo kurwana.' None se wiringiye nde, watumye unsuzugura? 21 None rero, wiringiye inkoni y'urubingo rwavunitse, ari rwo Egiputa, umuntu arwishingikirizaho, rumuca mu kiganza, rukarumuhinguranya. Uko ni ko Farawo umwami wa Egiputa ameze ku bamwiringira bose. 22 Ariko nimumbwira muti 'Twiringiye Uwiteka Imana yacu', si we Hezekiya yasenyeye ingoro ze n'ibicaniro bye, akabwira Abayuda n'ab'i Yerusalemu ati 'Muzajye muramya imbere y'iki gicaniro cy'i Yerusalemu'? 23 Noneho rero, ndakwinginze, sezerana n'umwami wanjye wa Ashuru, nzaguha amafarasi ibihumbi bibiri, niba wowe ubwawe ushobora kuyashyiramo abayagenderaho. 24 None se wakwirukana ute umutware umwe w’abasore mu bagaragu ba databuja, kandi ukiringira Misiri kugira ngo izaguha amagare y’intambara n’abagendera ku mafarashi? 25 None se naje gutera iki gihugu kugira ngo gisambure ntabitegetswe n'Uhoraho? Uhoraho yarambwiye ati: 'Zamuka utere iki gihugu ugisambure.' 26 Nuko Eliyakimu mwene Hilikiya, na Shebuna na Yowa babwira Rabushake bati “Ndakwinginze, vugana n'abagaragu bawe mu rurimi rw'Abasiriya kuko tubyumva, kandi ntukatuvugishe mu rurimi rw'Abayuda mu matwi y'abantu bari ku nkike.” 27 Ariko Rabushake arababwira ati “Mbese databuja yantumye kuri shobuja no kuri mwe ngo mbabwire ayo magambo, kandi si we wantumye ku bantu bicaye ku nkike kugira ngo barye amase yabo kandi banywe imyakura yabo hamwe namwe?” 28 Maze Rabushake arahagarara, arangurura ijwi mu rurimi rw'Abayuda, aravuga ati “Nimwumve ijambo ry'umwami ukomeye, umwami wa Ashuri. 29 Umwami aravuga ati: “Hezekiya ntazabashuke kuko adashobora kubakiza amaboko ye. 30 Kandi Hezekiya ntagatume mwiringira Uwiteka, avuga ati 'Uwiteka azadukiza rwose, kandi uyu murwa ntuzatangwa mu maboko y'umwami wa Ashuri.' 31 Ntimugakurikize Hezekiya, kuko umwami wa Ashuri avuze ati: “Nimugire isezerano nanjye, musohoke munsange, buri wese arye imbuto z'imizabibu ye n'iz'imitini ye, kandi buri wese anywe amazi yo mu iriba rye.” 32 kugeza igihe nzazira nkabajyana mu gihugu kimeze nk'igihugu cyanyu, igihugu cy'ingano na divayi, igihugu cy'umugati n'imizabibu, igihugu cy'amavuta y'imizeti n'ubuki, kugira ngo mubeho kandi ntimugapfe. Kandi ntimugatege amatwi Hezekiya, iyo abashutse avuga ati 'Uhoraho azadukiza.' 33 Hari imana z'amahanga yigeze ikiza igihugu cyayo mu maboko y'umwami wa Ashuri? 34 Imana za Hamati n'iza Arupadi ziri he? Imana za Sefaruwayimu, Hena na Iva ziri he? Ese zakijije Samariya amaboko yanjye?

