Debora, Baraki na Yayeli Abacamanza 4 1 Abisirayeli bongera gukora ibibi mu maso y'Uwiteka, Ehudi amaze gupfa. 2 Uwiteka abagabiza Yabini umwami w'i Kanahani wategekaga i Hasori, umugaba w'ingabo ze wari Sisera, wari utuye i Harosheti y'abanyamahanga. 3 Abisirayeli batakambira Uwiteka kuko yari afite amagare y'intambara magana cyenda y'ibyuma, kandi yamaze imyaka makumyabiri akandamiza Abisirayeli cyane. 4 Icyo gihe, umuhanuzikazi Debora, muka Lapidoti, ni we waciraga imanza Abisiraheli. 5 Yari atuye munsi y'igiti cy'umukindo cya Debora hagati ya Rama na Beteli mu misozi miremire ya Efurayimu, maze Abisirayeli bakajya bamusanga kugira ngo abacire imanza. 6 Nuko Debora atumiza Baraki mwene Abinowamu w'i Kedeshi Nafutali, aramubwira ati “Uwiteka Imana ya Isirayeli ntiyategetse ngo 'Genda utere umusozi wa Tabori, ujyane n'abantu ibihumbi icumi bo muri bene Nafutali no muri bene Zebuluni.' 7 Nzagukururira Sisera, umugaba w'ingabo za Yabini, ku mugezi wa Kishoni, hamwe n'amagare ye n'ingabo ze nyinshi, maze nzamugushyira mu maboko yawe. 8 Baraki aramubwira ati “Nujyana nanjye, nzagenda, ariko nutajyana nanjye, sinzagenda.” 9 Debora aramubwira ati “Nzajyana nawe koko, ariko urugendo ugiyemo si rwo ruzaguhesha icyubahiro, kuko Uwiteka azagurisha Sisera mu maboko y’umugore.” Debora arahaguruka ajyana na Baraki i Kedeshi. 10 Baraki akoranya Zabuloni na Nafutali i Kedeshi, maze azamukana n'ingabo ibihumbi icumi zimukurikira, na Debora azamukana na we. 11 Ubwo Heberi w'Umukeni, wo mu bana ba Hobabu, sebukwe wa Musa, yari yaritandukanyije n'Abakeni, maze ashinga ihema rye hafi y'igiti cy'umushishi cya Zanayimu, hafi ya Kedeshi. 12 Babwira Sisera ko Baraki mwene Abinowamu yazamutse ku musozi wa Taboru. 13 Sisera akoranya amagare ye yose y'intambara, amagare magana cyenda y'ibyuma, n'ingabo ze zose zari kumwe na we, kuva i Harosheti y'abanyamahanga kugeza ku mugezi wa Kishoni. 14 Debora abwira Baraki ati “Haguruka, kuko uyu ari wo munsi Uwiteka akugabije Sisera mu maboko yawe, Uwiteka ntabwo akuyoboye?” Baraki amanuka ava ku musozi wa Tabori n'abantu ibihumbi icumi bamukurikiye.
