Umusamariya mwiza Luka 10:25-37 25 Maze haza umunyamategeko umwe aramugerageza aramubwira ati “Mwigisha, nkore iki kugira ngo mbone ubugingo buhoraho?” 26 Aramubaza ati “ Byanditswe bite mu mategeko? Usoma ute?” 27 Aramusubiza ati “Uzakunde Uwiteka Imana yawe n'umutima wawe wose, n'ubugingo bwawe bwose, n'imbaraga zawe zose n'ubwenge bwawe bwose, kandi uzakunde mugenzi wawe nk'uko wikunda.” 28 Aramubwira ati “ Usubije neza, kora ibi, uzabaho.” 29 Ariko we ashaka kwigira intungane, abwira Yezu ati “Mugenzi wanjye ni nde?” 30 Yesu aramusubiza ati “ Hari umuntu wavuye i Yerusalemu ajya i Yeriko, agwa mu bajura bamwambura imyenda, baramukomeretsa, baragenda bamusiga ari hafi gupfa.” 31 Nuko umutambyi umwe amanuka muri iyo nzira, amubonye aranyura hakurya. 32 Kandi n'Umulewi ageze aho hantu aramubona, aramuca hirya. 33 Ariko Umusamariya wari mu rugendo anyuze aho yari ari, amubonye amugirira impuhwe. 34 Aramwegera, apfuka ibikomere bye, asukamo amavuta na divayi, amushyira ku ishyo rye, amujyana mu icumbi, aramurera. 35 Bukeye bw'aho, afata amadenari abiri, ayaha nyir'inzu, aramubwira ati 'Murwaze, kandi ibyo uzakoresha byose, nzabikwishyura ngarutse.' 36 Ni nde muri abo batatu, utekereza ko yari mugenzi w'uwaguye mu bajura? 37 Aramusubiza ati “Uwamugiriye imbabazi.” Yesu aramubwira ati “ Genda nawe ukore nk’uko.” Inkuru y'Umusamariya Mwiza (Luka 10:25–37) ni imwe mu migani ya Yesu izwi cyane. Itanga ibisobanuro byimbitse ku rukundo nyakuri, imbabazi, n'icyo kuba umuturanyi bisobanura by'ukuri. Dore incamake y'inkuru ku yindi, ikurikirwa n'amasomo y'ingenzi n'ishyirwa mu bikorwa mu buryo bufatika.
Isesengura ry'umurongo ku wundi Luka 10:25–28 — Ikizamini cy'Umunyamategeko n'Amategeko Makuru Umurongo wa 25: Umunyamategeko (umuhanga mu mategeko ya Mose) arahaguruka kugira ngo agerageze Yesu, amubaza icyo agomba gukora kugira ngo ahabwe ubugingo buhoraho. Umurongo wa 26: Yesu asubiza ikibazo asubira mu byanditswe byera, abaza umunyamategeko uko asoma Amategeko.
1
Umusamariya mwiza
Umurongo wa 27: Umunyamategeko asubiza neza, asobanura Amategeko mu buryo bubiri bw'ingenzi: gukunda Imana n'umutima wawe wose, ubugingo bwawe bwose, imbaraga zawe zose, n'ubwenge bwawe bwose, no gukunda mugenzi wawe nk'uko wikunda (reba Gutegeka kwa Kabiri 6:5 n'Abalewi 19:18). Umurongo wa 28: Yesu arashima igisubizo cye, amubwira ko kubikora bizazana ubugingo. Luka 10:29–32 — Incamake n'abareba ibintu bitunguranye Umurongo wa 29: Ashaka kwisobanura cyangwa kugabanya inshingano ze, umunyamategeko arabaza ati “None se mugenzi wanjye ni nde?” Umurongo wa 30: Yesu atangira umugani. Umugabo wari urimo kumanuka mu muhanda uhanamye kandi uteje akaga uva i Yerusalemu ujya i Yeriko agwa mu mutego w'abajura. Bamwambura imyenda, baramukubita cyane, bamusiga ari hafi gupfa. Umurongo wa 31: Umutambyi amanuka muri iyo nzira. Abonye uwo mugabo wakomeretse, yambukiranya yerekeza hakurya agakomeza kugenda. Umurongo wa 32: Hakurikiyeho Umulewi (umufasha w’urusengero). Areba wa mugabo wakomeretse, ariko kimwe n’umutambyi, yambukiranya yerekeza hakurya aranyuraho. Luka 10:33–35 — Umusamariya w'impuhwe Umurongo wa 33: Umusamariya—umwe mu bagize itsinda ry’Abayahudi benshi bo muri icyo gihe basuzugurwaga cyane kandi bakumirwa—aramanuka mu nzira. Abonye uwo mugabo