2


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

35 Ni izihe mana mu mana zose zo muri ibyo bihugu zakijije igihugu cyazo amaboko yanjye, ku buryo Uwiteka yakiza Yerusalemu amaboko yanjye? 36 Ariko rubanda baraceceka, ntibagira icyo bamusubiza na kimwe, kuko umwami yari yategetse ati: “Ntimumusubize.” 37 Hanyuma Eliyakimu mwene Hilikiya, wari umutware w'urugo, na Shebuna w'umwanditsi, na Yowa mwene Asafu umwanditsi, baraza kwa Hezekiya bashishimuye imyenda yabo, bamubwira amagambo ya Rabushake. 2 Abami 19 1 Umwami Hezekiya abyumvise, ashishimura imyambaro ye, yambara ibigunira, yinjira mu Ngoro y'Uhoraho. 2 Yohereza Eliyakimu wari ushinzwe urugo, na Shebuna w'umwanditsi, n'abakuru b'abaherezabitambo, bambaye amagunira, kwa Yesaya, umuhanuzi mwene Amosi. 3 Baramubwira bati “Hezekiya aravuze ati 'Uyu munsi ni umunsi w'amakuba n'ibihano n'ibitutsi, kuko abana bageze mu ivuka, kandi nta mbaraga zo kubyara zihari.' 4 Ahari Uwiteka Imana yawe yumva amagambo yose ya Rabushake, umwami wa Ashuri shebuja yohereje gutuka Imana ihoraho, kandi azahana amagambo Uwiteka Imana yawe yumvise. None rero, tera isengesho ryawe usabira abasigaye. 5 Nuko abagaragu b'Umwami Hezekiya basanga Yesaya. 6 Yesaya arababwira ati “Muzabwire shobuja muti 'Uwiteka aravuze ngo: Ntutinye amagambo wumvise, abagaragu b'umwami wa Ashuri bantutse.' 7 Dore nzamushyiramo umwuka, azumva inkuru maze asubire mu gihugu cye, maze mu gihugu cye nzamwicisha inkota. 8 Rabushake aragaruka asanga umwami wa Ashuri arwana na Libuna, kuko yari yumvise ko yavuye i Lakishi. 9 Akimara kumva ibya Tiruhaka umwami wa Etiyopiya bavuga ngo “Dore araje kubarwanya.” Yongera kohereza intumwa kuri Hezekiya ngo zimubwire ziti: 10 “Muzabwire Hezekiya umwami w’u Buyuda muti: 'Imana wiringira ntigushuke ngo iguhende ivuga ngo: 'Yerusalemu ntizatangwa n’umwami wa Ashuru.' 11 Dore wumvise ibyo abami ba Ashuri bakoreye ibihugu byose bakabirimbura rwose, none se uzarokorwa? 12 Ese imana z'amahanga ba sogokuruza barimbuye zarabakijije, nka Gozani, Harani, Resefu, n'Abanyedeni bari i Telasari? 13 Umwami wa Hamati ari he, umwami wa Arupadi, umwami w'umujyi wa Sefaruvayimu, uw'i Hena n'uwa Iva? 14 Hezekiya yakira ibaruwa mu ntoki z'intumwa, arayisoma, maze azamuka ajya mu Ngoro y'Uhoraho ayirambura imbere y'Uhoraho. 15 Hezekiya asenga imbere y'Uwiteka ati “Uwiteka Mana ya Isirayeli, wicaye hejuru y'abakerubi, ni wowe Mana wenyine y'ubwami bwose bwo ku isi, ni wowe waremye ijuru n'isi.” 16 Uwiteka, tega amatwi wumve, fungura amaso yawe Uwiteka urebe, wumve amagambo ya Senakeribu yamutumye gutuka Imana nzima. 17 Ni ukuri Uwiteka, abami ba Ashuri batsembye amahanga n'ibihugu byayo, 18 Bajugunye imana zabo mu muriro kuko zitari imana, ahubwo zari imirimo y'intoki z'abantu, ibiti n'amabuye, ni cyo cyatumye bazirimbura. 19 None rero, Uhoraho Mana yacu, turakwinginze udukize ikiganza cye, kugira ngo abami bose bo ku isi bamenye ko uri Uhoraho Imana, wowe wenyine. 20 Yesaya mwene Amosi atuma kuri Hezekiya ati: “Uhoraho Imana ya Isiraheli aravuze ati: ‘Numvise isengesho wansabye ku byerekeye Senakeribu umwami wa Ashūru. 21 Dore ijambo Uhoraho yavuze kuri we: Umwari w'i Siyoni aragusuzuguye, araguseka cyane, umukobwa wa Yeruzalemu arakuzunguriza umutwe.

3


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

22 Ni nde watutse ukamutuka, kandi ni nde wamushyize hejuru, ukamureba hejuru, ni we Uwera wa Isirayeli? 23 Watumye intumwa zawe zituka Uwiteka, uravuga uti: 'Nazamutse imisozi miremire, mu nkengero za Libani, ntema ibiti birebire byayo by'imyerezi n'imiberoshi yayo myiza, kandi nzinjirira mu nkengero zayo no mu ishyamba ryayo rya Karumeli.' 24 Nacukuye amazi y'amahanga ndayanywa, kandi nkoresheje ikirenge cyanjye nzakamisha imigezi yose yo mu turere twagoswe. 25 Mbese ntiwumvise kera ibyo nabikoze, n'ibyo nagambiriye kera, none ndabishohoje, kugira ngo usenye imijyi igoswe n'inkike, uyihindure ibirundo by'amatongo? 26 Ni cyo cyatumye abaturage bayo bagira imbaraga nke, bakuka umutima kandi bakorwa n'isoni, bamera nk'ibyatsi byo mu gasozi n'ibyatsi bibisi, nk'ibyatsi byo hejuru y'inzu, n'ingano zishaje zitarakura. 27 Ariko nzi aho utuye, aho usohoka n'aho winjira, n'uko unkunda cyane. 28 Kubera ko uburakari bwawe n'agahinda kawe byangeze mu matwi yanjye, nzagushyira umugozi mu mazuru yawe, n'umunwa wawe mu kanwa kawe, maze nzagusubiza mu nzira wanyuzemo. 29 Iki ni cyo kizakubera ikimenyetso: uyu mwaka muzarya ibyimeza ubwabyo, mu mwaka wa kabiri muzarya ibimera byabyo, mu mwaka wa gatatu muzabiba imbuto, musarure, muhinge imizabibu, murye imbuto zayo. 30 Kandi abasigaye bo mu nzu ya Yuda bazongera gushinga imizi hasi, bakera imbuto hejuru. 31 Kuko muri Yerusalemu hazasohoka abasigaye, kandi abazaba barokotse bazava ku musozi wa Siyoni. 32 Ni cyo gituma Uwiteka avuga iby'umwami wa Ashuri ati 'Ntazinjira muri uyu murwa, ntazawurasaho umwambi, ntazawutera afite ingabo, ntazawutera ngo awurundeho.' 33 Azasubira mu nzira yanyuzemo, ntabwo azagera muri uyu murwa, ni ko Uwiteka avuga. 34 Nzarinda uyu murwa kugira ngo nywukize, ku bwanjye no ku bw'umugaragu wanjye Dawidi. 35 Muri iryo joro, marayika w'Uwiteka arasohoka, yica mu nkambi y'Abashuri abantu ibihumbi ijana na mirongo inani na bitanu, maze babyutse kare mu gitondo basanga bose ari imirambo. 36 Senakeribu umwami wa Ashuri arahava aragenda, aragaruka ajya gutura i Nineve. 37 Ubwo yari mu ngoro y'imana ye Nisiroki aramya, Adrameleki na Shareseri abahungu be baramukubita inkota, bahungira mu gihugu cya Ararati, maze umuhungu we Esarihadoni amusimbura ku ngoma.