1
Debora, Baraki na Yayeli
15 Uwiteka atera Sisera inkota, n'amagare ye yose n'ingabo ze zose imbere ya Baraki, Sisera ava ku igare rye arahunga. 16 Baraki akurikira amagare n'ingabo kugeza i Harosheti y'abanyamahanga, ingabo zose za Sisera zigwa ku nkota, ntihasigara n'umwe. 17 Ariko Sisera yahunze agenza ibirenge, yerekeza ku ihema rya Yayeli, umugore wa Heberi w'Umukeni, kuko Yabini umwami wa Hasori yari afitanye ubwumvikane n'umuryango wa Heberi w'Umukeni. 18 Nuko Yayeli arasohoka ajya gusanganira Sisera aramubwira ati “Ngwino, databuja, ngwino witinya.” Nuko Sisera yinjira mu ihema rye, amworosa umwenda. 19 Sisera aramubwira ati “Ndakwinginze, mpa utuzi two kunywa kuko mfite inyota.” Nuko apfundura igicuba cy'amata aramuha anywa, arongera aramupfuka. 20 Sisera aramubwira ati “Hagarara ku muryango w’ihema, maze nihagira umuntu uza kukubaza ati ‘Hari umuntu uri hano?’ uzavuge uti ‘Oya.’ 21 Nuko Yayeli umugore wa Heberi afata umunyururu wo mu ihema, afata inyundo mu ntoki ze, aramwegera yitonze, awukubita umunyururu mu misaya ye, awumukubita hasi kuko yari asinziriye cyane kandi ananiwe. 22 Baraki akurikira Sisera, Yayeli arasohoka aramusanganira aramubwira ati “Ngwino nkwereke uwo ushaka.” Nuko yinjira mu ihema rye, asanga Sisera aryamye yapfuye, igiti cy’umusumari kiri mu misaya ye. 23 Uwo munsi Imana itsinda Yabini umwami wa Kanahani imbere y'Abayisraheli. 24 Nuko ukuboko kw'Abisirayeli kurakomera, batsinda Yabini umwami w'i Kanaani kugeza ubwo batsembye Yabini umwami w'i Kanaani.
Abacamanza 5 1 Uwo munsi Debora na Baraki mwene Abinowamu bararirimba bati: 2 Nimushimire Uwiteka kuko yihoreye Abisirayeli, ubwo abantu bitangaga ku bushake bwabo. 3 Nimwumve, bami, nimutege amatwi, mwebwe batware, jyewe ubwanjye nzaririmbira Uhoraho, nzaririmba ishimwe ry'Uhoraho, Imana ya Israheli. 4 Uwiteka, ubwo wavaga i Seyiri, ubwo wavaga mu gihugu cya Edomu, isi yaratigitaga, ijuru riragwa, ibicu na byo biragwa amazi. 5 Imisozi yashongeshejwe imbere y'Uhoraho, na Sinayi ishongeshejwe imbere y'Uhoraho Imana ya Israheli. 6 Mu gihe cya Shamugari mwene Anati, mu gihe cya Yayeli, inzira zagendaga zari zidafite abantu, abagenzi banyuraga mu tuyira twicaye. 7 Abaturage bo mu midugudu barahagaze, barahagarara muri Isirayeli, kugeza ubwo jyewe Debora nahagurutse, nkahaguruka ndi umubyeyi muri Isirayeli. 8 Bahisemo imana nshya, maze intambara itangira mu marembo. Ese mu Bayisraheli ibihumbi mirongo ine, hari ingabo cyangwa icumu byabonetse? 9 Umutima wanjye uri ku batware ba Isirayeli, abitanze ku bushake bwabo mu bantu. Nimusingize Uwiteka. 10 Nimuvuge, mwebwe abagendera ku ndogobe z'umweru, mwebwe mwicaye mu rubanza, mugenda mu nzira. 11 Abazarokoka urusaku rw'abarashi mu mazi, ni ho bazavuga ibyo Uwiteka yakoze, ibyo akorera abaturage bo mu midugudu ye yo muri Isirayeli. 12 Kanguka, kanguka, Debora! Kanguka, kanguka, uririmbe indirimbo! Haguruka, Baraki, ujyane imbohe zawe, wowe mwene Abinowamu! 13 Hanyuma abasigaye yabahaye ububasha bwo gutegeka abanyacyubahiro mu bantu, Uwiteka ampa ububasha bwo gutegeka abanyambaraga.
