Дебора, Барақ және Жаел Билер 4 1 Ехуд қайтыс болғаннан кейін, Исраил халқы тағы да Жаратқан Иенің көз алдында жаман істер істеді. 2 Жаратқан Ие оларды Хасорда билік құрған Қанахан патшасы Ябиннің қолына сатты, оның әскербасы Сисара басқа халықтардың Харошет қаласында тұрды. 3 Исраил халқы Жаратқан Иеге жалбарынды, өйткені оның тоғыз жүз темір арбасы болды, ал ол жиырма жыл бойы Исраил халқын қатты қанады. 4 Сол кезде Лапидоттың әйелі пайғамбар Дебора Исраилдің биі болды. 5 Ол Ефраим таулы аймағындағы Рама мен Бетелдің арасындағы Дебораның пальма ағашының астында тұрды. Исраил халқы оған сот жүргізу үшін келді. 6 Ол Кедешнафталиден Әбинаам ұлы Барақты шақыртып алып, оған былай деді: «Исраилдің Құдайы Жаратқан Ие: «Бар да, Табор тауына қарай бет ал да, Нафтали мен Забулоннан он мың адам ал», – деп бұйырған жоқ па еді? 7 Мен Ябиннің әскерінің қолбасшысы Сисараны, оның арбалары мен қалың қолын саған қарай Кишон өзеніне апарамын да, оны сенің қолыңа беремін. 8 Барақ оған: «Егер менімен бірге барсаң, мен де барамын, ал егер менімен бірге бармасаң, мен де бармаймын», – деді. 9 Ол: «Мен сенімен бірге барамын, бірақ сен бұл сапарға абыройыңмен бармайсың, өйткені Жаратқан Ие Сисараны әйелдің қолына береді», – деді. Дебора орнынан тұрып, Барақпен бірге Кедешке барды. 10 Барақ Забулун мен Нафталимді Кедешке шақырып, он мың адаммен бірге өрлеп барды, ал Дебора онымен бірге өрлеп барды. 11 Кендік Хебер, Мұсаның қайын атасы Хобабтың ұрпақтарының бірі, кендіктерден бөлініп, Кедеш маңындағы Саанаим жазығына шатырын тікті. 12 Олар Сисараға Әбинаам ұлы Барақтың Табор тауына шыққанын хабарлады. 13 Сисара өзінің барлық арбаларын, тоғыз жүз темір арбасын және қасындағы барлық адамдарын Харошет-Гаросимнан Кишон өзеніне дейін жинады.
1
Дебора, Барақ және Жаел
14 Дебора Бараққа: «Тұр, өйткені бүгін Жаратқан Ие Сисараны сенің қолыңа тапсыратын күн. Жаратқан Ие сенің алдыңда жүріп келе жатқан жоқ па еді?» – деді. Барақ Табор тауынан түсіп, оның соңынан он мың адам ерді. 15 Жаратқан Ие Сисараны, оның барлық арбалары мен әскерін Барақтың алдында семсердің жүзімен үрейлендірді, сондықтан Сисара арбасынан түсіп, жаяу қашып кетті. 16 Барақ соғыс арбалары мен әскерін басқа халықтардың Харошет-Гаросиміне дейін қуып жетті. Сисараның бүкіл әскері семсердің жүзінен қаза тапты, ешкім тірі қалған жоқ. 17 Бірақ Сисара кендік Хебердің әйелі Жаелдің шатырына жаяу қашып кетті, өйткені Хасор патшасы Жабин мен кендік Хебердің үйінің арасында татулық болған. 18 Жаел Сисераның алдынан шығып: «Кір, мырзам, кір, қорықпа», – деді. Ол шатырға кіргенде, әйел оны шапанмен жапты. 19 Сисра оған: «Маған аздап су беріңізші, шөлдеп тұрмын», – деді. Әйел сүт құйылған бөтелкені ашып, оған сусын беріп, үстіне жапты. 20 Сисар тағы да әйелге: «Шатырдың есігінде тұр, егер біреу келіп: «Мұнда біреу бар ма?» деп сұраса, сен: «Жоқ», – деп жауап бересің», – деді. 21 Сонда Жаел Хебердің әйелі шатырдың шегесін алып, қолына балғасын алып, ақырын оған жақындады да, шегені оның самайына соғып, жерге қадап қойды. Ол қатты ұйықтап, шаршап жатқан еді. Сондықтан ол қайтыс болды. 22 Барақ Сисераның соңынан қуып келе жатқанда, Жаел оның алдынан шығып: «Жүр, мен саған іздеп жүрген адамыңды көрсетейін», – деді. Ол оның шатырына кіргенде, Сисера өліп жатқанын, ал шегесі самайына қадалып тұрғанын көрді. 23 Сол күні Құдай Қанахан патшасы Ябинді Исраил ұлдарына бағындырды. 24 Исраил халқының қолы күшейіп, Қанахан патшасы Ябинге қарсы тұра берді, бірақ олар Қанахан патшасы Ябинді жойып жіберді.
Билер 5 1 Сол күні Дебора мен Абиноам ұлы Барақ былай деп ән айтты: 2 Исраил халқы өз еріктерімен құрбандыққа барған кезде, олардың кек алуы үшін Жаратқан Иені мадақтаңдар. 3 Уа, патшалар, тыңдаңдар; Уа, әміршілер, құлақ түріңдер; Мен, Мен, Жаратқан Иеге ән айтамын; Исраилдің Құдайы Жаратқан Иеге мадақ айтамын. 4 Уа, Жаратқан Ие, Сен Сейірден шыққанда, Едом даласынан шыққанда, жер дірілдеп, аспан тамшылап, бұлттар су тамшылады. 5 Таулар Жаратқан Иенің алдында, Синай тауы Исраилдің Құдайы Жаратқан Иенің алдында еріп кетті. 6 Анат ұлы Шамғардың, Жаелдің заманында үлкен жолдар бос еді, жолаушылар айналма жолдармен жүретін. 7 Мен, Дебора, Исраилде ана ретінде тұрғанға дейін, ауылдардың тұрғындары тынымсыз тынды. 8 Олар жаңа құдайларды таңдады; сонда қақпаларда соғыс болды: Исраилдің қырық мың адамының арасында қалқан немесе найза көрінді ме? 9 Жүрегім Исраил билеушілеріне, халық арасында өз еріктерімен қызмет еткендерге ғашықпын. Жаратқан Иені мадақтаңдар! 10 Ақ есектерге мінгендер, сотта отырғандар, жолмен жүретіндер, сөйлеңдер. 11 Су алатын жерлерде садақшылардың шуынан құтылғандар Жаратқан Иенің әділ істерін, Исраилдегі ауылдарының тұрғындарына жасаған әділ істерін еске алады. Сонда Жаратқан Иенің халқы қақпаларға қарай түседі. 12 Оян, оян, Дебора! Оян, оян, ән айт! Орныңнан тұр, Барақ, Әбинаам ұлы, тұтқындарыңды тұтқынға ал.
2
Дебора, Барақ және Жаел
13 Содан кейін Ол қалғандарды халық арасындағы ақсүйектерге билік етті, ал Жаратқан Ие мені мықтыларға билік етті. 14 Ефраимнен Амалекке қарсы шыққандар шықты; Бенджамин, сенен кейін халқыңның арасында; Махирден билеушілер, Забулуннан жазушы қаламын ұстайтындар шықты. 15 Исахар руының әміршілері Деборамен бірге болды, Исахар да, Барақ та: ол аңғарға жаяу жіберілді. Рубен руының топтарының жүректерінде үлкен ойлар болды. 16 Неге қой қораларының арасында отардың маңырағанын тыңдап отырсың? Рубен руының топтары арасында үлкен ізденістер болды. 17 Ғалақат Иорданның арғы жағында тұрды, ал Дан неге кемелерде тұрды? Ашир теңіз жағасында тұрып, жарларында тұрды. 18 Забулун мен Нафтали даланың биік жерлерінде өмірлерін қатерге тіккен халық еді. 19 Патшалар келіп, шайқасты, содан кейін Мегиддо суларының жағасындағы Таанахта Қанахан патшаларымен шайқасты, бірақ олар ешқандай пайда көрмеді. 20 Олар аспаннан шайқасты, жұлдыздар өз бағыттарында Сисараға қарсы шайқасты. 21 Қишон өзені оларды ағызып әкетті, сол ежелгі өзен, Қишон өзені. Уа, жаным, сен күшқуатты таптап тастадың. 22 Сонда тұяқтары ат тұяқтарының шапалақтарымен, күштілерінің шапалақтарымен сындырылды. 23 Жаратқан Иенің періштесі: «Мерозды қарғаңдар, оның тұрғындарын қатты қарғаңдар, өйткені олар Жаратқан Иеге көмекке келмеді, күштілерге қарсы Жаратқан Иеге көмекке келмеді», – деді. 24 Кендік Хебердің әйелі Жаел әйелдерден де баталы, шатырдағы әйелдерден де баталы. 25 Ол су сұрады, әйел оған сүт берді, ал ол асыл тағамға сары май әкелді. 26 Ол қолын шегеге, оң қолын шебердің балғасына қойып, Сисараны балғамен ұрып, басын шауып тастады. 27 Ол әйелдің аяғына иіліп, құлап, жатты; оның аяғына иіліп, құлады; иілген жерінде өліп қалды. 28 Сисараның анасы терезеден қарап, тор арқылы: «Неге оның арбасы сонша кешігіп жатыр? Неге арбаларының дөңгелектері кідіріп жатыр?» – деп айқайлады. 29 Дана ханымдары оған жауап берді, иә, ол өзіне жауап берді, 30 Олар асығыс емес пе еді? Олар олжаны бөліспеді ме еді? Әр адамға бір-екі қыз, Сисараға түрлі-түсті олжа, екі жағынан да түрлі-түсті тоқыма, түрлі-түсті тоқыма, олжаны алғандардың мойнына тақап тұрды емес пе? 31 Уа, Жаратқан Ием, барлық жауларың жойылсын, ал Оны сүйетіндер Оның құдіретімен шыққан күн сияқты болсын. Жер қырық жыл бойы тыныштықта болды.
Түсініктеме Билер кітабының 4 және 5-тарауларында Дебора, Барақ және Жаел туралы әңгіме кездеседі Израильдің шетелдік қысымнан ең таңғажайып құтқарылуының бірін баяндайды. Онда құдайлық билік, батыл басшылық және Құдайдың өз мақсаттарын жүзеге асыру үшін күтпеген құралдарды қалай пайдаланатыны атап көрсетілген.
1-бөлім: Әр тармақты талдау Билер 4-тарау: Құтқарылу туралы әңгіме 1–3 тармақтар: Исраилдің күнәсі және қатыгез қысымы
3
Дебора, Барақ және Жаел
Эхуд би қайтыс болғаннан кейін, исраилдіктер тағы да Жаратқан Иенің көз алдында зұлымдық жасайды. Нәтижесінде, Құдай оларды Хазорда билік ететін Қанахан патшасы Жабиннің қолына береді, оның әскери қолбасшысы Сисера . Сисера 900 темір арбадан тұратын күшті әскери күшпен жиырма жыл бойы Исраилді қатты қанайды . Исраил халқы Жаратқан Иеден көмек сұрап жалбарынады. 4–9 тармақтар: Дебора мен Барақтың шақыруы Лапидоттың әйелі және пайғамбар Дебора осы уақытта Исраилді билік етіп отыр, ол Дебораның пальма ағашының астында отыр. Ол Абиноам ұлы Барақты шақырып , Құдайдан бұйрық береді: ол Нафтали мен Забулоннан 10 000 адамды Табор тауына алып барсын, ал Құдай Сисераны және оның арбаларын Кишон өзеніне апарсын. Барақ шартты түрде былай деп жауап береді: «Егер сен менімен барсаң, мен барамын; ал егер сен менімен бармасаң, мен бармаймын» . Дебора баруға келіседі, бірақ бұл сапар оған жеке құрмет әкелмейтінін , өйткені Жаратқан Ие Сисераны әйелдің қолына сататынын пайғамбарлық етеді. 10–16 тармақтар: Табор тауындағы және Кишондағы шайқас Барақ Забулун мен Нафталиді Қадешке шақырып, 10 000 ізбасар жинайды, оның қасында Дебора да бар. Сисара мұны естігенде, 900 темір арбасын және барлық әскерін Кишон өзеніне жинайды. Дебора Бараққа тұруды айтып: «Жаратқан Ие сенің алдыңда жүрді емес пе?» - дейді. Барақ өз адамдарын таудан төмен түсіреді, ал Жаратқан Ие Сисара мен оның әскерін шатастырады . Сисараның әскері қылыштың жүзімен толығымен жойылып, бірде-бір адамды тірі қалдырмайды, ал Сисара арбасын тастап, жаяу қашып кетеді. 17–22 тармақтар: Жаел және Сисараның жеңілісі кендік Хебердің әйелі Жаелдің шатырына қашып кетеді , себебі Жабиннің патшалық әулеті мен Хебердің отбасы арасында татулық орнаған. Жаел оны қарсы алуға шығып, ішке шақырып, үстіне төсеніш жасайды. Сисера су сұрайды; оның орнына оған төрелік ыдыстағы сары май (ұйытылған сүт) береді . Шаршап, сенім артқан Сисера қатты ұйықтап кетеді. Жаел қолына шатыр шегесін (қазығын) және балғасын алып , ақырын оған қарай жүреді де, шегені оның самайларынан жерге қағып, оны бірден өлтіреді. Барақ қуып жеткенде, Жаел оған өлі жау қолбасшысын көрсетеді, бұл Дебораның пайғамбарлығын орындайды. 23–24 тармақтар: Ябин патшаның жеңілісі Сол күні Құдай Қанахан патшасы Ябинді Исраил ұлдарына бағындырады, ал Исраилдің қолы гүлденіп, оған қарсы күресіп, ол жойылғанша жеңіске жетеді. Билер 5-тарау: Дебора мен Барақтың әні 1-5 тармақтар: Құдайға мадақ Дебора мен Барақ Исраилдің ерікті көсемдері мен ерікті халқы үшін Құдайды мадақтап, жеңіс әнін айтады. Олар Құдайдың Сейір мен Едомнан шыққан кездегі айбынды, жер сілкінісін еске алады. 6–11 тармақтар: Исраилдің қаңырап бос қалуы әділдікке айналды Ән жолдар бос болып, ауыл тұрғындары Дебора «Исраилдегі ана» пайда болғанға дейін тығылып отырған кездегі қысымның қараңғы күндерін еске түсіреді . Ол билеушілерді, судьяларды және суару орындарына жиналған қарапайым қала тұрғындарын Жаратқан Иенің әділ істері мен құтқару әрекеттерін айтуға шақырады.
4
Дебора, Барақ және Жаел
12–18 тармақтар: Ерікті тайпалар және өз дегеніне көнбейтін тайпалар Бараққа тұтқындарды тұтқынға алып бару туралы салтанатты үндеу естіледі. Әнде Ефрем, Бенджамин, Махир, Забулун, Исахар және Нафтали сияқты тайпалардың қандай ынтамен ерікті түрде келгені егжей-тегжейлі сипатталады және қой қораларында немесе жағалаудағы жерлерінде қалған Рубен, Дан және Ашир сияқтыларды қатты сөгеді . 19–23 тармақтар: Ғарыштық шайқас және Мероздың қарғысы Қанахан патшалары шайқасты, бірақ «жұлдыздар өз бағыттарымен Сисераға қарсы шайқасты» (бұл құдайдың араласуын, нөсер жаңбырдың Кишон өзенін темір арбаларды қозғалтпай қалдырған тасқынға айналдыруын білдіреді). Ежелгі Кишон өзені жауды ағызып жіберді. Мероз қаласына ащы қарғыс айтылды, себебі олар «Жаратқан Иеге құдіреттілерге қарсы көмекке шықпады». 24–27 тармақтар: Жаелдің батылдығын құрметтеу шатырда «әйелдерден гөрі бақытты» ретінде тойланады . Әнде оның шешуші әрекеті айқын сипатталады — балғаға қол созып, шегені Сисераның басына қағып, Сисераның аяғына құлап өледі. 28–30 тармақтар: Сисараның анасының ирониясы Сисераның анасының торлы терезеден қарап, ұлының арбасының неге соншалықты баяу қайтып келе жатқанына алаңдап отырғаны драмалық, ирониялық көрініске ауысады. Оның дана ханымдары оны Сисераның өлгенін білмей, олжаны – тұтқындар мен бай кестелерді – бөлісіп жатқаны туралы елеспен жұбатады. 31-аят: Қорытынды дұға Ән күшті дұғамен аяқталады: «Уа, Жаратқан Ием, барлық жауларың жойылсын, ал Оны сүйетіндер оның құдіретімен шыққан күн сияқты болсын». Осы жеңістен кейін жер қырық жыл бойы тыныштықта болады .
2-бөлім: Негізгі сабақтар және өмірлік қолданыстар Құдай екіталай және қарапайымды пайдаланады: Құтқарылу дәстүрлі империялық әскер арқылы емес, қарапайым әйелдің (Жаелдің) үй шатырын қазықпен және балғамен кесуі арқылы келді, бұл Құдайдың қарапайым құралдарды ерекше мақсаттарда пайдалануды ұнататынын көрсетеді. Рухани бейтараптық пен өзімшілдіктің қаупі: Дебораның әні үйде қалған тайпаларды (Рубен мен Дан сияқты) қатты сынға алады және Мерозды көмектесуден бас тартқаны үшін қарғайды. Моральдық дағдарыс кезіндегі рухани бейтараптық қарсылық ретінде қарастырылады; сенушілер көрермен мәртебесін ыңғайлы ұстануға емес, белсенді қатысуға шақырылады. Серіктестік пен жігерлендірудің күші: Барақ рухани негізге деген қажеттілігін түсініп, Деборадан шайқасқа бірге баруын сұрады. Құдай көбінесе біздің рухани және практикалық жеңістерімізді оқшауланған индивидуализмнің орнына қауымдастық, өзара жауапкершілік және құдайшыл серіктестік негізінде жасайды. Құдайға даңқты қайтару: Дебора мен Барақ үлкен әскери табысқа жеткеннен кейін бірден өздерінің тактикалық шеберлігімен мақтанбады; керісінше, олар барлық даңқты, тарихи күшті және жеңісті Құдайға қайтаратын табыну әнін айтты. Жеке немесе кәсіби жеңіс кезеңдерінде әдейі мадақтау мен кішіпейілділік біздің назарымызды күшіміздің шынайы көзіне аударады.
5