wakomeretse, yumva impuhwe nyinshi. Umurongo wa 34: Umusamariya ajya aho umugabo yari ari, apfuka ibikomere bye, abivura amavuta na divayi (imiti isanzwe yo muri icyo gihe), amushyira ku itungo rye, amuzana mu icumbi, amwitaho ijoro ryose. Umurongo wa 35: Bukeye bwaho, Umusamariya yahaye nyir'inzu y'abashyitsi amadenari abiri kugira ngo yishyure indi gahunda yo kumurera, asezeranya ko azagaruka akishyura andi mafaranga yose yakoreshejwe. Luka 10:36–37 — Umwanzuro Ufatika Umurongo wa 36: Yesu arasubiza ikibazo cya mbere, abaza umunyamategeko muri abo bagenzi batatu uwabaye umuturanyi w'uwahohotewe. Umurongo wa 37: Kubera ko atashoboraga kuvuga ngo “Umusamariya,” umunyamategeko arasubiza ati “Uwamugiriye imbabazi.” Yesu aramutegeka ati: “ Genda nawe ugenze utyo. ”
Amasomo y'ingenzi n'ikoreshwa ry'ubuzima Gusobanura "Umuturanyi" mu bundi buryo: Kuba umuturanyi ntibiterwa n'imiterere y'akarere, ubwoko, cyangwa imbibi z'imibereho, ahubwo biterwa n'ubushake bwo kugaragariza urukundo n'imbabazi umuntu wese ubikeneye. Impuhwe Kuruta Imigenzo: Ubumenyi mu by'idini cyangwa urwego rw'imibereho nta cyo bivuze uretse urukundo rugaragara. Umutambyi n'Umulewi bombi bagumanaga isuku cyangwa uburyohe bw'idini mu buryo bunyuranyije n'ubw'abantu. Urukundo rushingiye ku bikorwa: Urukundo nyakuri rusaba ibikorwa bifatika kandi bihenze. Umusamariya yatanze igihe cye, ubutunzi bwe, umutekano we, n'ihumure rye bwite kugira ngo agarure umunyamahanga. Gutsinda Urwikekwe: Ubufasha n'ineza akenshi bituruka ahantu hatunguranye. Uyu mugani udutera inkunga yo kurenga ivangura mu muryango no kubona ubumuntu muri buri wese.
Amateka hagati y'Abayahudi n'Abasamariya Urwango rwari hagati y’Abayahudi n’Abasamariya mu kinyejana cya mbere ntirwari urwango rworoheje mu mibereho y’abantu gusa; rwari urwango rukomeye kandi rwari rumaze ibinyejana byinshi rushingiye ku moko, politiki, n’imyizerere y’ingenzi y’idini. Kugira ngo dusobanukirwe neza impamvu abari bateze amatwi Yesu muri Luka 10 batangajwe no kumva Umusamariya yitwa intwari y'inkuru, biradufasha gusobanukirwa uburyo ubwo bushyamirane bwatangiye.
2
Umusamariya mwiza
1. Gutandukana mu mateka: Inkomoko y'amacakubiri Intsinzi y'Abashuri (722 mbere ya Yesu): Ubwo ubwami bwa Ashuri bwigaruriraga Ubwami bwa Isirayeli bwo mu majyaruguru (Samariya), birukanye Abisirayeli benshi kandi bimura amahanga y'amahanga muri ako gace. Inkomoko y’Abavange: Abakomoka ku basigaye bashyingiranywe n’abimukira b’abanyamahanga. Nubwo Abasamariya bavugaga ko ari bo bakomoka mu miryango yo mu majyaruguru (Abefurayimu na Manase) nyakuri, Abayahudi bababonaga nk’“ubwoko bw’abavange” cyangwa igice cy’amaraso cyangiritse cyatesheje agaciro imigenzo y’abavange ndetse n’ugusenga kw’indahemuka.
2. Kubaka Urusengero n'amakimbirane ya politiki Kurwanya Ezira na Nehemiya (Ikinyejana cya 5 Mbere ya Yesu): Igihe Abayahudi bari barajyanywe mu bunyage bagarukaga bavuye i Babuloni kongera kubaka Yerusalemu n'urusengero rwa kabiri, Abasamariya bemeye kwitabira uwo mushinga. Abayobozi b'Abayahudi banze ubufasha bwabo, babona ko bari bafite imyizerere inyuranye. Kwihorera: Mu gusubiza, abayobozi b'Abasamariya bashishikarije guverinoma y'Abaperesi gutinza no kubangamira imirimo yo kubaka Yerusalemu. Ibi byateje umujinya uhoraho muri politiki.