2
Debora, Baraki na Yayeli
14 Muri Efurayimu hari umuzi wabo urwanya Abamaleki, hanyuma yawe, Benyamini, hagati mu bantu bawe, muri Makiri haza abatware, no muri Zebuluni haza abakoresha ikaramu y'umwanditsi. 15 Abatware ba Isakari bari kumwe na Debora, Isakari na Baraki, bajyanwa mu kibaya n'amaguru, kuko imitwe ya Rubeni yari ikomeye. 16 Kuki wagumye mu biraro by'intama, kugira ngo wumve amajwi y'imikumbi, kandi mu miryango ya Rubeni harimo ibitekerezo byinshi? 17 Gileyadi yagumye hakurya ya Yorodani, kandi Dani yagumye mu mato iki? Asheri yagumye ku nkombe y'inyanja, aguma mu byambu bye. 18 Zabuloni na Nafutali bari ubwoko bwashyize ubuzima bwabo mu kaga kugeza ku rupfu mu misozi miremire yo mu gasozi. 19 Abami baraje bararwana, maze abami ba Kanahani barwana i Tanaki ku mazi ya Megido, ariko ntibatwaye feza. 20 Zarwaniye mu ijuru, inyenyeri zirwanya Sisera mu nzira zazo. 21 Uruzi rwa Kishoni rwarabatwaye, uruzi rwa kera, uruzi rwa Kishoni. Mutima wanjye, wakandagiye imbaraga zawe. 22 Maze ibinono by'amafarasi biravunwa n'ukuririmba kw'intwari zabo. 23 “Nimwivumire Merozi,” ni ko marayika w’Uwiteka yavuze, “nimwivumire abaturage baho cyane, kuko bataje gutabara Uwiteka, ngo batabare Uwiteka kurwanya intwari.” 24 Yayeli, umugore wa Heberi w'Umukeni, nahabwe umugisha kurusha abandi bagore bose, kandi ahabwe umugisha kurusha abandi bagore bose bo mu mahema. 25 Yasabye amazi, maze umugore amuha amata, maze amuzanira amavuta mu mbehe y'icyubahiro. 26 Yafashe ukuboko kwe ku musumari, n'ukuboko kwe kw'iburyo ku inyundo y'abakozi, maze akubita Sisera inyundo, amuca umutwe, ubwo yamucukuraga akamuca mu misaya. 27 Yunamye ku birenge bye, aragwa, araryama; Yunamye ku birenge bye, aragwa; aho yunamye, ni ho yaguye yapfuye. 28 Nyina wa Sisera areba mu idirishya, ararangurura mu idirishya ati “Kuki igare rye ritinze kugera? Kuki ibiziga by’amagare ye bitinze?” 29 Abakobwa be b'abanyabwenge baramushubije, yego, na we ubwe asubiza icyo yibwira, 30 Ese ntibagabanyije iminyago, buri mugabo umwe cyangwa babiri, Sisera bamuha iminyago y'amabara atandukanye, n'iminyago y'amabara atandukanye y'ubudodo, n'imitako y'amabara atandukanye ku mpande zombi, kugira ngo abafashe iminyago bahabwe amajosi? 31 Abanzi bawe bose nibarimbuke, Uwiteka, ariko abagukunda bamere nk'izuba rirashe mu mbaraga zaryo.” Nuko igihugu kigira ihumure imyaka mirongo ine.
Igitekerezo Inkuru ya Debora, Baraki na Yayeli iboneka mu Bacamanza igice cya 4 n'icya 5 ivuga ku bumwe mu buryo butangaje bw'uko Isirayeli yarokowe ikava mu bucakara bw'abanyamahanga. Igaragaza ubutegetsi bw'Imana, ubuyobozi burangwa n'ubutwari, n'uburyo Imana ikoresha ibikoresho bitunguranye kugira ngo igere ku ntego zayo.
