Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem 2 Ndị Eze 18-19 2 Ndị Eze 18 1 O rue, n'afọ nke atọ nke ọchịchị Hoshea nwa Ila, eze Izrel, na Hezekaịa nwa Ehaz, eze Juda, malitere ịchị. 2 Ọ dị afọ iri abụọ na ise mgbe ọ malitere ịchị; ọ chịrị afọ iri abụọ na itoolu na Jerusalem. Aha nne ya bụkwa Abi, nwa Zekaraya. 3 O mekwara ihe ziri ezi n'anya Jehova, dịka ihe niile Devid nna ya mere si dị. 4 O wepụrụ ebe ndị dị elu, tipịa ihe oyiyi ndị ahụ, gbutuokwa osisi ndị a na-akpọ "Osisi", tipịakwa agwọ ọla nke Mozis mere. N'ihi na ruo mgbe ahụ, ụmụ Izrel na-esurere ya ihe nsure ọkụ: o wee kpọọ ya Nehushtan. 5 Ọ tụkwasịrị Jehova, bụ́ Chineke Izrel, obi, nke mere na onye ọ bụla dị ka ya n'etiti eze niile nke Juda, ma ọ bụ ndị buru ya ụzọ, adịghị ka ya. 6 N'ihi na ọ rapaara Jehova n'ahụ́, ọ hapụghịkwa iso ya, kama o debere ihe niile O nyere n'iwu, bụ́ ndị Jehova nyere Mozis n'iwu. 7 Na Yehowa nam ne so de ne ho mae, na ɔmaa ne nkurɔfo no nyaa ahobammɔ, na ɔmaa Asiriafo nyaa ahobammɔ. 8 O tigburu ndị Filistia, ruo Geza na ókèala ya, site n'ụlọ elu nke ndị nche ruo n'obodo e wusiri ike. 9 O wee ruo n'afọ nke anọ nke ọchịchị Eze Hezekaya, nke bụ́ afọ nke asaa nke ọchịchị Hoshea nwa Ila eze Izrel, na Shalmaneser eze Asiria rịgoro imegide Sameria wee gbaa ya gburugburu. 10 Mgbe afọ atọ gwụchara, ha weghaara ya: ọbụna n'afọ nke isii nke ọchịchị Hezekaya, nke ahụ bụ afọ nke itoolu nke ọchịchị Hoshea eze Izrel, e weghaara Sameria. 11 Eze Asiria we duru Israel je Asiria, we me ka ha nọdu na Hala na Habor n'akụkụ osimiri Gozan, na n'obodo ndi Midia. 12 N'ihi na ha egeghi nti olu Jehova, bú Chineke-ha, kama ha mebiri ọgbụgba ndụ-Ya, na ihe nile Moses, bú orù Jehova, nyere n'iwu, ha egeghi kwa ha nti, ha emeghi kwa ha. 13 Ma n'afọ nke iri na anọ nke eze Hezekaia, Senakerib, eze Asiria, rigoro imegide obodo nile ewusiri ike nke Juda, we were ha.
1
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
14 Hezekaịa eze Juda wee zigara eze Asiria ozi na Lakish, sị: “Emehiewo m; si n'ebe m nọ laghachi: ihe ị ga-enye m ka m ga-ebu.” Eze Asiria wee nye Hezekaịa eze Juda narị talent ọlaọcha atọ na talent ọlaedo iri atọ. 15 Hezekaya wee nye ya ọlaọcha niile dị n'ụlọ Jehova na n'akụ̀ dị n'ụlọ eze. 16 N'oge ahụ, Hezekaịa bipụrụ ọlaedo ahụ n'ọnụ ụzọ ụlọ nsọ Jehova na ogidi ndị Hezekaịa eze Juda kpuchiri, wee nye ya eze Asiria. 17 Eze Asiria wee si na Lakish ziga Tartan na Rabsaris na Rabshake, ya na ọtụtụ ndị agha, ka ha lụọ agha megide Eze Hezekaya, ha wee gbagoo Jeruselem. Ha wee gbagoo Jeruselem. Mgbe ha rịgoro, ha bịara guzoro n'akụkụ ọwara mmiri nke ọdọ mmiri dị n'elu, nke dị n'okporo ụzọ ubi onye na-asa ákwà. 18 Ha wee kpọọ eze òkù, Elaiakim nwa Hilkaịa, onye na-elekọta ezinụlọ, na Shebna, odeakwụkwọ, na Joa nwa Esaf, onye na-edekọ ihe, wee bịakwute ha. 19 Rabshake wee sị ha, “Gwanụ Hezekaya, otu a ka eze ukwu ahụ, eze Asiria, siri: Gịnị bụ ntụkwasị obi a ị tụkwasịrị obi? 20 Ị na-asị, (ma ha bụ naanị okwu efu), “Enwere m ndụmọdụ na ike maka agha ahụ. Ùnu na ònye ka ị tụkwasịrị obi, nke mere i ji nupụ isi megide m?” 21 Ugbua, lee, ị tụkwasịrị mkpanaka nke mkpanaka a a kụrisịrị akụri, ọbụna n'Ijipt, nke ọ bụrụ na mmadụ adabere na ya, ọ ga-abanye n'aka ya wee dụpuo ya: otú ahụ ka Fero eze Ijipt dị nye ndị niile tụkwasịrị ya obi. 22 Ma ọ bụrụ na unu asị m, ‘Anyị tụkwasịrị Jehova Chineke anyị obi,’ ọ́ bụghị ya bụ onye Hezekaịa wepụrụ ebe ndị dị elu ya na ebe ịchụàjà ya, wee sị Juda na Jerusalem, ‘Unu ga-akpọ isiala n’ihu ebe ịchụàjà a dị na Jeruselem?’ 23 Ugbu a, biko, nye onyenwe m eze Asiria nkwa, m ga-enye gị puku ịnyịnya abụọ, ọ bụrụ na ị nwere ike itinye ndị na-agba ịnyịnya n'elu ha. 24 Olee otú ị ga-esi tụgharịa ihu otu onyeisi ndị kasị nta n'ime ndị ohu nna m ukwu, ma tụkwasị obi gị n'Ijipt maka ụgbọ ịnyịnya na ndị ịnyịnya? 25 Ò bu n'obi na m'abiaghi ime ihe a n'enweghị Jehova? Jehova sirim, Rigo imegide ala a, bibie ya. 26 Elaiakim nwa Hilkaịa, na Shebna, na Joa, wee sị Rabshake, “Biko, gwa ndị ohu gị okwu n'asụsụ Siria; n'ihi na anyị na-aghọta ya: agwakwala anyị okwu n'asụsụ ndị Juu n'anya ndị nọ n'elu mgbidi.” 27 Ma Rabshake sịrị ha, “Ònye ka onyenwe m zigara m n'aka onyenwe unu na unu ka m gwa unu okwu ndị a?” Ọ̀ bụ na o zighị m ka m gwa ndị ikom nọ n'elu mgbidi ka ha rie nsị ha ma ṅụọ nsị ha n'etiti unu?” 28 Rabshake wee bilie tie mkpu n'olu dị elu n'asụsụ ndị Juu, wee kwuo, sị: “Nụrụnụ okwu eze ukwu ahụ, bụ́ eze Asiria; 29 Otú a ka eze siri, Unu ekwela ka Hezekaia ghọgbuo unu: n'ihi na ọ gaghị enwe ike ịnapụta unu n'aka ya. 30 Unu ekwekwala ka Hezekaya mee ka unu tụkwasị Jehova obi, na-asị, Jehova ga-anapụta anyị, a gaghịkwa enye obodo a n'aka eze Asiria. 