Ilocano - The Proverbs of King Solomon

Dagiti Proverbio KAPITULO 1 1 Dagiti proverbio ni Solomon nga anak ni David, nga ari ti Israel; 2 Tapno maammuan ti sirib ken pannursuro; tapno madlaw dagiti balikas ti pannakaawat; 3 Tapno umawat iti pannursuro ti sirib, kinahustisia, ken panangukom, ken kinapatas; 4 Tapno mangted iti kinasikap kadagiti simple, iti agtutubo a lalaki ti pannakaammo ken kinamanakem.

5 Ti masirib a tao dumngegto, ket paaduennanto ti panagsursuro; ket ti tao a mannakaawat maragpatnanto dagiti nainsiriban a pammagbaga.

6 Tapno maawatan ti maysa a proverbio, ken ti panangipatarus; dagiti sasao dagiti masirib, ken dagiti nasipnget a sasaoda.

7 Ti panagbuteng ken Jehova isu ti pangrugian ti pannakaammo: ngem dagiti maag umsienda ti sirib ken pannursuro.

8 Anakko, denggem ti pannursuro ni amam, ket saanmo a baybay-an ti linteg ni inam.

9 Ta agbalindanto nga arkos ti parabur iti ulom, ken kawar iti tengngedmo.

10 Anakko, no allukoyennaka dagiti managbasol, dika umanamong.

11 No kunada, Kumuyogkayo kadakami, aguraytayo iti dara, aglemlemmengtayo a sililimed para kadagiti awan basolna nga awan ti rason.

12 Alun-onentayo ida a sibibiag a kas iti tanem; ken sibubukel, kas kadagidiay bumaba iti abut.

13 Masarakantayo amin a napateg a sanikua, punnuentayo dagiti balbalaytayo iti samsam.

14 Ibellengmo ti bingaymo kadakami; addaantayo amin iti maymaysa a pitaka: 15 Anakko, dica magna iti dalan a kaduada; liklikam ti sakam iti dalanda: 16 Ta dagiti sakada agtarayda iti dakes, ket agdardarasda a mangibukbok iti dara.

17 Pudno nga awan mamaayna a naiwaras ti iket iti imatang ti aniaman a tumatayab.

18 Ket agur-urayda iti darada; aglemlemmengda a sililimed para iti bukodda a biag.

19 Kasta met dagiti dalan ti tunggal maysa a naagum iti gunggona; a mangikkat iti biag dagiti makinkukua iti dayta.

20 Agpukpukkaw ti sirib iti ruar; iyebkasna ti timekna kadagiti kalsada: 21 Agpukpukkaw iti kangrunaan a disso ti panagtataripnong, kadagiti paglukatan dagiti ruangan: iti siudad iyebkasna dagiti sasaona, a kunkunana, 22 Kasano kabayag, dakayo a nasimbeng, ayatenyo ti kinasimple? ket dagiti mananglais maragsakanda iti pananglaisda, ken dagiti maag kagurada ti pannakaammo?

23 Agsublikayo iti pannubngarko: adtoy, ibukbokkonto ti espirituk kadakayo, ipakaammokto kadakayo dagiti sasaok.

24 Agsipud ta immawagak, ket nagkedkedkayo; Inyunnatko ti imak, ket awan ti tao a nangibilang; 25 Ngem awan serserbiyo ti amin a pammagbagak, ket awan ti kayatyo a pannubngarko.

26 Katawaakto met ti didigrayo; Uyawek inton dumteng ti butengmo; 27 Inton umay ti butengyo a kasla langalang, ken ti pannakadadaelyo umay a kas iti alipugpog; inton dumteng kadakayo ti rigat ken rigat.

28 Kalpasanna, umawagdanto kaniak, ngem diakto sumungbat; birokendakto a nasapa, ngem saandakto a masarakan.

29 Gapu ta ginurada ti pannakaammo, ket saanda a pinili ti panagbuteng iti APO. 30 Saanda a kayat ti pammagbagak: inumsida amin a pannubngarko.

31 Ngarud mangandanto iti bunga ti bukodda a wagas, ket mapnodanto kadagiti bukodda a panggep.

32 Ta ti panangtallikud dagiti nakem papatayenna ida, ket ti kinarang-ay dagiti maag dadaelenna ida.

33 Ngem siasinoman a dumngeg kaniak agtaengto a sitatalged, ket agulimekto gapu iti panagbuteng iti dakes.

KAPITULO 2 1 Anakko, no awatem dagiti balikasko, ket ilemmengmo dagiti bilinko kenka; 2 Iti kasta, iturongmo ti lapayagmo iti kinasirib, ken iyaplikarmo ti pusom iti pannakaawat; 3 Wen, no agpukkawka kalpasan ti pannakaammo, ken itag-aymo ti timekmo para iti pannakaawat; 4 No birokem a kas iti pirak, ket birokem a kas kadagiti nailemmeng a gameng; 5 Kalpasanna maawatanmonto ti panagbuteng iti APO, ket masarakamto ti pannakaammo iti Dios.

6 Ta ni Jehova mangted iti sirib: manipud ngiwatna agtaud ti pannakaammo ken pannakaawat.

7 Mangurnong iti naimbag a sirib maipaay kadagiti nalinteg: isu ket maysa a mangbalkot kadagiti magmagna a nalinteg.

8 Salsalimetmetanna dagiti dalan ti panangukom, ken salimetmetanna ti dalan dagiti sasantona.

9 Kalpasanna maawatanmonto ti kinalinteg, ken panangukom, ken kinapatas; wen, tunggal nasayaat a dana.

10 No sumrek ti sirib iti pusom, ket ti pannakaammo makaay-ayo iti kararuam; 11 Ti kinamanakem ti mangsalaknib kenka, ti pannakaawat ti mangsalimetmet kenka.

12 Tapno ispalenca manipud iti dalan ti dakes a tao, manipud iti tao nga agsasao iti naulpit a banbanag; 13 Pumanawda kadagiti dalan ti kinalinteg, tapno magnada kadagiti dalan ti sipnget; 14 Agrag-oda nga agaramid iti dakes, ken maragsakanda iti kinalais dagiti nadangkes; 15 Nakillo dagiti dalanda, ken agkullayawda kadagiti dalanda.

16 Tapno ispalenca manipud iti ganggannaet a babai, uray pay iti ganggannaet a mangparagsak kadagiti sasaona; 17 Isu a mangbaybay-a iti mangiwanwan iti kinaagtutubona, ket malipatanna ti tulag ti Diosna.

18 Ta ti balayna agannayas ken patay, ken dagiti dalanna iti natay.

19 Awan ti agsubli a mapan kenkuana, wenno saanda a tenglen dagiti dalan ti biag.

20 Tapno magnaka iti dalan dagiti naimbag a tattao, ken salimetmetam dagiti dana dagiti nalinteg.

PROVERBO

21 Ta agtaengto ti nalinteg iti daga, ket agtalinaedto iti dayta dagiti naan-anay.

22 Ngem dagiti nadangkes mapukawdanto iti daga, ket dagiti managsalungasing mapukawdanto manipud iti dayta.

KAPITULO 3 1 Anakko, dimo liplipatan ti lintegko; ngem tungpalen koma ti pusom dagiti bilinko.

2 Ta atiddog ti al-aldaw, ken napaut a panagbiag, ken talna, mainayondanto kenka.

3 Dinaka baybay-an ti asi ken kinapudno: igalutmo ida iti tengngedmo; isuratmo dagitoy iti rabaw ti lamisaan ti pusom: 4 Kasta met a makasarakka iti parabur ken naimbag a pannakaawat iti imatang ti Dios ken ti tao.

5 Agtalekka ken Jehova iti amin a pusom; ket dika agsandig iti bukodmo a pannakaawat.

6 Iti amin a dalanmo bigbigem isuna, ket iturongnanto dagiti dalanmo.

7 Dika agbalin a masirib kadagiti bukodmo a matam: agbutengka iti APO, ket umadayoka iti dakes.

8 Salun-atto dayta iti pusegmo, ken pata agingga kadagiti tultulangmo.

9 Padayawam ni Jehova babaen ti sanikuam, ken iti umuna a bunga ti amin nga bungam.

10 Kasta met a mapnonto dagiti kamaligmo iti nawadwad, ket dagiti pagipempenam bumtakdanto iti baro nga arak.

11 Anakko, dimo umsien ti panangdusa ni Jehova; dikay met mabannog iti panangkorehirna: 12 Ta siasinoman nga ay-ayaten ni Yahweh ilintegna; kas met laeng iti ama ti anak a pagragsakanna.

13 Naragsak ti tao a makasarak iti sirib, ken ti tao a makagun-od iti pannakaawat.

14 Ta nasaysayaat ti tagilakona ngem ti tagilako a pirak, ken ti gunggona ngem iti napino a balitok.

15 Napatpateg isuna ngem dagiti rubi: ket amin a banag a mabalinmo a tarigagayan saan a maipada kenkuana.

16 Ti kaatiddog ti al-aldaw adda iti makannawan nga imana; ket iti makannigid nga imana kinabaknang ken dayaw.

17 Dagiti dalanna ket dalan ti makaay-ayo, ken amin a dalanna ket talna.

18 Isu ket maysa a kayo ti biag cadagiti mangpetpet kencuana: ket naragsak ti tunggal maysa a mangtaginayon kencuana.

19 Ti APO babaen iti sirib imbangonna ti daga; babaen ti pannakaawat impasdekna dagiti langit.

20 Gapu iti pannakaammona naburak dagiti kaadalem, ket dagiti ulep agtinnag ti linnaaw.

21 Anacko, saanca koma a sumina cadagiti matam: salimetmetanyo ti nasalun-at a sirib ken kinamanakem.

22 Kasta ti biagda iti kararuam, ken parabur iti tengngedmo.

23 Kalpasanna magnaka a sitatalged iti dalanmo, ket saanto a maitibkol ti sakam.

24 No agiddaka, saankanto nga agbuteng: wen, agiddakanto, ket nasam-itto ti turogmo.

25 Dikay agbuteng iti kellaat a panagbuteng, wenno iti pannakalangalang ti nadangkes, inton dumteng dayta.

26 Ta ni Jehova ti pagtalkamto, ket saluadanto ti sakam tapno saan a matiliw.

27 Dimo lapdan ti naimbag cadagidiay maiparbeng, no adda pannakabalin ti imam a mangaramid iti dayta.

28 Dimo ibaga iti kaarrubam, Inka, ket umayka manen, ket inton bigat mangtedak; inton addaanka iti sibaymo.

29 Dika agpanggep iti dakes a maibusor iti kaarrubam, ta agnanaed a sitatalged iti sibaymo.

30 Dika makiranget iti maysa a tao nga awan ti rason, no awan ti dakes nga inaramidna kenka.

31 Dika apal ti manangirurumen, ket dimo pilien ti uray ania kadagiti dalanna.

32 Ta ti natangsit makarimon ken Jehova: ngem ti limedna adda iti nalinteg.

33 Ti lunod ni Jehova adda iti balay dagiti nadangkes: ngem bendisionanna ti pagnaedan dagiti nalinteg.

34 Pudno nga umsienna dagiti manglais: ngem mangted iti parabur kadagiti nanumo.

35 Ti masirib tawidennanto ti dayag: ngem ti pannakaibabain isunto ti panangitandudo dagiti maag.

KAPITULO 4 1 Denggenyo, dakayo nga annak, ti pannursuro ti maysa nga ama, ket asikasuenyo tapno maammuanyo ti pannakaawat.

2 Ta itedko kadakayo ti naimbag a sursuro, dikay baybayan ti lintegko.

3 Ta anak ni amak, nadungngo ken dungdungnguek laeng iti imatang ni inak.

4 Insuronak met, ket kinunana kaniak, Taginayonen ti pusom dagiti sasaok: tungpalem dagiti bilinko, ket agbiagka.

5 Mangala iti sirib, mangalaka iti pannakaawat: dimo liplipatan; dikay met agkedked kadagiti sasao ti ngiwatko.

6 Dimo baybay-an, ket italimengnakanto: ayatem, ket salimetmetannakanto.

7 Ti sirib ti kangrunaan a banag; ngarud makagun-odka iti sirib: ket iti amin a pannakagun-odmo makagun-odka iti pannakaawat.

8 Itan-okmo, ket itan-oknacanto: Iyegnacanto iti dayaw, inton arakupem isuna.

9 Itednanto iti ulom ti arkos ti parabur: maysa a korona ti dayag itednanto kenka.

10 Denggem, O anakko, ket awatem dagiti sasaok; ket adunto dagiti tawen ti panagbiagmo.

11 Insuroka iti wagas ti sirib; Inturongka kadagiti nalinteg a dana.

12 No mapanka, saanto a nailet dagiti addangmo; ket inton agtarayka, saankanto a maitibkol.

13 Iggamam a sipipinget ti pannursuro; saan a palubosan isuna: pagtalinaeden isuna; ta isu ti biagmo.

14 Dikay sumrek iti dana dagiti nadangkes, ket dikay mapan iti dalan dagiti dakes a tattao.

15 Liklikanyo, diyo lumabas, tallikudanyo, ket lumabaskayo.

16 Ta saanda a maturog, malaksid no nakaaramidda iti kinadakes; ket maikkat ti turogda, malaksid no pagtinnagda ti dadduma.

17 Ta manganda iti tinapay ti kinadakes, ken uminumda iti arak ti kinaranggas.

18 Ngem ti dana ti nalinteg ket kas iti agsilsilnag a lawag, nga ad-adda nga agsilnag agingga iti naan-anay nga aldaw.

PROVERBO

19 Ti dalan dagiti nadangkes ket kas iti sipnget: saanda nga ammo no ania ti pakaitibkolanda.

20 Anakko, asikasuem dagiti sasaok; iturongmo ti lapayagmo kadagiti sasaok.

21 Saanda koma nga umadayo kadagiti matam; pagtalinaedem ida iti tengnga ti pusom.

22 Ta biagda dagiti makasarak kadakuada, ken salun-at ti amin a lasagda.

23 Saluadmo ti pusom buyogen ti amin a kinagaget; ta rummuar iti dayta dagiti isyu ti biag.

24 Iyadayom kenka ti natangken a ngiwat, ken dagiti nakillo a bibig iyadayoda kenka.

25 Kumita koma a mismo dagiti matam, ket kumita koma a diretso iti sanguanam.

26 Utobem ti dana dagiti sakam, ket mapatibker ti amin a dalanmo.

27 Dika agsubli iti makannawan wenno iti makannigid: ikkatem ti sakam iti dakes.

KAPITULO 5 1 Anakko, asikasuem ti kinasiribko, ket iruknoymo ti lapayagmo iti pannakaawatko.

2 Tapno maibilangmo ti kinamanakem, ken tapno mataginayon dagiti bibigmo ti pannakaammo.

3 Ta dagiti bibig ti ganggannaet a babai agtinnag a kas iti ukis ti diro, ket nalannas ti ngiwatna ngem iti lana.

4 Ngem napait ti murdongna a kas iti kayo, natadem a kas iti dua ti tademna a kampilan.

5 Bumaba dagiti sakana agingga ken patay; dagiti addangna ti mangtengngel iti impierno.

6 Di la ket ta utobem ti dana ti biag, dagiti dalanna maguyugoyda, tapno saanmo a maammuan ida.

7 Denggennak ngarud ita, dakayo nga annak, ket dikay umadayo kadagiti balikas ti ngiwatko.

8 Ikkatem ti dalanmo nga adayo kenkuana, ket dika umasideg iti ruangan ti balayna.

9 Di la ket ta itedmo ti dayawmo kadagiti sabsabali, ken dagiti tawtawenmo kadagiti naulpit.

10Amangan no mapno dagiti ganggannaet iti kinabaknangmo; ket dagiti panagbannogmo addada iti balay ti ganggannaet; 11 Ket agladladingitca iti maudi, inton maibus ti lasagmo ken ti bagim, .

12 Ket kunaem, Kasano a ginurak ti pannursuro, ken ti pusok inumsina ti pannubngar; 13 Ket diak nagtulnog iti timek dagiti mannursurok, wenno inturong ti lapayagko kadagidiay nangisuro kaniak!

14 Dandani addaak iti amin a kinadakes iti tengnga ti kongregasion ken gimong.

15 Uminumka iti danum manipud iti bukodmo a bubon, ken agay-ayus a danum manipud iti bukodmo a bubon.

16 Dagiti ubbogmo maiwaras koma iti ballasiw-taaw, ken dagiti karayan ti dandanum kadagiti kalsada.

17 Basta kukuam laeng ida, ket saan a ganggannaet kenka.

18 Mabendisionan koma ti ubbogmo: ket agrag-oka iti asawa ti kinaagtutubom.

19 Agbalin koma a kas iti naayat a urbon ken makaay-ayo a urbon; dagiti susona ti mangpennek kenka iti amin a tiempo; ket kanayonka a ma-rawid iti ayatna.

20 Ket apay a sica, anakko, ma-rawid iti ganggannaet a babai, ket arakupem ti barukong ti ganggannaet?

21 Ta dagiti dalan ti tao addada iti imatang ni Jehova, ket utobenna amin nga aramidna.

22 Dagiti bukodna a kinadakes alaendanto a mismo ti nadangkes, ket maiggamanto kadagiti tali dagiti basbasolna.

23 Matayto nga awan ti pannursuro; ket iti kinadakkel ti kinamaagna mayaw-awanto.

KAPITULO 6 1 Anakko, no sika ti sigurado iti gayyemmo, no sinaplitmo ti imam iti ganggannaet, .

2 Nasiluanka kadagiti sasao ti ngiwatmo, natiliwka kadagiti sasao ti ngiwatmo.

3 Aramidem daytoy ita, anakko, ket isalakanmo ti bagim, inton dumtengka iti ima ti gayyemmo; inka, agpakumbabaka, ket siguraduem a gayyemmo.

4 Dimo ited ti turog kadagiti matam, wenno pannaturog kadagiti kalub ti matam.

5 Isalakanmo ti bagim a kas maysa a urbon manipud iti ima ti mangnganup, ken kas maysa a tumatayab manipud iti ima ti agtartaraken iti tumatayab.

6 Mapanka iti anay, sika a natangken; usigem dagiti dalanna, ket agbalinka a masirib: 7 Awan ti mangiwanwan, manangaywan, wenno agturay, .

8 Mangted iti taraonna iti kalgaw, ken urnongenna ti taraonna iti panagani.

9 Kasano kabayag ti pannaturogmo, O natangken? kaanonto a bumangonka iti turogmo?

10 Kaskasdi a bassit a turog, bassit a pannaturog, bassit a panagtimbukel dagiti ima tapno maturog.

11 Kasta met nga umayto ti kinapanglawmo a kas iti maysa nga agdaldaliasat, ken ti kinakirangmo a kas iti maysa nga armado a tao.

12 Ti nadangkes a tao, nadangkes a tao, magna a natangken ti ngiwatna.

13 Agkidem babaen kadagiti matana, agsao babaen kadagiti sakana, isurona babaen kadagiti ramayna; 14 Ti kinaulbod adda iti pusona, agar-aramid iti kinadakes a kankanayon; agmula isuna iti di panagtutunos.

15 Ngarud kellaat nga umay ti didigrana; kellaat a maburak nga awan ti remedio.

16 Dagitoy innem a banbanag guraen ti APO: wen, pito ti makarimon kencuana.

17 Natangsit a panagkita, ulbod a dila, ken im-ima a mangibukbok iti dara nga awan basolna, .

18 Maysa a puso a mangparnuay kadagiti dakes nga imahinasion, dagiti saka a nasiglat nga agtaray nga agturong iti kinadakes, .

19 Maysa nga ulbod a saksi nga agsasao iti kinaulbod, ken ti agmula iti di panagtutunos kadagiti kakabsat.

20 Anakko, tungpalem ti bilin ni amam, ket dimo baybayan ti linteg ni inam.

21 Kanayon nga igalutmo ida iti pusom, ket igalutmo ida iti tengngedmo.

22 Inton mapanka, iturongnaka; inton maturogka, salimetmetannakanto; ket inton makariingka, makisaritanto kenka.

23 Ta ti bilin ket maysa a pagsilawan; ket ti linteg ket nalag-an; ket dagiti pannubngar ti pannursuro isuda ti wagas ti panagbiag: 24 Tapno salaknibannaka manipud iti dakes a babai, manipud iti kinadakes ti dila ti ganggannaet a babai.

PROVERBO

25 Dimo tarigagayan ti kinapintasna iti pusom; saannaka met nga alaen babaen kadagiti kalub ti matana.

26 Ta babaen iti maysa a balangkantis a babai maiyeg ti lalaki iti maysa a pedaso ti tinapay: ket ti mannakikamalala aganupto iti napateg a biag.

27 Mabalin kadi nga alaen ti tao ti apuy iti barukongna, ket saan a mapuoran dagiti kawesna?

28 Mabalin kadi a mapan ti maysa kadagiti napudot a beggang, ket saan a mapuoran dagiti sakana?

29 Isu a ti sumrek iti asawa ti kaarrubana; siasinoman a mangsagid kenkuana saanto nga awan basolna.

30 Saan nga umsien dagiti tattao ti mannanakaw, no agtakaw tapno mapnekna ti kararuana no mabisin; 31 Ngem no masarakan, mamimpito nga isublina; itednanto amin a sanikua ti balayna.

32 Ngem siasinoman a makikamalala iti babai, awanan iti pannakaawat: ti agar-aramid iti dayta dadaelenna ti bukodna a kararua.

33 Makaalato iti sugat ken pannakaibabain; ket saanto a mapunas ti pannakaumsina.

34 Ta ti apal isu ti pungtot ti maysa a tao: gapuna saanna nga asiwan iti aldaw ti panagibales.

35 Saanna nga ibilang ti aniaman a subbot; saanto met nga aginana a mapnek, nupay mangtedka iti adu a sagut.

KAPITULO 7 1 Anakko, salimetmetam dagiti sasaok, ket idatagmo kenka dagiti bilinko.

2 Salimetmetam dagiti bilinko, ket agbiagka; ken ti lintegko a kas iti mansanas ti matam.

3 Igalutmo ida kadagiti ramaymo, isuratmo ida iti lamisaan ti pusom.

4 Ibagam iti sirib, Sika ti kabsatko a babai; ket awagam ti pannakaawat iti kabagiam a babai: 5 Tapno mailisidaka iti ganggannaet a babai, manipud iti ganggannaet a mangparagsak kadagiti sasaona.

6 Ta iti tawa ti balayko kimmitaak iti kabalko, .

7 Ket nakitak iti tengnga dagiti simple, nailasinko iti tengnga dagiti agtutubo, maysa nga agtutubo nga awanan pannakaawat.

8 Lumasat iti kalsada iti asideg ti sulina; ket napan iti dalan nga agturong iti balayna, .

9 Iti sumipnget, iti rabii, iti nangisit ken nasipnget a rabii.

10 Ket, adtoy, sinabat ti maysa a babai a nakakawes iti balangkantis, ken nasikap ti pusona.

11 (Napigsa ken natangken ti ulona, saan nga agtalinaed dagiti sakana iti balayna.

12 Ita isu ket adda iti ruar, ita kadagiti kalsada, ken aglemlemmeng iti tunggal suli.)

13 Iti kasta, tiniliwna, ket inagkanna, ket buyogen ti natangsit a rupa kinunana kencuana.

14 Adda kaniak dagiti daton a pakikappia; ita nga aldaw natungpalko dagiti karik.

15 Gapuna immayak a sumabat kenka, a sipapasnek a mangsapul iti rupam, ket nasarakka.

16 Inarkosak ti pagiddaak kadagiti kalub ti tapi, kadagiti kinitikitan nga aramid, iti napino a lienso ti Egipto.

17 Inbanglok ti pagiddaak iti mirra, aloes, ken cinnamon.

18 Umaykayo, alaentayo ti napno iti ayat agingga iti bigat: liwliwaentayo ti bagbagitayo babaen kadagiti ayat.

19 Ta awan iti pagtaengan ti naimbag a tao, nabayagen a nagdaliasat.

20 Nangitugot iti maysa a supot ti kuarta, ket agawidto iti aldaw a naituding.

21 Babaen ti adu a napintas a panagsasaona pinagtulnogna, babaen ti panangpadayaw dagiti bibigna pinilitna isuna.

22 Dagus a sumurot kenkuana, a kas iti baka a mapan iti pagpartian, wenno kas iti maag iti panangkorehir kadagiti urbon; 23 Agingga a dumteng ti maysa a pana iti dalemna; kas iti tumatayab nga agdardaras nga agturong iti silo, ket dina ammo a maipaay dayta iti biagna.

24 Dumngegkayo ngarud ita kaniak, O dakayo nga annak, ket asikasuenyo dagiti balikas ti ngiwatko.

25 Saan koma nga umadayo ti pusom kadagiti dalanna, saan koma a mayaw-awan kadagiti dalanna.

26 Ta adu a nasugatan ti intapuakna: wen, adu a nabileg a lallaki ti napapatay kenkuana.

27 Ti balayna isu ti dalan nga agturong iti impierno, a bumaba agingga kadagiti siled ni patay.

KAPITULO 8 1 Saan kadi nga agsangsangit ti sirib? ket ti pannakaawat intedna ti timekna?

2 Agtaktakder isuna iti tuktok dagiti nangato a disso, iti dalan kadagiti disso dagiti dalan.

3 Agpukpukkaw kadagiti ruangan, iti pagserkan ti siudad, iti iseserrek kadagiti ruangan.

4 Kadakayo, O tattao, awagak; ket ti timekko ket kadagiti annak ti tao.

5 O dacayo a nakem, maawatanyo ti sirib: ket, dacayo a maag, agbalinkayo a mannakaawat a puso.

6 Denggenyo; ta agsaoakto maipapan kadagiti nagsayaat a banag; ket ti panaglukat dagiti bibigko agbalinto a nalinteg a banbanag.

7 Ta ti ngiwatko agsaoto iti kinapudno; ket ti kinadakes makarimon kadagiti bibigko.

8 Amin dagiti balikas ti ngiwatko addada iti kinalinteg; awan ti aniaman a natangsit wenno kinakillo kadakuada.

9 Nalawag amin dagitoy iti makaawat, ken nalinteg kadagiti makasarak iti pannakaammo.

10 Awatem ti pannursurok, ket saan a pirak; ken pannakaammo imbes a napili a balitok.

11 Ta nasaysayaat ti sirib ngem dagiti rubi; ket amin dagiti banag a mabalin a matarigagayan ket saan a maipada iti dayta.

12 Siak ti sirib agtaengak a buyogen ti kinaannad, ket agbirokak iti pannakaammo kadagiti nainsiriban nga imbension.

13 Ti panagbuteng iti APO isu ti pananggura iti dakes: ti kinatangsit, ken kinatangsit, ken ti dakes a dalan, ken ti natangsit a ngiwat, guraek.

14 Ti balakad kukuak, ken nasayaat a sirib: Siak ti pannakaawat; Adda pigsak.

15 Babaen kaniak agturay dagiti ar-ari, ken dagiti prinsipe ikeddengda ti kinahustisia.

16 Babaen kaniak agturay dagiti prinsipe, ken dagiti natanok, uray dagiti amin nga ukom iti daga.

17 Ay-ayatek dagiti mangay-ayat kaniak; ket dagiti nasapa a mangsapsapul kaniak masarakandakto.

PROVERBO

18 Adda kaniak dagiti kinabaknang ken dayaw; wen, manayon a kinabaknang ken kinalinteg.

19 Nasaysayaat ti bungak ngem balitok, wen, ngem ti napino a balitok; ken ti kitak ngem ti napili a pirak.

20 Iturturongko iti dalan ti kinalinteg, iti tengnga dagiti dalan ti panangukom.

21 Tapno matawidko ti sanikua dagiti mangay-ayat kaniak; ket punnuekto dagiti gamengda.

22 Ti APO tinagikuanak idi rugrugi ti dalanna, sakbay dagiti ar-aramidna idi un-unana.

23 Naipatakderak manipud iti agnanayon, manipud idi punganay, wenno idi ti daga.

24 Idi awan ti kaadalem, naipasngayak; idi awan dagiti ubbog nga aglaplapusanan iti danum.

25 Sakbay a nagnaed dagiti bantay, sakbay a naiyanak dagiti turod.

26 Idi saanna pay nga inaramid ti daga, wenno dagiti talon, wenno ti kangatuan a paset ti tapok ti lubong.

27 Idi insaganana dagiti langit, addaak sadiay: idi inkabilna ti kompas iti rabaw ti kaadalem.

28 Idi pinatakderna dagiti ulep iti ngato: idi pinatibkerna dagiti ubbog ti nauneg.

29 Idi intedna iti baybay ti bilinna, a dagiti dandanum saanda a tungpalen ti bilinna: idi intudingna dagiti pamuon ti daga.

30 Idin addaak kencuana, cas ti maysa a napadakkel kencuana: ket inaldaw a maragsakanak, a kanayon nga agrag-o iti sanguananna; 31 Agrag-o iti lugar a pagnaedan ti dagana; ket dagiti ragsakko addada kadagiti annak ti tao.

32 Ita, dumngegcayo caniac, O dacayo nga annak: ta nagasat dagiti mangsalimetmet iti dalanco.

33 Denggem ti pannursuro, ket agbalinka a masirib, ket saanmo nga agkedked.

34 Nagasat ti tao a dumngeg kaniak, nga inaldaw nga agururay kadagiti ruanganko, nga agur-uray kadagiti poste dagiti ruanganko.

35 Ta siasinoman a makasarak kaniak masarakanna ti biag, ket magun-odnanto ti parabur iti APO. 36 Ngem ti agbasbasol caniac, basolna ti kararuana met laeng: amin dagiti manggurgura caniac ay-ayatenda ti ipapatay.

KAPITULO 9 1 Ti sirib binangonna ti balayna, inkabilna dagiti pito nga adigina.

2 Pinatayna dagiti animalna; inlaokna ti arakna; insaganana metten ti lamisaanna.

3 Imbaonna dagiti babbalasangna: agpukpukkaw kadagiti kangatuan a disso ti siudad, .

4 Siasinoman a nasimbeng, sumrek koma ditoy: no maipapan iti daydiay agkurang iti pannakaawat, kunana kenkuana.

5 Umaykayo, mangankayo iti tinapayko, ken uminumkayo iti arak nga inlaokko.

6 Baybay-am dagiti maag, ket agbiagka; ket mapan iti dalan ti pannakaawat.

7 Ti mangtubngar iti mananglais maibabainna ti bagina: ket ti mangtubngar iti nadangkes a tao mapunasna ti bagina.

8 Dimo tubngaren ti managlais, di la ket ta guraennaka: tubngarem ti masirib a tao, ket ayatennaka.

9 Mangtedka iti pannursuro iti masirib a tao, ket nasirsiribto pay: isuro ti nalinteg a tao, ket umadu ti adalna.

10 Ti panagbuteng iti APO isu ti pangrugian ti sirib: ket ti pannakaammo iti nasantoan isu ti pannakaawat.

11 Ta babaen kaniak umadunto dagiti al-aldawmo, ket mapaadunto dagiti tawen ti panagbiagmo.

12 No masiribca, agbalincanto a masirib maipaay iti bagim: ngem no umsiem, sika laeng ti mangibaklay iti dayta.

13 Ti maag a babai agsasao: nasimsimple, ket awan ti ammona.

14 Ta agtugaw iti ruangan ti balayna, iti tugaw kadagiti nangato a disso ti siudad.

15 Tapno awagan dagiti pasahero a mapan a mismo iti dalanda: 16 Siasinoman a nasimbeng, sumrek koma ditoy: ket no maipapan iti agkurang iti pannakaawat, kunana kenkuana.

17 Nasam-it ti natakaw a danum, ken makaay-ayo ti tinapay a makan iti nalimed.

18 Ngem dina ammo nga adda sadiay dagiti natay; ken nga adda dagiti sangailina iti kaunggan ti impierno.

KAPITULO 10 1 Dagiti proverbio ni Solomon. Ti masirib nga anak pagbalinenna a naragsak ti ama: ngem ti maag nga anak isu ti pakadagsenan ni inana.

2 Awan ti pagimbagan dagiti gameng ti kinadakes: ngem ti kinalinteg isalakanna manipud ken patay.

3 Saanto nga ipalubos ni Jehova a mabisin ti kararua ti nalinteg: ngem ibellengna ti sanikua ti nadangkes.

4 Agbalin a napanglaw a makilanglangen iti nalukneng nga ima: ngem ti ima ti nagaget pabaknangenna.

5 Ti agum-ummong iti kalgaw ket masirib nga anak: ngem ti matmaturog iti panagani ket maysa nga anak a mangibabain.

6 Adda dagiti bendision iti ulo ti nalinteg: ngem ti kinaranggas abbonganna ti ngiwat ti nadangkes.

7 Nabendisionan ti lagip ti nalinteg: ngem marunotto ti nagan ti nadangkes.

8 Dagiti masirib ti pusona umawatdanto kadagiti bilin: ngem ti natangsit a maag matnagto.

9 Daydiay magna a nalinteg magmagna a sipupudno: ngem ti mangballikug kadagiti dalanna maammoanto.

10 Daydiay agkidem iti mata ket mangpataud iti ladingit: ngem ti natangsit a maag matnagto.

11 Ti ngiwat ti nalinteg a tao ket bubon ti biag: ngem ti kinaranggas abbonganna ti ngiwat ti nadangkes.

12 Ti gura tignayenna dagiti riri: ngem ti ayat abbonganna ti amin a basol.

13 Iti bibig daydiay addaan iti pannakaawat masarakan ti sirib: ngem ti sarukod adda iti bukot daydiay awanan pannakaawat.

14 Mangiduldulin dagiti masirib a tattao iti pannakaammo: ngem ti ngiwat dagiti maag asidegen iti pannakadadael.

15 Ti kinabaknang ti nabaknang isu ti napigsa a siudadna: ti pannakadadael dagiti napanglaw isu ti kinapanglawda.

16 Ti panagbannog ti nalinteg agannayas iti biag: ti bunga ti nadangkes nga agturong iti basol.

17 Isu adda iti dalan ti biag a mangsalimetmet iti pannursuro: ngem ti agkedked iti pannubngar agkamali.

18 Ti mangilemmeng iti gura babaen kadagiti ulbod a bibig, ken ti agsasao iti pammadakes, maag.

PROVERBO

19 Iti adu a sasao, saan nga agkurang ti basol: ngem ti manglapped kadagiti bibigna masirib.

20 Ti dila ti nalinteg ket kas iti napili a pirak: ti puso ti nadangkes ket bassit ti pategna.

21 Adu ti taraon dagiti bibig dagiti nalinteg: ngem matay dagiti maag gapu iti kinakurang ti sirib.

22 Ti bendision ni Jehova, pabaknangenna, ket awan ti inayonna a ladingit.

23 Kasla ay-ayam iti maag ti agaramid iti kinadakes: ngem ti tao a mannakaawat addaan iti sirib.

24 Ti panagbuteng iti nadangkes, dumtengto kencuana: ngem ti tarigagay ti nalinteg maipaayto.

25 Kas iti panaglabas ti alipugpog, awanen ti nadangkes: ngem ti nalinteg ket agnanayon a pundasion.

26 Kas iti suka kadagiti ngipen, ken kas iti asuk kadagiti mata, kasta met ti natangken ti ulo kadagiti mangibaon kenkuana.

27 Ti panagbuteng iti APO paatiddogenna dagiti al-aldaw: ngem dagiti tawen ti nadangkes mapaababadanto.

28 Ti namnama dagiti nalinteg agbalinto a rag-o: ngem ti namnama dagiti nadangkes mapukawto.

29 Ti dalan ni Jehova pigsa cadagiti nalinteg: ngem ti pannakadadael addanto cadagiti agar-aramid iti kinadakes.

30 Saanto a maikkat dagiti nalinteg: ngem saanto nga agtaeng ti nadangkes iti daga.

31 Ti ngiwat ti nalinteg mangiruar iti sirib: ngem ti natangsit a dila maputedto.

32 Ammo dagiti bibig dagiti nalinteg no ania ti makaayayo: ngem ti ngiwat ti nadangkes agsasao iti kinaulpit.

KAPITULO 11 1 Ti ulbod a timbangan makarimon ken Jehova: ngem ti nalinteg a timbang isu ti pakaragsakanna.

2 No dumteng ti kinatangsit, umay met ti bain: ngem iti nanumo adda ti sirib.

3 Ti kinatarnaw dagiti nalinteg iturongnanto ida: ngem ti kinakillo dagiti managsalungasing dadaelenna ida.

4 Ti kinabaknang saan a makagunggona iti aldaw ti pungtot: ngem ti kinalinteg isalakanna manipud ken patay.

5 Ti kinalinteg ti naan-anay iturongnanto ti dalanna: ngem ti nadangkes matnagto gapu iti kinadakesna.

6 Ti kinalinteg dagiti nalinteg isalakannanto ida: ngem dagiti managsalungasing matiliwdanto iti kinadakesda.

7 No matay ti nadangkes a tao, mapukawto ti namnamana: ket mapukaw ti namnama dagiti nakillo a tattao.

8 Maispal ti nalinteg manipud iti rigat, ket umay ti nadangkes a kasukatna.

9 Ti managinsisingpet babaen ti ngiwatna dadaelenna ti kaarrubana: ngem babaen iti pannakaammo maisalakanto ti nalinteg.

10 No nasayaat ti mapasamak kadagiti nalinteg, agrag-o ti siudad: ket no madadael dagiti nadangkes, adda panagpukkaw.

11 Babaen ti bendision dagiti nalinteg maitan-ok ti siudad: ngem marebba babaen ti ngiwat ti nadangkes.

12 Ti awanan sirib umsienna ti kaarrubana: ngem ti tao nga addaan pannakaawat agulimek.

13 Ti agsarsarita ipalgakna dagiti palimed: ngem ti napudno nga espiritu ilemmengna ti banag.

14 No sadino nga awan ti balakad, matnag dagiti tattao: ngem iti kinaadu dagiti mamalbalakad adda kinatalged.

15 Daydiay agtaltalinaed iti ganggannaet, masiribto gapu iti dayta: ket ti manggurgura iti sigurado a sigurado.

16 Ti naparabur a babai mataginayonna ti dayaw: ken dagiti nabileg a lallaki pagtalinaedenda ti kinabaknang.

17 Ti manangngaasi a tao aramidenna ti naimbag iti kararuana: ngem ti naulpit riribukenna ti bukodna a lasag.

18 Ti nadangkes agar-aramid iti makaallilaw nga aramid: ngem iti agmula iti kinalinteg, sigurado a gunggona.

19 Kas iti kinalinteg aggargaraw iti biag: kasta met ti mangsurot iti dakes, surotenna dayta agingga iti ipapatayna.

20 Dagidiay natangken ti pusoda makarimon ken Jehova: ngem dagiti nalinteg iti dalanda pakaragsakanna.

21 Nupay agtitinnulong ti ima, saanto a di madusa ti nadangkes: ngem maisalakanto ti bin-i dagiti nalinteg.

22 Kas iti alahas a balitok iti ipus ti baboy, kasta met ti napintas a babai nga awanan panaginsiriban.

23 Naimbag laeng ti tarigagay dagiti nalinteg: ngem ti namnama ti nadangkes isu ti pungtot.

24 Adda daydiay agwaras, ket kaskasdi nga umad-adu; ket adda daydiay manglapped iti ad-adu ngem iti kabaelan, ngem aggargaraw iti kinapanglaw.

25 Ti naparabur a kararua malukmegto: ket ti mangsibug masibuganto met a mismo.

26 Ti manglapped iti mais, ilunodto dagiti tattao: ngem bendision addanto iti ulo daydiay aglaklako iti dayta.

27 Ti sipapasnek a mangsapsapul iti naimbag, makagun-od iti pabor: ngem ti agsapsapul iti kinadakes, umayto kenkuana.

28 Ti agtalek iti kinabaknangna matnagto: ngem ti nalinteg rumang-ayto a kas sanga.

29 Ti mangriribuk iti bukodna a balay tawidennanto ti angin: ket ti maag agbalinto nga adipen ti masirib ti pusona.

30 Ti bunga ti nalinteg ket kayo ti biag; ket ti mangabak kadagiti kararua masirib.

31 Adtoy, masupapakanto dagiti nalinteg iti daga: ad-adda nga amang dagiti nadangkes ken managbasol.

KAPITULO 12 1 Siasinoman nga agayat iti pannursuro ayatenna ti pannakaammo: ngem ti manggurgura iti pannubngar ket narungsot.

2 Ti naimbag a tao magun-odna ti parabur iti APO: ngem ti tao a nadangkes ti panggepna kondenarennanto.

3 Ti tao saanto a mapabileg babaen ti kinadakes: ngem ti ramut ti nalinteg saanto a maguyugoy.

4 Ti naimbag a babai ket maysa a korona iti asawana: ngem daydiay mangpabain ket kas iti panagrunot kadagiti tulangna.

5 Umiso ti pampanunot dagiti nalinteg: ngem dagiti pammagbaga dagiti nadangkes ket panangallilaw.

6 Dagiti sasao dagiti nadangkes masapul nga agur-uray iti dara: ngem ti ngiwat dagiti nalinteg isalakannanto ida.

7 Naparmek dagiti nadangkes, ket saanda: ngem ti balay dagiti nalinteg agtakderto.

8 Makomendaranto ti tao maibatay iti kinasiribna: ngem ti nakillo ti pusona maumsito.

9 Daydiay maumsi, ken addaan iti adipen, nasaysayaat ngem daydiay mangpadayaw iti bagina, ken awanan iti tinapay.

10 Ti nalinteg a tao ibilangna ti biag ti animalna: ngem naulpit dagiti nadungngo nga asi dagiti nadangkes.

PROVERBO

11 Ti agtaltalon iti dagana mapnekto iti tinapay: ngem ti sumurot kadagiti awan mamaayna awan serserbina.

12 Ti nadangkes tarigagayanna ti iket dagiti dakes a tattao: ngem ti ramut ti nalinteg agbunga.

13 Ti nadangkes masiluan iti salungasing dagiti bibigna: ngem ti nalinteg rummuarto iti rigat.

14 Ti tao mapnekto iti naimbag babaen ti bunga ti ngiwatna: ket ti subad dagiti ima ti tao maitedto kencuana.

15 Ti dalan ti maag nalinteg iti imatangna: ngem ti dumngeg iti pammagbaga masirib.

16 Ti pungtot ti maag ket madama a maammoan: ngem ti masirib a tao abbonganna ti bain.

17 Ti agsasao iti kinapudno ipakitana ti kinalinteg: ngem ti ulbod a saksi ti panangallilaw.

18 Adda daydiay agsasao a kas iti panangtubtubngar ti kampilan: ngem ti dila ti masirib isu ti salun-at.

19 Ti bibig ti kinapudno maipasdekto iti agnanayon: ngem ti ulbod a dila ket apagbiit laeng.

20 Ti panangallilaw adda iti puso dagiti agpampanunot iti dakes: ngem kadagiti mammagbaga iti talna adda rag-o.

21 Awan ti dakes a mapasamak iti nalinteg: ngem mapnonto iti kinadakes ti nadangkes.

22 Dagiti ulbod a bibig ket makarimon ken Jehova: ngem dagidiay makilanglangen iti pudno isuda ti pakaragsakanna.

23 Ti masirib a tao ilemmengna ti pannakaammo: ngem ti puso dagiti maag iwaragawagna ti kinamaag.

24 Ti ima ti nagaget ti mangawit iti turay: ngem ti nasadut mabayadanto iti buis.

25 Ti kinadagsen iti puso ti tao pagkurbaenna: ngem ti naimbag a sao pagrag-oenna.

26 Natantan-ok ti nalinteg ngem ti kaarrubana: ngem ti dalan ti nadangkes allukoyenna ida.

27 Ti nasadut a tao saanna nga intuno ti innalana iti panaganup: ngem ti sanikua ti nagaget a tao ket napateg.

28 Iti dalan ti kinalinteg adda ti biag; ket iti dalanna awan ti ipapatay.

KAPITULO 13 1 Ti masirib nga anak denggenna ti pannursuro ni amana: ngem ti mananglais dina denggen ti panangtubngar.

2 Ti tao manganto iti naimbag babaen iti bunga ti ngiwatna: ngem ti kararua dagiti managsalungasing manganto iti kinaranggas.

3 Ti mangsalsalimetmet iti ngiwatna salimetmetanna ti biagna: ngem ti manglukat kadagiti bibigna madadaelto.

4 Ti kararua ti natangken ti ulo agtarigagay, ket awan ti adda kenkuana: ngem ti kararua ti nagaget malukmegto.

5 Ti nalinteg a tao guraenna ti panagulbod: ngem ti nadangkes a tao makarimon, ket umay a maibabain.

6 Ti kinalinteg salimetmetanna ti nalinteg iti dalan: ngem ti kinadakes parmekenna ti managbasol.

7 Adda daydiay mangpabaknang iti bagina, ngem awan ti aniamanna: adda daydiay mangpapanglaw iti bagina, ngem dakkel ti kinabaknangna.

8 Ti subbot ti biag ti tao isu ti kinabaknangna: ngem ti napanglaw dina denggen ti panangtubngar.

9 Agrag-o ti silaw dagiti nalinteg: ngem maiddepto ti pagsilawan dagiti nadangkes.

10 Babaen laeng iti kinatangsit umay ti panagsusupiat: ngem iti nasayaat ti pannakabalakadna adda ti sirib.

11 Ti kinabaknang a nagun-od babaen ti kinaubbaw bumassitto: ngem ti agum-ummong babaen ti panagbannog umaduto.

12 Ti namnama a naitantan agsakit ti puso: ngem inton dumteng ti tarigagay, maysa dayta a kayo ti biag.

13 Siasinoman a mangumsi iti sao madadaelto: ngem ti agbuteng iti bilin masupapakanto.

14 Ti linteg ti masirib ket maysa nga ubbog ti biag, tapno umadayo kadagiti silo ni patay.

15 Ti naimbag a pannakaawat mangted iti parabur: ngem ti dalan dagiti managsalungasing narigat.

16 Tunggal masirib a tao makilanglangen iti pannakaammo: ngem ti maag ibukbokna ti kinamaagna.

17 Ti nadangkes a mensahero matnag iti kinadakes: ngem ti napudno nga embahador isu ti salun-at.

18 Ti kinapanglaw ken pannakaibabain addanto iti daydiay agkedked iti pannursuro: ngem ti mangipateg iti pannubngar mapadayawanto.

19 Ti tarigagay a matungpal nasam-it iti kararua: ngem makarimon kadagiti maag ti umadayo iti dakes.

20 Ti makipagna kadagiti masirib a tattao masiribto: ngem ti kadua dagiti maag madadaelto.

21 Ti kinadakes surotenna dagiti managbasol: ngem iti nalinteg masupapakanto ti naimbag.

22 Ti naimbag a tao mangibati iti tawid cadagiti annac dagiti annacna: ket ti kinabaknang ti managbasol maidulin maipaay iti nalinteg.

23 Adu ti taraon iti panagtalon dagiti napanglaw: ngem adda ti madadael gapu iti kinakurang ti panangukom.

24 Ti mangisalakan iti sarukodna guraenna ti anakna: ngem ti agayat kencuana dusaenna isuna iti sagpaminsan.

25 Ti nalinteg mangan a mangpennek iti kararuana: ngem ti tian ti nadangkes agkurangto.

KAPITULO 14 1 Tunggal masirib a babai ket mangbangon iti balayna: ngem ti maag rebbekenna daytoy babaen kadagiti imimana.

2 Ti magna iti kinalintegna agbuteng iti APO: ngem ti nakillo kadagiti dalanna umsienna isuna.

3 Iti ngiwat ti maag adda sarukod ti kinatangsit: ngem dagiti bibig dagiti masirib saluadanto ida.

4 No sadino nga awan ti baka, nadalus ti urbon: ngem ti adu nga irarang-ay ket gapu iti pigsa ti baka.

5 Ti napudno a saksi saanto nga agulbod: ngem ti ulbod a saksi agsao iti kinaulbod.

6 Ti managlais sapulenna ti sirib, ket saanna a masarakan: ngem ti pannakaammo nalaka iti daydiay makaawat.

7 Mapanka manipud iti sanguanan ti maag a tao, no saanmo a madlaw dagiti bibig ti pannakaammo kenkuana.

8 Ti sirib ti masirib isu ti panangtarus iti dalanna: ngem ti kinamaag dagiti maag ket panangallilaw.

9 Uyaw-uyawen dagiti maag ti basol: ngem kadagiti nalinteg adda parabur.

10 Ti puso ammona ti bukodna a kinapait; ket ti ganggannaet saanna a makibiang iti ragsakna.

11 Ti balay dagiti nadangkes marebbanto: ngem ti tabernakulo dagiti nalinteg rumang-ayto.

12 Adda dalan a kasla nalinteg iti tao, ngem ti panungpalanna ket dagiti dalan ni patay.

PROVERBO

13 Uray iti panagkatawa agladingit ti puso; ket ti panungpalan dayta a ragsak ket kinadagsen.

14 Ti nasukir iti puso mapnonto kadagiti bukodna a dalanna: ket ti naimbag a tao mapnekto iti bagina.

15 Mamati ti nasimbeng iti tunggal sao: ngem ti masirib a tao kitkitaenna a naimbag ti ipapanawna.

16 Ti masirib a tao agbuteng, ket umadayo iti dakes: ngem ti maag agpungtot ken agtalek.

17 Ti mabiit a makapungtot agaramid iti kinamaag: ket ti tao a nadangkes ti panggepna magurgura.

18 Dagiti nasimbeng tawidenda ti kinamaag: ngem dagiti masirib nakoronaanda iti pannakaammo.

19 Agruknoy ti dakes iti sangoanan ti naimbag; ken dagiti nadangkes kadagiti ruangan dagiti nalinteg.

20 Ti napanglaw kagurana uray ti kaarrubana: ngem ti nabaknang adu ti gagayyemna.

21 Ti manglais iti kaarrubana agbasol: ngem ti mangasi iti napanglaw, naragsak isuna.

22 Saanda kadi nga agbiddut nga agpanggep iti dakes? ngem ti asi ken kinapudno addanto kadagiti agar-aramid iti naimbag.

23 Iti amin a panagbannog adda pagimbagan: ngem ti panagsasao dagiti bibig agannayas laeng iti kinapanglaw.

24 Ti korona dagiti masirib isu ti kinabaknangda: ngem ti kinamaag dagiti maag kinamaag.

25 Ti pudno a saksi isalakanna dagiti kararua: ngem ti manangallilaw a saksi agsao iti kinaulbod.

26 Iti panagbuteng ken Jehova adda nabileg a panagtalek: ket dagiti annakna maaddaandanto iti lugar a pagkamangan.

27 Ti panagbuteng iti APO maysa nga ubbog ti biag, tapno umadayo kadagiti silo ni patay.

28 Iti kinaadu dagiti tattao adda ti dayaw ti ari: ngem iti kinakurang dagiti tattao adda ti pannakadadael ti prinsipe.

29 Daydiay nabannayat nga agpungtot ket dakkel ti pannakaawatna: ngem ti nadarasudos nga espiritu itan-okna ti kinamaag.

30 Ti nasalun-at a puso isu ti biag ti lasag: ngem apal ti panagrunot dagiti tultulang.

31 Ti mangirurumen iti napanglaw, umsienna ti Nangaramid kenkuana: ngem ti mangpadayaw kenkuana kaasianna ti napanglaw.

32 Ti nadangkes maitalaw iti kinadakesna: ngem ti nalinteg addaan namnama iti ipapatayna.

33 Ti sirib adda iti puso daydiay addaan iti pannakaawat: ngem ti adda iti tengnga dagiti maag maipakaammo.

34 Ti kinalinteg itan-okna ti maysa a nasion: ngem ti basol maysa a pakaumsian ti siasinoman nga ili.

35 Ti pabor ti ari maipaay iti masirib nga adipen: ngem ti pungtotna maibusor iti daydiay mangibabain.

KAPITULO 15 1 Ti nalamuyot a sungbat ibaw-ingna ti pungtot: ngem dagiti naladingit a sasao tignayenna ti pungtot.

2 Ti dila dagiti masirib usarenna a siuumiso ti pannakaammo: ngem ti ngiwat dagiti maag ibukbokna ti kinamaag.

3 Dagiti mata ni Jehova addada iti tunggal lugar, a makitkitada ti dakes ken ti naimbag.

4 Ti nasalun-at a dila ket maysa a kayo ti biag: ngem ti kinakillo iti dayta ket mangburak iti espiritu.

5 Ti maag umsienna ti pannursuro ni amana: ngem ti mangipangag iti pannubngar masirib.

6 Iti balay dagiti nalinteg adda adu a gameng: ngem iti matgedan dagiti nadangkes adda riribuk.

7 Dagiti bibig dagiti masirib iwarasda ti pannakaammo: ngem ti puso ti maag saanna nga aramiden dayta.

8 Ti daton ti nadangkes ket makarimon ken Jehova: ngem ti kararag ti nalinteg isu ti pakaragsakanna.

9 Ti dalan ti nadangkes makarimon ken Jehova: ngem ayatenna daydiay mangsurot iti kinalinteg.

10 Nakaro ti panangkorehir iti daydiay mangbaybay-a iti dalan: ket ti manggurgura iti pannubngar matayto.

11 Ti impierno ken pannakadadael addada iti sangoanan ni Yahweh: anian nga ad-adda a ti puspuso dagiti annac ti tao?

12 Ti managlais saanna nga ayaten ti mangtubngar kencuana: ken saanto a mapan iti masirib.

13 Ti naragsak a puso mangaramid iti naragsak a rupa: ngem gapu iti ladingit ti puso madadael ti espiritu.

14 Ti puso ti addaan pannakaawat sapulenna ti pannakaammo: ngem ti ngiwat dagiti maag agtaraon iti kinamaag.

15 Dakes ti amin nga al-aldaw dagiti marigatan: ngem ti naragsak ti pusona addaan iti kankanayon a piesta.

16 Nasaysayaat ti bassit iti panagbuteng iti APO ngem ti dakkel a gameng ken riribuk gapu iti dayta.

17 Nasaysayaat ti pangrabii a ruot iti ayan ti ayat, ngem ti nataktak a baka ken gura gapu iti dayta.

18 Ti narungsot a tao tignayenna ti riri: ngem daydiay nabannayat nga agpungtot pakalmaenna ti riri.

19 Ti dalan ti nasadut a tao casla alad dagiti siit: ngem ti dalan ti nalinteg nalawag.

20 Ti masirib nga anak paragsakenna ti ama: ngem ti maag umsienna ti inana.

21 Ti kinamaag ket rag-o iti daydiay awanan iti sirib: ngem ti tao nga addaan pannakaawat magna a nalinteg.

22 No awan ti balakad, maupay dagiti panggep: ngem iti kinaadu dagiti mamalbalakad natibkerda.

23 Ti tao addaan rag-o gapu iti sungbat ti ngiwatna: ken ti sao a naisao iti umno a tiempo, anian a naimbag dayta!

24 Ti wagas ti panagbiag adda iti ngato ti masirib, tapno pumanaw iti impierno iti baba.

25 Dadaelento ni Jehova ti balay dagiti natangsit: ngem ipasdeknanto ti beddeng ti balo.

26 Dagiti pampanunot dagiti nadangkes makarimon ken Jehova: ngem dagiti sasao dagiti nasin-aw ket makaay-ayo a sasao.

27 Ti naagum iti gunggona riribukenna ti bukodna a balay; ngem ti manggurgura kadagiti sagut agbiagto.

28 Ti puso ti nalinteg agadal tapno sumungbat: ngem ti ngiwat ti nadangkes ibukbokna dagiti dakes a banbanag.

29 Adayo ni Jehova iti nadangkes: ngem denggenna ti kararag dagiti nalinteg.

30 Ti lawag dagiti mata pagrag-oenna ti puso: ket ti naimbag a damag palukmegenna dagiti tulang.

31 Ti lapayag a dumngeg iti pannubngar ti biag agtalinaed kadagiti masirib.

32 Ti agkedked iti pannursuro umsienna ti bukodna a kararua: ngem ti dumngeg iti pannubngar makagun-od iti pannakaawat.

33 Ti panagbuteng ken Jehova isu ti pannursuro ti sirib; ket sakbay ti dayaw ket ti kinapakumbaba.

PROVERBO

KAPITULO 16 1 Dagiti panagsagana ti puso iti tao, ken ti sungbat ti dila, naggapu ken Jehova.

2 Nadalus dagiti amin a wagas ti tao iti bukodna a mata; ngem ti APO timbangenna dagiti espiritu.

3 Italekmo iti APO dagiti aramidmo, ket mabilbilegto dagiti pampanunotmo.

4 Ni Jehova inaramidna amin a banbanag maipaay iti bagina: wen, uray ti nadangkes maipaay iti aldaw ti kinadakes.

5 Tunggal maysa a natangsit ti pusona makarimon ken Jehova: nupay agtitinnulong ti ima, saanto a di madusa.

6 Babaen iti asi ken kinapudno madalusan ti kinadakes: ket babaen iti panagbuteng ken Jehova umadayo dagiti tattao iti dakes.

7 No makaay-ayo ti maysa a tao iti APO, pagkappianaanna uray dagiti kabusorna.

8 Nasaysayaat ti bassit nga addaan iti kinalinteg ngem ti dakkel a kita nga awanan kalintegan.

9 Ti puso ti tao panunotenna ti dalanna: ngem ti APO iturongna dagiti addangna.

10 Ti nadiosan a sentensia adda kadagiti bibig ti ari: ti ngiwatna saanna a salungasing iti panangukom.

11 Ti nalinteg a timbang ken timbang ket kukua ni Jehova: amin a timbang ti bag ket aramidna.

12 Makarimon kadagiti ari ti agaramid iti kinadakes: ta ti trono naipasdek babaen ti kinalinteg.

13 Dagiti nalinteg a bibig ti pakaragsakan dagiti ari; ket ayayatenda ti agsasao nga umiso.

14 Ti pungtot ti ari kasla mensahero ni patay: ngem ti masirib pakalmaennanto dayta.

15 Iti lawag ti langa ti ari adda biag; ket ti paborna kasla ulep ti naud-udi a tudo.

16 Anian a nasaysayaat ti pananggun-od iti sirib ngem iti balitok! ken tapno makagun-od iti pannakaawat imbes a mapili ngem ti pirak!

17 Ti dalan ti nalinteg ket umadayo iti dakes: ti mangsalsalimetmet iti dalanna saluadanna ti kararuana.

18 Ti kinatangsit umun-una ngem ti pannakadadael, ken ti natangsit nga espiritu sakbay ti pannakatnag.

19 Nasaysayaat ti agbalin a napakumbaba nga espiritu kadagiti nanumo ngem ti panangbingay iti samsam kadagiti natangsit.

20 Ti mangasikaso iti maysa a banag a nainsiriban makasarakto iti naimbag: ket siasinoman nga agtalek ken Jehova, naragsak isuna.

21 Ti masirib ti pusona maawaganto a nainsiriban: ket ti kinasam-it dagiti bibig paaduenna ti panagsursuro.

22 Ti pannakaawat ket ubbog ti biag iti addaan iti dayta: ngem ti pannursuro dagiti maag ket kinamaag.

23 Ti puso ti masirib isurona ti ngiwatna, ket inayonna ti panagsursuro kadagiti bibigna.

24 Dagiti makaay-ayo a sasao ket kas iti ukis ti diro, nasam-it iti kararua, ken salun-at kadagiti tulang.

25 Adda dalan a kasla nalinteg iti tao, ngem ti panungpalanna ket dagiti dalan ni patay.

26 Ti agtartrabaho agtrabaho para iti bagina; ta ti ngiwatna tarigagayanna dayta kenkuana.

27 Ti saan a nadiosan a tao agkali iti dakes: ket iti bibigna adda kas iti sumsumged nga apuy.

28 Ti natangsit a tao agmula iti riri: ket ti agsasaibbek pagsisinaenna dagiti kangrunaan a gagayyem.

29 Ti naranggas a tao allukoyenna ti kaarrubana, ket iturongna iti dalan a saan a nasayaat.

30 Ikidemna dagiti matana tapno agpanunot kadagiti naulpit a bambanag: Iyakarna dagiti bibigna itungpalna ti kinadakes.

31 Ti nalabaga nga ulo ket maysa a korona ti dayag, no masarakan iti dalan ti kinalinteg.

32 Daydiay nabannayat nga agpungtot nasaysayaat ngem ti mannakabalin; ken ti mangiturturay iti espirituna ngem ti mangagaw iti maysa a siudad.

33 Ti panagbibinnunot maipuruak iti luppo; ngem ti isuamin a pannacaisaganana ket nagtaud ken Jehova.

KAPITULO 17 1 Nasaysayaat ti namaga a sangkap, ken kinaulimek iti dayta, ngem ti balay a napno kadagiti daton a buyogen ti riri.

2 Ti masirib nga adipen agturayto iti maysa nga anak a mangibabain, ket maaddaanto iti paset ti tawid kadagiti kakabsat.

3 Ti banga a pagpinta ket maipaay iti pirak, ken ti urno maipaay iti balitok: ngem ti APO subokenna dagiti puso.

4 Ti nadangkes a managaramid ipangagna dagiti ulbod a bibig; ket ti ulbod ipangagna ti lapayag iti natangsit a dila.

5 Siasinoman a manglais iti napanglaw, umsienna ti Nangaramid kenkuana: ket ti agrag-o kadagiti didigra saanto a di madusa.

6 Dagiti annak dagiti ubbing isuda ti korona dagiti lallakay; ket ti dayag dagiti annak isuda dagiti ammada.

7 Ti natan-ok a panagsao saan nga agbalin a maag: uray pay dagiti ulbod a bibig agbalin a prinsipe.

8 Ti sagut ket kas iti napateg a bato iti imatang ti addaan iti dayta: sadinoman ti pagturonganna, rumang-ay dayta.

9 Ti mangabbong iti salungasing sapulenna ti ayat; ngem ti mangulit-ulit iti maysa a banag pagsisinaenna dagiti mismo a gagayyem.

10 Ti pannubngar ad-adda a sumrek iti masirib a tao ngem ti sangagasut a pannakasaplit iti maag.

11 Ti nadangkes a tao sapulenna laeng ti panagrebelde: gapuna ti naulpit a mensahero maibaonto a maibusor kenkuana.

12 Ti oso a natakawan kadagiti urbonna ket makasabat koma iti lalaki, imbes a ti maag iti kinamaagna.

13 Siasinoman a mangsupapak iti dakes iti naimbag, saanto a pumanaw ti dakes iti balayna.

14 Ti pangrugian ti panagsusupiat ket cas no ti maysa mangiparuar iti danum: ngarud baybay-anyo ti panagsusupiat, sakbay a makibiang.

15 Daydiay mangipalinteg iti nadangkes, ken daydiay mangkondenar iti nalinteg, agpadada a makarimon ken Jehova.

16 Apay nga adda gatad iti ima ti maag tapno magun-odna ti sirib, ta awan ti pusona iti dayta?

17 Agayat ti gayyem iti amin a tiempo, ket mayanak ti kabsat gapu iti rigat.

18 Ti tao nga awanan pannakaawat, agkabil kadagiti ima, ket agbalin a sigurado iti imatang ti gayyemna.

19 Ay-ayatenna ti salungasing nga agayat iti riri: ket ti mangitan-ok iti ruanganna sapsapulenna ti pannakadadael.

PROVERBO

20 Ti addaan iti natangken a puso awan ti masarakanna a naimbag: ket ti addaan iti nakillo a dila matnag iti kinadakes.

21 Ti mangipasngay iti maag aramidenna dayta iti ladingitna: ket ti ama ti maag awan ragsakna.

22 Ti naragsak a puso agaramid iti naimbag a kas iti agas: ngem ti naburak nga espiritu mamaga kadagiti tulang.

23 Ti nadangkes a tao mangala iti sagut manipud iti barukong tapno baliwanna dagiti dalan ti panangukom.

24 Ti sirib adda iti sanguanan ti addaan iti pannakaawat; ngem dagiti mata ti maag addada kadagiti ungto ti daga.

25 Ti maag nga anak ket maysa a ladingit ken amana, ken pait iti nangipasngay kenkuana.

26 Saan met a nasayaat ti panangdusa iti nalinteg, wenno panangkabil kadagiti prinsipe gapu iti kinapatas.

27 Ti addaan pannakaammo ispalenna dagiti sasaona: ket ti tao a mannakaawat ket addaan iti natan-ok nga espiritu.

28 Uray ti maag, no agulimek, maibilang a masirib: ket ti mangirikep kadagiti bibigna maibilang a tao a mannakaawat.

KAPITULO 18 1 Babaen ti tarigagay ti tao, a naisina iti bagina, sapulenna ken makibiang iti amin a sirib.

2 Ti maag saan a maragsakan iti pannakaawat, no di ket tapno matakuatan ti pusona ti bagina.

3 No umay ti nadangkes, umay met ti panangumsi, ken buyogen ti pannakaibabain ti pannakaumsi.

4 Dagiti sasao ti ngiwat ti tao ket kasla nauneg a dandanum, ken ti ubbog ti sirib a kas iti agay-ayus a waig.

5 Saan a nasayaat nga awaten ti kinatao ti nadangkes, no ibaba ti nalinteg iti panangukom.

6 Dagiti bibig ti maag sumrekda iti panagsusupiat, ket ti ngiwatna umaw-awag iti pannakasaplit.

7 Ti ngiwat ti maag isu ti pannakadadaelna, ken dagiti bibigna isuda ti silo ti kararuana.

8 Dagiti sasao ti agsarsarita ket kasla sugat, ket bumabada agingga iti makin-uneg a paset ti tian.

9 Daydiay nabannog iti trabahona ket kabsat iti dakkel a manangdadael.

10 Ti nagan ni Jehova maysa a natibker a torre: ti nalinteg agtaray iti dayta, ket natalged.

11 Ti kinabaknang ti nabaknang isu ti nabileg a siudadna, ken kasla nangato a pader iti bukodna a kinatangsit.

12 Sakbay ti pannakadadael natangsit ti puso ti tao, ket sakbay ti dayaw ti kinapakumbaba.

13 Ti sumungbat iti maysa a banag sakbay a mangngegna, kinamaag ken nakababain kenkuana.

14 Ti espiritu ti tao taginayonennanto ti kinakapuyna; ngem ti nasugatan nga espiritu siasino ti makaibtur?

15 Ti puso ti nainsiriban makagun-od iti pannakaammo; ket ti lapayag ti masirib sapsapulenna ti pannakaammo.

16 Ti sagut ti maysa a tao mangted iti lugar para kencuana, ket iyegna iti sanguanan dagiti naindaklan a tattao.

17 Daydiay immuna iti bukodna a panggep ket kasla nalinteg; ngem umay ti kaarrubana ket sukimatenna.

18 Ti panagbibinnunot pasardengenna ti panagsusupiat, ket agsisina iti nagbaetan dagiti mannakabalin.

19 Narigrigat a maabak ti kabsat a nasalungasing ngem iti nabileg a siudad: ket ti panagsusupiatda ket kas kadagiti balunet ti kastilio.

20 Ti tian ti tao mapnekto iti bunga ti ngiwatna; ket iti panagadu dagiti bibigna mapnonto.

21 Ti ipapatay ken biag addada iti pannakabalin ti dila: ket dagiti agayat iti dayta kanendanto ti bungana.

22 Siasinoman a makasarak iti asawa a babai makasarak iti naimbag a banag, ket magun-odna ti parabur iti APO. 23 Ti napanglaw agus-usar iti panagtulag; ngem dagiti nabaknang sumungbatda iti naulpit.

24 Ti tao nga addaan gagayyem masapul nga ipakitana ti bagina a mannakigayyem: ket adda gayyem a nasingsinged ngem iti kabsat.

KAPITULO 19 1 Nasaysayaat ti napanglaw a magna iti kinatarnawna, ngem ti nakillo kadagiti bibigna, ken maag.

2 Kasta met, nga awan ti pannakaammo ti kararua, saan a nasayaat; ket ti agdardaras babaen kadagiti sakana agbasol.

3 Ti kinamaag ti tao ballikugenna ti dalanna: ket ti pusona agpungtot iti APO. 4 Ti kinabaknang makaaramid iti adu a gagayyem; ngem ti napanglaw maisina iti kaarrubana.

5 Ti ulbod a saksi saanto a di madusa, ket ti agsasao iti kinaulbod saanto a makalibas.

6 Adunto ti dumawat iti pabor iti prinsipe: ket tunggal tao gayyemna ti mangted iti sagut.

7 Kagurada isuna amin dagiti kakabsat ti napanglaw: anian nga ad-adda nga umadayo kenkuana dagiti gagayyemna? surotenna ida babaen kadagiti sasao, kaskasdi a kurangda kenkuana.

8 Ti makagun-od iti sirib ayatenna ti bukodna a kararua: ti mangsalimetmet iti pannakaawat makasarakto iti naimbag.

9 Ti ulbod a saksi saanto a di madusa, ket ti agsasao iti kinaulbod mapukawto.

10 Ti rag-o saan a makaay-ayo iti maysa a maag; basbassit nga amang ti maysa nga adipen nga addaan iti turay kadagiti prinsipe.

11 Ti kinamanakem ti tao itantanna ti pungtotna; ket dayagna ti lumasat iti maysa a salungasing.

12 Ti pungtot ti ari ket kas iti panagngaretnget ti leon; ngem ti paborna kasla linnaaw iti ruot.

13 Ti maag nga anak a lalaki isu ti didigra ni amana: ket ti panagsusupiat ti asawa a babai ket agtultuloy a panagtinnag.

14 Ti balay ken kinabaknang isuda ti tawid dagiti amma: ket ti masirib nga asawa a babai agtaud ken Jehova.

15 Ti kinasadut ipuruakna iti nauneg a turog; ket ti awan serserbina a kararua agsagaba iti bisin.

16 Ti mangtungpal iti bilin salimetmetanna ti bukodna a kararua; ngem ti mangumsi kadagiti dalanna matayto.

17 Daydiay maasian iti napanglaw, agpautang ken Jehova; ket ti intedna bayadannanto manen.

18 Dusaem ti anakmo bayat nga adda namnama, ket saanmo koma nga ispalen ti kararuam iti panagsangitna.

19 Ti tao a nakaro ti pungtotna agsagaba iti dusa: ta no isalakanmo isuna, masapul nga aramidem manen dayta.

20 Denggem ti balakad, ket umawatka iti pannursuro, tapno agbalinka a masirib iti maudi a panungpalanmo.

21 Adu dagiti gandat iti puso ti tao; nupay kasta ti pammagbaga ni Yahweh, nga agtakderto.

22 Ti tarigagay ti tao isu ti kinamanangngaasina: ket ti napanglaw a tao nasaysayaat ngem ti ulbod.

PROVERBO

23 Ti panagbuteng ken Jehova agannayas iti biag: ket ti addaan iti dayta agtalinaedto a mapnek; saanto a sarungkaran iti kinadakes.

24 Ti nasadut a tao ilemmengna ti imana iti barukongna, ket saanna nga iyeg manen iti ngiwatna.

25 Kabilem ti mananglais, ket agannadto ti nakem: ket tubngarem ti addaan pannakaawat, ket maawatannanto ti pannakaammo.

26 Ti mangsayang ken amana, ken mangpapanaw iti inana, ket maysa nga anak a mangibabain, ken mangyeg iti pannakaumsi.

27 Isardengmo, anakko, a dumngeg iti pannursuro a mamaglibas kadagiti balikas ti pannakaammo.

28 Ti saan a nadiosan a saksi umsienna ti panangukom: ket ti ngiwat ti nadangkes alun-onenna ti kinadakes.

29 Naisagana dagiti panangukom maipaay kadagiti mananglais, ken dagiti garit maipaay iti bukot dagiti maag.

KAPITULO 20 1 Ti arak ket manang-uyaw, ti naingel nga inumen agpungtot: ket ti siasinoman a maallilaw gapu iti dayta saan a masirib.

2 Ti panagbuteng iti ari ket kas iti panagngaretnget ti leon: siasinoman a mangrurod kenkuana agbasol iti bukodna a kararua.

3 Nadayaw ti maysa a tao nga agsardeng iti riri: ngem tunggal maag makibiangto.

4 Saan nga agarado ti natangken gapu iti lamiis; ngarud agpalimosto iti panagani, ket awan ti aniaman.

5 Ti pammagbaga iti puso ti tao ket kas iti nauneg a danum; ngem ti tao a mannakaawat ti mangguyod iti dayta.

6 Kaaduan a tattao iwaragawagdanto ti tunggal maysa ti bukodna a kinaimbag: ngem ti napudno a tao siasino ti makasarak?

7 Ti nalinteg a tao magna iti kinatarnawna: dagiti annakna nabendisionanda iti sumaruno kenkuana.

8 Ti ari nga agtugtugaw iti trono ti panangukom, iwarasna amin a kinadakes babaen kadagiti matana.

9 Siasino ti makaibaga, Nadalus ti pusok, Nadalusak manipud iti basolko?

10 Nadumaduma a timbang, ken nadumaduma a rukod, agpada dagitoy a makarimon ken Jehova.

11 Uray ti ubing ket maammoan babaen kadagiti araramidna, no nadalus ti aramidna, ken no umiso dayta.

12 Ti makangngeg a lapayag, ken ti makakita a mata, inaramid ni Yahweh a dua.

13 Dika ayat ti maturog, amangan no dumtengka iti kinapanglaw; luktam dagiti matam, ket mapnekka iti tinapay.

14 Awan, awan serserbina, kuna ti gumatang: ngem inton awanen iti dalanna, agpasindayag.

15 Adda balitok, ken adu a rubi: ngem dagiti bibig ti pannakaammo ket napateg nga alahas.

16 Alaenyo ti pagan-anayna a ganggannaet: ket alaenyo ti kawesna a maipaay iti ganggannaet a babai.

17 Ti tinapay ti panangallilaw nasam-it iti tao; ngem kalpasanna mapnonto ti ngiwatna iti graba.

18 Tunggal panggep maipasdek babaen ti balakad: ket buyogen ti naimbag a balakad makigubatkayo.

19 Ti agdaldaliasat a kas maysa nga agsarsarita ipalgakna dagiti palimed: gapuna dikay makibiang iti daydiay mangay-ayo kadagiti bibigna.

20 Siasinoman a mangilunod ken amana wenno inana, maiddepto ti pagsilawanna iti nalidem a sipnget.

21 Ti tawid mabalin a sidadarasudos a magun-od iti rugi; ngem saanto a mabendisionan ti panungpalanna.

22 Dika ibaga, Supapak ti dakes; ngem urayem ken Jehova, ket isalakannakanto.

23 Nadumaduma a dagsen makarimon ken Jehova; ket saan a nasayaat ti ulbod a balanse.

24 Ti panagturong ti tao nagtaud ken Jehova; kasano ngarud a maawatan ti tao ti bukodna a wagas?

25 Silo dayta iti tao a mangalun-on iti nasantoan, ken kalpasan ti panagkarina nga agsaludsod.

26 Ti masirib nga ari iwarasna dagiti nadangkes, ket iyegna ti pilid iti rabawda.

27 Ti espiritu ti tao isu ti kandela ni Jehova, a mangsuksukimat iti amin a makin-uneg a paset ti tian.

28 Ti asi ken kinapudno salimetmetanda ti ari: ket ti tronona maitandudo babaen ti asi.

29 Ti dayag dagiti agtutubo a lallaki isu ti pigsada: ken ti kinapintas dagiti lallakay isu ti ubanan nga ulo.

30 Ti kinaasul ti sugat dalusanna ti dakes: kasta met dagiti garit dagiti makin-uneg a paset ti tian.

KAPITULO 21 1 Ti puso ti ari adda iti ima ni Yahweh, a kas kadagiti karayan ti danum: iturongna iti sadinoman a kayatna.

2 Tunggal dalan ti tao nalinteg cadagiti matana: ngem ti APO utobenna dagiti puspuso.

3 Ti panangaramid iti kinahustisia ken panangukom ket adadda a makaay-ayo iti APO ngem ti daton.

4 Ti nangato a panagkita, ken ti natangsit a puso, ken ti panagarado dagiti nadangkes, isu ti basol.

5 Ti pampanunot dagiti nagaget ket agannayas laeng iti kinaruay; ngem ti tunggal maysa nga agdardaras laeng a mangtarigagay.

6 Ti pananggun-od kadagiti gameng babaen ti ulbod a dila ket maysa a kinaubbaw a maiwarwaras kadagiti agsapsapul iti ipapatay.

7 Ti panagtakaw dagiti nadangkes dadaelennanto ida; gapu ta agkedkedda nga agaramid iti panangukom.

8 Ti wagas ti tao natangsit ken ganggannaet: ngem no maipapan iti nadalus, nalinteg ti aramidna.

9 Nasaysayaat ti agnaed iti maysa a suli ti tuktok ti balay, ngem ti makilanglangen iti maysa a babai nga agsusupiat iti nalawa a balay.

10 Ti kararua ti nadangkes tarigagayanna ti dakes: ti kaarrubana saan a makasarak iti pabor kadagiti matana.

11 No madusa ti mananglais, masirib ti nakem: ket no ti masirib ket masursuruan, umawat iti pannakaammo.

12 Nainsiriban nga usigen ti nalinteg a tao ti balay dagiti nadangkes: ngem ti Dios parmekenna dagiti nadangkes gapu iti kinadakesda.

13 Siasinoman a manglapped kadagiti lapayagna iti ikkis ti napanglaw, isu met ti agpukkaw a mismo, ngem saanto a mangngeg.

14 Ti sagut iti nalimed pakalmaenna ti pungtot: ken ti gunggona iti barukong ti napigsa a pungtot.

PROVERBO

15 Naragsak dagiti nalinteg nga agaramid iti panangukom: ngem ti pannakadadael addanto kadagiti agar-aramid iti kinadakes.

16 Ti tao nga umadayo iti dalan ti pannakaawat agtalinaedto iti gimong dagiti natay.

17 Ti agayat iti ragragsak agbalinto a napanglaw: ti agayat iti arak ken lana saanto a bumaknang.

18 Ti nadangkes agbalinto a subbot para kadagiti nalinteg, ken ti managsalungasing maipaay kadagiti nalinteg.

19 Nasaysayaat ti agnaed iti let-ang, ngem iti makisuppiat ken makapungtot a babai.

20 Adda kinabaknang a matarigagayan ken lana iti pagnaedan dagiti masirib; ngem ti maag a tao busbosenna dayta.

21 Ti sumurot iti kinalinteg ken asi, masarakanna ti biag, kinalinteg, ken dayaw.

22 Ti masirib a tao rukodenna ti siudad dagiti mannakabalin, ket ibabana ti pigsa ti panagtalekna.

23 Siasinoman a mangsaluad iti ngiwatna ken ti dilana salaknibanna ti kararuana manipud kadagiti riribuk.

24 Natangsit ken natangsit a mananglais ti naganna, a makilanglangen iti natangsit a pungtot.

25 Ti tarigagay ti nabannog papatayenna isuna; ta agkedked nga agtrabaho dagiti imana.

26 Umaw-agum a siuulpit iti intero nga aldaw: ngem ti nalinteg mangted ket saanna nga ispalen.

27 Ti daton ti nadangkes ket makarimon: anian nga adadda pay, no iyegna dayta buyogen ti nadangkes a panunot?

28 Mapukawto ti maysa nga ulbod a saksi: ngem ti tao a dumngeg agsao a kankanayon.

29 Ti nadangkes a tao tumangkenna ti rupana: ngem no maipapan iti nalinteg, iturongna ti dalanna.

30 Awan ti sirib wenno pannakaawat wenno pammagbaga a maibusor ken Jehova.

31 Ti kabalio naisagana a maibusor iti aldaw ti gubat: ngem ti kinatalged agtaud ken Jehova.

KAPITULO 22 1 Ti naimbag a nagan ket nasaysayaat a mapili ngem ti dakkel a kinabaknang, ken naayat a pabor imbes a pirak ken balitok.

2 Agtataripnong dagiti nabaknang ken napanglaw: ni Jehova ti nangaramid kadakuada amin.

3 Ti masirib a tao makitana ti dakes, ket aglemmeng iti bagina: ngem dagiti nasimbeng lumabasda, ket madusada.

4 Gapu iti kinapakumbaba ken panagbuteng iti APO adda dagiti kinabaknang, dayaw, ken biag.

5 Dagiti siit ken silo addada iti dalan ti natangsit: ti mangsalsalimetmet iti kararuana adayonto kadakuada.

6 Sanayem ti ubing iti dalan a rebbeng a papananna: ket inton lakayen, saannanto a pumanaw iti dayta.

7 Ti nabaknang ti mangituray kadagiti napanglaw, ket ti umutang ket adipen ti agpapautang.

8 Ti agmula iti kinadakes agapitto iti kinaubbaw: ket ti sarukod ti pungtotna agpukawto.

9 Siasinoman nga addaan iti naparabur a mata mabendisionanto; ta itedna ti tinapayna kadagiti napanglaw.

10 Ibelleng ti mananglais, ket rummuarto ti panagsusupiat; wen, agsardengto ti riri ken pannakaumsi.

11 Ti agayat iti kinadalus ti pusona, gapu iti parabur dagiti bibigna, ti ari agbalinto a gayyemna.

12 Dagiti mata ni Jehova salimetmetanda ti pannakaammo, ket ibabaenna dagiti sasao ti managsalungasing.

13 Kuna ti natangken a tao, Adda leon iti ruar, mapapatayakto kadagiti kalsada.

14 Ti ngiwat dagiti ganggannaet a babbai ket nauneg nga abut: ti makarimon ken Jehova matnagto iti dayta.

15 Naisinggalut ti kinamaag iti puso ti ubing; ngem ti sarukod ti panangkorehir iyadayonanto kenkuana.

16 Ti mangirurumen iti napanglaw tapno mapaadu ti kinabaknangna, ken ti mangted kadagiti nabaknang, sigurado nga agkurangto.

17 Agruknoyka iti lapayagmo, ket denggem dagiti balikas dagiti masirib, ket iyaplikarmo ti pusom iti pannakaammok.

18 Ta makaay-ayo a banag no pagtalinaedem ida iti unegmo; maibagaydanto iti bibigmo.

19 Tapno ti panagtalecmo adda ken Jehova, impakaammoc kenca ita nga aldaw, kenca.

20 Saan kadi nga insuratko kenka dagiti naindaklan a banbanag iti pammagbaga ken pannakaammo.

21 Tapno maipakaammok kenka ti kinapudno dagiti balikas ti kinapudno; tapno masungbatam dagiti balikas ti kinapudno kadagiti mangibaon kenka?

22 Diyo takkawan ti napanglaw, agsipud ta napanglaw: ken dikay irurumen ti naparigat iti ruangan.

23 Ta ni Jehova idarumnanto ti kasoda, ket samsamenna ti kararua dagidiay nangsamsam kadakuada.

24 Dikay makigayyem iti makapungtot a tao; ket iti maysa a narungsot a tao saankanto a mapan: 25 Di la ket ta masursurom dagiti dalanna, ket makaala iti silo iti kararuam.

26 Saanka nga agbalin a maysa kadagidiay mangsapsaplit iti ima, wenno kadagidiay mangikabil iti utang.

27 No awan ti bayadmo, apay nga ikkatenna ti pagiddaam iti sirokmo?

28 Dimo ikkaten ti nagkauna a pagilasinan, nga impasdek dagidi ammam.

29 Makitam kadi ti maysa a tao a nagaget iti trabahona? agtakderto iti sangoanan dagiti ari; saanto nga agtakder iti sangoanan dagiti naulpit a tattao.

KAPITULO 23 1 No agtugawka a makipangan iti maysa nga agturay, usigem a naimbag no ania ti adda iti sanguanam.

2 Ket ikabilmo ti kutsilio iti karabukobmo, no maysaka a tao a naited iti ganas a mangan.

3 Dikay tarigagayan dagiti nasam-it a taraonna: ta makaallilawda a taraon.

4 Saan nga agtrabaho tapno bumaknang: agsardengka iti bukodmo a sirib.

5 Iparabawmo kadi dagiti matam iti awan? ta dagiti kinabaknang sigurado nga aramidenda ti bagbagida a payak; agtayabda a kasla agila nga agturong iti langit.

6 Saanmo a kanen ti tinapay ti addaan iti dakes a mata, ken dimo tarigagayan dagiti nasam-it a taraonna.

7 Ta kas iti panagpanunotna iti pusona, kasta met isuna: Mangan ken uminum, kunana kenka; ngem ti pusona awan kenca.

8 Ti sangkabassit a kinnanmo isbomonto, ket mapukawmo dagiti nasam-it a sasaom.

9 Dika agsao iti lapayag ti maag: ta umsiennanto ti kinasirib dagiti sasaom.

PROVERBO

10 Diyo ikkaten ti daan a pagilasinan; ket saankayo a sumrek kadagiti talon dagiti ulila.

11 Ta mannakabalin ti mangsubbot kadakuada; idarumnanto kenka ti kasoda.

12 Iyaplikarmo ti pusom iti pannursuro, ken dagiti lapayagmo kadagiti balikas ti pannakaammo.

13 Dimo isardeng ti panangkorehir iti ubing: ta no kabilem iti sarukod, saan a matay.

14 Kabilemto iti sarukod, ket isalakanmo ti kararuana manipud iti impierno.

15 Anakko, no masirib ti pusom, agrag-o ti pusok, uray ti pusok.

16 Wen, agrag-oto dagiti rendak, no agsao dagiti bibigmo kadagiti umiso a banag.

17 Dimo koma apal ti pusom dagiti managbasol: ngem agbutengka ken Jehova iti intero nga aldaw.

18 Ta sigurado nga adda panungpalan; ket saanto a maputed ti namnamam.

19 Denggem, anakko, ket agbalinka a masirib, ket iturongmo ti pusom iti dalan.

20 Dika makiraman kadagiti agim-inum iti arak; kadagiti nariribuk a mangan iti lasag: 21 Ta ti mammartek ken ti nabussog dumtengto iti kinapanglaw: ket ti panagturog kawesanna ti maysa a tao kadagiti lupot.

22 Denggem ni amam a nangipasngay kenka, ket saanmo nga umsien ni inam inton lakayen.

23 Gatangem ti kinapudno, ket saanmo nga ilako; kasta met ti sirib, ken pannursuro, ken pannakaawat.

24 Ti ama dagiti nalinteg agrag-onto unay: ket ti mangipasngay iti masirib nga anak agrag-onto kenkuana.

25 Agrag-onto ni amam ken ni inam, ket agrag-oto ti nangipasngay kenka.

26 Anakko, itedmo kaniak ti pusom, ket dagiti matam paliiwenda koma dagiti dalanko.

27 Ta ti balangkantis ket nauneg a kanal; ket ti ganggannaet a babai ket akikid nga abut.

28 Isut’ agur-uray met a kas iti maysa a biktima, ket paaduenna dagiti managsalungasing kadagiti tattao.

29 Siasino ti addaan iti asi? siasino ti addaan iti ladingit? siasino ti addaan panagsusupiat? siasino ti addaan iti panagsasao? siasino ti addaan sugat nga awan ti gapuna? siasino ti addaan iti panagpulaw dagiti mata?

30 Dagidiay mabayag iti panaginum iti arak; dagidiay mapan agsapul iti naglaok nga arak.

31 Dimo kitaen ti arak no nalabaga, no mangted iti marisna iti kopa, no aggunay a nalinteg.

32 Iti kamaudianan, agkagat a kas iti uleg, ken agsagat a kas iti ngipen.

33 Makitanto dagiti matam dagiti ganggannaet a babbai, ket ti pusom agsasaodanto kadagiti nakillo a banbanag.

34 Wen, agbalinka a kas iti daydiay agidda iti tengnga ti baybay, wenno kas iti nakaidda iti tuktok ti palo.

35 Nakabildak, kunaemto, ket saanak a nagsakit; kinabkabildak, ket diak narikna: kaano nga agriingak?

Sapulekto manen dayta.

KAPITULO 24 1 Saanka nga apal kadagiti dakes a tattao, wenno tarigagayan ti makikadua kadakuada.

2 Ta adalen ti pusoda ti pannakadadael, ket dagiti bibigda agsasao iti kinadakes.

3 Babaen iti sirib mabangon ti maysa a balay; ket babaen ti pannakaawat naipasdek dayta: 4 Ket babaen iti pannakaammo mapnonto dagiti siled iti amin a napateg ken makaay-ayo a kinabaknang.

5 Napigsa ti masirib a tao; wen, ti tao nga addaan pannakaammo paaduenna ti pigsa.

6 Ta babaen iti nainsiriban a pammagbaga aramidemto ti gubatmo: ket iti kinaadu dagiti mamalbalakad adda talged.

7 Nangato unay ti sirib para iti maag: saanna a luktan ti ngiwatna iti ruangan.

8 Ti agpanunot nga agaramid iti dakes, maawaganto iti nadangkes a tao.

9 Ti panangpanunot iti kinamaag ket basol: ket ti managlais makarimon kadagiti tattao.

10 No mabannogka iti aldaw ti rigat, bassit ti pigsam.

11 No baybay-am nga isalakan dagiti maguyod ken patay, ken dagidiay sisasagana a mapapatay; 12 No ibagam, Adtoy, saanmi nga ammo; saan kadi nga usigen ti mangut-utob iti puso? ket ti mangsalsalimetmet iti kararuam, dina aya ammo dayta? ket saanna aya a subad iti tunggal maysa a mayannurot kadagiti aramidna?

13 Anakko, kanem ti diro, agsipud ta nasayaat dayta; ken ti ukis ti diro, a nasam-it iti panagramanmo.

14 Kasta met ti pannacaammo iti kinasirib iti kararuam: inton masarakam, addanto gunggona, ket saanto a maputed ti namnamam.

15 Dika aguray, O nadangkes a tao, maibusor iti pagnaedan dagiti nalinteg; dikay samsam ti paginanaanna: 16 Ta ti nalinteg a tao matnag iti mamimpito, ket bumangon: ngem ti nadangkes matnagto iti kinadakes.

17 Dika agrag-o no matnag ti kabusormo, ken saan koma nga agragsak ti pusom no maitibkol.

18 Di la ket ta makita ni Jehova, ket saan a makaay-ayo kenkuana, ket tallikudanna ti pungtotna.

19 Dika agdanag gapu iti nadangkes a tattao, ken dika apal kadagiti nadangkes; 20 Ta awanto ti gunggona iti dakes a tao; maiddepto ti kandela dagiti nadangkes.

21 Anacko, agbutengca iti APO ken iti ari: ket dica makibiang cadagiti naited nga agbalbaliw.

22 Ta kellaat a tumaud ti didigrada; ket siasino ti makaammo iti pannakadadaelda a dua?

23 Kukua met dagiti masirib dagitoy a banbanag. Saan a nasayaat ti maaddaan iti panagraem kadagiti persona iti panangukom.

24 Ti agkuna iti nadangkes, Nalintegka; ilunodto dagiti tattao, kaguranto dagiti nasion; 25 Ngem dagiti mangtubngar kenkuana maragsakandanto, ket dumtengto kadakuada ti naimbag a bendision.

26 Tunggal tao agepanna dagiti bibigna a mangted iti umiso a sungbat.

27 Isaganam ti aramidmo iti ruar, ket aramidem a maibagay iti bagim iti talon; ket kalpasanna, bangonem ti balaymo.

28 Dika agbalin a saksi maibusor iti kaarrubam nga awan ti rason; ket saanmo nga allilawen babaen kadagiti bibigmo.

29 Dimo ibaga, Aramidekto kenkuana a kas iti inaramidna kaniak.

30 Napanak iti talon dagiti nasdut, ken iti kaubasan ti tao nga awanan pannakaawat;

PROVERBO

31 Ket, adtoy, nagtubo amin daytoy kadagiti siit, ket naabbungotan dagiti net iti rupana, ket naburak ti bato a paderna.

32 Kalpasanna, nakitak, ket imbilangko a naimbag: Kinitak, ket inawatko ti pannursuro.

33 Kaskasdi a bassit a turog, bassit a pannaturog, bassit a panagtimbukel dagiti ima tapno maturog.

34 Kasta met nga umayto ti kinapanglawmo a kas iti maysa nga agdaldaliasat; ken ti kinakirangmo kas maysa nga armado a tao.

KAPITULO 25 1 Dagitoy ket proverbio met ni Solomon, a tinulad dagiti lallaki ni Ezekias nga ari ti Juda.

2 Dayag ti Dios ti panangilemmeng iti maysa a banag: ngem ti dayaw dagiti ari isu ti panangsukimat iti maysa a banag.

3 Ti langit para iti kangato, ken ti daga para iti kaadalem, ken ti puso dagiti ari saan a mausig.

4 Ikkatenyo ti rugit iti pirak, ket rummuarto ti basehas a maipaay iti napimpino.

5 Ikkatenyo ti nadangkes iti sangoanan ti ari, ket ti tronona maipasdekto iti kinalinteg.

6 Dika ited ti bagim iti sangoanan ti ari, ket dika agtakder iti lugar dagiti naindaklan a tattao.

7 Ta nasaysayaat no maibaga kenka, Sumang-atka ditoy; ngem tapno maipababaka iti sangoanan ti prinsipe a nakita dagiti matam.

8 Dika agdardaras a makiranget, di la ket ta saanmo nga ammo no ania ti aramidem iti panungpalanna, inton ibabainnaka ti kaarrubam.

9 Pagdedebateam ti kasom iti kaarrubam a mismo; ket matakuatan ti saan a sekreto iti sabali: 10 Di la ket ta ti dumdumngeg ibabainnaka, ket saan nga umadayo ti kinadakesmo.

11 Ti sao a maitutop ti pannakaisaona ket kas kadagiti mansanas a balitok kadagiti ladawan ti pirak.

12 Kas iti aritos a balitok, ken arkos a napino a balitok, kasta met ti masirib a manangtubngar iti natulnog a lapayag.

13 Kas iti lamiis ti niebe iti tiempo ti panagani, kasta met ti napudno a mensahero kadagiti mangibaon kenkuana: ta bang-aranna ti kararua dagiti appona.

14 Ti mangipagpannakkel iti ulbod a sagut ket kasla ulep ken angin nga awan tudo.

15 Babaen iti napaut a panaganus maguyugoy ti maysa a prinsipe, ket ti nalamuyot a dila burakenna ti tulang.

16 Nasarakam kadi ti diro? manganka iti adu nga umdas para kenka, di la ket ta mapnekka iti dayta, ket isbom.

17 Ibaw-ingmo ti sakam iti balay ti kaarrubam; di la ket ta mabannog kenca, ket iti casta guraennaca.

18 Ti tao a mangsaksi iti ulbod maibusor iti kaarrubana ket maysa a maul, ken kampilan, ken natadem a pana.

19 Ti panagtalek iti maysa a di matalek a tao iti tiempo ti rigat ket kas iti naburak a ngipen, ken maysa a saka a rimmuar iti kasukat.

20 Kas iti mangikkat iti kawes iti nalamiis a paniempo, ken kas iti suka iti rabaw ti nitro, kasta met ti agkanta kadagiti kanta iti nadagsen a puso.

21 No mabisin ti kabusormo, ikkam iti tinapay a kanenna; ket no mawaw, ikkan isuna iti danum nga inumen.

22 Ta mangbuntonkanto kadagiti beggang nga apuy iti ulona, ket gunggonaannakanto ni Jehova.

23 Ti angin ti amianan papanawenna ti tudo: casta met ti makapungtot a rupa ti natangken a dila.

24 Nasaysayaat ti agnaed iti suli ti tuktok ti balay, ngem ti makilanglangen iti babai a makiriri ken iti nalawa a balay.

25 Kas iti nalamiis a danum iti mawaw a kararua, kasta met ti naimbag a damag manipud iti adayo a pagilian.

26 Ti nalinteg a tao a matnag iti sanguanan ti nadangkes ket kas iti nariribuk nga ubbog, ken nadadael nga ubbog.

27 Saan a nasayaat ti mangan iti adu a diro: isu a ti panangsukimat dagiti tattao iti bukodda a dayag ket saan a dayag.

28 Ti awan panangiturayna iti bukodna nga espiritu ket umasping iti siudad a nadadael ken awanan pader.

KAPITULO 26 1 Kas iti niebe no kalgaw, ken kas iti tudo iti panagani, kasta met a ti dayaw saan a maitutop iti maysa a maag.

2 Kas iti tumatayab babaen ti panagallaalla, kas iti alun-on babaen ti panagtayab, kasta met a saan nga umay ti lunod nga awanan gapu.

3 Maysa a saplit maipaay iti kabalio, maysa a pangtengngel iti asno, ken maysa a sarukod para iti likud ti maag.

4 Dimo sungbatan ti maag a maitunos iti kinamaag, amangan no agbalinka met a kas kenkuana.

5 Sungbatanyo ti maag a maitunos iti kinamaag, amangan no masirib iti kinatangsitna.

6 Ti mangipatulod iti mensahe babaen ti ima ti maag, putdenna dagiti saka, ket uminum iti makadadael.

7 Saan nga agpapada dagiti saka ti pilay: kasta met ti pangngarig iti ngiwat dagiti maag.

8 Kas iti daydiay mangigalut iti bato iti sarukod, kasta met ti mangted iti dayaw iti maag.

9 Kas iti siit a sumang-at iti ima ti mammartek, kasta met ti pangngarig iti ngiwat dagiti maag.

10 Ti naindaklan a Dios a nangbukel iti amin a banag, gunggonaanna ti maag, ken gunggonaanna dagiti managsalungasing.

11 Kas iti panagsubli ti aso iti isbona, kasta met nga agsubli ti maag iti kinamaagna.

12 Makitam kadi ti maysa a tao a masirib iti bukodna a kinatangsit? ad-adu ti namnama ti maag ngem kenkuana.

13 Kuna ti nasadut, Adda leon iti dalan; adda leon kadagiti kalsada.

14 Kas iti panagturong ti ruangan kadagiti bisagrana, kasta met ti nasadut iti pagiddaanna.

15 Ti nasadut ilemmengna ti imana iti barukongna; ladingitna ti panangisublina iti ngiwatna.

16 Nainsiriban ti natangken ti ulona ngem iti pito a lallaki a makaipaay iti rason.

17 Ti lumabas, ken makibiang iti riri a saan a kukuana, umasping iti maysa a mangtengngel kadagiti lapayagna ti aso.

18 Kas iti nauyong a tao a mangipugso iti apuy, pana, ken patay.

19 Isu aya ti tao a mangallilaw iti kaarrubana ket kunana, Saanak kadi nga agay-ayam?

20 No awan ti kayo, maiddep ti apuy: iti kasta no sadino nga awan ti agsarsarita, agsardeng ti panagsusupiat.

PROVERBO

21 Kas kadagiti beggang iti sumsumged a beggang, ken ti kayo iti apuy; kasta met ti maysa a managsusupiat a tao a mangsindi iti riri.

22 Dagiti sasao ti maysa nga agsarsarita ket kasla sugat, ket bumabada agingga iti makin-uneg a paset ti tian.

23 Dagiti sumsumged a bibig ken ti nadangkes a puso ket kas iti pirgis ti damili a naabbungotan iti pirak a rugit.

24 Daydiay manggurgura agpammarang kadagiti bibigna, ket mangiduldulin iti panangallilaw iti unegna; 25 No nasayaat ti panagsaona, dikay mamati kenkuana, ta adda pito a makarimon a banag iti pusona.

26 No ti gurana ket naabbungotan iti panangallilaw, ti kinadakesna maipakitanto iti sanguanan ti intero a kongregasion.

27 Siasinoman nga agkali iti abut matnagto iti dayta: ket ti manglukot iti bato, agsublinto kencuana.

28 Ti ulbod a dila guraenna dagidiay maparparigat gapu iti dayta; ket ti makaay-ayo a ngiwat mangdadael.

KAPITULO 27 1 Dimo ipagpannakkel ti bagim iti bigat; ta dimo ammo no ania ti mabalin nga iyeg ti maysa nga aldaw.

2 Idaydayawnaka koma ti sabali, ket saan a ti bukodmo a ngiwat; maysa a ganggannaet, ket saan a dagiti bukodmo a bibig.

3 Nadagsen ti bato, ket nadagsen ti darat; ngem nadagdagsen ti pungtot ti maag ngem kadakuada a dua.

4 Naulpit ti pungtot, ken nakaro ti pungtot; ngem siasino ti makabael nga agtakder iti sangoanan ti apal?

5 Nasaysayaat ti silulukat a panangtubngar ngem ti nalimed nga ayat.

6 Napudno dagiti sugat ti maysa a gayyem; ngem makaallilaw dagiti agek ti kabusor.

7 Ti naan-anay a kararua karurodna ti ubbog ti diro; ngem iti mabisin a kararua nasam-it ti tunggal napait a banag.

8 Kas iti tumatayab nga aggargaraw manipud iti umokna, kasta met ti tao nga aggargaraw manipud iti lugarna.

9 Ti sapsapo ken bangbanglo pagrag-oenda ti puso: kasta met ti kinasam-it ti gayyem ti tao babaen ti naimpusuan a balakad.

10 Ti bukodmo a gayyem, ken ti gayyem ni amam, dimo baybay-an; wenno sumrek iti balay ti kabsatmo iti aldaw ti didigra: ta nasaysayaat ti kaarruba nga asideg ngem ti kabsat nga adayo.

11 Anakko, masiribka, ket paragsakem ti pusok, tapno masungbatak ti mangumsi kaniak.

12 Ti masirib a tao makitana a nasaksakbay ti kinadakes, ket aglemmeng iti bagina; ngem dagiti simple lumabasda, ket madusada.

13 Alaenyo ti kawesna a pammatalged iti ganggannaet, ket alaenyo ti kawesna para iti ganggannaet a babai.

14 Ti mangbendision iti gayyemna iti napigsa a timek, a bumangon iti nasapa iti bigat, maibilangto a lunod kenkuana.

15 Agpada ti agtultuloy a panagtinnag iti matutudo unay nga aldaw ken ti manariri a babai.

16 Siasinoman a mangilemmeng kenkuana, ilemmengna ti angin, ken ti sapsapo ti makannawan nga imana, a mangbukbok iti bagina.

17 Ti landok patademna ti landok; kasta met a patademen ti tao ti rupa ti gayyemna.

18 Siasinoman a mangaywan iti kayo a higos kanennanto ti bungana: iti kasta ti agur-uray iti apona mapadayawanto.

19 Kas iti danum sumungbat ti rupa iti rupa, kasta met ti puso ti tao iti tao.

20 Saan a pulos a napno ti impierno ken pannakadadael; isu a saan a pulos a mapnek dagiti mata ti tao.

21 Kas iti banga a pagpinta iti pirak, ken ti urno maipaay iti balitok; kasta met ti tao a maidaydayaw kenkuana.

22 Uray no rebbengmo nga ibukbok ti maysa a maag iti maysa a maag iti tengnga ti trigo babaen ti sarukod, kaskasdi a saanto a pumanaw kenkuana ti kinamaagna.

23 Sigagemka a mangammo iti kasasaad dagiti arbanmo, ket kitaem a naimbag dagiti baka.

24 Ta ti kinabaknang saan nga agnanayon: ket agtalinaed kadi ti korona iti tunggal kaputotan?

25 Agparang ti garami, ket agparang ti nalamuyot a ruot, ket naurnong dagiti ruot iti kabambantayan.

26 Dagiti kordero ket maipaay iti pagan-anaymo, ken dagiti kalding isuda ti gatad ti talon.

27 Ket masapul nga addaanca iti gatas ti kalding nga umdas a maipaay iti taraonmo, maipaay iti taraon ti sangakabbalayanmo, ken iti taraon dagiti babbalasangmo.

KAPITULO 28 1 Agtalaw dagiti nadangkes no awan ti mangkamkamat: ngem natured dagiti nalinteg a kas iti leon.

2 Ta ti salungasing ti maysa a daga adu dagiti prinsipena: ngem babaen iti maysa a tao nga addaan pannakaawat ken pannakaammo mapaatiddog ti kasasaadna.

3 Ti napanglaw a tao a mangirurumen iti napanglaw ket mayarig iti aglaplapusanan a tudo nga awan ti ibatina a taraon.

4 Dagiti mangbaybay-a iti Linteg idaydayawda dagiti nadangkes, ngem dagiti mangtungpal iti Linteg makisuppiat kadakuada.

5 Dagiti dakes a tattao saanda a maawatan ti panangukom: ngem dagiti agsapsapul iti APO maawatanda amin a banbanag.

6 Nasaysayaat ti napanglaw a magna iti kinalintegna, ngem ti nakillo kadagiti dalanna, nupay nabaknang.

7 Siasinoman a mangsalimetmet iti Linteg ket masirib nga anak: ngem ti kadua dagiti nariribuk a tattao ibabainna ni amana.

8 Siasinoman babaen iti panagutang ken di nainkalintegan a gunggona paaduenna ti sanikuana, urnongennanto dayta maipaay iti asinoman kadagiti napanglaw.

9 Ti mangtallikud iti lapayagna manipud iti panagdengngeg iti Linteg, uray ti kararagna ket makarimonto.

10 Siasinoman a mangyaw-awan iti nalinteg iti dakes a dalan, matnagto ti bagina iti bukodna nga abut: ngem dagiti nalinteg addaanto iti naimbag a banbanag.

11 Masirib ti nabaknang a tao iti bukodna a kinatangsit; ngem ti napanglaw nga addaan pannakaawat sukimatenna isuna.

12 No agrag-o dagiti nalinteg a tattao, adda dakkel a dayag: ngem no bumangon ti nadangkes, nailemmeng ti tao.

13 Ti mangabbong kadagiti basbasolna saanto a rumang-ay: ngem siasinoman a mangipudno ken mangbaybay-a kadagitoy maasianto.

PROVERBO

14 Naragsak ti tao a kanayon nga agbuteng: ngem ti mangpatangken iti pusona matnagto iti kinadakes.

15 Kas iti agngarngaretnget a leon, ken oso nga aggargaraw; kasta met ti nadangkes nga agturay kadagiti napanglaw a tattao.

16 Ti prinsipe nga agkurang iti pannakaawat ket dakkel met a manangirurumen: ngem ti manggurgura iti kinaagum atiddogto ti panagbiagna.

17 Ti tao nga agaramid iti kinaranggas iti dara ti siasinoman a tao agtalawto iti abut; awan koma ti tao a manglapped kenkuana.

18 Siasinoman a magna a nalinteg maisalakanto: ngem ti nakillo kadagiti dalanna matnagto a mamimpinsan.

19 Ti agtaltalon iti dagana addanto adu a tinapay: ngem ti mangsurot kadagiti awan mamaayna, umdas ti kinapanglawna.

20 Ti napudno a tao aglaplapusananto kadagiti bendision: ngem ti agdardaras a bumaknang saanto nga awan basolna.

21 Ti panangraem kadagiti tattao saan a nasayaat: ta iti maysa a pedaso ti tinapay dayta ti tao agsalungasingto.

22 Ti agdardaras a bumaknang addaan iti dakes a mata, ket saanna nga ikabilangan a dumtengto kenkuana ti kinapanglaw.

23 Ti mangtubngar iti maysa a tao kalpasanna ad-adda a makasarak iti parabur ngem daydiay manglais iti dila.

24 Siasinoman a mangtakaw iti amana wenno ni inana, ket kunaenna, Saan a salungasing dayta; isu met laeng ti kadua ti manangdadael.

25 Daydiay natangsit ti pusona tignayenna ti riri: ngem ti agtalek ken Jehova malukmegto.

26 Ti agtalek iti bukodna a puso ket maag: ngem siasinoman a magna a nainsiriban, maisalakanto.

27 Ti mangted iti napanglaw saanto nga agkurang: ngem ti mangilemmeng kadagiti matana adunto ti lunodna.

28 No bumangon dagiti nadangkes, aglemmeng dagiti tattao: ngem no madadaelda, umadu dagiti nalinteg.

KAPITULO 29 1 Isu, a masansan a matubngar a mangpatangken iti tengngedna, kellaat a madadaelto, ket dayta nga awan ti remedio.

2 No agturay dagiti nalinteg, agrag-o dagiti tattao: ngem no agturay ti nadangkes, agladladingit dagiti tattao.

3 Siasinoman nga agayat iti sirib agrag-o iti amana: ngem ti makilanglangen kadagiti balangkantis busbosenna ti sanikuana.

4 Ti ari babaen ti panangukom, pabilgenna ti daga: ngem ti umawat kadagiti sagut, rebbaenna daytoy.

5 Ti tao a mangparagsak iti kaarrubana, mangiwaras iti iket a maipaay kadagiti sakana.

6 Iti salungasing ti dakes a tao adda silo: ngem ti nalinteg agkanta ken agrag-o.

7 Ti nalinteg usigenna ti gapuanan dagiti napanglaw: ngem ti nadangkes saanna nga ibilang dayta.

8 Dagiti managlais iyegda ti maysa a siudad iti silo: ngem dagiti masirib ibaw-ingda ti pungtot.

9 No ti masirib a tao makisuppiat iti maag a tao, agpungtot man wenno agkatawa, awan ti panaginana.

10 Dagiti mawaw iti dara guraenda ti nalinteg: ngem ti nalinteg sapulenda ti kararuana.

11 Ti maag ibagana ti amin a panunotna: ngem ti masirib salimetmetanna dayta agingga iti kalpasanna.

12 No dumngeg ti agturay iti kinaulbod, nadangkes ti amin nga adipenna.

13 Agtataripnong ti napanglaw ken ti manangallilaw: ti APO palag-anenna ti dua a matada.

14 Ti ari a simamatalek a mangukom kadagiti napanglaw, maipasdekto ti tronona iti agnanayon.

15 Ti sarukod ken pannubngar mangted iti sirib: ngem ti ubing a nabaybay-an ibabainna ti inana.

16 Inton umadu dagiti nadangkes, umadu ti salungasing: ngem dagiti nalinteg makitadanto ti pannakatnagda.

17 Ilintegmo ti anakmo, ket ikkannaka iti panaginana; wen, mangtedto iti ragsak iti kararuam.

18 No awan ti sirmata, madadael dagiti tattao: ngem ti mangtungpal iti Linteg, naragsak isuna.

19 Ti adipen saanto a mailinteg babaen kadagiti sasao: ta nupay maawatanna saannanto a sumungbat.

20 Makitam kadi ti tao a nadarasudos kadagiti sasaona? adadu ti namnama ti maag ngem kenkuana.

21 Ti nadungngo a mangpadakkel iti adipenna manipud iti ubing, masapul nga agbalin nga anakna iti kapaut.

22 Ti makapungtot a tao tignayenna ti riri, ket ti narungsot a tao aglaplapusanan iti salungasing.

23 Ti kinatangsit ti tao pababaennanto isuna: ngem ti dayaw salimetmetanna ti napakumbaba iti espiritu.

24 Siasinoman a makikadua iti mannanakaw guraenna ti bukodna a kararua: mangngegna ti panangilunod, ket saanna nga ibabain.

25 Ti panagbuteng iti tao mangyeg iti silo: ngem siasinoman nga agtalek ken Jehova natalgedto.

26 Adu ti agsapsapul iti pabor ti agturay; ngem ti panangukom ti tunggal maysa agtaud iti APO. 27 Ti nakillo a tao makarimon iti nalinteg: ket daydiay nalinteg iti dalan makarimon iti nadangkes.

KAPITULO 30 1 Dagiti sasao ni Agur nga anak ni Jaque, ti padto: ti lalaki nagsao kada Itiel, da Itiel ken Ucal.

2 Pudno nga ad-adda a narungsotak ngem iti asinoman a tao, ken awan ti pannakaawatko iti tao.

3 Saanak a nasursuro ti sirib, ken awan ti pannakaammok iti nasantuan.

4 Siasino ti simmang-at idiay langit, wenno bimmaba? siasino ti nangummong iti angin kadagiti dakulapna? siasino ti nangigalut kadagiti danum iti kawes? siasino ti nangipasdek kadagiti amin a pungto ti daga? ania ti naganna, ken ania ti nagan ti anakna, no maibagam?

5 Nadalus ti tunggal sao ti Dios: maysa a kalasag cadagiti agtalek kencuana.

6 Dika inayon kadagiti sasaona, di la ket ta tubngarennaka, ket masarakannaka nga ulbod.

7 Dua a banag ti kiniddawko kenka; saannak nga ilibak ida sakbay a matayak: 8 Ikkatenyo nga adayo kaniak ti kinaubbaw ken kinaulbod: dikay ited kaniak ti kinapanglaw wenno kinabaknang; pakanennak iti taraon a kombeniente kaniak: 9 Di la ket ta mapnekak, ket ilibak kenca, ket kunaek, Siasino ni Jehova? wenno amangan no napanglawak, ket agtakawak, ken alaek ti nagan ti Diosko nga awan mamaayna.

PROVERBO

10 Dimo pabasol ti maysa nga adipen iti apona, di la ket ta ilunodnaka, ket mapaneknekanka a nakabasol.

11 Adda kaputotan a mangilunod iti amada, ken saan a mangbendision iti inada.

12 Adda kaputotan a nasin-aw kadagiti matada, ngem saan a nabugguan iti kinarugitda.

13 Adda kaputotan, O anian a natan-ok dagiti matada! ket naipangato dagiti kalub ti matada.

14 Adda kaputotan, a dagiti ngipenda kasla kampilan, ken dagiti ngipen ti pangada kasla kutsilio, tapno alun-onenda dagiti napanglaw manipud iti daga, ken dagiti agkasapulan manipud kadagiti tattao.

15 Adda dua nga annak a babbai ti maysa a kabalio, nga agpukpukkaw, Mangtedka, itedmo. Adda tallo a banag a saan a pulos a mapnek, wen, uppat a banag ti mangibagbaga a saan, Umdasen: 16 Ti tanem; ken ti lupes a tian; ti daga a saan a napno iti danum; ken ti apuy a saan a mangibagbaga, Umdasen dayta.

17 Ti mata a manguyaw ken amana, ken mangumsi nga agtulnog ken inana, dagiti uwak iti ginget piliendanto dayta, ket kanento dagiti urbon nga agila.

18 Adda tallo a banag a nakaskasdaaw unay kaniak, wen, uppat a diak ammo.

19 Ti dalan ti agila iti tangatang; ti dalan ti uleg iti rabaw ti bato; ti dalan ti barko iti tengnga ti baybay; ken ti wagas ti maysa a lalaki nga addaan iti adipen a babai.

20 Kasta ti wagas ti mannakikamalala a babai; mangan, ket punasenna ti ngiwatna, ket kunana, Awan ti inaramidko a kinadakes.

21 Gapu iti tallo a banag a mariribukan ti daga, ken gapu iti uppat a banag a dina maibturan.

22 Para iti adipen inton agturay; ken maag no mapno iti taraon; 23 Para iti makarimon a babai inton naasawaan; ken maysa nga adipen a babai nga agtawid iti amona.

24 Adda uppat a banag a bassit ditoy daga, ngem nalabes ti kinasiribda.

25 Dagiti kuton ket ili a saan a napigsa, kaskasdi nga isaganada ti kanenda iti kalgaw; 26 Dagiti koni ket nakapuy laeng a tattao, ngem pagbalinenda ida a balbalayda kadagiti bato; 27 Awan ti ari dagiti dudon, kaskasdi a rummuarda amin a saggaysa; 28 Ti tumatayab iggamanna babaen kadagiti imana, ket adda kadagiti palasio dagiti ari.

29 Adda tallo a banag a nasayaat ti panaglabasna, wen, uppat ti nasayaat iti panaglabasna.

30 Maysa a leon a kapigsaan kadagiti animal, ket saan a tumallikud gapu iti siasinoman; 31 Maysa a greyhound; an he kalding met; ken maysa nga ari, a maibusor kenkuana awan ti tumakder.

32 No kinamaag ti inaramidmo iti panangitag-aymo iti bagim, wenno no napanunotmo ti dakes, iparabawmo ti imam iti ngiwatmo.

33 Pudno a ti panagkigtot ti gatas pataudenna ti manteka, ket ti panagpigket ti agong pataudenna ti dara: iti kasta ti panangpilit iti pungtot pataudenna ti panagsusupiat.

KAPITULO 31 1 Dagiti sasao ni ari Lemuel, ti padto nga insuro kenkuana ni inana.

2 Ania, anakko? ket ania, ti anak ti tianko? ket ania, ti anak dagiti kariko?

3 Dimo ited ti pigsam kadagiti babbai, wenno dagiti dalanmo iti mangdadael kadagiti ar-ari.

4 Saan a maipaay kadagiti ari, O Lemuel, saan a maipaay kadagiti ari ti uminum iti arak; wenno para kadagiti prinsipe ti naingel nga inumen: 5 Di la ket ta uminumda, ket malipatanda ti Linteg, ken ballikugen ti panangukom ti asinoman kadagiti marigrigat.

6 Mangtedkayo iti napigsa nga inumen iti sisasagana a madadael, ken arak kadagidiay nadagsen ti pusoda.

7 Uminum koma, ket lipatenna ti kinapanglawna, ket saanen a laglagipen ti kinapanglawna.

8 Luktam ti ngiwatmo maipaay kadagiti umel iti pakaigapuan ti amin a naituding iti pannakadadael.

9 Luktam ti ngiwatmo, mangukomka a nalinteg, ket idagadagmo ti kaso dagiti napanglaw ken napanglaw.

10 Siasino ti makasarak iti naimbag a babai? ta ti gatadna ket adayo a nangatngato ngem kadagiti rubi.

11 Ti puso ni lakayna sitatalged nga agtalek kenkuana, iti kasta saanton a kasapulan ti samsam.

12 Aramidennanto ti naimbag ken saan a dakes iti amin nga al-aldaw ti panagbiagna.

13 Agsapsapul iti delana, ken lino, ket situtulok nga agtrabaho kadagiti imana.

14 Kasla barko dagiti komersiante; iyegna ti taraonna manipud iti adayo.

15 Bumangon met bayat a rabii pay, ket mangted iti taraon iti sangakabbalayanna, ken bingay kadagiti babbalasangna.

16 Usigenna ti maysa a talon, ket gatangenna: babaen ti bunga dagiti imana agmula iti kaubasan.

17 Ibarikesna dagiti lomona iti pigsa, ken pabilgenna dagiti takiagna.

18 Makitana a nasayaat dagiti tagilakona: saan a maiddep ti kandelana iti rabii.

19 Iparabawna dagiti imana iti spindle, ket dagiti imana ti mangiggem iti baston.

20 Iyunnatna ti imana kadagiti napanglaw; wen, iyunnatna dagiti imana kadagiti agkasapulan.

21 Saan a mabuteng iti niebe maipaay iti sangakabbalayanna: ta amin a sangakabbalayanna nakawesanda iti eskarlata.

22 Agaramid iti bagina kadagiti kalub ti tapi; ti kawesna ket seda ken lila.

23 Maam-ammo ni lakayna kadagiti ruangan, no agtugaw iti tengnga dagiti panglakayen iti daga.

24 Mangaramid iti napino a lienso, ket ilakona; ket itedna dagiti barikes iti komersiante.

25 Ti pigsa ken dayaw isuda ti kawesna; ket agrag-onto iti tiempo nga umay.

26 Ilukatna ti ngiwatna buyogen ti sirib; ket iti dilana adda ti linteg ti kinamanangngaasi.

27 Isut’ kitkitaenna a naimbag dagiti dalan ti sangakabbalayanna, ket saanna a kanen ti tinapay ti kinaaleng-aleng.

28 Bumangon dagiti annakna, ket awaganda isuna a nabendisionan; ni lakayna met, ket idaydayawna isuna.

29 Adu nga annak a babbai ti nagaramid iti naimbag, ngem nalablabes ngem isuda amin.

30 Makaallilaw ti pabor, ken awan mamaayna ti kinapintas: ngem ti babai nga agbuteng ken Jehova, maidaydayawto.

PROVERBO

31 Itedmo kenkuana ti bunga dagiti imana; ket dagiti bukodna nga aramid idaydayawda koma kadagiti ruangan.