Igice cya 1: Isesengura ry'umurongo ku wundi Abacamanza Igice cya 4: Inkuru yo Kubohoka Umurongo wa 1–3: Icyaha cya Isirayeli n'Igitutu Cyane Nyuma y'urupfu rw'umucamanza Ehudi, Abisirayeli bongeye gukora ibibi mu maso y'Uwiteka. Ingaruka zabyo ni uko Imana ibashyira mu maboko ya Yabini, umwami wa Kanaani (utegeka i Hasori), wari ufite umugaba w'ingabo witwa Sisera . Sisera yakandamije cyane Abisirayeli imyaka
3
Debora, Baraki na Yayeli
makumyabiri akoresheje ingabo zikomeye z'amagare 900 y'ibyuma . Abisirayeli baratakambira Uwiteka ngo abafashe. Umurongo wa 4–9: Guhamagarwa kwa Debora na Baraki Debora , umuhanuzikazi akaba n'umugore wa Lapidoti, ni we wari uciriye imanza Isirayeli muri iki gihe, yicaye munsi y'igiti cy'umukindo cya Debora. Yatumye Baraki mwene Abinowamu maze atanga itegeko rivuye ku Mana: agomba kujyana abagabo 10.000 bo muri Nafutali na Zebuluni ku musozi wa Tabori, maze Imana ikurura Sisera n'amagare ye ku ruzi rwa Kishoni. Baraki asubiza agira ati: “Niba ugiye nanjye, nzagenda, ariko niba utagiye nanjye, sinzagenda .” Debora yemera kugenda, ariko ahanura ko urugendo rutazamuhesha icyubahiro , kuko Uwiteka azagurisha Sisera mu maboko y’umugore. Umurongo wa 10–16: Intambara yabereye ku musozi wa Tabori na Kishoni Baraki ahamagara Zabuloni na Nafutali i Kadeshi, akoranya abayoboke 10.000 hamwe na Debora bamuherekeje. Sisera abyumvise, akoranya amagare ye 900 y'ibyuma n'ingabo ze zose ku ruzi rwa Kishoni. Debora abwira Baraki guhaguruka, avuga ati “Mbese Uwiteka ntiyakuyoboye?” Baraki ayobora ingabo ze amanuka umusozi, maze Uwiteka atsinda Sisera n'ingabo ze . Ingabo za Sisera zirarimbuwe burundu n'ubugi bw'inkota, nta muntu n'umwe usigaye, mu gihe Sisera yasize igare rye ahunga n'amaguru. Imirongo ya 17–22: Yayeli n'itsindwa rya Sisera Sisera yahungiye mu ihema rya Yayeli , umugore wa Heberi Umukeni, kuko hari amahoro hagati y’inzu y’ubwami ya Yabini n’umuryango wa Heberi. Yayeli yarasohotse ajya kumusanganira, aramutumira, aramupfuka. Sisera amusaba amazi; ahubwo amuha amavuta (amata y’ibitonyanga) mu isahani nziza . Ananiwe kandi yizeye, Sisera arasinzira cyane. Yayeli afata umusumari w’ihema (umusumari) n’inyundo mu ntoki ze, aramusanga bucece, maze umusumari awumucisha mu misaya ye uhita umwica. Baraki agezeyo amukurikiye, Yayeli amwereka umugaba w’ingabo w’umwanzi wapfuye, asohoza ubuhanuzi bwa Debora. Imirongo ya 23–24: Ingoma y'Umwami Jabini Kuri uwo munsi, Imana yatsinze Yabini umwami wa Kanaani imbere y'Abisirayeli, maze ukuboko kwa Isirayeli kuramutsinda kugeza igihe azarimbuka. Abacamanza Igice cya 5: Indirimbo ya Debora na Baraki Umurongo wa 1–5: Gushima Uwiteka Debora na Baraki baririmba indirimbo y'intsinzi, basingiza Imana ku bw'abayobozi b'abitanze ku bushake n'abantu b'abihaye Imana bo muri Isirayeli. Bibuka icyubahiro cy'Imana, cyatigisaga isi ubwo yavaga i Seyiri na Edomu. Umurongo wa 6–11: Irimbuka rya Isirayeli ryahindukiriye ubutabera Iyi ndirimbo yibutsa iminsi mibi y'agahato ubwo imihanda minini yari idafite abantu n'abaturage bihishaga kugeza igihe Debora yavutse ari "umubyeyi muri Isirayeli" . Itumira abategetsi, abacamanza n'abaturage basanzwe bo mu mujyi bateraniraga ku mazi kugira ngo bavuge ibikorwa byo gukiranuka n'ibikorwa byo gukiza byakozwe n'Uwiteka. Imirongo ya 12–18: Imiryango y’ubushake vs. Imiryango y’ubwitange Baraki yatumiwe mu ntsinzi kugira ngo ajyane imbohe mu bunyage. Indirimbo isobanura imiryango yitanze ku bushake— Abefurayimu, Ababenyamini, Abamakiri, Abazebuluni, Abasakari na
4
Debora, Baraki na Yayeli
Nafutali —kandi ikamagana cyane abasigaye inyuma mu biraro by'intama zabo cyangwa ku nkombe z'inyanja, nka Rubeni, Dani na Asheri . Imirongo ya 19–23: Intambara y'Isi Yose n'Umuvumo wa Merozi Abami b'i Kanaani bararwanye, ariko "inyenyeri mu nzira zazo zarwanye na Sisera" (bisobanura ko Imana yabikoze, birashoboka ko imvura y'umuhengeri yahinduye uruzi rwa Kishoni umwuzure watumye amagare y'ibyuma ahagarara). Uruzi rwa kera rwa Kishoni rwatwaye abanzi. Umuvumo ukomeye wavumwe ku mujyi wa Merozi kuko bataje "gutabara Uwiteka kurwanya intwari". Imirongo ya 24–27: Guha icyubahiro ubutwari bwa Yayeli Yayeli yishimirwa ko ari "uwahawe umugisha kurusha abandi bagore" mu ihema. Iyi ndirimbo isobanura neza igikorwa cye gikomeye—afata inyundo maze akubita umusumari mu mutwe wa Sisera, aho yikubise hasi maze agwa ku birenge bye. Imirongo ya 28–30: Igisebo cya Nyina wa Sisera Inkuru itangaje kandi isekeje ireba nyina wa Sisera areba mu idirishya rye ry’urukiramende, yibaza impamvu igare ry’umuhungu we ritinze kugaruka. Abagore be b’abanyabwenge baramuhumuriza bavuga ko arimo kugabana iminyago gusa—imbohe n’imitako myiza—batazi ko yamaze gupfa. Umurongo wa 31: Isengesho risoza Indirimbo isozwa n'isengesho rikomeye rigira riti: "Abanzi bawe bose nibarimbuke, Uwiteka: ariko abamukunda bamere nk'izuba riva mu mbaraga zaryo." Nyuma y'iyi ntsinzi, igihugu cyagize ihumure mu gihe cy'imyaka mirongo ine .
Igice cya 2: Amasomo y'ingenzi n'ishyirwa mu bikorwa ry'ubuzima Imana Ikoresha Ibidashoboka n'Ibisanzwe: Gukizwa ntikwaturutse ku ngabo z'abami gakondo zifite intwaro z'icyubahiro, ahubwo kwaturutse ku mugore usanzwe (Yayeli) wakoresheje uruti rw'ihema n'inyundo, bigaragaza ko Imana yishimira gukoresha ibikoresho byoroheje mu ntego zidasanzwe. Akaga ko kutagira aho babogamira mu buryo bw'umwuka no kutita ku bandi: Indirimbo ya Debora inenga cyane imiryango yagumye mu ngo zayo (nka Rubeni na Dani) kandi ituka Merozi kubera kwanga gufasha. Kutagira aho babogamiye mu by'umwuka mu bihe by'ibibazo by'umuco bifatwa nk'ababarwanya; abizera bahamagariwe kugira uruhare runini aho kuba abareba neza. Imbaraga z'Ubufatanye n'Inkunga: Baraki yabonye ko akeneye gushyigikirwa mu buryo bw'umwuka, asaba Debora kumuherekeza mu rugamba. Imana ikunze gutegura intsinzi zacu zo mu mwuka no mu buryo bufatika zishingiye ku muryango, inshingano z'abandi, n'ubufatanye bw'Imana aho kuba ubwigenge busesuye. Gusubiza Imana icyubahiro: Nyuma gato yo gutsinda bikomeye mu gisirikare, Debora na Baraki ntibigeze birata ubuhanga bwabo mu bya gisirikare; ahubwo, batangiye indirimbo yo kuramya Imana bemeza ko icyubahiro cyose, imbaraga z'amateka, n'intsinzi biturutse ku Uwiteka. Mu bihe by'intsinzi ku giti cyabo cyangwa ku kazi, gushima no kwicisha bugufi tubigambiriye bituma twibanda ku isoko nyakuri y'imbaraga zacu.
5