31 Unu egela Hezekaya ntị: n'ihi na otú a ka eze Asiria siri, Meenụ nkwekọrịta na m site n'onyinye, pụtanụ bịakwute m, onye ọ bụla n'ime unu rie mkpụrụ vaịn ya, onye ọ bụla n'ime osisi fig ya, ṅụọkwa mmiri dị n'olulu mmiri ya. 32 Ruo mgbe m ga-abịa kpọga unu n'ala dịka ala unu, ala ọka na mmanya vaịn, ala achịcha na ubi vaịn, ala mmanụ oliv na mmanụ aṅụ, ka unu wee dị ndụ, gharakwa ịnwụ anwụ: unu egekwala Hezekaya ntị mgbe ọ na-arafu unu, sị, 'Jehova ga-anapụta anyị.' 33 Ò nwere chi ọ bụla nke mba dị iche iche napụtara ala ya n'aka eze Asiria ma ọlị? 34 Ebee ka chi nile nke Hemat na nke Arpad nọ? Ebee ka chi nile nke Sefarvaim, Hena, na Ivah nọ? Hà napụtara Sameria n'aka m? 35 Ònye bụ n'etiti chi nile nke mba dị iche iche, ndị napụtara ala ha n'aka m, na Jehova ga-anapụta Jerusalem n'aka m? 36 Ma ndị mmadụ gbachiri nkịtị, ha azaghịkwa ya okwu ọ bụla: n'ihi na iwu eze bụ, sị, Unu azala ya.
2
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
37 Elaiakim nwa Hilkaia, onye bu onye-isi ulo, na Shebna, bú ode-akwukwọ, na Joa nwa Esaf, bú onye-ncheta, we biakute Hezekaia, ha na uwe-ha dọwara adọwa, ha we gwa ya okwu Rabshake. 2 Ndị Eze 19 1 O rue, mb͕e eze Hezekaia nuru ya, na ọ dọwara uwe-ya nile, kpuchie onwe-ya ákwà-nkpe, ba n'ulo Jehova. 2 O wee ziga Eliakim, onye na-elekọta ezinụlọ ya, na Shebna, odeakwụkwọ, na ndị okenye nke ndị nchụàjà, ndị yi ákwà mkpe, ka ha gakwuru Aịzaya, onye amụma nwa Emọz. 3 Ha wee sị ya, “Nke a bụ ihe Hezekaịa kwuru, ‘Ụbọchị a bụ ụbọchị nsogbu na nke ịba mba na nkwulu: n'ihi na ụmụ erutela ọmụmụ, ike adịghịkwa ịmụ nwa.’” 4 Ma eleghị anya, Jehova, bụ́ Chineke gị, ga-anụ okwu niile nke Rabshake, onye eze Asiria, onye nwe ya, zitere ịkatọ Chineke dị ndụ, ọ ga-abara okwu ndị Jehova bụ́ Chineke gị nụrụ mba: biko, welie ekpere gị maka ndị fọdụrụnụ. 5 Ndị ohu Eze Hezekaịa wee bịakwute Aịsaịa. 6 Aịzaya wee sị ha, “Otú a ka unu ga-asị onyenwe unu, ‘Nke a bụ ihe Jehova kwuru,’ ‘Atụla egwu maka okwu ndị ị nụrụ, nke ndị ohu eze Asiria ji kwutọọ m.’” 7 Lee, m ga-eziga mmụọ n'ime ya, ọ ga-anụkwa asịrị, wee laghachi n'ala ya; m ga-emekwa ka ọ daa site na mma agha n'ala ya. 8 Rabshake wee laghachi wee hụ eze Asiria ka ọ na-ebuso Libna agha: n'ihi na ọ nụrụ na ọ si Lakish pụọ. 9 Mgbe ọ nụrụ akụkọ banyere Tirhaka, eze Etiopia, sị: “Lee, ọ pụwo ibuso gị agha.” O zigara ndị ozi ọzọ gakwuru Hezekaya, sị: 10 Otú a ka unu ga-agwa Hezekaịa eze Juda, sị, Ekwela ka Chineke gị, onye ị tụkwasịrị obi, duhie gị, sị, Agaghị enye Jerusalem n'aka eze Asiria. 11 Lee, ị nụwo ihe ndị eze Asiria mere ala niile, site n'ibibi ha kpamkpam: à ga-anapụtakwa gị? 12 Chi mba dị iche iche hà napụtara ndị nna m ochie bibiri, dịka Gozan, Haran, na Rezef, na ụmụ Iden ndị nọ na Telasar? 13 Ebee ka eze Hemat, na eze Arpad, na eze obodo Sefavaim, na eze Hena, na eze Iva nọ? 14 Hezekaia we nara akwukwọ n'aka ndi-ozi ahu, gua ya: Hezekaia we rigo n'ulo Jehova, gbasaa ya n'iru Jehova. 15 Hezekaya kpere ekpere n'ihu Jehova, sị: “Jehova, Chineke Izrel, onye bi n'etiti cherọb, Gị onwe gị bụ Chineke, naanị Gị, nke alaeze niile nke ụwa; Gị onwe gị bụ eluigwe na ụwa.” 16 Jehova, biko, tọ ntọ gị ala, nụrụ: Jehova, meghee anya gị, hụ: nụrụkwa okwu Senakerib, onye zitere ya ịta Chineke dị ndụ ụta. 17 N'ezie, Jehova, ndi-eze Asiria ebibiewo mba nile na ala-ha; 18 Ha atụbawo chi ha n'ọkụ: n'ihi na ha abụghị chi, kama ha bụ ọrụ aka mmadụ, osisi na nkume: ha wee bibie ha. 19 Ugbu a, biko, Jehova Chineke anyị, zọpụta anyị n'aka ya, ka alaeze niile nke ụwa wee mara na gị onwe gị bụ Jehova Chineke, naanị gị. 20 Aịzaya nwa Emọz wee zigara Hezekaya ozi, sị: “Nke a bụ ihe Jehova, Chineke Izrel, kwuru, ‘Ihe ị rịọrọ m megide Senakerib, eze Asiria, anụwo m ya.’” 21 Nke a bụ okwu Jehova kwuru gbasara ya: Nwa agbọghọ na-amaghị nwoke nke Zayọn eledawo gị anya, chịa gị ọchị; ada Jerusalem efeela isi ya n'ebe ị nọ. 22 Ònye ka ị kwara ụta ma kọọ ya ọnụ? Ònye ka i bulikwara olu gị elu megide, ma welie anya gị elu n'elu? Ọ bụ ezie na ọ bụ Onye Nsọ nke Izrel? 23 Site n'aka ndị ozi gị, ị tawo Jehova ụta, sị, N'ọtụtụ ụgbọ ịnyịnya m ka m ji gbagoo n'elu ugwu, ruo n'akụkụ Lebanon, m ga-egbutu osisi cedar ya dị elu, na osisi fir ya kachasị mma; m ga-abanyekwa n'ebe obibi nke ókèala ya, na n'ime ọhịa Kamel ya. 24 Egwuputala m mmiri dị iche iche, ṅụọkwa mmiri ndị ọzọ, m jikwa ụkwụ m mee ka osimiri niile nke ebe ndị a gbara ogige kpọọ nkụ.