2 Ngoma 32:1-23 1 Nyuma y'ibyo byose n'ubutwari bwabyo, Senakeribu umwami wa Ashuru araza, yinjira mu Buyuda, ashinga ibirindiro ku mijyi igoswe n'inkike, atekereza kuyigarurira. 2 Hezekiya abonye ko Senakeribu aje kandi ko yiyemeje kurwanya Yeruzalemu, 3 Yagiye inama n'abatware be n'ingabo ze z'intwari yo kuziba amazi y'amasoko yari hanze y'umujyi, maze baramufasha. 4 Nuko abantu benshi baraterana, bafunga amasoko yose n'umugezi wanyuraga mu gihugu hagati, bavuga bati “Kuki abami ba Ashuri baza bagashaka amazi menshi?” 5 Yikomeje kandi, yubaka inkike zose zari zarasenyutse, azubaka iminara, n'urundi rukuta rwo hanze, asana Milo mu Murwa wa Dawidi, acukura n'ingabo nyinshi. 6 Ashyiraho abatware b'ingabo kugira ngo bayobore abantu, abakoranyiriza ku kibuga cy'irembo ry'umujyi, maze abahumuriza agira ati: 7 Nimukomere kandi mube intwari, ntimutinye kandi ntimugatinye umwami wa Ashuru cyangwa ingabo ze zose ziri kumwe na we, kuko ari we uri kumwe natwe kuruta abari kumwe na we. 8 Ifite ukuboko kw'umubiri, ariko itwe turi kumwe n'Uwiteka Imana yacu kugira ngo idutabare kandi iturwanirire intambara zacu.” Nuko abantu bishingikiriza ku magambo ya Hezekiya umwami w'Abayuda. 4


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

9 Nyuma y'ibyo, Senakeribu umwami wa Ashuri yohereje abagaragu be i Yeruzalemu, ariko we ubwe yari yagose Lakishi n'ingabo ze zose, ababwira ati: 10 Senakeribu umwami wa Ashuri aravuga ati “Ni iki cyizere mufite, ko muguma i Yerusalemu muhagoswe? 11 Ese Hezekiya ntabashukashuka ngo mwicwe n'inzara n'inyota, akababwira ati: 'Uhoraho Imana yacu azadukiza amaboko y'umwami wa Ashuru?' 12 Ese Hezekiya uwo si we wakuyeho ingoro ze n'ibicaniro bye, agategeka Abayuda na Yerusalemu ati 'Muzasenge imbere y'igicaniro kimwe gusa, kandi mucyoserezeho imibavu?' 13 Mbese ntimuzi ibyo jyewe na ba sogokuruza twakoreye amahanga yose yo mu bindi bihugu? Ese imana z'amahanga yo muri ibyo bihugu zashoboye kurokora ibihugu byazo mu maboko yanjye? 14 Ni iyihe mana mu mana zose z'amahanga ba sogokuruza banjye barimbuye yashoboye kurokora ubwoko bwayo mu maboko yanjye, ku buryo Imana yanyu yabasha kubarokora mu maboko yanjye? 15 Noneho rero, Hezekiya ntazabashukashuke cyangwa ngo abashuke atyo, kandi ntimukamwemere, kuko nta mana y'ubwoko ubwo ari bwo bwose cyangwa ubwami ubwo ari bwo bwose yashoboye kurokora ubwoko bwayo mu maboko yanjye no mu maboko ya ba sogokuruza. None se Imana yanyu ntizabasha kubarokora mu maboko yanjye? 16 Abagaragu be bongera gutuka Uwiteka Imana n'umugaragu wayo Hezekiya. 17 Yandika kandi amabaruwa yo gutuka Uhoraho, Imana ya Israheli, no kumutuka agira ati «Nk'uko imana z'amahanga y'ibindi bihugu zitakijije abantu bazo mu maboko yanjye, ni ko n'Imana ya Hezekiya itazikiza abantu bayo mu maboko yanjye.» 18 Batera hejuru mu ijwi ry'Abayahudi, bavuga mu mvugo yabo, babwira abaturage b'i Yeruzalemu bari ku nkike, kugira ngo babatere ubwoba kandi babatere ubwoba, kugira ngo bigarurire umujyi. 19 Bavugaga nabi Imana y'i Yerusalemu nk'uko bavugaga nabi imana z'amahanga yo ku isi, ari zo zakozwe n'amaboko y'abantu. 20 Kubera iyo mpamvu, Umwami Hezekiya n'umuhanuzi Yesaya mwene Amosi basenze kandi batakambira Imana. 21 Uwiteka yohereza marayika, yica intwari zose n'abatware n'abatware mu nkambi y'umwami wa Ashūri, asubira mu gihugu cye afite isoni, maze yinjira mu nzu y'imana ye, abicisha inkota. 22 Nguko uko Uhoraho yakijije Hezekiya n'abaturage b'i Yeruzalemu, abakiza Senakeribu umwami wa Ashuru n'abandi bose, abayobora impande zose. 23 Abantu benshi bazaniraga Uwiteka amaturo i Yerusalemu, bazanira Hezekiya umwami w'u Buyuda impano, bituma arushaho kuba umuntu ukomeye mu maso y'amahanga yose kuva icyo gihe.

Yesaya 36-37 Yesaya 36 1 Mu mwaka wa cumi n'ine w'ingoma ya Hezekiya, Senakeribu umwami wa Ashuri yateye imigi yose y'u Buyuda yari igoswe n'inkike, arayigarurira. 2 Umwami wa Ashuri yohereza Rabushake i Yerusalemu ari i Lakishi, aturutse i Yerusalemu, ajyanye n'ingabo nyinshi, ahagarara ku muyoboro w'ikidendezi cyo haruguru, ku nzira igana ku murima w'umumeshi. 3 Nuko Eliyakimu mwene Hilikiya wari ushinzwe ibwami, na Shebuna w’umwanditsi, na Yowa mwene Asafu w’umwanditsi, baramusanganira. 4 Rabushake arababwira ati “Nimubwire Hezekiya muti: 'Umwami ukomeye, umwami wa Ashuri, aravuze ngo: Ni iki cyizere wiringira?' 5 Ndavuga nti, “Ariko ni amagambo y’ubusa gusa,” mfite inama n’imbaraga byo kurwana. “None se wiringiye nde, watumye unsuzugura?” 6 Dore wiringiye inkoni y'urubingo rwavunitse, ari rwo Egiputa, umuntu arwishingikirizaho, rumuca mu kiganza, rukaruhinguranya. Uko ni ko Farawo umwami wa Egiputa amera ku bamwiringira bose.

5


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

7 Ariko niba umbwira uti 'Twiringiye Uwiteka Imana yacu', si we Hezekiya yasenyeye ingoro ze n'ibicaniro bye, akabwira Abayuda n'ab'i Yerusalemu ati 'Muzasenge imbere y'iki gicaniro?' 8 Noneho rero, ndakwinginze, sezerana na databuja umwami wa Ashuru, kandi nzaguha amafarasi ibihumbi bibiri, niba ku ruhande rwawe ushobora kuyashyiramo abayagenderaho. 9 None se wakwirukana ute umutware umwe w’abasore mu bagaragu ba databuja, kandi ukiringira Misiri kugira ngo izaguha amagare y’intambara n’abagendera ku mafarashi? 10 None se naje gutera iki gihugu nkakirimbura ntabitegetswe n'Uhoraho? Uhoraho yarambwiye ati: 'Zamuka utere iki gihugu ugitsembe.' 11 Eliyakimu na Shebuna na Yowa babwira Rabushake bati “Ndakwinginze, vugana n'abagaragu bawe mu rurimi rw'Abasiriya kuko tubyumva, kandi ntukatuvugishe mu rurimi rw'Abayuda, mu matwi y'abantu bari ku nkike.” 12 Ariko Rabushake aramubaza ati “Mbese databuja yantumye kuri shobuja no kuri wowe kuvuga ayo magambo, ntiyantumye ku bantu bicaye ku nkike kugira ngo barye amase yabo kandi banywe imyakura yabo hamwe namwe?” 13 Maze Rabushake arahagarara, arangurura ijwi rirenga mu rurimi rw'Abayuda, aravuga ati “Nimwumve amagambo y'umwami ukomeye, umwami wa Ashuri.” 14 Umwami aravuga ati: “Hezekiya ntazabashuke kuko atazabasha kubakiza.” 15 Kandi Hezekiya ntagatume mwiringira Uwiteka, avuga ati 'Uwiteka azadukiza rwose,' uyu murwa ntuzatangwa n'umwami wa Ashuri. 16 Ntimugakurikize Hezekiya, kuko umwami wa Ashuri avuze ati: “Nimugire isezerano nanjye, musohoke munsange, buri wese arye imizabibu ye n'umutini we, kandi buri wese anywe amazi yo mu iriba rye. 17 Kugeza igihe nzazira nkabajyana mu gihugu kimeze nk'icyanyu, igihugu cy'ingano na divayi, igihugu cy'umugati n'imizabibu. 18 Mwirinde Hezekiya ngo abashuke avuga ati 'Uwiteka azadukiza.' Ese hari imana z'amahanga zashoboye kurokora igihugu cyayo mu maboko y'umwami wa Ashuri? 19 Imana za Hamati na Arupadi ziri he, imana za Sefaruvayimu ziri he, kandi se zakijije Samariya amaboko yanjye? 20 Ni bande mu mana zose z'ibi bihugu bakijije igihugu cyabo amaboko yanjye, ku buryo Uwiteka yakiza Yerusalemu amaboko yanjye? 21 Ariko baraceceka, ntibagira icyo bamusubiza, kuko umwami yari yategetse ati “Ntimumusubize.” 22 Hanyuma Eliyakimu mwene Hilikiya wari ushinzwe urugo, na Shebuna w'umwanditsi, na Yowa mwene Asafu, umwanditsi, baraza kwa Hezekiya, imyenda yabo yashishimuwe, bamubwira amagambo ya Rabushake. Yesaya 37 1 Umwami Hezekiya abyumvise, ashishimura imyambaro ye, yambara ibigunira, yinjira mu Ngoro y'Uhoraho. 2 Yohereza Eliyakimu wari ushinzwe urugo, na Shebuna w'umwanditsi, n'abakuru b'abaherezabitambo, bambaye amagunira, kwa Izayi umuhanuzi mwene Amosi. 3 Baramubwira bati “Hezekiya aravuze ati 'Uyu munsi ni umunsi w'amakuba n'ibihano n'ibitutsi, kuko abana bageze mu ivuka, kandi nta mbaraga zo kubyara zihari.' 4 Ahari Uwiteka Imana yawe yumva amagambo ya Rabushake, umwami wa Ashuri shebuja yohereje gutuka Imana ihoraho, kandi azahana amagambo Uwiteka Imana yawe yumvise. None rero tera isengesho ryawe usabira abasigaye. 5 Nuko abagaragu b'Umwami Hezekiya basanga Yesaya. 6 Yesaya arababwira ati “Muzabwire shobuja muti 'Uwiteka aravuze ngo: Ntutinye amagambo wumvise, abagaragu b'umwami wa Ashuri bantutse.' 7 Dore nzamushyiramo umwuka, azumva inkuru, asubire mu gihugu cye, maze mu gihugu cye nzamwicisha inkota.

6


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

8 Rabushake aragaruka asanga umwami wa Ashuri arwana na Libuna, kuko yari yumvise ko yavuye i Lakishi. 9 Yumva inkuru ivuga ibya Tiruhaka umwami wa Etiyopiya, ngo “Yaje kubarwanya.” Abyumvise yohereza intumwa kuri Hezekiya ngo zimubwire ziti: 10 “Uko ni ko muzabwira Hezekiya umwami w’u Buyuda muti: 'Imana yawe wiringira ntizakubeshya ngo iguhende ivuga ngo: 'Yerusalemu ntizatangwa n’umwami wa Ashuru.' 11 Wumvise ibyo abami ba Ashuri bakoreye ibihugu byose bakabirimbura rwose, none se uzarokorwa? 12 Ese imana z'amahanga ba sogokuruza barimbuye zarabakijije, nka Gozani, Harani, Resefu, n'abana ba Edeni bari i Telasari? 13 Umwami wa Hamati n'umwami wa Arupadi n'umwami w'umujyi wa Sefaruvayimu, uw'i Hena n'uwa Iva bari he? 14 Hezekiya yakira ibaruwa ayihawe n'intumwa, arayisoma, maze azamuka ajya mu Ngoro y'Uhoraho ayirambura imbere y'Uhoraho. 15 Hezekiya asenga Uwiteka ati: 16 Uwiteka Nyiringabo, Mana ya Isirayeli, wicaye hejuru y'abakerubi, ni wowe Mana wenyine y'ubwami bwose bwo ku isi, ni wowe waremye ijuru n'isi. 17 Tega ugutwi kwawe Uwiteka wumve, humura amaso yawe Uwiteka urebe, wumve amagambo yose Senakeribu yohereje gutuka Imana nzima. 18 Ni ukuri Uwiteka, abami ba Ashuri batsembye amahanga yose n'ibihugu byayo, 19 Bajugunye imana zabo mu muriro kuko zitari imana, ahubwo zari imirimo y'intoki z'abantu, ibiti n'amabuye, ni cyo cyatumye bazirimbura. 20 None rero, Uhoraho Mana yacu, dukize ikiganza cye, kugira ngo abami bose bo ku isi bamenye ko uri Uhoraho wenyine. 21 Nuko Yesaya mwene Amosi atuma kuri Hezekiya ati: “Uhoraho Imana ya Isiraheli aravuze ati: ‘Kubera ko wansabye ku byerekeye Senakeribu umwami wa Ashūru, 22 Dore ijambo Uhoraho yavuze kuri we: Umwari w'i Siyoni aragusuzuguye, araguseka cyane, umukobwa wa Yeruzalemu arakuzunguriza umutwe. 23 Ni nde watutse ukamutuka, kandi se uwo washyize ijwi hejuru ukamwibutsa amaso yawe, ni nde wamwibukije Uwera wa Isirayeli? 24 Watumye abagaragu bawe batuka Uwiteka, uravuga uti 'Nazamutse imisozi miremire, mu nkengero za Libani, nzatema ibiti byayo by'imyerezi miremire n'imiberoshi myiza cyane, kandi nzagera mu ishyamba ryayo ry'i Karumeli.' 25 Nacukuye amazi, ndayanywa, kandi n'ibirenge byanjye nzakamisha imigezi yose yo mu turere twagoswe. 26 Ese ntabwo wigeze wumva uko nabikoze kera, cyangwa se ko nabikoze kera? None ndabishohoje, kugira ngo usenye imijyi ifite inkuta ndende uyihindure ibirundo by'amatongo? 27 Ni cyo cyatumye abaturage bayo bagira imbaraga nke, bakuka umutima kandi bakorwa n'isoni: bameze nk'ibyatsi byo mu gasozi n'ibyatsi bibisi, nk'ibyatsi byo hejuru y'inzu, n'ingano zishaje zitarakura. 28 Ariko nzi aho utuye, aho usohoka n'aho winjira, n'uko unkunda cyane. 29 Kubera ko uburakari bwawe n'umuvurungano wawe byangeze mu matwi yanjye, nzagushyira umugozi mu mazuru yawe, n'umunwa wawe mu kanwa kawe, maze nzagusubiza mu nzira wanyuzemo. 30 Iki ni cyo kizakubera ikimenyetso: uyu mwaka muzarya ibyimeza ubwabyo, mu mwaka wa kabiri muzarya ibyimeza byabyo, mu mwaka wa gatatu muzabiba imbuto, musarure, muhinge imizabibu, murye imbuto zayo. 31 Kandi abasigaye bo mu nzu ya Yuda bazasigara bacitse ku icumu, bazane imizi hasi, bakuze imbuto.

7


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

32 Kuko muri Yerusalemu hazasohokamo abasigaye, kandi abazaba barokotse bazava ku musozi wa Siyoni. 33 Ni cyo gituma Uwiteka avuga iby'umwami wa Ashuri ati 'Ntazinjira muri uyu murwa, ntazawurasaho umwambi, ntazawutera afite ingabo, ntazawutera ngo awurundeho.' 34 Azasubira mu nzira yanyuzemo, ntabwo azagera muri uyu murwa, ni ko Uwiteka avuga. 35 Nzarinda uyu murwa kugira ngo nywukize ku bwanjye no ku bw'umugaragu wanjye Dawidi. 36 Marayika w'Uwiteka arasohoka, yica mu nkambi y'Abashuri abantu ibihumbi ijana na mirongo inani na bitanu, kandi babyutse kare mu gitondo basanga bose ari imirambo. 37 Senakeribu umwami wa Ashuri arahava aragenda, aragaruka ajya gutura i Nineve. 38 Ubwo yari mu ngoro y'imana ye Nisiroki aramya, Adrameleki na Shareseri abahungu be baramukubita inkota, bahungira mu gihugu cya Ararati, maze umuhungu we Esarihadoni amusimbura ku ngoma.

Isesengura ry'umurongo ku wundi Inkuru y'amateka ya Hezekiya, Yesaya, Senakeribu, na Rabushake yanditswe ahantu hatatu h'ingenzi mu Isezerano rya Kera: 2 Abami 18–19 , Yesaya 36–37 , na 2 Ngoma 32 . Hasi hari isesengura ry'umurongo ku wundi rijyanye n'ibice bihuye byo muri Bibiliya ya King James , rikurikirwa n'amasomo y'ingenzi. 1. Ubudahemuka bwa Hezekiya n'Ivugurura rya Mbere 2 Abami 18:1–3 – Hezekiya atangira gutegeka i Buyuda afite imyaka 25 kandi akora “ibikwiriye mu maso y’Uwiteka.” 2 Abami 18:4 – Akuraho ingoro ndende, amenagura ibishushanyo, atema ibiti bya Ashera, kandi amenagura inzoka y'umuringa (Nehushitani) Mose yari yarakoze, kuko Abisirayeli bari batangiye kuyitwikira imibavu. 2 Abami 18:5–7a – “Yiringiraga Uwiteka Imana ya Isirayeli, ku buryo nta wundi wahwanye na we mu bami bose b’Abayuda wamukurikiye...” Uwiteka ari kumwe na we, kandi aho ajya hose arahakura. 2 Abami 18:7b–8 – Yigometse ku mwami wa Ashuri (yanze kumukorera) maze atsinda Abafilisitiya kugeza i Gaza. 2 Ngoma 32:1–8 – Abonye Senakeribu yegereye, Hezekiya yagiranye inama n’abatware be yo guhagarika amasoko y’amazi hanze ya Yerusalemu, yubaka inkike n’iminara, acura intwaro, kandi atera inkunga abantu ati: “Nimukomere kandi mube intwari… ari kumwe na we hari ukuboko kw’umubiri, ariko turi kumwe n’Uwiteka Imana yacu kugira ngo idutabare kandi iturwane intambara zacu” (2 Ngoma 32:7–8). 2. Gusenyuka kwa Samariya n'igitero cya Ashuri 2 Abami 18: 9–12 – Mu mwaka wa kane wa Hezekiya, Shalumaneseri umwami wa Ashuri yagose Samariya (Ubwami bwa Isirayeli bwo mu majyaruguru), ayigarurira mu mwaka wa 6 wa Hezekiya kuko Abisirayeli “banze kumvira ijwi ry’Uwiteka Imana yabo.” 2 Abami 18:13 / Yesaya 36:1 – Mu mwaka wa 14 wa Hezekiya, Senakeribu umwami wa Ashuri yateye imijyi yose y’i Buyuda yari igoswe n’inkike arayigarurira. 2 Abami 18:14–16 – Mu kanya gato k’ubwoba, Hezekiya yoherereje Senakeribu i Lakishi amaturo, agira ati “Naracumuye, hindukira umvaneho, icyo untegeka cyose nzagitwara.” Yishyura italanto

8


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

300 z’ifeza n’italanto 30 z’izahabu, ndetse anakuraho zahabu ku nzugi no ku nkingi z’urusengero rw’Uwiteka. 3. Ibitutsi bya Rabshake n'Intambara yo mu mutwe 2 Abami 18:17–18 / Yesaya 36:2–3 – Senakeribu yohereje Taritani, Rabusarisi, na Rabushake bavuye i Lakishi n'ingabo nyinshi i Yerusalemu. Bahagarara ku muyoboro w'ikidendezi cyo hejuru. Eliyakimu, Shebuna na Yowa barasohoka bajya kubasanganira. 2 Abami 18: 19–21 / Yesaya 36: 4–6 – Rabushake atanga ubutumwa bwa Senakeribu agira ati: “Ni iki cyizere wiringira?” Araseka u Buyuda kubera kwiringira Egiputa, avuga ko Egiputa ari “urubingo rwavunitse” ruzacumita ukuboko k’umuntu wese urwishingikirizaho. 2 Abami 18:22 / Yesaya 36:7 – Rabushake yagerageje kugoreka amavugurura ya Hezekiya mu by’idini, avuga ko Hezekiya yababaje Imana akuraho ingoro n’ibicaniro. 2 Abami 18:23–25 / Yesaya 36:8–10 – Rabushake atanga amafarashi 2.000 mu buryo bw'urwenya niba Yuda ishobora no kubaha abayagenderaho. Hanyuma avuga ko Uwiteka ubwe ari we wamutumye kurimbura Yuda: “Uwiteka yarambwiye ati: Zamuka utere iki gihugu ugitsembe.” 2 Abami 18:26 / Yesaya 36:11 – Eliyakimu, Shebuna, na Yowa basabye Rabushake kuvuga mu rurimi rw'Igisiriya (Igisiramu) aho kuvuga mu rurimi rw'Abayahudi (Igiheburayo) kugira ngo rubanda rusanzwe ku rukuta badatinya. 2 Abami 18:27–35 / Yesaya 36:12–20 – Rabushake arabyanga, avugira mu rurimi rw'Igiheburayo abwira abagabo bari ku rukuta. Abasaba kutareka Hezekiya abashuka abasezeranya ko Imana izabakiza. Yirata ko nta mana za Hamati, Arupadi, Sefaruwayimu, cyangwa Samariya zakijije ibihugu byabo Abashuri—none se “ni izihe mana mu mana zose z’ibihugu zakijije igihugu cyazo mu maboko yanjye, ku buryo Uwiteka yakiza Yerusalemu mu maboko yanjye?” (2 Abami 18:35). 2 Abami 18:36–37 / Yesaya 36:21–22 – Abantu baraceceka ntibamusubiza ijambo na rimwe, nk'uko Hezekiya yabitegetse (“Ntimumusubize”). Abatware basubira kwa Hezekiya imyenda yabo yashishimuwe. 4. Hezekiya ashaka Yesaya n'isezerano rya mbere ry'Uwiteka 2 Abami 19:1–5 / Yesaya 37:1–5 – Umwami Hezekiya yashishimuye imyenda ye, yambara ibigunira, yinjira mu nzu y’Uwiteka, maze yohereza Eliyakimu, Shebuna, n’abakuru b’abatambyi kuri Yesaya umuhanuzi . Baravuga bati: “Uyu munsi ni umunsi w’amakuba n’ibihano n’ibitutsi… bityo rero tera isengesho ryawe usabira abasigaye.” 2 Abami 19: 6–7 / Yesaya 37: 6–7 – Yesaya asubiza ijambo ry'Imana ati: “Ntutinye amagambo wumvise, abagaragu b'umwami wa Ashuri bantutse. Dore nzamushyiramo umwuka mubi, azumva inkuru, asubire mu gihugu cye, kandi nzamwicisha inkota mu gihugu cye.” 5. Ibaruwa ya Rabushake yo gutuka Imana n'isengesho rya Hezekiya 2 Abami 19: 8–13 / Yesaya 37: 8–13 – Rabushake agarutse asanga Senakeribu arwana na Libna. Amaze kumva ko Tiruhaka umwami wa Etiyopiya yaje kumurwanya, Senakeribu yongeye koherereza Hezekiya amabaruwa, amuburira ko Imana idashobora gukiza Yerusalemu kandi ikavuga amahanga yarimbuwe (Gozani, Harani, Rezefu, Telasari). 2 Abami 19:14 / Yesaya 37:14 – Hezekiya yakiriye ibaruwa iturutse ku ntumwa, arayisoma, azamuka ajya mu nzu y'Uwiteka, ayirambura imbere y'Uwiteka . 2 Abami 19:15–19 / Yesaya 37:15–20 – Hezekiya arasenga ati: “Uwiteka Mana ya Isirayeli, wicaye hejuru y’abakerubi, ni wowe Mana wenyine y’ubwami bwose bwo ku isi… Tega ugutwi kwawe Uwiteka wumve: fungura amaso yawe Uwiteka urebe, wumve amagambo ya Senakeribu

9


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

wamutumye gutuka Imana nzima.” Yemera ko Abashuri barimbuye andi mahanga kubera ko imana zabo zari ibiti n’amabuye gusa, maze arasenga ati: “Noneho rero, Uwiteka Mana yacu, ndakwinginze udukize amaboko ye, kugira ngo ubwami bwose bwo ku isi bumenye ko uri Uwiteka Imana, wowe wenyine.” 6. Igisubizo cy'Imana binyuze kuri Yesaya 2 Abami 19:20 / Yesaya 37:21–22 – Yesaya yoherereza Hezekiya ubutumwa agira ati: “Ibyo wansabye ku byerekeye Senakeribu umwami wa Ashuri numvise.” 2 Abami 19:21–28 / Yesaya 37:22–29 – Uwiteka ahana ubwibone bwa Senakeribu ati: “Ni nde watutse ukamutuka?... ndetse no ku Uwera wa Isirayeli.” Imana ivuga ko gutsinda kwa Ashuri kwemerewe gusa n’ubuyobozi bwayo bw’Imana (“Ntabwo wigeze wumva ibyo nabikoze kera?”). Kubera uburakari bwa Senakeribu, Imana iravuga iti: “Nzashyira urutoki rwanjye mu mazuru yawe, n’umunwa wanjye mu kanwa kawe, kandi nzagusubiza inzira wanyuzemo.” 2 Abami 19:29–31 / Yesaya 37:30–32 – Imana yahaye Yuda ikimenyetso cyo kurokoka no gukura: abasigaye bo mu nzu ya Yuda bazongera gushinga imizi hasi, bere imbuto hejuru. 2 Abami 19:32–34 / Yesaya 37:33–35 – Imana isezeranya umwami wa Ashuri iti: “Ntazinjira muri uyu murwa, ntazawurasaho umwambi, ntazawutera afite ingabo, ntazawuteraho ikirundo cyo kuwurinda… Kuko nzarinda uyu murwa, ngo nywukize, ku bwanjye no ku bw’umugaragu wanjye Dawidi.” 7. Ubufasha bw'Imana n'irimbuka rya Senakeribu 2 Abami 19:35 / Yesaya 37:36 / 2 Ngoma 32:21 – Muri iryo joro, Marayika w’Uwiteka arasohoka yica mu nkambi y’Abashuri abagabo 185.000 . Abantu babyutse kare mu gitondo, “basanga bose ari imirambo.” 2 Abami 19:36 / Yesaya 37:37 – Senakeribu arahava, asubira i Nineve, aturayo. 2 Abami 19:37 / Yesaya 37:38 / 2 Ngoma 32:21 – Ubwo Senakeribu yari arimo asenga mu ngoro ya Nisiroki imana ye, abahungu be Adrameleki na Shareseri baramukubise inkota, bahungira mu gihugu cya Arumeniya. Esarihadoni umuhungu we ni we wamusimbuye ku ngoma.

Amasomo y'ingenzi aturuka mu nkuru Itandukaniro riri hagati y'ubwumvikane bw'abantu n'agakiza k'Imana Hezekiya yabanje kugerageza kugura Senakeribu asahura zahabu mu Ngoro (2 Abami 18: 14-16), ariko Abashuri baragarutse kugira ngo bigarurire burundu. Kwiyoberanya nk'umwanzi w'Imana ntabwo byakunze kugira icyo bitanga; amahoro arambye yazaga gusa igihe Hezekiya yarekaga kwishingikiriza ku feza agasenga byuzuye. Imyiteguro ifatika ihujwe n'ibyiringiro by'umwuka Mbere y'uko igitero gitangira, Hezekiya yahagaritse amazi, ashimangira inkuta, anategura uburyo bwo kuzirinda (2 Ngoma 32:2–5). Kwizera Imana ntibisobanura kwirengagiza inshingano zifatika, ahubwo Hezekiya yashingiye icyizere cye cya nyuma mu Mushoborabyose aho gushingira ibihome bye. Gutahura mu buryo bw'umwuka kurwanya gushinyagurirwa no gushukashuka Rabushake yakoresheje amayeri yo mu mutwe—kugoreka Ibyanditswe Byera, gukwirakwiza ubwoba, gushidikanya ku mbaraga z'Imana, no kugerageza gutandukanya ubuyobozi n'abantu (2

10


Umumarayika ukomeye w'Uwiteka arinda Yerusalemu

Abami 18:22, 28–35). Itegeko rya Hezekiya ryo "Ntumusubize" ritwigisha ubwenge bwo kwanga kujya impaka n'ibitutsi bituka Imana, ahubwo agahitamo kujyana ikibazo ku Mana ubwayo. Gukwirakwiza ibibazo byacu imbere y'Uwiteka Hezekiya amaze kwakira ibaruwa iteye ubwoba ya Senakeribu, yayijyanye mu rusengero "ayishyira imbere y'Uwiteka" (2 Abami 19:14). Ibi bitanga icyitegererezo cy'isengesho: gufata ibikangisho bifatika, ubwoba, n'imihangayiko mu maso y'Imana no kubishyira ahagaragara imbere yayo. Ikuzo ry'Imana nk'ikintu cy'ingenzi kurusha ibindi mu isengesho Hezekiya ntiyasenze gusa asaba ko yarokoka, ahubwo yasenze asaba ko Imana yagira icyo ikora “kugira ngo abami bose bo mu isi bamenye ko uri Uwiteka Imana, wowe wenyine” (2 Abami 19:19). Amasengesho ashingiye ku cyubahiro cy’Imana ahura neza n’ubushake bwayo. Ubwibone bw'Umuntu ugereranije n'Ubutware bw'Imana Senakeribu yizeraga ko gutsinda kwe kwa gisirikare kwari ukubera imbaraga ze bwite (2 Abami 19: 23-24). Imana yamwibukije ko yari igikoresho gusa mu mugambi w’Imana (2 Abami 19: 25-28). Imana irwanya abibone, kandi nta butegetsi bw’isi bushobora kunesha imigambi yayo y’ubutegetsi.

11


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook