ʻO ka Samaria lokomaikaʻi Luka 10:25-37 25 Aia hoʻi, kū aʻela kekahi kākāʻōlelo e hoʻāʻo ana iā ia, ʻī akula, E ke Kumu, he aha kaʻu e hana ai i loaʻa ai iaʻu ke ola mau loa? 26 Nīnau maila ʻo ia iā ia, He aha ka mea i kākau ʻia ma ke kānāwai? Pehea lā kāu heluhelu ʻana? 27 ʻŌlelo maila ke kanaka, ʻī maila, E aloha aku ʻoe iā Iēhova i kou Akua me kou naʻau a pau, a me kou ʻuhane a pau, a me kou ikaika a pau, a me kou manaʻo a pau; a i kou hoalauna e like me ʻoe iho. 28 ʻĪ maila ʻo ia iā ia, Ua ʻōlelo pololei mai ʻoe; e hana ʻoe i kēia, a e ola nō ʻoe. 29 Akā, i kona makemake ʻana e hoʻāpono iā ia iho, nīnau akula ʻo ia iā Iesū, ʻO wai lā koʻu hoalauna? 30 ʻŌlelo maila ʻo Iesū, ʻī maila, He kanaka e iho ana mai Ierusalema a Ieriko, a hāʻule ihola i waena o nā pōwā, kāʻili aʻela lākou i kona kapa, pepehi ihola, a haʻalele akula iā ia me ka aneane make. 31 A iho maila kekahi kahuna pule ma ia ala, a ʻike akula ia iā ia, māʻalo aʻela ia ma kēlā ʻaoʻao. 32 Pēlā nō hoʻi kekahi Levi, i kona hiki ʻana ma ia wahi, hele maila ia, a nānā akula iā ia, a māʻalo aʻela ma kēlā ʻaoʻao. 33 Akā, ʻo kekahi Samaria, i kona hele ʻana, hiki akula ia i kona wahi; a ʻike akula ia iā ia, hū aʻela kona aloha iā ia. 34 Hele akula ia i ona lā, a wahī ihola i kona mau ʻeha me ka ninini ʻana i ka ʻaila a me ka waina, a kau aʻela iā ia ma luna o kona holoholona ponoʻī, a lawe akula iā ia i ka hale hoʻokipa, a mālama ihola iā ia. 35 A ia lā aʻe, i kona hele ʻana aku, unuhi aʻela ia i ʻelua denari, a hāʻawi akula i ka mea nona ka hale, ʻī akula iā ia, E mālama ʻoe iā ia; a ʻo nā mea ʻoi aku āu e lilo ai, a hoʻi mai au, naʻu nō e uku aku iā ʻoe. 36 ʻO wai lā o kēia mau kānaka ʻekolu, i kou manaʻo, ka hoalauna o ke kanaka i hāʻule i waena o nā powa? 37 ʻĪ maila ia, ʻO ka mea i hana lokomaikaʻi iā ia. A laila, ʻī maila ʻo Iesū iā ia, E hele ʻoe, a e hana like hoʻi.
1
ʻO ka Samaria lokomaikaʻi
ʻO ka moʻolelo o ka Samaria Maikaʻi (Luka 10:25–37) kekahi o nā ʻōlelo nane kaulana loa a Iesū. Hōʻike ia i kahi wehewehe hohonu e pili ana i ke aloha maoli, ke aloha, a me ke ʻano maoli o ka noho ʻana ma ka hoalauna. Eia kahi wehewehena paukū ma ka paukū e hōʻuluʻulu ana i ka moʻolelo, a ukali ʻia e nā haʻawina koʻikoʻi a me nā hoʻohana pono.
Ka Wehewehe ʻana o nā Paukū ma kēlā me kēia Paukū Luka 10:25–28 — Ka Hoʻāʻo ʻana o ke Kānāwai a me nā Kauoha Nui Paukū 25: Kū aʻela kekahi loio (he kanaka akamai o ke kānāwai o Mose) e hoʻāʻo iā Iesū, e nīnau ana i kāna mea e hana ai e loaʻa ai ke ola mau loa. Paukū 26: Ua pane mai ʻo Iesū ma ka hoʻihoʻi ʻana i ka nīnau i nā palapala hemolele, e nīnau ana i ke loio pehea ʻo ia e heluhelu ai i ke Kānāwai. Paukū 27: Pane pololei ka loio, e hōʻuluʻulu ana i ke Kānāwai i ʻelua mau kumumanaʻo koʻikoʻi: ke aloha aku i ke Akua me ka naʻau a pau, ka ʻuhane a pau, ka ikaika a me ka manaʻo a pau, a me ke aloha aku i ka hoalauna e like me ʻoe iho (e pili ana i ka Deuteronomi 6:5 a me Levitiko 19:18). Paukū 28: Hoʻomaikaʻi ʻo Iesū i kāna pane, me ka haʻi ʻana iā ia ʻo ka hana ʻana i kēia e lawe mai ai i ke ola. Luka 10:29–32 — Ka Manawa a me ka Poʻe Kū Manaʻo ʻole ʻia Paukū 29: I ka ʻimi ʻana e hoʻāpono iā ia iho a i ʻole e kaupalena i ka laulā o kāna hana, nīnau akula ka loio, "ʻO wai lā koʻu hoalauna?" Paukū 30: Hoʻomaka ʻo Iesū i ka ʻōlelo nane. Ua hāʻule kekahi kanaka e hele ana ma ke alanui piʻi a weliweli mai Ierusalema a i Ieriko i ka poʻe ʻaihue. Ua kāʻili lākou i kona kapa, hahau nui iā ia, a waiho iā ia me ka aneane make. Paukū 31: Hele mai kekahi kahuna pule ma ke alanui hoʻokahi. I kona ʻike ʻana i ke kanaka ʻeha, hele akula ʻo ia ma kēlā ʻaoʻao a hoʻomau i ka hele ʻana. Paukū 32: Hiki mai kekahi Levi (he kōkua luakini). Nānā akula ʻo ia i ke kanaka ʻeha, akā, e like me ke kahuna pule, hele akula ʻo ia ma kēlā ʻaoʻao a hala akula. Luka 10:33–35 — ʻO ka Samaria lokomaikaʻi Paukū 33: He Samaria—he lālā o kahi hui i hoʻowahāwahā nui ʻia a pale ʻia e nā Iudaio he nui o ia au—e hele mai ana ma ke alanui. I kona ʻike ʻana i ke kanaka ʻeha, ua aloha nui ʻo ia. Paukū 34: Hele pololei akula ke kanaka Samaria i ke kanaka, nakinaki i kona mau ʻeha, mālama ihola me ka ʻaila a me ka waina (nā lāʻau lapaʻau maʻamau o ia au), hoʻonoho iā ia ma luna o kāna holoholona ponoʻī, lawe akula iā ia i kahi hale hoʻokipa, a mālama iā ia i ka pō a pau. Paukū 35: I kekahi lā aʻe, hāʻawi akula ke Samaria i ʻelua denari (denarii) i ka mea nona ka hale hoʻokipa no ka mālama hou ʻana, me ka hoʻohiki e hoʻi mai a uku i nā lilo keu aʻe. Luka 10:36–37 — Ka Hopena Kūpono Paukū 36: Hoʻohuli ʻo Iesū i ka nīnau mua, e nīnau ana i ka loio ʻo wai o nā mea hele ʻekolu i hana ma ke ʻano he hoalauna no ka mea i hōʻeha ʻia. Paukū 37: ʻAʻole hiki iā ia ke ʻōlelo "ʻo ka Samaria," pane akula ke loio, "ʻO ka mea nāna i hana lokomaikaʻi iā ia." Kauoha akula ʻo Iesū iā ia: " E hele ʻoe, a e hana pēlā. "
Nā Haʻawina Koʻikoʻi a me nā Hoʻohana Ola Ke Hoʻākāka Hou ʻana i ke "Hoalauna": ʻAʻole i wehewehe ʻia ka noho ʻana ma ka hoalauna e nā palena ʻāina, lāhui, a i ʻole ka nohona, akā, ma ka makemake e hōʻike i ke aloha a me ke aloha i ka poʻe nele.
2
ʻO ka Samaria lokomaikaʻi
Aloha ma luna o ke Kuʻuna: ʻAʻohe manaʻo o ka ʻike hoʻomana a i ʻole ke kūlana pilikanaka me ke aloha ʻole. Ua mālama ke kahuna a me ka Levi i ka maʻemaʻe hoʻomana a i ʻole ka pono ma ke kumukūʻai o ke aloha kanaka. Aloha i Kuhi ʻia i ka Hana: Pono ke aloha ʻoiaʻiʻo i ka hana kūpono a pipiʻi hoʻi. Ua mōhai ke Samaria i kona manawa, nā kumuwaiwai, ka palekana, a me ka ʻoluʻolu pilikino e hoʻihoʻi i kahi malihini. Ke Lanakila ʻana i nā Manaʻo Kūʻē: Loaʻa pinepine ke kōkua a me ka maikaʻi mai nā kumu i manaʻo ʻole ʻia. Ke hoʻokūkū nei ka ʻōlelo nane iā mākou e nānā ma mua o nā manaʻo kūʻē o ke kaiāulu a ʻike i ke ʻano kanaka i loko o kēlā me kēia kanaka.
Ka Moʻolelo Ma waena o ka poʻe Iudaio a me ka poʻe Samaria ʻO ka ʻenemi ma waena o nā Iudaio a me ko Samaria i ke kenekulia mua, ʻaʻole ia he hoʻokūkū pilikanaka iki wale nō; he māhelehele hohonu ia i paʻa i nā kenekulia i hala i kumu ʻia ma ka lāhui, ka politika, a me nā manaʻoʻiʻo hoʻomana koʻikoʻi. I mea e hoʻomaopopo piha ai i ke kumu e pūʻiwa ai ka poʻe hoʻolohe o Iesū ma Luka 10 i ka lohe ʻana i kahi Samaria i hoʻohālikelike ʻia ma ke ʻano he koa o ka moʻolelo, he mea kōkua ia e hoʻomaopopo i ke ʻano o ka ulu ʻana o kēia hakakā.
1. Ka Māhele Mōʻaukala: Nā Kumu i Māhele ʻia Ka Lanakila ʻana o ʻAsuria (722 BCE): I ka wā i lanakila ai ke Aupuni ʻAsuria i ke Aupuni ʻĀkau o ʻIseraʻela (Samaria), ua kipaku aku lākou i nā ʻIseraʻela he nui a hoʻihoʻi i nā lāhui ʻē i ia wahi. ʻO ka hanauna hui: ʻO nā mamo a ka poʻe i noho male pū me nā poʻe noho malihini. ʻOiai ua hoʻomau ka poʻe Samaria ʻo lākou nā mamo maoli a hoʻomau ʻole ʻia o nā ʻohana ʻākau (ʻo ʻEperaima lāua ʻo Manase), ua manaʻo ka poʻe Iudea iā lākou he "lāhui hui" a he hapa koko paha i hoʻopilikia i ka maʻemaʻe o ka lāhui a me ka hoʻomana kūpaʻa.
2. Ke kūkulu hou ʻana i ka Luakini a me ka hakakā politika Kūʻē iā ʻEzera lāua ʻo Nehemia (Keneka 5 BCE): I ka hoʻi ʻana mai o ka poʻe Iudea i hoʻokuke ʻia mai Babulona mai e kūkulu hou iā Ierusalema a me ka Luakini ʻElua, ua hāʻawi aku ka poʻe Samaria e hui pū me ka papahana. Ua hōʻole nā alakaʻi Iudaio i kā lākou kōkua, me ka manaʻo ua hoʻopilikia ʻia lākou e ka hoʻomana. Hoʻopaʻi: I ka pane ʻana, ua hoʻoikaika ikaika nā alakaʻi o Samaria i ke aupuni Peresia e hoʻopaneʻe a hoʻopilikia i ke kūkulu hou ʻana o Ierusalema. Ua hoʻokumu kēia i ka ʻawaʻawa politika mau loa.
3. Ka Māhele Hoʻomana: Mauna Gerizima vs. Mauna Ziona Nā Wahi Hoʻomana Hoʻokūkū: Ua hōʻole ʻia e Ierusalema, ua kūkulu ka poʻe Samaria i ko lākou luakini ponoʻī ma ka mauna ʻo Gerizima kokoke i Sekema, me ka ʻōlelo ʻana ʻo ia ka wahi hoʻāno maoli i kuhikuhi ʻia e Mose.
3
ʻO ka Samaria lokomaikaʻi
Nā Palapala Hemolele ʻokoʻa iki: Ua ʻae wale ka poʻe Samaria i ka Pentateuka Samaria (nā puke ʻelima mua a Mose) ma ke ʻano he palapala hemolele, e hōʻole ana i nā Kāula Hebera, nā Palapala, a me nā kuʻuna o Ierusalema. Ka luku ʻia ʻana o ka Luakini Samaria (110 BCE): Ua piʻi ka haunaele i kahi wela i ka wā Hasmonean i ka wā i hoʻouka kaua ai ke Kahuna Nui Iudaio ʻo John Hyrcanus iā Samaria a luku i ka luakini Samaria ma ka mauna ʻo Gerizim. Ua hoʻopaʻa kēia luku ʻana i nā hanauna o ka huhū nui like.
4. ʻOiaʻiʻo o ke Kenekulia Mua i ka wā o ke Kuhina a Iesū I ka wā o ke Kauoha Hou, ua hoʻololi ka māhele i ke ola o kēlā me kēia lā:
Ka Pale ʻana a me ka Mamao Kaiaulu: ʻO ka poʻe huakaʻi Iudaio e hele ana ma waena o Kalilaia a me Iudea e hele pinepine ma ke awāwa o ka Muliwai ʻo Ioredane e pale aku ai i ka hehi ʻana i ka ʻāina o Samaria. Nā ʻōlelo hōʻino moʻomeheu: ʻO ke kapa ʻana i kahi Iudaio he "Samaria" he hōʻino nui ia, ua like ia me ke kapa ʻana iā lākou he heretic a he apostate paha (e like me ka mea i ʻike ʻia ma Ioane 8:48). Nā Hanana Hoʻohaumia: Wahi a nā moʻolelo mōʻaukala mai Flavius Josephus, ma kahi o ka wā ʻōpiopio o Iesū, ua hoʻopuehu malū kahi hui o Samaria i nā iwi kanaka i loko o ka Luakini o Ierusalema i ka wā o ka Pāsova e hoʻohaumia iā ia.
No ke aha e hoʻonui ai kēia pōʻaiapili i ka ʻōlelo nane
I ka nīnau ʻana a ke loio "ʻO wai hoʻi koʻu hoalauna?" ma Luka 10:29, ua manaʻo ʻo ia i kahi laina palena—he hōʻoia e pili wale ana ka "hoahānau" i nā makaʻāinana Iudaio mālama kānāwai. I ka wā i hoʻokomo ai ʻo Iesū i ka Samaria i loko o ka moʻolelo: ʻO ke kumu hoʻohoka o ke koa: Ua manaʻo ka poʻe hoʻolohe i kahi moʻolelo ʻekolu o ke Kahuna, ka Levite, a me ka ʻIseraʻela laika. ʻO ke kau ʻana i kahi Samaria i hoʻowahāwahā ʻia ma ke kolu o ka hakahaka ua hoʻopau loa i kā lākou mau manaʻolana moʻomeheu. Ke Hoʻohuli nei i ka Dynamic: Pono ka Iudaio i ʻeha e hilinaʻi i kona ʻenemi i hoʻohiki ʻia no kona ola ponoʻī. Ke Hoʻākāka Hou ʻana i ke Aloha Hoalauna: Ua hōʻike ʻo Iesū ʻaʻole hoʻolohe ke aloha i nā huhū mōʻaukala, ka hoʻokae, a me nā palena kaiāulu. Hōʻike ʻia ka hoalauna maoli ma o ka hana lokomaikaʻi i kekahi mea nele, me ka nānā ʻole i ke kūlana.
ʻO ke ʻano radical o ke aloha akua vs. Legalism hoʻāpono ponoʻī ʻOiai ua heluhelu pinepine ʻia ka ʻōlelo nane a ke Samaria lokomaikaʻi ma ke ʻano he kuhikuhi pono no ka lokomaikaʻi, ʻoi aku ka hohonu o kona hohonu o ke akeakamai. ʻO kekahi o nā kumumanaʻo theological koʻikoʻi loa ma kēia paukū ʻo ia ke ʻano radical o ke aloha akua vs. ka Legalism ponoʻī e hōʻoiaʻiʻo ana iā ia iho . Eia kahi nānā ʻana i kēia kumuhana ma nā ʻano ʻekolu:
4
ʻO ka Samaria lokomaikaʻi
1. Ka Hoʻāpono ʻana iā ʻoe iho vs. Ka Hoʻololi ʻana o ka Naʻau Hoʻomaka ke kamaʻilio ʻana me kahi hoʻopaʻapaʻa kānāwai a me ke akeakamai:
Manaʻo o ka Loio: Ua ʻōlelo maopopo ʻia ma ka Paukū 29 ua nīnau ka loio "ʻO wai koʻu hoalauna?" no ka mea, "makemake ʻo ia e hoʻāpono iā ia iho." Ua ʻimi ʻo ia i kahi wehewehe kānāwai pololei e hiki ai iā ia ke kahakiʻi i kahi palena a puni kāna mau kuleana—he laina e hōʻailona ana i kahi i pau ai kāna kuleana a me kahi e hiki ai iā ia ke hoʻōki mālie i ke aloha. ʻO ka Hakakā Hoʻomana: Ua manaʻo ka loio i ka pono ma ke ʻano he papa inoa o nā palena kānāwai. Hoʻololi hou ʻo Iesū i ka pono ma ke ʻano he kūlana o ka puʻuwai e hōʻike ana iā ia iho me ke aloha palena ʻole. ʻO ke ʻAno Hoʻohālikelike: ʻAʻole hiki ke ana ʻia ka ʻoiaʻiʻo o ke Akua ma ke ʻano o ka wehewehe pono ʻana i kā mākou mau kuleana, akā, ma ke ʻano ākea o ko mākou hoʻonui ʻana i ke aloha o ke Akua.