3
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
25 Ì nụbeghị ogologo oge gara aga na m mere ya, na mgbe ochie na m mere ya? Ugbu a, m mewo ka o mezuo, na ị ga-eme ka obodo e wusiri ike tọgbọrọ n'efu ka ha wee bụrụ mkpọmkpọ ebe tọgbọrọ n'efu? 26 Ya mere, ndị bi n'ime ha dị obere, ha wee nwee mwute ma nwee mwute; ha dị ka ahịhịa ubi, na ahịhịa ndụ, dị ka ahịhịa dị n'elu ụlọ, na dị ka ọka a kụrụ ọkụ tupu o too. 27 Ma amaara m ebe obibi gị, na ọpụpụ gị, na mbata gị, na iwe gị megide m. 28 N'ihi na iwe gị megide m na ọgba aghara gị arịgowo n'ime ntị m, ya mere m ga-etinye nko m n'imi gị, tinyekwa eriri m n'egbugbere ọnụ gị, m ga-emekwa ka ị laghachi azụ n'ụzọ ị si bịa. 29 Nke a ga-abụrụ gị ihe ịrịba ama: N'afọ a, unu ga-eri ihe ndị si n'onwe ha pụta, n'afọ nke abụọ, ihe ndị si na ha pụta ga-apụta; n'afọ nke atọ, ghaa mkpụrụ, wee ihe ubi, kụọ ubi vaịn, riekwa mkpụrụ ha. 30 Ndị fọdụrụ n'ụlọ Juda ga-agbapụta ọzọ wee gbanye mgbọrọgwụ n'ala, mịakwa mkpụrụ n'elu. 31 N'ihi na ọ ga-esi na Jerusalem pụta, ndị gbapụrụ agbapụ ga-esikwa n'ugwu Zaịọn pụta: ekworo Jehova nke ụsụụ ndị agha ga-eme nke a. 32 N'ihi ya, otú a ka Jehova kwuru maka eze Asiria, si, Ọ gaghi-abata n'obodo a, ọ gaghi-agba kwa àkú n'ebe ahu, ọ gaghi-eji ọta bia n'iru ya, ọ gaghi-atu kwa ihe-ntukọba imegide ya. 33 N'ụzọ o si bịa, n'otu ebe ka ọ ga-alọghachi, ọ gaghịkwa abata n'obodo a, ka Jehova kwuru. 34 N'ihi na m ga-echebe obodo a, ịzọpụta ya, n'ihi mụ onwe m, nakwa n'ihi ohu m Devid. 35 O wee ruo n'abalị ahụ na mmụọ ozi Jehova pụrụ, gbuo otu narị puku mmadụ iri asatọ na ise n'ọmụma ụlọikwuu ndị Asiria: mgbe ha biliri n'isi ụtụtụ, lee, ha niile bụ ozu nwụrụ anwụ. 36 Senakerib, eze Asiria, we lata, biri na Nineve. 37 O wee ruo na, ka ọ na-efe ofufe n'ụlọ Nisrok chi ya, ụmụ ya ndị ikom bụ́ Adramelek na Shareza ji mma agha gbuo ya, ha wee gbapụ gaa n'ala Armenia. Esarhadọn nwa ya wee malite ịchị n'ọnọdụ ya.
2 Ihe E Mere 32:1-23 1 Mgbe ihe ndị a na ntọala ha gasịrị, Senakerib, eze Asiria, bịara, bata na Juda, maakwa ụlọikwuu megide obodo ndị e wusiri ike, wee chee echiche imeri ha nye onwe ya. 2 Mgbe Hezekaịa hụrụ na Senakerib abịala, nakwa na o bu n'obi ibuso Jerusalem agha, 3 O wee gbaa ndị isi ya na ndị dike ya izu ike ka ha kwụsịtụ mmiri nke isi iyi ndị dị n'èzí obodo ahụ: ha wee nyere ya aka. 4 Ya mere, ọtụtụ mmadụ zukọtara, ha wee kpuchie isi iyi niile, na iyi nke na-asọfe n'etiti ala ahụ, naasị, Gịnị mere ndị eze Asiria ga-eji bịa chọta ọtụtụ mmiri? 5 O mekwara ka onwe ya sie ike, wulitekwa mgbidi niile a gbawara agbawa, wulitekwa ya ruo ụlọ elu, wulitekwa mgbidi ọzọ n'èzí, rụziekwa Milo n'obodo Devid, ma rụọkwa ọtụtụ ube na ọta. 6 O we do ndi-isi agha ka ha buru ndi-agha, kpọkọta ha n'ebe ọ nọ n'okporo ámá nke ọnu-uzọ-ama obodo, gwa kwa ha okwu nkasi-obi, si, 7 Dị ike ma nwee obi ike, unu atụla egwu ma ọ bụ tụọ ụjọ n'ihi eze Asiria ma ọ bụ n'ihi ìgwè mmadụ niile so ya: n'ihi na ndị nọnyeere anyị karịrị ndị nọnyeere ya. 8 Ogwe aka nke anụ ahụ nọnyeere ya; ma Jehova, bụ́ Chineke anyị, nọnyeere anyị inyere anyị aka na ịlụ agha anyị.” Ndị Izrel wee dabere n'okwu Hezekaya, eze Juda. 9 Mgbe nke a gasịrị, Senakerib, eze Asiria, zigara ndị ohu ya na Jerusalem, (ma ya onwe ya nọchibidoro Lakish, ya na ndị agha ya niile,) gaa n'ihu Hezekaịa, eze Juda, na ndị Juda niile bi na Jerusalem, sị: 10 Otú a ka Senakerib, eze Asiria, siri, Òle ebe unu tụkwasị obi, unu we biri n'ebe a na-amachibido unu agha na Jerusalem? 11 Hezekaịa, ọ̀ dịghị amanye unu ka unu nwụa site n'ụnwụ na akpịrị ịkpọ nkụ, na-asị, Jehova, bụ́ Chineke anyị, ga-anapụta anyị n'aka eze Asiria? 12 Ọ̀ bụghị Hezekaịa ahụ wepụrụ ebe ndị dị elu ya na ebe ịchụàjà ya, ma nye Juda na Jerusalem iwu, sị, “Unu ga-akpọ isiala n'ihu otu ebe ịchụàjà, ma sure ihe nsure ọkụ n'elu ya?”
