Debóra, Barak og Jael Dómarabókin 4 1 Ísraelsmenn gjörðu aftur það sem illt var í augum Drottins eftir dauða Ehúðs. 2 Og Drottinn seldi þá í hendur Jabíns, Kanaanskonungs, sem réði yfir Hasór. Hershöfðingi hans var Sísera og bjó í Haróset í Heiðingjum. 3 Þá hrópuðu Ísraelsmenn til Drottins, því að hann átti níu hundruð járnvagna og í tuttugu ár kúgaði hann Ísraelsmenn harðlega. 4 Og Debóra, spákona, eiginkona Lapídóts, hún var dómari í Ísrael á þeim tíma. 5 Hún bjó undir pálmatré Debóru milli Rama og Betel á Efraímfjöllum, og Ísraelsmenn fóru upp til hennar til að fá hana til að dæma. 6 Þá sendi hún og kallaði Barak Abínóamsson frá Kedesnaftalí og sagði við hann: „Hefur ekki Drottinn, Guð Ísraels, boðið: Far og haltu til Taborfjalls og tak með þér tíu þúsund manns af Naftalí sonum og Sebúlons sonum?“ 7 Og ég mun draga Sísera, hershöfðingja Jabíns, ásamt vögnum hans og herliði til þín að Kísonfljóti og gefa hann í hendur þér. 8 Þá sagði Barak við hana: „Ef þú vilt fara með mér, þá fer ég, en ef þú vilt ekki fara með mér, þá fer ég ekki.“ 9 Hún sagði: „Ég mun vissulega fara með þér, en sú ferð, sem þú ferð, mun ekki verða þér til heiðurs, því að Drottinn mun selja Sísera í hendur konu.“ Þá reis Debóra upp og fór með Barak til Kedes. 10 Barak kallaði Sebúlon og Naftalí saman til Kedes og fór upp eftir með tíu þúsund manns á fótum sér, og Debóra fór með honum. 11 Heber Keníti, sem var af niðjum Hóbabs, tengdaföður Móse, hafði skilið sig frá Kenítum og setti tjald sitt allt til Saanaímsléttunnar, sem er hjá Kedes. 12 Og menn sögðu Sísera frá því, að Barak, sonur Abínóams, væri farinn upp á Taborfjall. 13 Sísera safnaði saman öllum vögnum sínum, níu hundruð járnvögnum, og öllu liðinu, sem með honum var, frá Haróset í Júda að Kísonlæk. 14 Þá sagði Debóra við Barak: „Rís þú upp, því að í dag er sá dagur, er Drottinn mun gefa Sísera í hendur þér. Hefur Drottinn ekki farið á undan þér?“ Þá fór Barak ofan af Taborfjalli og tíu þúsund manns fylgdu honum.
1
Debóra, Barak og Jael
15 Og Drottinn gjörði Sísera og alla vagna hans og allan her hans í rúst með sverðseggjum fyrir Barak, svo að Sísera stökk af vagni sínum og flýði á brott á fótum. 16 En Barak elti vagnana og herinn allt til Haróset í Heiðingjum, og allur her Sísera féll fyrir sverðseggjum, og enginn maður varð eftir. 17 Sísera flýði fótgangandi til tjalds Jaelar, konu Hebers Keníta, því að friður var milli Jabíns, konungs í Hasór, og ættar Hebers Keníta. 18 Þá gekk Jael út til móts við Sísera og sagði við hann: „Gakk inn, herra minn, gakk inn til mín, óttast ekki.“ Og er hann gekk inn til hennar í tjaldið, huldi hún hann með möttli. 19 Þá sagði hann við hana: „Gefðu mér vatnssopa að drekka, því að ég er þyrstur.“ Þá opnaði hún mjólkurbelg, gaf honum að drekka og huldi hann. 20 Og hann sagði við hana: „Stattu í tjalddyrunum. Þegar einhver kemur og spyr þig: ,Er nokkur hér?' þá skaltu svara: „Nei.“ 21 Þá tók Jael, kona Hebers, nagla úr tjaldinu, tók hamar í hönd sér og gekk hægt til hans og sló naglanum í gagnaug hans og festi hann í jörðina, því að hann var fastasvefni og þreyttur. Svo dó hann. 22 Og sjá, er Barak elti Sísera, gekk Jael út á móti honum og sagði við hann: „Komdu, ég mun sýna þér manninn, sem þú leitar að.“ Og er hann kom inn í tjald hennar, sjá, þá lá Sísera dauður og naglinn í gagnaugum hans. 23 Þannig lagði Guð Jabín, konung í Kanaan, undir sig fyrir Ísraelsmönnum á þeim degi. 24 Og hönd Ísraelsmanna varð farsæl og þeir urðu Jabín, Kanaanskonungi, yfirsterkari uns þeir höfðu gjöreytt Jabín, Kanaanskonungi.
Dómarabókin 5 1 Þá sungu Debóra og Barak, sonur Abínóams, á þeim degi og sögðu: 2 Lofið Drottin fyrir hefnd Ísraels, þá er lýðurinn bauð sig fram sjálfviljugur. 3 Heyrið, þér konungar, hlustið, þér höfðingjar! Ég, ég mun syngja fyrir Drottni, ég mun lofsyngja Drottni, Ísraels Guði. 4 Drottinn, þegar þú fórst út frá Seír, þegar þú gekkst fram af Edómvöllum, þá skalf jörðin, himnarnir lækkuðu, skýin létu einnig vatn streyma. 5 Fjöllin bráðnuðu fyrir augliti Drottins, Sínaí fyrir augliti Drottins, Ísraels Guðs. 6 Á dögum Samgars Anatssonar, á dögum Jaels, voru þjóðvegirnir mannlausir og ferðalangar gengu um smávegi. 7 Íbúar þorpanna þorpanna þornuðu, þorn þornuðu í Ísrael, uns ég, Debóra, reis upp, móðir í Ísrael. 8 Þeir kusu sér nýja guði; þá var ófriður í borgarhliðunum. Sást skjöldur eða spjót meðal fjörutíu þúsunda í Ísrael? 9 Hjarta mitt er með höfðingjum Ísraels, þeim sem buðu sig sjálfviljugir fram meðal fólksins. Lofið Drottin. 10 Talið, þér sem ríðið á hvítum ösnum, þér sem sitjið í dómum og gangið á veginum. 11 Þeir sem frelsaðir eru undan hávaða bogmannanna á vatnsöflunum, þar munu þeir minnast á réttlætisverk Drottins, réttlætisverk hans gagnvart íbúum þorpa hans í Ísrael. Þá mun lýður Drottins ganga niður að borgarhliðunum. 12 Vakna, vakna, Debóra, vakna, vakna, syngdu ljóð! Rís upp, Barak, og herleiddu hertekna þína, þú sonur Abínóams. 13 Þá gjörði hann þá, sem eftir voru, að drottna yfir tignarmönnum meðal lýðsins, Drottinn gjörði mig að drottna yfir hinum voldugu. 14 Frá Efraím kom rót þeirra gegn Amalek, á eftir þér, Benjamín, meðal fólks þíns, frá Makír komu höfðingjar niður og frá Sebúlon þeir, sem handhönduðu penna rithöfundarins. 15 Og höfðingjar Íssakars voru með Debóru, bæði Íssakar og Barak. Hann var sendur fótgangandi niður í dalinn. Fyrir Rúbens-sveitirnar voru miklar hugsanir.
2
Debóra, Barak og Jael
16 Hví dvaldir þú meðal fjárhúsanna og heyrðir mekl hjarðanna? Fyrir Rúbens ættbálka voru miklar hugleiðingar hjartans. 17 Gíleað dvaldi handan við Jórdan, og hví dvaldi Dan í skipunum? Asser dvaldi við sjávarströndina og sat í skarðum sínum. 18 Sebúlon og Naftalí voru þjóð sem hættu lífi sínu til dauða á hæðum vallarins. 19 Konungarnir komu og börðust, þá börðust konungar Kanaans í Taanak við Megiddóvötn; þeir höfðu engan fjárhagslegan ávinning. 20 Þeir börðust af himni, stjörnurnar á brautum sínum börðust við Sísera. 21 Kísonlækur sópaði þeim burt, hin forna fljót, Kísonlækur. Ó, sála mín, þú hefur troðið niður máttinn. 22 Þá brotnuðu hestarnir hófar af framhlaupum, framhlaupum kappa þeirra. 23 „Formælið Merós!“ sagði engill Drottins, „formælið íbúum þess beisklega!“ Því að þeir komu ekki Drottni til hjálpar, Drottni til hjálpar gegn hinum hetjum. 24 Blessuð sé Jael, kona Hebers Keníta, blessuð sé hún konum í tjaldi. 25 Hann bað um vatn, og hún gaf honum mjólk, hún bar fram smjör í dýrðlegum skál. 26 Hún lagði hönd sína á naglann og hægri hönd sína á hamarinn, og með hamrinum sló hún Sísera, hún hjó af honum höfuðið, og stakk í gegnum gagnauga hans. 27 Fyrir fætur hennar laut hann, féll og lagðist niður, fyrir fætur hennar laut hann, féll, þar sem hann laut, þar féll hann dauður niður. 28 Móðir Sísera leit út um gluggann og hrópaði gegnum grindurnar: „Hví dregst vagn hans svo mikið að koma? Hví tefjast hjól vagna hans?“ 29 Viturlegar konur hennar svöruðu henni, já, hún svaraði sjálfri sér, 30 Hafa þeir ekki hraðað sér? Hafa þeir ekki skipt bráðinni, einni eða tveimur meyjum til hvers manns, Sísera marglita bráð, marglita bráð af grófu flík, marglita bráð af grófu flík á báða hendur, sem mætast á háls þeirra sem ræna? 31 Þannig farist allir óvinir þínir, Drottinn, en þeir sem elska hann verða eins og sólin þegar hún upprennur í mætti sínum. Og landið fékk hvíld í fjörutíu ár.
Umsögn Frásögnin af Debóru, Barak og Jael er að finna í Dómarabókinni 4. og 5. kafla. lýsir einni af áhrifamestu frelsunum sem Ísrael hefur náð frá erlendri kúgun. Hún undirstrikar guðdómlega drottinvald, hugrökka forystu og hvernig Guð notar óvænt verkfæri til að ná fram tilgangi sínum.
1. hluti: Sundurliðun vers fyrir vers Dómarabókin 4. kafli: Frásögn frelsunarinnar Vers 1–3: Synd Ísraels og grimm kúgun Eftir dauða dómarans Ehúðs gjörðu Ísraelsmenn aftur það sem illt var í augum Drottins. Í kjölfarið gaf Guð þá í hendur Jabíns, konungs í Kanaan (sem réð ríkjum í Hasór), en hershöfðingi hans var Sísera . Sísera kúgaði Ísrael harðlega í tuttugu ár með öflugum herliði, 900 járnvögnum . Ísraelsmenn hrópuðu til Drottins um hjálp. Vers 4–9: Kall Debóru og Baraks Debóra , spákona og eiginkona Lapídóts, er dómari Ísraels á þessum tíma, sitjandi undir pálmatré Debóru. Hún sendir eftir Barak , syni Abínóams, og færir skipun frá Guði: Hann á að fara með 10.000 menn af Naftalí og Sebúlon til Taborfjalls, og Guð mun leiða Sísera og vagna hans að Kísonlæk. Barak svarar skilyrt: „Ef þú vilt fara með mér, þá fer ég, en ef þú vilt ekki fara með mér,
3
Debóra, Barak og Jael
þá fer ég ekki .“ Debóra samþykkir að fara en spáir því að ferðin muni ekki færa honum persónulega heiður , því Drottinn muni selja Sísera í hendur konu. Vers 10–16: Orrustan við Taborfjall og Kisonfjall Barak kallar Sebúlon og Naftalí saman til Kades og safnar saman 10.000 fylgjendum ásamt Debóru. Þegar Sísera heyrir þetta safnar hann 900 járnvögnum sínum og öllum hermönnum sínum að Kísonlæk. Debóra segir Barak að rísa upp og segir: „Er Drottinn ekki farinn á undan þér?“ Barak leiðir menn sína niður fjallið og Drottinn steypir Sísera og her hans í uppnám . Her Sísera er gjöreyddur fyrir sverðseggjum og enginn maður lifir af, en Sísera yfirgefur vagna sína og flýr fótgangandi. Vers 17–22: Jael og ósigur Sísera Sísera flýr í tjald Jaelar , konu Hebers Keníta, því friður ríkir milli konungsættar Jabíns og fjölskyldu Hebers. Jael fer út til að hitta hann, býður honum inn og hylur hann. Sísera biður um vatn; í staðinn gefur hún honum smjör (þykkmjólk) í virðulegum skál . Þreyttur og traustur sofnar Sísera fast. Jael tekur hljóðlega tjaldnagla og hamar í hönd sér, gengur hægt til hans og rekur naglann í gegnum gagnaug hans í jörðina og drepur hann samstundis. Þegar Barak kemur á eftir honum sýnir Jael honum látinn óvinaherforingja og uppfyllir þannig spádóm Debóru. Vers 23–24: Yfirráð Jabíns konungs Á þeim degi leggur Guð Jabín, Kanaanskonung, undir sig fyrir Ísraelsmönnum, og hönd Ísraels dafnar og hann verður yfirburðamaður uns hann er gjöreyddur. Dómarabókin 5. kafli: Söngur Debóru og Baraks Vers 1–5: Lof sé Drottni Debóra og Barak syngja sigursöng og lofa Guð fyrir sjálfviljuga leiðtoga og fúsa Ísraelsþjóð. Þau minnast mikilfenglegrar, jarðskjálfandi nærveru Guðs þegar hann gekk frá Seír og Edóm. Vers 6–11: Eyðing Ísraels snerist að réttlæti Lagið minnir á myrku daga kúgunar þegar þjóðvegir voru auðir og þorpsbúar földu sig þar til Debóra reis upp sem „móðir í Ísrael“ . Það býður valdhöfum, dómurum og venjulegum bæjarbúum sem safnast saman við vatnsból til að segja frá réttlætisverkum og frelsunarverkum Drottins. Vers 12–18: Fúsar ættkvíslir vs. sjálfsánægðar ættkvíslir Sigursælt kall berst Barak um að leiða útlæga menn til fanga. Í laginu er lýst hvaða ættkvíslir buðu sig fram — Efraím, Benjamín, Makír, Sebúlon, Íssakar og Naftalí — og þeim sem eftir voru við fjárhirðar sínar eða eyjar, eins og Rúben, Dan og Asser, er harðlega ávítað . Vers 19–23: Alheimsbardaginn og bölvun Merós Konungar Kanaans börðust, en „stjörnurnar í brautum sínum börðust gegn Sísera“ (sem gefur í skyn guðlega íhlutun, líklega úrhellisrigning sem breytti Kísonfljóti í flóð sem lamdi járnvagnana). Hin forna Kísonfljót sópaði óvininum burt. Beiskur bölvun er kveðin upp yfir borgina Merós vegna þess að þeir komu ekki „Drottni til hjálpar gegn hinum hetjum“. Vers 24–27: Að heiðra hugrekki Jaels Jael er fagnað sem „blessuð umfram konur“ í tjaldinu. Lagið lýsir ljóslifandi afgerandi aðgerðum hennar – að ná í hamarinn og reka naglann í gegnum höfuð Sísera, þar sem hann sökk niður og féll dauður við fætur hennar.
4
Debóra, Barak og Jael
Vers 28–30: Kaldhæðnin í móður Sísera Dramatísk og kaldhæðnisleg mynd færist yfir á móður Sísera sem horfir út um gluggann sinn og veltir fyrir sér kvíðafull hvers vegna vagn sonar síns er svona seinn á leiðinni til baka. Vituru konurnar hugga hana með þeirri blekkingu að hann sé aðeins að skipta herfanginu – föngum og ríkulegum útsaum – ómeðvitaður um að hann sé þegar dauður. Vers 31: Lokabæn Lagið lýkur með kröftugri bæn: „Þannig farist allir óvinir þínir, Drottinn, en þeir sem elska hann verða sem sólin þegar hún upprennur í mætti sínum.“ Eftir þennan sigur fær landið hvíld í fjörutíu ár .
2. hluti: Lykilatriði og lífsnotkun Guð notar hið ólíklega og venjulega: Frelsun kom ekki í gegnum hefðbundinn keisaraher með úrvalsvopnum, heldur í gegnum venjulega konu (Jael) sem notaði tjaldhæl og hamar, sem sýnir að Guð hefur yndi af því að nota auðmjúk verkfæri í óvenjulegum tilgangi. Hættan við andlega hlutleysi og sjálfsánægju: Í ljóði Debóru gagnrýnir harðlega ættbálkarnir sem dvöldu heima (eins og Rúben og Dan) og formælir Merós fyrir að neita að hjálpa. Andlegt hlutleysi á tímum siðferðilegrar kreppu er meðhöndlað sem andstaða; trúaðir eru kallaðir til virkrar þátttöku frekar en þægilegrar áhorfendastöðu. Kraftur samstarfs og hvatningar: Barak gerði sér grein fyrir þörf sinni fyrir andlegan jarðtengingu og bað Debóru að fylgja sér í bardaga. Guð hannar oft andlega og hagnýta sigra okkar í kringum samfélag, gagnkvæma ábyrgð og guðrækilega samvinnu frekar en einangrað einstaklingshyggju. Að endurgjalda Guði dýrðina: Strax eftir að hafa náð miklum hernaðarárangri stærðu Debóra og Barak sig ekki af eigin hernaðarlegri snilld; í staðinn brutust þau út í tilbeiðslusöng þar sem þau eignaðu Drottni alla dýrð, sögulegt vald og sigur. Á tímum persónulegra eða faglegra sigra heldur viljandi lofgjörð og auðmýkt okkur á hinni sönnu uppsprettu styrks okkar.
5