Da Debora, Barak, ken Jael Dagiti Uk-ukom 4 1 Ket dagiti annac ti Israel inaramidda manen ti dakes iti imatang ni Jehova, idi natayen ni Ehud. 2 Ket ni Jehova inlakona ida iti ima ni Jabin nga ari ti Canaan, nga agturay idiay Hazor; ti kapitan ti buyotna ket ni Sisera, nga agnanaed idiay Haroset dagiti Hentil. 3 Ket dagiti annac ti Israel immawagda ken Jehova: ta addaan iti siam a gasut a karuahe a landok; ket duapulo a tawen a sibibileg nga inrurumenna dagiti annac ti Israel. 4 Ket ni Debora, maysa a mammadto, asawa ni Lapidot, isu ti nangukom iti Israel iti dayta a tiempo. 5 Ket nagnaed isuna iti sirok ti kayo a palma ni Debora iti nagbaetan ti Rama ken Bethel idiay bantay Efraim: ket dagiti annac ti Israel immayda kencuana tapno maukom. 6 Ket nangibaon ken inayabanna ni Barak nga anak ni Abinoam manipud Kedesnaftali, ket kinunana kencuana, Saan aya nga imbilin ni Jehova a Dios ti Israel, a kunkunana: Inka umasideg iti bantay Tabor, ket kumuyogka iti sangapulo a ribu a lallaki manipud iti annak ni Neftali ken kadagiti annak ni Zabulon? 7 Ket umasidegakto kenka iti karayan Kison a ni Sisera, ti kapitan ti buyot ni Jabin, agraman dagiti karuahena a karuahe ken ti bunggoyna; ket itedkonto iti imam. 8 Ket ni Barak kinunana kencuana, No kumuyogca caniac, mapanakto: ngem no saanca a kumuyog caniac, saanacto ngarud a mapan. 9 Ket kinunana, Sigurado a kumuyogac kenca: nupay ti panagdaliasatmo saanto a maipaay iti dayawmo; ta ni Jehova ilakonanto ni Sisera iti ima ti maysa a babai. Ket timmakder ni Debora, ket nakikuyog ken Barak idiay Kedes. 10 Ket ni Barak inayabanna ti Zabulon ken Neftali idiay Kedes; ket simmang-at a kaduana ti sangapulo a ribu a lallaki iti sakana: ket simmang-at ni Debora a kaduana. 11 Ita ni Heber a Kenita, a nagtaud iti annak ni Hobab a katugangan ni Moises, simmina iti bagina kadagiti Kenita, ket impatakderna ti toldana agingga iti tanap ti Zaanaim, nga adda iti asideg ti Kedes. 12 Impakitada ken Sisera a simmang-at ni Barak nga anak ni Abinoam iti bantay Tabor. 13 Inummong ni Sisera ti amin a karuahena, uray pay siam a gasut a karuahe a landok, ken amin a tattao a kaduana, manipud Haroset dagiti Gentil agingga iti karayan ti Kison.
1
Da Debora, Barak, ken Jael
14 Ket ni Debora kinunana ken Barak, Bumangon; ta daytoy ti aldaw a ni Jehova inyawatna ni Sisera iti imam: saan kadi a rimmuar ni Jehova iti sanguanam? Isu a simmalog ni Barak manipud iti bantay Tabor, ken sangapulo a ribu a lallaki a simmurot kenkuana. 15 Ket ni Yahweh pinariribukna ni Sisera, ken amin a karuahena, ken amin a buyotna, babaen ti tadem ti kampilan iti sanguanan ni Barak; isu a bimmaba ni Sisera manipud iti karuahena, ket nagtalaw a sinagna. 16 Ngem kinamat ni Barak dagiti karuahe, ken ti buyot, agingga iti Haroset dagiti Gentil: ket amin a buyot ni Sisera natinnag iti tadem ti kampilan; ket awanen ti nabati a tao. 17 Nupay kasta, nagtalaw ni Sisera a napan iti tolda ni Jael nga asawa ni Heber a Kenita: ta adda talna iti nagbaetan ni Jabin nga ari ti Hazor ken ti balay ni Heber a Kenita. 18 Ket ni Jael rimmuar tapno sabtenna ni Sisera, ket kinunana kencuana, Sumrekka, apoc, sumrecca caniac; dikay agbuteng. Ket idi simrek kencuana iti tolda, inabbonganna isuna iti bado. 19 Ket kinunana kencuana, Ikkannak, pangngaasim, iti bassit a danum nga inumek; ta mawawak. Ket linuktanna ti maysa a botelia ti gatas, ket inikkanna iti inumen, ket inabbonganna. 20 Kinunana manen kenkuana, Agtakderka iti ruangan ti tolda, ket mapasamakto, inton umay ti asinoman a lalaki ket agsaludsod kenka, ket kunaenna, Adda kadi tao ditoy? nga ibagamto, Saan. 21 Kalpasanna, innala ti asawa ni Jael Heber ti maysa a lansa ti tolda, ket innalana ti martilio, ket napan kenkuana a siaannad, ket inkabilna ti lansa kadagiti templona, ket inkapetna iti daga: ta nakaturog ken nabannog. Isu a natay. 22 Ket, adtoy, bayat a kinamat ni Barak ni Sisera, rimmuar ni Jael a mangsabat kenkuana, ket kinunana kenkuana, Umayka, ket ipakitak kenka ti tao a sapsapulem. Ket idi simrek iti toldana, adtoy, natay ni Sisera a nakaidda, ket adda ti lansa kadagiti templona. 23 Iti kasta, pinarukma ti Dios ni Jabin nga ari ti Canaan iti dayta nga aldaw iti sanguanan dagiti Israelita. 24 Ket ti ima dagiti annac ti Israel rimmang-ay, ket naparmekna ni Jabin nga ari ti Canaan, agingga a nadadaelda ni Jabin nga ari ti Canaan.
Dagiti Uk-ukom 5 1 Kalpasanna, inkanta da Debora ken Barak nga anak ni Abinoam iti dayta nga aldaw, a kunkunada. 2 Idaydayawyo ni Jehova gapu iti panagibales ti Israel, idi situtulok nga indaton dagiti tattao ti bagbagida. 3 Denggenyo, O dakayo nga ari; dumngegkayo, O dakayo a prinsipe; Siak, siak, agkantaak ken Jehova; Kantaekto ti panagdayaw kenni Yahweh a Dios ti Israel. 4 APO, idi rimmuarca idiay Seir, idi nagmartsaka manipud iti talon ti Edom, nagpigerger ti daga, ket nagtinnag ti langit, nagtinnag met dagiti ulep iti danum. 5 Narunaw dagiti bantay manipud iti sanguanan ni Jehova, ti Sinai manipud iti sango ni Jehova a Dios ti Israel. 6 Idi kaaldawan ni Samgar nga anak ni Anat, idi kaaldawan ni Jael, awan ti tao kadagiti dalan, ket magmagna dagiti agdaldaliasat kadagiti asideg a dalan. 7 Nagsardeng dagiti agnanaed kadagiti purok, nagsardengda idiay Israel, agingga a timmakderak ni Debora, a timmakderak nga ina idiay Israel. 8 Pinilida dagiti baro a didiosen; kalpasanna adda gubat kadagiti ruangan: adda kadi nakita a kalasag wenno pika iti tengnga ti uppat a pulo a ribu idiay Israel? 9 Ti pusok ket adda kadagiti gobernador ti Israel, a situtulok a nangidaton iti bagbagida kadagiti tattao. Bendisionanyo ni Yahweh. 10 Agsaokayo, dakayo a nakasakay kadagiti puraw nga asno, dakayo a situtugaw iti panangukom, ken magmagna iti dalan. 11 Dagidiay naispal iti arimbangaw dagiti pumapana cadagiti lugar a pagdagdagusan iti danum, isuda ti mangisalaysayto cadagiti nalinteg nga aramid ni Jehova, uray dagiti nalinteg nga aramid
2
Da Debora, Barak, ken Jael
cadagiti agnanaed cadagiti purokna iti Israel: iti casta dagiti tattao ni Jehova sumalogdanto cadagiti ruangan. 12 Agriingka, agriingka, Debora: agriingka, agriingka, agsao iti kanta: tumakderka, Barak, ket iturongmo ti pannakakautibom, sika nga anak ni Abinoam. 13 Kalpasanna, pinagbalinna ti nabati a mangituray kadagiti natan-ok iti tengnga dagiti tattao: ni Jehova pinagbalinnak a mangituray kadagiti mannakabalin. 14 Manipud Efraim adda ramutda a maibusor iti Amalek; kalpasanmo, Benjamin, iti tengnga dagiti tattaom; manipud Maquir bimmaba dagiti gobernador, ken manipud Zabulon dagiti mangasikaso iti pluma ti mannurat. 15 Ket dagiti prinsipe ti Isacar addada ken Debora; uray ni Isacar, ken kasta met ni Barak: naibaon a magmagna iti tanap. Para kadagiti panagsisina ni Ruben adda dagiti naindaklan a kapanunotan ti puso. 16 Apay nga agnanaedca iti tengnga dagiti pagyanan ti karnero, tapno dumngegka iti panagsangit dagiti arban? Gapu kadagiti pannakabingbingay ni Ruben adda dagiti dadakkel a panagsukisok iti puso. 17 Nagnaed ti Galaad iti ballasiw ti Jordan: ket apay a nagtalinaed ni Dan kadagiti barko? Intuloy ni Aser iti igid ti baybay, ket nagnaed kadagiti rangkisna. 18 Ti Zabulon ken Neftali ket maysa nga ili a nangipeggad iti biagda agingga iti ipapatay kadagiti nangato a disso iti tay-ak. 19 Immay dagiti ari ket nakirangetda, kalpasanna nakirangetda kadagiti ari ti Canaan idiay Taanac iti asideg ti dandanum ti Megiddo; awan ti innalada a ganansia iti kuarta. 20 Nakigubatda manipud langit; dagiti bituen iti kursoda nakirangetda ken Sisera. 21 Inyanud ida ti karayan ti Kison, daydi kadaanan a karayan, ti karayan Kison. O kararuak, sinaplitmo ti pigsa. 22 Kalpasanna, naburak dagiti kuko ti kabalio babaen kadagiti pransing, dagiti pransing dagiti mannakabalinda. 23 Ilunodyo ni Meroz, kinuna ti anghel ni Jehova, ilunodyo a napait dagiti agnanaed iti dayta; agsipud ta saanda nga immay iti tulong ni Yahweh, iti tulong ni Yahweh maibusor kadagiti mannakabalin. 24 Mabendisionanto a nalablabes ngem kadagiti babbai ni Jael nga asawa ni Heber a Kenita, mabendisionanto ngem kadagiti babbai iti tolda. 25 Nagkiddaw iti danum, ket inikkanna iti gatas; nangiruar iti manteka iti maysa a putahe nga apo. 26 Inkabilna ti imana iti lansa, ken ti makannawan nga imana iti martilio dagiti trabahador; ket babaen ti martilio kinabilna ni Sisera, kinabilna ti ulona, idi tinukkol ken kinabilna dagiti templona. 27 Iti sakaananna nagruknoy, nagruknoy, nagidda: iti sakana nagruknoy, isu nagruknoy: no sadino ti nagruknoyanna, sadiay nagruknoy a natay. 28 Ti ina ni Sisera ket timmaliaw iti tawa, ket impukkawna babaen ti kuerdas, Apay a nabayagen nga umay ti karuahena? apay nga ibati dagiti pilid dagiti karuahena? 29 Simmungbat kenkuana dagiti masirib a babbai, wen, simmungbat iti bagina, . 30 Saanda kadi a nagdardaras? saanda kadi a biningay ti biktima; iti tunggal tao maysa wenno dua a balasang; ken Sisera maysa a biktima dagiti managsallupoy a kolor, maysa a biktima dagiti managsallupoy kolor ti dagum, dagiti managsallupoy a kolor ti dagum iti agsumbangir, agtataripnong para kadagiti tengnged dagidiay mangala iti samsam? 31 Gapuna madadael koma amin dagiti kabusormo, O APO: ngem dagiti mangay-ayat kenkuana agbalinda koma a kas iti init inton rummuar iti pigsana. Ket ti daga naaddaan iti panaginana iti uppat a pulo a tawen.
3
Da Debora, Barak, ken Jael
Komentaryo Ti salaysay maipapan kada Debora, Barak, ken Jael a masarakan iti Uk-ukom kapitulo 4 ken 5 inrekordna ti maysa kadagiti nakadkadlaw unay a panangispal ti Israel manipud iti ganggannaet a panangirurumen. Itampokna ti nadiosan a kinasoberano, natured a panangidaulo, ken no kasano nga usaren ti Dios dagiti di ninamnama nga instrumento tapno maibanag dagiti panggepna.
Paset 1: Pannakabingbingay ti Bersikulo-iti-Bersikulo Uk-ukom Kapitulo 4: Ti Salaysay ti Pannakawayawaya Bersikulo 1–3: Basol ken Naulpit a Panangirurumen ti Israel Kalpasan ti ipapatay ni ukom a ni Ehud, nagaramid manen dagiti Israelita iti dakes iti imatang ni Yahweh. Kas resultana, inyawat ida ti Dios iti ima ni Jabin, ari ti Canaan (nga agturturay idiay Hazor), a ti komanderna iti militar ket ni Sisera . Nakaro nga irurumen ni Sisera ti Israel iti duapulo a tawen babaen ti panangusar iti nakabutbuteng a puersa militar a buklen ti 900 a karuahe a landok . Agpukpukkaw dagiti annak ti Israel iti Apo. Bersikulo 4–9: Ti Awag da Debora ken Barak Ni Debora , maysa a mammadto ken asawa ni Lapidot, ket mangukom iti Israel iti daytoy a tiempo, a situtugaw iti sirok ti kayo a palma ni Debora. Ibaonna ni Barak nga anak ni Abinoam ket iyawatna ti bilin manipud iti Dios: masapul nga ipanda ti 10,000 a lallaki ti Neftali ken Zabulon idiay Bantay Tabor, ket ti Dios iguyodna ni Sisera ken dagiti karuahena idiay karayan Kison. Simmungbat ni Barak a kondisional: “No kumuyogka kaniak, mapanakto: ngem no dikayto kumuyog kaniak, diakto ngarud mapan” . Umanamong ni Debora a mapan, ngem ipadtona a ti panagdaliasat ket saan a mangyeg kenkuana iti personal a dayaw , gapu ta ilako ti Apo ni Sisera iti ima ti maysa a babai. Bersikulo 10–16: Ti Gubat idiay Bantay Tabor ken Kison Pinaayaban ni Barak da Zabulon ken Neftali idiay Cades, a nangurnong iti 10,000 a pasurot a kaduana ni Debora. Idi madamag ni Sisera daytoy, urnongenna ti 900 a landok a karuahena ken amin a buyotna iti karayan Kison. Ibaga ni Debora ken ni Barak a tumakder, nga ideklarana, "Saan kadi a rimmuar ni Yahweh iti sanguanam?" Idauluan ni Barak dagiti tattaona nga agpababa iti bantay, ket ti Apo discomfits (ruta) ni Sisera ken ti buyotna . Naan-anay a nadadael ti buyot ni Sisera gapu iti tadem ti kampilan, nga awan ti nabati a sibibiag, idinto ta binaybay-an ni Sisera ti karuahena ket agtalaw a magmagna. Bersikulo 17–22: Ni Jael ken ti pannakaabak ni Sisera Nagkamang ni Sisera iti tolda ni Jael , asawa ni Heber a Kenita, gapu ta adda talna iti nagbaetan ti balay ni Jabin iti ari ken ti pamilia ni Heber. Rummuar ni Jael a mangsabat kenkuana, awisenna a sumrek, ken abbonganna. Dumawat ni Sisera iti danum; imbes ketdi, itedna kenkuana ti manteka (curdled milk) iti lordly dish . Gapu ta nabannog ken agtalek, napartak ti turog ni Sisera. Siuulimek nga alaen ni Jael ti lansa ti tolda (peg) ken martilio iti imana, siuulimek a mapan kenkuana, ket iduronna ti lansa kadagiti templona iti daga, a mangpapatay kenkuana a dagus. Idi sumangpet ni Barak a mangkamkamat, ipakita ni Jael kenkuana ti natay a komandante ti kabusor, a mangtungpal iti padto ni Debora. Bersikulo 23–24: Subdual ni Ari Jabin Iti dayta nga aldaw, parmeken ti Dios ni Jabin nga ari ti Canaan iti sangoanan dagiti annak ti Israel, ket rumang-ay ti ima ti Israel ket agballigi kenkuana agingga a madadael.
4
Da Debora, Barak, ken Jael
Uk-ukom Kapitulo 5: Ti Kanta da Debora ken Barak Bersikulo 1–5: Idaydayaw iti Apo Agkanta da Debora ken Barak iti kanta ti balligi, nga idaydayawda ti Dios gapu kadagiti boluntario a lider ken situtulok a tattao ti Israel. Malagipda ti nadaeg, makaginggined a kaadda ti Dios idi nagmartsa manipud Seir ken Edom. Bersikulo 6–11: Nagturong iti Hustisia ti Pannakalangalang ti Israel Ti kanta ket mangipalagip kadagiti nasipnget nga aldaw ti pannakairurumen idi dagiti haywey ket bakante ken dagiti pumurok ket naglemmeng aginggana idi timmakder ni Deborah a "maysa nga ina idiay Israel" . Awisenna dagiti agtuturay, ukom, ken ordinario nga umili a naguummong kadagiti pagsibug tapno isalaysayda dagiti nalinteg nga aramid ken aramid ti panangispal babaen ti Apo. Bersikulo 12–18: Dagiti Agtarigagay a Tribo vs. Dagiti Komplikado a Tribo Maysa a naballigi nga awag ti rummuar ken Barak tapno iturongna ti pannakakautibo a kautibo. Detalyado ti kanta no ania dagiti tribu a sigagagar a nagboluntario — Efraim, Benjamin, Makir, Zabulon, Isacar, ken Neftali —ken sitadem a tubngarenna dagidiay nagtalinaed iti igid dagiti karnero wenno igid ti baybayda, kas kada Ruben, Dan, ken Aser . Bersikulo 19–23: Ti Kosmiko a Gubat ken ti Lunod ni Meroz Dagiti ari ti Canaan ket nakirangetda, ngem "dagiti bituen kadagiti kursoda ket nakirangetda kenni Sisera" (a mangipasimudaag ti nadiosan a panagibiang, nalabit ti napigsa a tudo a nangbalbaliw ti karayan Kison a kas maysa a layus a nangpasardeng kadagiti landok a karuahe). Inyanud ti kadaanan a karayan Kison ti kabusor. Naipakaammo ti napait a lunod iti siudad ti Meroz gapu ta saanda a rimmuar "a tumulong iti APO maibusor kadagiti mannakabalin". Bersikulo 24–27: Panangpadayaw iti Kinatured ni Jael Ni Jael ket maramrambakan a kas "nabendisionan iti ngato dagiti babbai" iti tolda. Nalawag ti panangdeskribir ti kanta iti desidido nga aramidna —ti pananggun-odna iti martilio ken panangiturongna iti lansa iti ulo ni Sisera, a sadiay limned ken natnag a natay iti sakana. Bersikulo 28–30: Ti Irony ti Ina ni Sisera Maysa a dramatiko, makariro a vignette ti agsubli iti ina ni Sisera a mangmatmatmat iti lattice window-na, a madandanagan a mangpampanunot no apay a nabannayat unay ti panagsubli ti karuahe ti anakna. Liwliwaen dagiti masirib a babbaina babaen ti ilusion a bingaybingayenna laeng dagiti samsam —kautibo ken nabaknang a burda —a dina ammo a natayen. Bersikulo 31: Pananggibus a Kararag Agngudo ti kanta babaen ti nabileg a kararag: "Gapuna madadael koma amin dagiti kabusormo, O APO: ngem dagiti mangay-ayat kenkuana agbalinda koma a kas iti init inton rummuar iti pigsana." Kalpasan daytoy a balligi, ti daga ket addaan iti panaginana iti uppat a pulo a tawen .
Paset 2: Dagiti Kangrunaan nga Adalen ken Panag-aplikar iti Biag Usaren ti Dios ti Di Mapagduaduaan ken Gagangay: Ti pannakaisalakan ket saan a dimteng babaen ti tradisional nga imperial a buyot nga addaan kadagiti elite nga igam, no di ket babaen ti maysa nga ordinario a babai (Jael) nga agus-usar iti peg ken martilio ti tolda iti pagtaengan, a mangipakita a maragsakan ti Dios nga agusar kadagiti nanumo nga alikamen para kadagiti naisangsangayan a panggep.
5
Da Debora, Barak, ken Jael
Ti Peligro ti Naespirituan a Neutralidad ken Panagkompiansa: Ti kanta ni Debora ket narungsot a mangbabalaw kadagiti tribu a nagtalinaed iti pagtaengan (kas kada Ruben ken Dan) ken ilunodna ni Meroz gapu iti panagkedkedna a tumulong. Ti naespirituan a neutralidad kadagiti panawen ti moral a krisis ket matrato kas ibubusor; dagiti namati ket naayaban iti aktibo a pannakipaset imbes a komportable a kasasaad ti managbuya. Ti Bileg ti Panagkakadua ken Pammaregta: Nabigbig ni Barak a kasapulanna ti naespirituan a pangibatayan, a kiniddawna ken Deborah a kumuyog kenkuana iti gubat. Masansan a disenioen ti Dios dagiti naespirituan ken praktikal a balligitayo iti aglawlaw ti komunidad, panagsungbat iti tunggal maysa, ken nadiosan a panagkadua imbes a naiputputong nga indibidualismo. Panangisubli iti Dayag iti Dios: Kalpasan a nagun-odda ti dakkel a balligi iti militar, saan nga impannakkel da Debora ken Barak ti bukodda a taktikal a kinaraniag; imbes ketdi, bimtakda iti kanta ti panagdayaw a mangipabigbig iti amin a dayag, historikal a pannakabalin, ken balligi nga agsubli iti Apo. Kadagiti panawen ti personal wenno propesional a balligi, ti nairanta a panangidayaw ken kinapakumbaba pagtalinaedenna ti pokustayo a naisanglad iti pudno a gubuayan ti pigsatayo.
6