4
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
13 Ùnu amaghị ihe mụ na nna nna m mere ndị mba ọzọ niile? Chi nke mba dị iche iche nke ala ndị ahụ hà nwere ike ịnapụta ala ha n'aka m? 14 Ònye nọ n'etiti chi nile nke mba ndị ahụ nna m hà bibiri kpamkpam, onye pụrụ ịnapụta ndị ya n'aka m, nke mere na Chineke unu ga-enwe ike ịnapụta unu n'aka m? 15 Ya mere, unu ekwela ka Hezekaya duhie unu, ma ọ bụ mee ka unu kwenye n'ụzọ a, unu ekwekwala ya: n'ihi na ọ dịghị chi mba ma ọ bụ alaeze ọ bụla nwere ike ịnapụta ndị ya n'aka m na n'aka nna nna m hà: lee ka Chineke unu ga-esi napụta unu n'aka m? 16 Ndị ohu ya kwukwara okwu ọzọ megide Jehova, bụ́ Chineke, na megide ohu ya bụ́ Hezekaya. 17 O dekwara akwụkwọ ozi iji kọchaa Jehova bụ́ Chineke Izrel, ma kwuo okwu megide ya, sị: “Dịka chi nke mba dị iche iche nke ala ndị ọzọ na-anapụtaghị ndị ha n'aka m, otú ahụ ka Chineke Hezekaya na-agaghị anapụta ndị ya n'aka m.” 18 Ha wee jiri olu dị elu tie mkpu n'asụsụ ndị Juu nye ndị bi na Jeruselem nọ n'elu mgbidi, ka ha tụọ ha ụjọ ma nye ha nsogbu; ka ha wee weghara obodo ahụ. 19 Ha wee kwuo okwu megide Chineke nke Jerusalem, dịka ha si ekwu okwu megide chi nke ndị bi n'ụwa, ndị bụ ọrụ aka mmadụ. 20 N'ihi nke a, Hezekaịa, eze, na Aịzaịa, onye amụma, nwa Emọz, kpere ekpere ma tikuo eluigwe. 21 Jehova wee ziga mmụọ ozi, gbuo ndị dike niile, na ndị isi na ndị isi n'ọmụma eze Asiria. O wee laghachi n'ala ya n'ihere. Mgbe ọ banyere n'ụlọ chi ya, ndị si n'afọ ya pụta gburu ya n'ebe ahụ site n'aka mma agha. 22 Jehova wee zọpụta Hezekaya na ndị bi na Jeruselem n'aka Senakerib eze Asiria na n'aka ndị ọzọ niile, ma duzie ha n'akụkụ niile. 23 Ọtụtụ mmadụ wetaara Jehova onyinye na Jerusalem, wetakwara Hezekaya eze Juda onyinye: nke mere na e mere ka ọ dị elu n'anya mba niile site na mgbe ahụ gaa n'ihu.
Aịsaịa 36-37 Aịsaịa 36 1 O rue, n'arọ nke-iri-na-anọ nke eze Hezekaia, na Senakerib, bú eze Asiria, rigoro imegide obodo nile ewusiri ike nke Juda, we were ha. 2 Eze Asiria wee si na Lakish ziga Rabshake na Jeruselem, ya na ọtụtụ ndị agha, wee guzo n'akụkụ ọwara mmiri nke ọdọ mmiri dị n'elu n'okporo ụzọ nke ubi onye na-asa ákwà. 3 Elaiakim, nwa Hilkaia, onye bu onye-isi ulo, na Shebna, bú ode-akwukwọ, na Joa, nwa Esaf, onyencheta, we biakute ya. 4 Rabshake wee sị ha, “Biko, gwanụ Hezekaya, sị, ‘Nke a bụ ihe eze ukwu ahụ, eze Asiria, kwuru, sị, Gịnị bụ ntụkwasị obi a ị tụkwasịrị obi? 5 Ana m asị, (ma ha bụ naanị okwu efu) Enwere m ndụmọdụ na ike maka agha: ònye ka ị tụkwasịrị obi, nke mere i ji nupụ isi megide m? 6 Lee, ị tụkwasịrị Ijipt obi n'ogwe osisi a gbajiri agbaji, nke ọ bụrụ na mmadụ adabere na ya, ọ gaabanye n'aka ya wee dụpuo ya: otú ahụ ka Fero eze Ijipt dị nye ndị niile tụkwasịrị ya obi. 7 Ma ọ bụrụ na ị sị m, ‘Anyị tụkwasịrị Jehova Chineke anyị obi,’ ọ́ bụghị ya bụ onye Hezekaịa wepụrụ ebe ndị dị elu ya na ebe ịchụàjà ya, wee sị Juda na Jerusalem, ‘Unu ga-akpọ isiala n’ihu ebe ịchụàjà a?’ 8 Ugbu a, biko, nye onyenwe m eze Asiria nkwa, m ga-enyekwa gị puku ịnyịnya abụọ, ọ bụrụ na ị nwere ike itinye ndị na-agba ịnyịnya n'elu ha. 9 Oleezi otú ị ga-esi gbanwee ihu otu onyeisi ndị kasị nta n'ime ndị ohu nna m ukwu, ma tụkwasị obi n'Ijipt maka ụgbọ ịnyịnya na ndị ịnyịnya? 10 Ma ugbu a, ọ̀ bụ na m rịgoghị n'okpuru Jehova ka m bịa bibie ala a? Jehova gwara m, sị, “Gbagoo megide ala a, bibie ya.” 11 Elaiakim na Shebna na Joa wee sị Rabshake, “Biko, gwa ndị ohu gị okwu n'asụsụ Siria; n'ihi na anyị na-aghọta ya: agwakwala anyị okwu n'asụsụ ndị Juu, n'anya ndị nọ n'elu mgbidi.” 5
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
12 Ma Rabshake sịrị, “Ònye ka onyenwe m zigara m n'aka onyenwe unu na n'ebe unu nọ ka m gwa unu okwu ndị a?” Ọ̀ bụ na o zighị m ka m gwa ndị ikom nọ n'elu mgbidi ka ha rie nsị ha ma ṅụọ nsị ha n'etiti unu? 13 Rabshake wee guzo, tie mkpu n'olu dị elu n'asụsụ ndị Juu, sị: “Nụrụnụ okwu eze ukwu ahụ, bụ́ eze Asiria.” 14 Otú a ka eze siri, Unu ekwela ka Hezekaia ghọgbuo unu: n'ihi na ọ gaghị enwe ike ịnapụta unu. 15 Unu ekwekwala ka Hezekaya mee ka unu tụkwasị Jehova obi, na-asị, Jehova ga-anapụta anyị n'ezie: a gaghị enyefe obodo a n'aka eze Asiria. 16 Unu egela Hezekaya ntị: n'ihi na otú a ka eze Asiria siri, Meenụ nkwekọrịta na m site n'onyinye, pụta bịakwute m: riekwanụ osisi vaịn ya, onye ọ bụla n'ime osisi fig ya, ṅụọkwanụ mmiri dị n'olulu mmiri ya; 17 Ruo mgbe m ga-abịa kpọga unu n'ala dị ka ala unu, ala ọka na mmanya vaịn, ala achịcha na ubi vaịn. 18 Kpacharanụ anya ka Hezekaya ghara ịrafu unu, sị, Jehova ga-anapụta anyị. Ò nwere chi ọ bụla n'ime mba dị iche iche napụtara ala ya n'aka eze Asiria? 19 Ebee ka chi nile nke Hamat na Arfad nọ, ebee ka chi nile nke Sefarvaim nọ? Ha anapụtawokwa Sameria n'aka m? 20 Ònye bụ n'etiti chi nile nke ala ndị a, ndị napụtara ala ha n'aka m, na Jehova ga-anapụta Jerusalem n'aka m? 21 Ma ha gbachiri nkịtị, ha azaghịkwa ya okwu ọ bụla: n'ihi na iwu eze bụ, sị, Unu azala ya. 22 Elaiakim nwa Hilkaia, onye na-elekọta ezinụlọ ya, na Shebna, odeakwụkwọ, na Joa, nwa Esaf, onye na-edekọ ihe, bịakwutere Hezekaya, ha na uwe ha dọwara adọwa, ha wee kọọrọ ya okwu Rabshake. Aịsaịa 37 1 O rue, mb͕e eze Hezekaia nuru ya, na ọ dọwara uwe-ya nile, kpuchie onwe-ya ákwà-nkpe, ba n'ulo Jehova. 2 O wee ziga Eliakim, onye na-elekọta ezinụlọ ya, na Shebna, odeakwụkwọ, na ndị okenye nke ndị nchụàjà, yi ákwà mkpe, gaa n'ebe Aịzaya, onye amụma, nwa Emọz nọ. 3 Ha wee sị ya, “Nke a bụ ihe Hezekaịa kwuru, ‘Ụbọchị a bụ ụbọchị nsogbu na nke ịba mba na nke nkwulu: n'ihi na ụmụ erutela ọmụmụ, ike adịghịkwa ịmụ nwa.’” 4 Ma eleghị anya, Jehova, bụ́ Chineke gị, ga-anụ okwu Rabshake, onye eze Asiria, onye nwe ya, zitere ịkatọ Chineke dị ndụ, ọ ga-adọkwa okwu ndị Jehova bụ́ Chineke gị nụrụ aka ná ntị: biko, welie ekpere gị maka ndị fọdụrụnụ. 5 Ndị ohu Eze Hezekaịa wee bịakwute Aịsaịa. 6 Aịzaya wee sị ha, “Otú a ka unu ga-asị onyenwe unu, ‘Nke a bụ ihe Jehova kwuru,’ ‘Atụla egwu maka okwu ndị ị nụrụ, nke ndị ohu eze Asiria ji kwutọọ m.’” 7 Lee, m ga-eziga mmụọ n'ime ya, ọ ga-anụkwa asịrị, wee laghachi n'ala ya; m ga-emekwa ka ọ daa site na mma agha n'ala ya. 8 Rabshake wee laghachi wee hụ eze Asiria ka ọ na-ebuso Libna agha: n'ihi na ọ nụrụ na ọ si Lakish pụọ. 9 Ọ nụrụ ka a na-ekwu maka Tirhaka, eze Etiopia, sị: “Ọ pụtawo ibuso gị agha.” Mgbe ọ nụrụ ya, o zigara Hezekaya ndị ozi, sị: 10 Otú a ka unu ga-agwa Hezekaịa eze Juda, sị, ‘Ekwela ka Chineke gị, onye ị tụkwasịrị obi, rafuo gị, sị, Agaghị enye Jerusalem n'aka eze Asiria.’ 11 Lee, ị nụwo ihe ndị eze Asiria mere ala niile site n'ibibi ha kpamkpam; à ga-anapụtakwa gị? 12 Chi mba dị iche iche, hà napụtara ha ndị nna m ochie bibiri, dịka Gozan, Haran, na Rezef, na ụmụ Iden ndị bi na Telassar? 13 Ebee ka eze Hemat, na eze Arfad, na eze obodo Sefavaim, na Hena, na Ivah nọ?
6
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
14 Hezekaia we nara akwukwọ n'aka ndi-ozi ahu, gua ya: Hezekaia we rigorue ulo Jehova, gbasaa ya n'iru Jehova. 15 Hezekaia we kpekue Jehova ekpere, si, 16 Jehova nke usu nile nke ndi-agha, Chineke Israel, Onye bi n'etiti cherubim, Gi onwe-gi bu Chineke, nání Gi, nke ala-eze nile nke uwa: Gi onwe-gi mere elu-igwe na uwa. 17 Jehova, tọ ntị gị ala, nụrụ; Jehova, meghee anya gị, hụ: nụrụkwa okwu nile nke Senakerib, onye zitere iji taa Chineke dị ndụ ụta. 18 N'ezie, Jehova, ndi-eze Asiria emewo ka mba nile na ala nile tọgbọrọ n'efu, 19 Ha atụbawo chi ha n'ọkụ: n'ihi na ha abụghị chi, kama ha bụ ọrụ aka mmadụ, osisi na nkume: ha wee bibie ha. 20 Ma ugbua, Jehova, Chineke anyị, zọpụta anyị n'aka ya, ka alaeze niile nke ụwa wee mara na Gị onwe gị bụ Jehova, naanị Gị. 21 Aịzaya nwa Emọz wee zigara Hezekaya ozi, sị: “Nke a bụ ihe Jehova, Chineke Izrel, kwuru, ebe ị rịọrọ m arịrịọ megide Senakerib, eze Asiria.” 22 Nke a bụ okwu Jehova kwuru gbasara ya: Nwa agbọghọ na-amaghị nwoke, ada Zayọn, eledala gị anya, chịa gị ọchị; ada Jerusalem efeela isi ya n'ebe ị nọ. 23 Ònye ka ị kwara ụta ma kọọ ya ọnụ? Ònye ka i bulikwara olu gị elu megide, ma welie anya gị elu n'elu? Ọ bụ ezie na ọ bụ Onye Nsọ nke Izrel? 24 Site n'aka ndị ohu gị, ị tawo Onyenwe anyị ụta, sị, Site n'ọtụtụ ụgbọ ịnyịnya m ka m ji gbagoo n'elu ugwu, ruo n'akụkụ Lebanon; m ga-egbutu osisi cedar ya ndị dị elu, na osisi fir ya ndị a họọrọ nke ọma; m ga-abanyekwa n'ebe dị elu nke ókèala ya, na n'oké ọhịa nke Kamel ya. 25 Egwuputala m mmiri, ṅụọkwa mmiri; ma ọ bụ n'ụkwụ m ka m ji mee ka osimiri niile nke ebe ndị a gbara gburugburu kpọọ nkụ. 26 Ì nụbeghị ogologo oge gara aga na m mere ya, na mgbe ochie, na m mere ya? Ugbu a, m mewo ka o mezuo, na ị ga-eme ka obodo e wusiri ike tọgbọrọ n'efu ka ha bụrụ obo ihe tọgbọrọ n'efu? 27 Ya mere, ndị bi n'ime ha nwere ike dị nta, ha wee nwee mwute ma nwee ihere: ha dị ka ahịhịa ubi, na ahịhịa ndụ, dị ka ahịhịa dị n'elu ụlọ, na dị ka ọka a kụrụ ọkụ tupu o too. 28 Ma amaara m ebe obibi gị, na ọpụpụ gị, na mbata gị, na iwe gị megide m. 29 N'ihi na iwe gị megide m na ọgba aghara gị arịgowo n'ime ntị m, ya mere m ga-etinye ntụtụ m n'imi gị, tinyekwa eriri m n'egbugbere ọnụ gị, m ga-emekwa ka ị laghachi azụ n'ụzọ ị si bịa. 30 Nke a ga-abụrụ gị ihe ịrịba ama: Afọ a ka unu ga-eri ihe na-eto n'onwe ya, n'afọ nke abụọ ka unu ga-eri ihe na-esi na ya apụta: n'afọ nke atọ, ghaa mkpụrụ, wee ihe ubi, kụọkwa ubi vaịn, riekwa mkpụrụ ha. 31 Ndị fọdụrụ n'ụlọ Juda ga-agbapụta ọzọ wee gbanye mgbọrọgwụ n'ala, mịakwa mkpụrụ n'elu. 32 N'ihi na ndị fọdụrụ ga-esi na Jerusalem pụta, ndị gbapụrụ agbapụ ga-esikwa n'ugwu Zaịọn pụta: ekworo Jehova nke ụsụụ ndị agha ga-eme nke a. 33 N'ihi ya, otú a ka Jehova kwuru maka eze Asiria, si, Ọ gaghi-abata n'obodo a, ọ gaghi-agba kwa àkú n'ebe ahu, ọ gaghi-eji ọta bia n'iru ya, ọ gaghi-atu kwa ihe-ntukọba imegide ya. 34 N'ụzọ o si bịa, n'otu ebe ka ọ ga-alọghachi, ọ gaghịkwa abata n'obodo a, ka Jehova kwuru. 35 N'ihi na m ga-echebe obodo a ịzọpụta ya n'ihi mụ onwe m, nakwa n'ihi ohu m Devid. 36 Mmụọ ozi Jehova wee pụọ, gbuo otu narị puku na iri asatọ na ise n'ọmụma ụlọikwuu ndị Asiria: mgbe ha biliri n'isi ụtụtụ, lee, ha niile bụ ozu nwụrụ anwụ. 37 Senakerib, eze Asiria, we lata, biri na Nineve. 38 O wee ruo na mgbe ọ na-efe ofufe n'ụlọ Nisrok chi ya, ụmụ ya nwoke bụ́ Adramelek na Shareza jiri mma agha gbuo ya, ha wee gbapụ gaa n'ala Armenia: nwa ya bụ́ Esarhadọn wee chịrị n'ọnọdụ ya.
Nchịkọta nke amaokwu site na amaokwu E dekọrọ akụkọ ihe mere eme nke Hezekaịa, Aịsaịa, Senakerib, na Rabshake n'ebe atọ dị mkpa n'Agba Ochie: 2 Ndị Eze 18–19 , Aịsaịa 36–37 , na 2 Ihe E Mere 32 . 7
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
N'okpuru ebe a bụ nkọwa nke amaokwu site n'amaokwu nke kwekọrọ na amaokwu ndị yiri ya site na nsụgharị King James , tinyere ihe mmụta ndị dị mkpa. 1. Ikwesị Ntụkwasị Obi Hezekaịa na Mgbanwe Mbụ 2 Ndị Eze 18:1–3 – Hezekaịa malitere ọchịchị ya na Juda mgbe ọ dị afọ 25 ma mee "ihe ziri ezi n'anya Jehova." 2 Ndị Eze 18:4 – O wepụrụ ebe ndị dị elu, kụrie ihe oyiyi, gbutuo osisi ndị a kpụrụ akpụ, ma kụrie agwọ ọla kọpa (Nehushtan) nke Mozis mere, n'ihi na Izrel amalitela isure ihe nsure ọkụ nye ya. 2 Ndị Eze 18:5–7a – “Ọ tụkwasịrị Jehova Chineke Izrel obi; nke mere na onye ọ bụla dị ka ya n'etiti eze Juda niile mgbe ọ nwụsịrị...” Jehova nọnyeere ya, ọ na-emekwa ihe niile ọ na-eme. 2 Ndị Eze 18:7b–8 – O nupụrụ isi megide eze Asiria (na-ajụ ijere ya ozi) ma tie ndị Filistia agha ruo Gaza. 2 Ihe E Mere 32:1–8 – Mgbe Hezekaịa hụrụ ọbịbịa Senakerib, ọ gwara ndị isi ya ka ha kwụsị isi iyi mmiri dị n'èzí Jerusalem, wulite mgbidi na ụlọ elu, mepụta ngwa agha, ma gbaa ndị ahụ ume: "Dị ike ma nwee obi ike... ogwe aka nke anụ ahụ nọnyeere ya; ma Jehova, bụ́ Chineke anyị, nọnyeere anyị inyere anyị aka, na ibu agha anyị" (2 Ihe E Mere 32:7–8). 2. Ọdịda nke Sameria na Mwakpo Asiria 2 Ndị Eze 18:9–12 – N'afọ nke anọ nke Hezekaịa, eze Asiria bụ́ Shalmaneser gbara Sameria (Alaeze Ugwu nke Izrel) gburugburu, wee merie ya n'afọ nke isii nke Hezekaịa n'ihi na Izrel "anaghị ege ntị n'olu Jehova bụ́ Chineke ha." 2 Ndị Eze 18:13 / Aịsaịa 36:1 – N'afọ nke iri na anọ nke Hezekaịa, Senakerib eze Asiria wakporo obodo niile e wusiri ike nke Juda wee weghara ha. 2 Ndị Eze 18:14–16 – N’oge ụjọ, Hezekaịa zigara Senakerib ụtụ na Lakish, na-asị, “Emehiewo m; si n’ebe m nọ laa: ihe ị ga-enye m ka m ga-ebu.” O kwụrụ talent ọlaọcha 300 na talent ọlaedo 30, ọbụna wepụ ọlaedo ahụ n’ọnụ ụzọ na ogidi nke ụlọ nsọ Jehova. 3. Nkwarị na Agha Uche nke Rabshake 2 Ndị Eze 18:17–18 / Aịsaịa 36:2–3 – Senakerib zigara Tartan, Rabsaris, na Rabshake site na Lakish na ọtụtụ ndị agha gaa Jerusalem. Ha guzoro n'akụkụ ọwara mmiri nke ọdọ mmiri dị n'elu. Eliakim, Shebna, na Joa pụtara izute ha. 2 Ndị Eze 18:19–21 / Aịsaịa 36:4–6 – Rabshake zipụrụ ozi Senakerib: “Gịnị bụ ntụkwasị obi a ị tụkwasịrị obi?” Ọ na-akwa Juda emo maka ịtụkwasị Ijipt obi, na-akpọ Ijipt “ahịhịa gbajiri agbaji” nke ga-ama onye ọ bụla dabere na ya aka. 2 Ndị Eze 18:22 / Aịsaịa 36:7 – Rabshake gbalịrị ịgbagọ mgbanwe okpukpe Hezekaịa, na-ekwu na Hezekaịa mejọrọ Chineke site n'iwepụ ebe dị elu na ebe ịchụàjà. 2 Ndị Eze 18:23–25 / Aịsaịa 36:8–10 – Rabshake ji ịkwa emo nye ịnyịnya 2,000 ma ọ bụrụ na Juda enwee ike inye ha ndị na-agba ịnyịnya. O wee kwuo na Jehova n'onwe ya zitere ya ibibi Juda: "Jehova gwara m, sị, Gbagoo megide ala a, bibie ya." 2 Ndị Eze 18:26 / Aịsaịa 36:11 – Eliakim, Shebna, na Joa gwara Rabshake ka ọ na-asụ asụsụ Siria (Aramaic) karịa asụsụ ndị Juu (Hibru) ka ndị nkịtị nọ n'elu mgbidi ghara ịtụ ụjọ. 2 Ndị Eze 18:27–35 / Aịsaịa 36:12–20 – Rabshake jụrụ, na-eti mkpu n'asụsụ Hibru nye ndị ikom nọ n'elu mgbidi. Ọ gbara ha ume ka ha ghara ikwe ka Hezekaịa duhie ha site n'ikwe nkwa na Chineke ga-anapụta ha. O ji mpako kwuo na ọ dịghị chi Hemat, Arpad, Sefarvaim, ma ọ bụ Sameria zọpụtara
8
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
ala ha n'aka Asiria—ya mere "òle ndị bụ n'etiti chi nile nke mba dị iche iche, ndị napụtara ala ha n'aka m, na Jehova ga-anapụta Jerusalem n'aka m?" (2 Ndị Eze 18:35). 2 Ndị Eze 18:36–37 / Aịsaịa 36:21–22 – Ndị mmadụ gbachiri nkịtị ma ha azaghị ya okwu ọ bụla, dịka Hezekaịa nyere n'iwu (“Azala ya”). Ndị isi ahụ laghachiri na Hezekaịa na uwe ha dọwara adọwa. 4. Hezekaịa chọrọ Aịsaịa na nkwa mbụ nke Onyenwe anyị 2 Ndị Eze 19:1–5 / Aịsaịa 37:1–5 – Eze Hezekaịa dọwara uwe ya, kpuchie onwe ya ákwà mkpe, banye n'ụlọ Jehova, wee ziga Eliakim, Shebna, na ndị okenye nke ndị nchụàjà gaa n'ihu Aịsaịa onye amụma . Ha kwupụtara, sị: "Ụbọchị taa bụ ụbọchị nsogbu, na nke ịba mba, na nkwulu... ya mere bulie ekpere gị maka ndị fọdụrụ." 2 Ndị Eze 19:6–7 / Aịsaịa 37:6–7 – Aịsaịa zara ya site n'okwu Chineke: “Atụla egwu maka okwu ndị ị nụrụ, nke ndị ohu eze Asiria ji kwutọọ m. Lee, M ga-ezitere ya mmụọ, ọ ga-anụkwa asịrị, ọ gaalaghachikwa n'ala ya; M ga-emekwa ka ọ daa site na mma agha n'ala ya.” 5. Akwụkwọ Ozi Nkwulu Rabshake na Ekpere Hezekaịa 2 Ndị Eze 19:8–13 / Aịsaịa 37:8–13 – Rabshake lọghachiri ịhụ Senakerib ka ọ na-alụso Libna ọgụ. N'ịnụ na Tirhaka eze Etiopia apụtala ịlụso ya ọgụ, Senakerib zigara Hezekaịa akwụkwọ ozi ọzọ, naadọ ya aka ná ntị na Chineke enweghị ike ịnapụta Jerusalem ma depụta mba ndị e bibiri ebibi (Gozan, Haran, Rezef, Telassar). 2 Ndị Eze 19:14 / Aịsaịa 37:14 – Hezekaịa natara akwụkwọ ozi ahụ n'aka onye ozi ahụ, gụọ ya, rịgoro n'ụlọ Jehova, gbasaa ya n'ihu Jehova . 2 Ndị Eze 19:15–19 / Aịsaịa 37:15–20 – Hezekaịa kpere ekpere, sị: “Jehova, Chineke Israel, Onye bi n'etiti cherubim, Gị onwe gị bụ Chineke, naanị Gị, nke alaeze nile nke ụwa... Jehova, ṅaa ntị Gị ntị, nụrụ: Jehova, meghee Anya Gị, hụ: nụrụkwa okwu Senakerib, onye zitere Ya ịta Chineke dị ndụ ụta.” Ọ ghọtara na Asiria bibiri mba ndị ọzọ n'ihi na chi ha bụ osisi na nkume, ma kpee ekpere, sị: “Ugbu a, Jehova, Chineke anyị, biko, zọpụta anyị n'aka Ya, ka alaeze nile nke ụwa wee mara na Gị onwe Gị bụ Jehova Chineke, naanị Gị.” 6. Azịza Chineke Site n'ọnụ Aịsaịa 2 Ndị Eze 19:20 / Aịsaịa 37:21–22 – Aịsaịa zigara Hezekaịa ozi: “Ihe ị kpere m n’ekpere megide Senakerib eze Asiria ka m nụrụ.” 2 Ndị Eze 19:21–28 / Aịsaịa 37:22–29 – JEHOVA baara mpako Senakerib mba: “Ònye ka ị taworo ụta ma kparịa?... ọbụna megide Onye Nsọ nke Israel.” Chineke kwuru na mmeri ndị Asiria bụ naanị site na nduzi Chineke Ya (“Ị nụbeghị ogologo oge gara aga otú m si mee ya?”). N'ihi iwe Senakerib, Chineke kwuru, sị: “M ga-etinye nko m n'imi gị, na eriri m n'egbugbere ọnụ gị, M ga-emekwa ka ị laghachi azụ n'ụzọ ị si bịa.” 2 Ndị Eze 19:29–31 / Aịsaịa 37:30–32 – Chineke nyere Juda ihe ịrịba ama nke nlanarị na uto: ndị fọdụrụ n'ụlọ Juda ga-agbagharị mgbọrọgwụ ala ma mịa mkpụrụ n'elu. 2 Ndị Eze 19:32–34 / Aịsaịa 37:33–35 – Chineke kwere nkwa gbasara eze Asiria: “Ọ gaghị abata n'obodo a, ọ gaghị agba akụ́ n'ebe ahụ, ọ gaghị eburu ọta bịa n'ihu ya, ọ gaghịkwa atụba ihe mgbochi gburugburu ya... N'ihi na m ga-echebe obodo a, ịzọpụta ya, n'ihi mụ onwe m, nakwa n'ihi ohu m Devid.”
9
Mmụọ ozi dị ike nke Jehova na-echebe Jerusalem
7. Ntinye Aka Chineke na Ọdịda nke Senakerib 2 Ndị Eze 19:35 / Aịsaịa 37:36 / 2 Ihe E Mere 32:21 – N'abalị ahụ, mmụọ ozi nke Jehova pụrụ wee tie mmadụ 185,000 n'ogige ndị Asiria . Mgbe ndị mmadụ biliri n'isi ụtụtụ, "lee, ha niile bụ ozu nwụrụ anwụ." 2 Ndị Eze 19:36 / Aịsaịa 37:37 – Senakerib lara, laghachi na Nineve, wee biri n'ebe ahụ. 2 Ndị Eze 19:37 / Aịsaịa 37:38 / 2 Ihe E Mere 32:21 – Ka Senakerib na-efe ofufe n'ụlọ Nisrok chi ya, ụmụ ya nwoke bụ́ Adramelek na Shareza ji mma agha tie ya, gbapụ gaa n'ala Armenia. Esarhadọn nwa ya nwoke chịrị n'ọnọdụ ya.
Ihe Mmụta Dị Mkpa Site na Akụkọ ahụ Ihe Dị Iche n'Etiti Nkwekọrịta Mmadụ na Nzọpụta Chineke Ná mmalite, Hezekaịa gbalịrị ịzụta Senakerib site n'iwepụ ọlaedo n'Ụlọ Nsọ (2 Ndị Eze 18:14–16), mana Asiria lọghachiri maka mmeri zuru oke. Ime ka onye iro Chineke dị ka onye iro anaghị arụ ọrụ nke ọma; udo na-adịgide adịgide bịara naanị mgbe Hezekaịa kwụsịrị ịdabere na ọlaọcha wee tụgharịa uche kpamkpam n'ekpere. Nkwadebe Bara Uru Agbakwunyere Ntụkwasị Obi Ime Mmụọ Tupu a malite nnọchibido ahụ, Hezekaịa kwụsịrị mmiri, mee ka mgbidi ndị ahụ sie ike, ma hazie ihe nchebe (2 Ihe E Mere 32:2–5). Okwukwe n'ebe Chineke nọ apụtaghị ileghara ibu ọrụ anya, mana Hezekaịa tụkwasịrị obi ya n'ebe Onye Pụrụ Ime Ihe Nile nọ kama ịtụkwasị ebe ndị e wusiri ike ya obi. Nghọta Ime Mmụọ Megide Ịkwa Emo na Aghụghọ Rabshake jiri ụzọ dị iche iche nke uche ya mee ihe—ịgbagọ Akwụkwọ Nsọ, ịgbasa egwu, ịjụ ike Chineke, na ịnwa ikewapụ ndị ndu na ndị mmadụ (2 Ndị Eze 18:22, 28–35). Iwu Hezekaịa nke "Azala ya" na-akụzi amamihe nke ịjụ ịrụ ụka na mkparị nkwulu, kama ịhọrọ iburu okwu ahụ gaa n'ihu Chineke. Ịgbasa Nsogbu Anyị n'Ihu Onyenweanyị Mgbe Hezekaịa natara akwụkwọ ozi dị egwu nke Senakerib, o buru ya gaa n'ụlọ nsọ ozugbo wee "kesaa ya n'ihu Jehova" (2 Ndị Eze 19:14). Nke a na-enye ihe nlereanya maka ekpere: iburu iyi egwu, egwu, na nchegbu a na-ahụ anya gaa n'ihu Chineke ma debe ha n'ihu Ya. Otuto Chineke Dị Ka Ihe Kachasị Mkpa n'Ekpere Hezekaịa ekpeghị ekpere naanị maka ndụ onwe onye; o kpere ekpere ka Chineke mee ihe “ka alaeze nile nke ụwa wee mara na Gị onwe gị bụ Jehova Chineke, ọbụna Gị onwe gị nanị” (2 Ndị Eze 19:19). Ekpere ndị dabeere n'ọkwa Chineke kwekọrọ n'uche Ya. Nganga nke Mmadụ vs. Ọkaaka Chineke Senakerib kwenyere na mmeri ndị agha ya bụ ihe si n'ike ya pụta (2 Ndị Eze 19:23–24). Chineke chetaara ya na ọ bụ naanị ngwa ọrụ n'atụmatụ Chineke (2 Ndị Eze 19:25–28). Chineke na-eguzogide ndị mpako, ọ dịghịkwa ike ụwa ọ bụla nwere ike imeri nzube ya dị elu.
10