2. Ka Hoʻopunipuni o ka Maʻemaʻe Hoʻomana me ke Aloha ʻole
ʻO ke komo ʻana o ke kahuna pule a me ka Levi e hōʻike ana i kahi ʻōlelo aʻo koʻikoʻi e pili ana i ka hoʻomana nui: Nā Kānāwai Maʻemaʻe vs. Nā Mea Kaumaha: Ma lalo o ke kānāwai o ke Kauoha Kahiko, ʻo ka hoʻopā ʻana i ke kupapaʻu e hoʻohaumia ai ke kahuna i ke ʻano hoʻomana (Levitiko 21:1). ʻO ka mea i hōʻeha ʻia ma ke alanui ua "hapalua make" (Luka 10:30). Inā kū ke kahuna a Levi paha a loaʻa iā ia ua make, e pilikia lākou i ka haumia hoʻomana, e hōʻoki ana i kā lākou mau hana hoʻomana a me ke kūlana i loko o ke kaiāulu. ʻO ke Kumumua Kūpono ʻole: Ua hoʻokau mua lākou i ke aka o ka hana ma mua o ke ʻano pono . Ke aʻo mau nei ʻo Iesū ma o nā Euanelio e ʻoi aku ke aloha, ke aloha, a me ke ola kanaka ma mua o ke kaʻina hana hoʻomana (e like me ka ho'ōla ʻana i ka Sābati). ʻIke Hoʻomana: ʻO ka hoʻomana e hoʻokaʻawale ana i ke kanaka mai ka ʻeha o kānaka, ma kahi o ke koi ʻana iā lākou i ia mea, ʻaʻole ia e hōʻike i ke ʻano o ke Akua.
3. ʻO ke aloha ma ke ʻano he ana ʻoiaʻiʻo o ka manaʻoʻiʻo Ua hoʻololi ʻo Iesū i ke kumumanaʻo holoʻokoʻa o ka nīnau mua a ke loio: Ua nīnau ka Loio:
ʻŌlelo maila ʻo Iesū:
ʻO wai koʻu hoalauna? (Nānā: ʻO wai ka mea kūpono e loaʻa i koʻu aloha?)
"ʻO wai o kēia mau kānaka ʻekolu i lilo i hoalauna nona?" (Kūlana: He aha ke ʻano o ke kanaka aʻu e hana nei?)
Lokomaikaʻi Hana: He pipiʻi ke aloha o ka Samaria, he mea pilikia, a he mea ʻole. Ua hoʻoweliweli ʻo ia i kona palekana ma ke alanui weliweli, hoʻohana i kāna ʻaila a me ka waina ponoʻī, hāʻawi i kāna lio, hoʻolilo i kāna kālā, a hoʻohiki e hoʻi e uku hou aku.
5
ʻO ka Samaria lokomaikaʻi
Ke Hōʻike nei i ke ʻAno o ke Akua: Ma ke akeakamai Baibala, ʻo ke aloha ( hesed ma ka ʻōlelo Hebera, eleos ma ka ʻōlelo Helene) ʻaʻole ia he manaʻo wale nō o ke aloha; he berita ia, he aloha hana. Ua lilo ke kanaka Samaria i kiʻi o ka lokomaikaʻi o ke Akua ma ka hōʻike ʻana i ka lokomaikaʻi i loaʻa ʻole i kahi mea i manaʻo paha iā ia he ʻenemi.
Wehewehena ʻŌlelo Mōʻaukala (Manaʻo Kristo) Ma loko o ka mōʻaukala o ka hale pule, ua ʻike pū nā mea kālaiʻike mua (e like me Augustine, Origen, a me Chrysostom) i kahi kumumanaʻo Kristolohiko koʻikoʻi i hoʻokomo ʻia i loko o ka ʻōlelo nane: Ka Huakaʻi Hāʻule: ʻO ke kanaka, i hoʻonele ʻia i ka pono a ua ʻeha ʻia e ka hewa, ua waiho ʻia me ka hapa make ma ke ala o kahi honua hāʻule. Ke Kahuna a me ka Levi: ʻO ke Kānāwai a me ka ʻŌnaehana Mōhai, ka mea i hiki ke nānā i ka hāʻule ʻana o ke kanaka akā ʻaʻohe mana e ho'ōla a hoʻopakele paha. ʻO ka Samaria lokomaikaʻi: ʻO Iesū Kristo ponoʻī —ua hoʻowahāwahā ʻia, ua hōʻole ʻia, a ua manaʻo ʻia he malihini e ka hoʻomana, akā, ke hele pololei mai nei i kahi e make ai ke kanaka. ