Khotbah ing Gunung Matius 5:1-48 1 Bareng Gusti Yesus mirsa wong akeh mau, banjur minggah ing gunung. Bareng wis lenggah, para sakabate padha sowan ing ngarsane. 2 Panjenengané banjur mbukak cangkemé lan mulang wong-wong mau, pangandikané, 3 Rahayu wong kang mlarat ing sajroning roh, amarga iku kang nduweni Kratoning Swarga. 4 Rahayu wong kang susah, amarga bakal padha kalipur. 5 Rahayu wong kang andhap asor, amarga iku bakal padha ndarbeni bumi. 6 Rahayu wong kang ngelak lan ngelak marang kayekten, amarga wong-wong iku bakal wareg. 7 Rahayu wong kang welas asih, amarga bakal oleh sih-rahmat. 8 Rahayu wong kang atine resik, amarga bakal padha ndeleng Gusti Allah. 9 Rahayu wong kang gawe tentrem, amarga wong-wong mau bakal kasebut anak-anake Gusti Allah. 10 Rahayu wong kang dianiaya marga saka kabeneran, amarga Kratoning Swarga iku kagungane wong-wong mau. 11 Rahayu kowé, nalika wong-wong ngina kowé, nganiaya kowé, lan ngucapké macem-macem piala marang kowé kanthi goroh, merga saka Aku. 12 Padha bungaha lan bungaha banget, amarga ganjaranmu gedhe ing swarga, amarga kaya mangkono uga wong-wong padha nganiaya para nabi sadurunge kowe. 13 Kowé iku uyahing bumi. Nanging yèn uyah wis ilang rasané, apa sing bakal diuyahi? Uyah iku ora ana gunané manèh, kajaba dibuwang lan diidak-idak déning wong. 14 Kowé iku pepadhanging jagad. Kutha sing dumunung ing ndhuwur gunung ora bisa didhelikake. 15 Wong ora nyumet lampu banjur dilebokake ing sangisore gantang, nanging ing ndhuwure cagak, supaya madhangi kabeh wong sing ana ing omah. 16 Padhangmu kudu sumunar ing ngarepe wong, supaya padha ndeleng tumindakmu sing becik, lan ngluhurake Ramamu sing ana ing swarga. 17 Aja mikir nèk Aku teka kanggo mbatalké angger-anggering Torèt utawa kitab para nabi. Aku teka ora kanggo mbatalké, nanging kanggo netepi. 18 Satemene Aku pitutur marang kowe: Nganti langit lan bumi iki sirna, siji iota utawa siji titik ora bakal ilang saka angger-anggering Toret, nganti kabeh kelakon.
1
Khotbah ing Gunung
19 Mulané, sapa waé sing nglanggar salah siji saka pepakon-pepakon iki sing paling cilik, lan mulang wong supaya nglakoni kaya ngono, dhèwèké bakal diarani paling cilik ing Kratoning Swarga. Nanging sapa waé sing nindakaké lan mulangaké, dhèwèké bakal diarani gedhé ing Kratoning Swarga. 20 Aku pitutur marang kowé: Manawa kabeneranmu ora ngluwihi kabenerané para ahli Torèt lan para Farisi, kowé ora bakal lumebu ing Kratoning Swarga. 21 Kowé wis krungu yèn wong-wong ing jaman biyèn tau kandha, "Kowé aja matèni wong liya." Sapa waé sing matèni wong liya bakal diukum. 22 Nanging Aku pitutur marang kowé: Sapa waé sing nesu marang saduluré tanpa alesan bakal diukum. Sapa waé sing ngucap marang saduluré, 'Ora waras,' bakal diukum déning Majelis Agama. Nanging sapa waé sing ngucap, 'Bodho,' bakal diukum déning Majelis Agama. 23 Mulané, nèk kowé nggawa pisungsungmu menyang misbyah, lan kowé kelingan nèk sedulurmu nduwé salah marang kowé, 24 Ninggalna pisungsungmu ing ngarepe misbyah, banjur lungaa, rukuna dhisik karo sadulurmu, sawise iku balia lan saosna pisungsungmu. 25 Enggal rukuna karo mungsuhmu, nalika kowé isih ana ing dalan karo dhèwèké, supaya mungsuhmu ora masrahaké kowé marang hakim, lan hakim masrahaké kowé marang petugas, lan kowé dilebokaké ing pakunjaran. 26 Satemene Aku pitutur marang kowe: Kowé ora bakal metu saka kono, sadurunge kowé mbayar utangmu nganti rampung. 27 Kowé wis krungu nèk wong-wong jaman mbiyèn tau ngomong ngéné: Aja laku jina. 28 Nanging Aku pitutur marang kowé: Sapa waé sing ndeleng wong wadon kanthi kepinginan marang dhèwèké, wis laku jina karo wong wadon mau ing sajroning atiné. 29 Lan manawa mripatmu tengen dadi sandhungan tumrap kowe, copoten lan buwangen. Amarga luwih becik yen salah siji saka anggota awakmu ilang, tinimbang awakmu kabeh dibuwang menyang neraka. 30 Lan manawa tanganmu tengen dadi sandhungan tumrap kowe, kethoken lan buwangen. Amarga luwih becik kanggo kowe yen salah siji saka anggota awakmu ilang, tinimbang awakmu kabeh dibuwang menyang neraka. 31 Ana pangandika mangkene: Sapa waé sing arep megat bojoné, kudu mènèhi surat pegatan marang bojoné. 32 Nanging Aku pitutur marang kowé: Sapa waé sing megat bojoné, kajaba amarga laku jina, iku ndadèkaké bojoné laku jina; lan sapa waé sing omah-omah karo wong wadon sing wis pegatan, iku uga laku jina. 33 Kowé wis krungu manèh yèn wong-wong ing jaman biyèn wis tau kandha, "Kowé aja sumpah palsu, nanging tetepana sumpahmu marang Pangéran." 34 Nanging Aku pitutur marang kowé: Aja sumpah babar pisan, utawa demi swarga, amarga iku tahtané Gusti Allah. 35 Utawa demi bumi, amarga iku ancik-anciking sikile; utawa demi Yerusalem, amarga iku kuthane Sang Nata Agung. 36 Kowé aja sumpah demi sirahmu, merga kowé ora isa nggawé rambutmu putih utawa ireng. 37 Nanging omongmu kudune: Iya, iya; Ora, ora, amarga apa wae sing luwih saka iku asale saka piala. 38 Kowé wis krungu pangandika: Mripat ganti mripat, lan untu ganti untu. 39 Nanging Aku pitutur marang kowé: Aja nglawan marang piala, nanging sapa waé sing nabok pipimu tengen, ulungna uga marang wong mau. 40 Lan nèk ana wong sing arep ngajokaké gugatan marang kowé lan ngrebut klambimu, wènèhna uga jubahmu. 41 Lan sapa waé sing meksa kowé lunga sak mil, lungaa rong mil karo dhèwèké.
2
Khotbah ing Gunung
42 Wenehana marang wong sing njaluk marang kowe, lan aja nyingkiri wong sing arep nyilih marang kowe. 43 Kowé wis krungu pangandika: Kowé kudu tresna marang pepadhamu, lan sengit marang mungsuhmu. 44 Nanging Aku pitutur marang kowé: Tresnaa marang mungsuhmu, mberkahi wong sing ngipatipati kowé, tindakna kabecikan marang wong sing sengit marang kowé, lan dongakna wong sing nggawé kowé ala lan nganiaya kowé; 45 Supaya kowé padha dadi putra-putrané Ramamu sing ana ing swarga, amarga Panjenengané mlethèkaké srengéngé marang wong ala lan wong becik, sarta nurunaké udan marang wong mursid lan wong duraka. 46 Amarga yen kowe tresna marang wong sing tresna marang kowe, apa ganjaranmu bakal kok tampa? Apa para juru-mupu-beya ora nindakake bab sing padha? 47 Lan yen kowe mung ngucapake salam marang sadulurmu dhewe, apa sing luwih penting tinimbang liyane? Apa para pemungut pajak ora nindakake kaya ngono? 48 Mulané kowé kudu sampurna, kaya Ramamu sing ana ing swarga uga sampurna.
Matius 6:1-34 1 “Padha ngati-ati, aja nganti kowé nindakaké kabecikanmu ana ing ngarepé wong supaya katon déning wong-wong mau. Yèn ora, kowé ora bakal éntuk ganjaran saka Ramamu sing ana ing swarga. 2 Mulané, nalika kowé nindakaké sedekah, aja ngunèkaké trompet kaya sing ditindakaké wong lamis ing sinagogé lan ing lurung-lurung, supaya padha dialem déning wong. Satemené Aku pitutur marang kowé: Wong-wong mau wis nampa ganjarané. 3 Nanging nalika kowé sedekah, aja nganti tangan kiwamu ngerti apa sing ditindakake tangan tengenmu. 4 Supaya sedekahmu bisa dideleng kanthi ora katon; lan Ramamu sing ndeleng kanthi ora katon bakal menehi ganjaran marang kowe kanthi terang-terangan. 5 Lan nalika kowé ndedonga, aja kaya wong munafik, amarga wong-wong mau seneng ndedonga ngadeg ing papan-papan pangibadah lan ing pojok-pojokan lurung-lurung, supaya wong-wong bisa ndeleng dhèwèké. Satemené Aku pitutur marang kowé: Wong-wong mau wis nampa ganjarané. 6 Nanging kowé, nalika kowé ndedonga, mlebua ing kamarmu, lan sawisé kowé nutup lawangmu, ndedongaa marang Ramamu sing ana ing papan sing ora katon; lan Ramamu sing ndeleng ing papan sing ora katon bakal menehi ganjaran marang kowé kanthi terang-terangan. 7 Nanging nalika kowé ndedonga, aja nganggo tembung-tembung sing ora ana gunane kaya wongwong sing ora nduwé iman. Wong-wong kuwi mikir nèk pandongané bakal dikabulké merga saka akèhé omongané. 8 Mulané aja kaya wong-wong mau, amarga Ramamu wis ngerti apa sing kokbutuhaké, sadurungé kowé nyuwun marang Panjenengané. 9 Mulané, ndedongaa kaya ngéné: Rama kita sing ana ing swarga, asma Paduka mugi kasucèkaké. 10 Kraton Paduka rawuh. Karsa Paduka mugi kalampahan wonten ing bumi kados wonten ing swarga. 11 Mugi kawula sami Paduka paringi roti sadinten-dinten punika. 12 Lan ngapuraa utang kita, kaya kita ngapura wong sing salah marang kita. 13 Lan aja nganti kita kena ing panggodha, nanging uwalna kita saka piala: Amarga Kraton Paduka, lan kekuwatan, lan kamulyan, langgeng selawase. Amin. 14 Sabab menawa kowé ngapura kaluputané wong, Ramamu ing swarga uga bakal ngapura kowé. 15 Nanging nèk kowé ora ngapura kaluputané wong, Bapakmu uga ora bakal ngapura kaluputamu. 16 Kajaba iku, nalika kowé pasa, aja kaya wong lamis, raimu katon sedhih, amarga padha ngrusak rainé, supaya wong-wong weruh yèn dhèwèké pasa. Satemené Aku pitutur marang kowé, wongwong mau wis nampa ganjarané. 3
Khotbah ing Gunung
17 Nanging kowé, nèk kowé pasa, lenga sirahmu lan wisuha raimu. 18 Supaya kowé ora katon déning wong nalika pasa, nanging déning Ramamu sing ana ing papan sing ora katon. Lan Ramamu sing ndeleng apa sing ora katon, bakal menehi ganjaran marang kowé kanthi terang-terangan. 19 Aja nglumpukké bandha kanggo awakmu dhéwé ing donya, ing ngendi gegremet lan tailé bisa ngrusak, lan ing ngendi maling mbabah lan nyolong. 20 Nanging padha nglumpukna bandha kanggo awakmu dhewe ing swarga, ing ngendi ora ana gegremet lan taiyeng sing ngrusak lan ora ana maling sing mbabah utawa nyolong. 21 Amarga ing ngendi bandhamu dununge, ing kono uga atimu. 22 Mripat iku pepadhanging badan; mulane yen mripatmu resik, sakujur awakmu bakal kebak pepadhang. 23 Nanging nèk mripatmu ala, awakmu kabèh bakal kebak peteng. Mulané nèk pepadhang sing ana ing kowé peteng, betapa petengé kuwi! 24 Ora ana wong sing bisa ngladeni bendara loro, amarga dheweke bakal sengit marang sing siji lan tresna marang sijine, utawa dheweke bakal setya marang sing siji lan nyepelekake liyane. Kowé ora bisa ngladeni Gusti Allah lan Mamon. 25 Mulané Aku pitutur marang kowé: Aja padha kuwatir bab uripmu, apa sing bakal kok pangan utawa ko ombèn, lan apa sing bakal kok enggo? Apa urip iku ora luwih penting tinimbang panganan lan awak tinimbang sandhangan? 26 Deloken manuk-manuk ing awang-awang, padha ora nyebar, ora panen, lan ora nglumpuk ing lumbung, nanging Ramamu ing swarga maringi pakan marang dheweke. Apa kowe ora luwih becik tinimbang manuk-manuk iku? 27 Sapa ing antaramu sing bisa nambahi dawane mung sak hasta waé kanthi kuwatir? 28 Lan yagene kowe padha kuwatir bab sandhangan? Coba gatekna kembang bakung ing ara-ara, kepiye thukule; dheweke ora kerja keras lan ora menenun. 29 Nanging Aku pitutur marang kowé, sanajan Sulaiman ing sakehing kamulyané ora nganggo sandhangan kaya salah siji saka iku. 30 Mulané, nèk Gusti Allah ngenggoni suket ing ara-ara, sing saiki isih ana, lan sesuk dibuwang ing pawon, apa Panjenengané ora bakal ngenggoni kowé manèh, hé wong-wong sing kurang iman? 31 Mulané aja kuwatir lan kandha, "Apa sing arep dakpangan?" utawa "Apa sing arep dakombé?" utawa "Apa sing arep dakenggo?" 32 (Amarga kabeh iku digoleki dening wong-wong kang ora wanuh marang Gusti Allah:) amarga Ramamu ing swarga ngerti yen kowe mbutuhake kabeh iku mau. 33 Nanging kowé kudu ngupaya Kratoné Gusti Allah lan kayektèné, lan kabèh iku bakal diwènèhaké marang kowé. 34 Mulané aja kuwatir bab dina sesuk, amarga dina sesuk bakal kuwatir bab kaanané dhéwé. Dina sesuk wis cukup kanggo kasangsarané.
Matius 7:1-29 1 Aja ngadili, supaya kowé ora diadili. 2 Amarga nganggo pangadilan apa sing kokanggep bener, kowé bakal diadili; lan nganggo ukuran apa sing kokukur, iku bakal diukur manèh marang kowé. 3 Yagene kowe ndeleng tatal sing ana ing mripate sadulurmu, nanging balok sing ana ing mripatmu dhewe ora kokgatekake? 4 Kepiye carane kowe bisa kandha karo sadulurmu: Ayo aku njupuk tatal saka mripatmu, dene ana balok ing mripatmu dhewe? 5 Kowé wong munafik, buwangen dhisik balok sing ana ing mripatmu dhéwé, banjur kowé bakal bisa ndeleng kanthi cetha lan mbuwang tatal sing ana ing mripaté sadulurmu.
4
Khotbah ing Gunung
6 Aja menehake barang suci marang asu, lan aja mbuwang mutiaramu marang babi, supaya ora diidak-idak ing sangisore sikile, banjur mbalik lan nyuwek-nyuwek kowe. 7 Nyuwuna, lan kowé bakal diparingi; ngupayaa, lan kowé bakal nemu; ngetoka, lan kowé bakal dibukakké. 8 Sabab saben wong sing njaluk bakal nampa; lan saben wong sing nggoleki bakal nemokake; lan saben wong sing ndhodhok bakal dibukak. 9 Utawa sapa ing antaramu sing bakal menehi watu marang anake yen ana sing njaluk roti? 10 Utawa yen dheweke njaluk iwak, apa dheweke bakal menehi ula? 11 Dadi, nèk kowé sing ala ngerti carané mènèhi barang sing apik marang anak-anakmu, apa manèh Ramamu sing ana ing swarga! Panjenengané bakal mènèhi barang sing apik marang wong-wong sing nyuwun marang Panjenengané. 12 Mulané, apa waé sing kokkarepaké supaya wong liya nindakaké marang kowé, tindakna uga marang wong-wong mau, amarga iki isiné Torèt lan kitabé para nabi. 13 “Kowé mlebua liwat gapura sing sempit, merga gapura kuwi amba lan dalané jembar sing nuju menyang karusakan, lan akèh wong sing mlebu liwat kono. 14 Amarga lawange ciyut lan dalane ruwet kang anjog ing urip, lan mung sithik wong kang nemokake iku. 15 Waspada marang para nabi palsu, sing padha teka marani kowé nganggo sandhangan kaya wedhus gembel, nanging sajatiné wong-wong kuwi asu ajag sing galak. 16 Kowé bakal ngerti wong-wong mau saka woh-wohané. Apa wong nglumpukké woh anggur saka eri utawa woh ara saka rerungkudan? 17 Kaya mangkono uga saben wit sing apik bakal ngetokké woh sing apik, nanging wit sing ala bakal ngetokké woh sing ala. 18 Wit sing apik ora bisa ngasilaké woh sing ala, lan wit sing ala uga ora bisa ngasilaké woh sing apik. 19 Saben wit sing ora ngasilaké woh sing apik bakal ditegor lan dibuwang ing geni. 20 Mulané kowé bakal ngerti wong-wong mau saka woh-wohané. 21 Dudu saben wong sing ngucap marang Aku: Gusti, Gusti, sing bakal lumebu ing Kratoning Swarga, nanging wong sing nindakake karsane RamaKu sing ana ing swarga. 22 Ing dina iku bakal akeh wong kang padha matur marang Aku: Gusti, Gusti, punapa kawula boten sampun medhar wangsit atas asma Paduka, lan sampun ngusir dhemit atas asma Paduka, lan sampun nindakaken kathah mukjijat atas asma Paduka? 23 Banjur Aku bakal ngakoni marang wong-wong mau, Aku ora tau wanuh karo kowé. Padha lungaa saka Aku, kowé wong sing nglakoni piala. 24 Mulané, saben wong sing ngrungokaké lan nindakaké piwulang-piwulangku iki, aku bakal ngupamakaké wong kuwi kaya wong wicaksana sing ngedegaké omahé ing ndhuwur watu karang. 25 Udan deres lan banjir teka, sarta angin gedhe nyebul omah mau, nanging omah mau ora ambruk, amarga madege ana ing ndhuwur watu karang. 26 Saben wong sing ngrungokake pituturKu iki nanging ora nindakake, iku kaya wong bodho sing ngadegake omahe ing ndhuwur wedhi. 27 Udan deres lan banjir teka, sarta angin gedhe nyebul omah mau, temahan omah mau ambruk lan ambruk banget. 28 Sawisé Yésus rampung ngendika, wong-wong padha gumun karo piwulangé. 29 Amarga Panjenengané mulang wong-wong mau kaya wong sing duwé pangwasa, lan ora kaya para ahli Torèt.
5