3. Itandukaniro mu by'idini: Umusozi wa Gerizimu ugereranije n'Umusozi wa Siyoni Ahantu ho gusengera hakomeye: Abasamariya banze Yerusalemu, bubatse urusengero rwabo ku musozi wa Gerizimu hafi ya Shekemu, bavuga ko ari ho hantu hera hagenwe na Mose. Ibyanditswe Bitandukanye Gato: Abasamariya bemeye gusa ibitabo bitanu bya mbere bya Mose (ibitabo bitanu bya mbere bya Mose) nk'ibyanditswe byera, bahakana Abahanuzi b'Abaheburayo, Inyandiko, n'imigenzo y'i Yerusalemu. Isenywa ry'urusengero rw'Abasamariya (110 Mbere ya Yesu): Ihungabana ryageze aho rirushaho gukomera mu gihe cy'Abahasimoniya ubwo Umutambyi Mukuru w'Umuyahudi John Hyrcanus yateraga Samariya agasenya urusengero rw'Abasamariya ku musozi wa Gerizimu. Iri senywa ryakomeje inzika zikomeye z'ibisekuruza.
4. Ukuri kw'Ikinyejana cya Mbere mu gihe cy'umurimo wa Yesu
Mu gihe cy'Isezerano Rishya, amacakubiri yari afite ingaruka ku buzima bwa buri munsi: Kwirinda no Kwirinda Intera: Abagenzi b'Abayahudi bakoraga urugendo hagati ya Galilaya na Yudaya bakundaga kunyura mu kibaya cy'uruzi rwa Yorodani cyane cyane kugira ngo birinde gukandagira mu karere k'Abasamariya. Ibitutsi by’Umuco: Kwita Umuyahudi "Umusamariya" byari igitutsi gikomeye, bingana no kumwita umuhakanyi cyangwa umuhakanyi (nk’uko bigaragara muri Yohana 8:48). Ibintu byakozwe mu gihe cyo gusuzugura Imana: Dukurikije inkuru z’amateka za Flavius Josephus, ahagana mu gihe cy’ubuto bwa Yesu, itsinda ry’Abasamariya ryanyanyagije amagufwa y’abantu mu rusengero rw’i Yerusalemu mu gihe cya Pasika kugira ngo rirwanduze.
Impamvu iyi ngingo isobanura neza icyo umugani uvuga
Ubwo umunyamategeko yabazaga ati “None se mugenzi wanjye ni nde?” muri Luka 10:29, yari yiteze umupaka—icyemeza ko “umuturanyi” yarebaga gusa abaturage b’Abayahudi bubahirizaga amategeko.
3
Umusamariya mwiza
Ubwo Yesu yashyiraga Umusamariya mu nkuru: Igitangaza cy'Intwari: Abateze amatwi bari biteze itsinda ry'abantu batatu bavugwamo Umutambyi, Umulewi, n'umuyoboke w'idini ry'Abisirayeli. Gushyira Umusamariya usuzuguritse mu mwanya wa gatatu byashenye burundu ibyo bari biteze mu muco. Gusubiza inyuma Ingufu: Umuyahudi wakomeretse yagombaga kwishingikiriza ku mwanzi we w’indahiro kugira ngo agire ubuzima bwe. Gusobanura Urukundo rw'Umuturanyi: Yesu yagaragaje ko imbabazi zirengagiza inzika zo mu mateka, urwikekwe, n'imipaka y'imibereho. Ubuturanyi nyakuri bugaragazwa binyuze mu bikorwa by'impuhwe ku muntu wese ubikeneye, hatitawe ku mibereho ye.
Kamere Ikomeye y'Imbabazi z'Imana vs. Gukurikiza Amategeko Kwihesha Ubwigenge Nubwo Umugani w'Umusamariya Mwiza ukunze gusomwa nk'inyigisho y'amahame mbwirizamuco ku bugwaneza, ingenzi yawo mu bya tewolojiya irushaho kuba ndende. Imwe mu ngingo zikomeye za tewolojiya muri iki gice ni Imiterere ikomeye y'Impuhwe z'Imana vs. Kwigira Inyangamugayo mu by'Amategeko . Dore isuzuma ry'iyi nsanganyamatsiko mu mpande eshatu:
1. Kwiregura ugereranije no guhinduka k'umutima Ikiganiro gitangirana n'impaka z'amategeko n'iz'iyobokamana:
Intego y'Umunyamategeko: Umurongo wa 29 uvuga neza ko umunyamategeko yabajije ati “None se mugenzi wanjye ni nde?” kuko “yashakaga kwiregura.” Yashakaga ibisobanuro by’amategeko nyabyo byamwemerera gushushanya umupaka ku nshingano ze—umurongo wagaragazaga aho inshingano ze zarangiriraga n’aho yashoboraga kureka gukunda. Amakimbirane mu by’iyobokamana: Umunyamategeko yabonaga gukiranuka nk'urutonde rw'imipaka yemewe n'amategeko. Yesu yongeye gusobanura gukiranuka nk'imimerere y'umutima wigaragaza mu rukundo rutagira icyo rushingiyeho. Itandukaniro: Ubumana nyakuri ntibushobora gupimwa n'uburyo dusobanura inshingano zacu mu buryo buto, ahubwo bupimwa n'uburyo twagura imbabazi z'Imana mu buryo bwagutse.
2. Igitekerezo cy'Ubuziranenge bw'Umuhango Udafite Impuhwe
Uruhare rw'umutambyi n'Umulewi rugaragaza umuburo w'ingenzi mu bya tewolojiya ku byerekeye gushyira imbere iby'idini: Amategeko y’Ubuziranenge ugereranije n’Ibikomeye: Mu mategeko yo mu Isezerano rya Kera, gukora ku murambo byatumaga umutambyi ahumana mu buryo bw’imihango (Abalewi 21:1). Uwabaga ari mu nzira yabaga "amaze gupfa" (Luka 10:30). Iyo umutambyi cyangwa Umulewi bahagararaga bakabona yapfuye, bari gushyira mu kaga ko kwanduzwa mu mihango, bagahagarika imirimo yabo y’idini ndetse n’umwanya wabo mu muryango. Icy'ingenzi gishyizwe mu mwanya wacyo: Bashyize imbere igicucu cy'imihango kuruta ishingiro ry'amahame mbwirizamuco . Yesu ahora yigisha mu Mavanjiri yose ko urukundo, imbabazi, n'ubuzima bw'umuntu biruta gahunda y'imihango (urugero, gukiza ku Isabato). Inyigisho z'Iyobokamana: Idini rikingira umuntu imibabaro y'abantu, aho kumuhatira kuyigeraho, ntirigaragaza imico y'Imana.
4
Umusamariya mwiza
3. Imbabazi nk'igipimo nyakuri cy'ukwizera Yesu yahinduye igitekerezo cyose cy’ikibazo cya mbere cy’umunyamategeko: Umunyamategeko yabajije ati:
Yesu yasubije ati:
"Ni nde muturanyi wanjye?" (Icyibandwaho: Ni nde wujuje ibisabwa kugira ngo ahabwe urukundo rwanjye?)
"Ni nde muri abo batatu wari mugenzi we?" (Icyibandwaho: Ndi umuntu umeze ute?)
Ubuntu bw'Umusamariya: Imbabazi z'Umusamariya zari zihenze, zishyira mu kaga, kandi nta kiguzi zishingiyeho. Yashyize umutekano we mu kaga mu muhanda uteje akaga, yakoresheje amavuta ye na divayi ye, areka amagare ye, akoresha amafaranga ye, maze asezeranya kugaruka kwishyura andi. Kugaragaza Kamere y'Imana: Muri tewolojiya ya Bibiliya, imbabazi ( hesed mu giheburayo, eleos mu kigereki) si ukumva impuhwe gusa; ni impuhwe zishingiye ku isezerano. Umusamariya yabaye ishusho y'ubuntu bw'Imana ubwo yagaragarizaga ubuntu umuntu wamufataga nk'umwanzi atari akwiriye.
Gusobanura Amateka ku byerekeye ibigereranyo (Ishusho ya Kristo) Mu mateka ya Kiliziya yose, abahanga mu bya tewolojiya ba mbere (nka Augustine, Origen, na Chrysostom) nabo babonye insanganyamatsiko ikomeye ya Kristo mu mugani: Umugenzi Waguye: Abantu, bambuwe gukiranuka kandi bakomerekejwe n'icyaha, basigaye ari igice cy'urupfu mu nzira igana ku isi yaguye. Umutambyi n'Umulewi: Amategeko n'uburyo bwo gutanga ibitambo, byashoboraga kubona ubugome bw'umuntu ariko bidafite imbaraga zo kumukiza cyangwa kumukiza. Umusamariya Mwiza: Yesu Kristo ubwe —yasuzuguwe, yanzwe, kandi abonwa nk'umunyamahanga n'amadini, ariko aza aho abantu bari bapfiriye. Amavuta, Divayi, n'Icumbi: Ubuntu bw'Imana, Umwuka Wera, na Kiliziya nk'ahantu ho gukirira kugeza igihe azagarukira. Nubwo amateka y’ibanze ari isomo ry’amahame mbwirizamuco n’isezerano, iyi myumvire gakondo ya Kristo igaragaza ko dushobora kugaragariza abandi imbabazi zidasanzwe kuko Kristo yabanje kutugirira imbabazi zidasanzwe igihe twari dukennye mu buryo bw’umwuka.
5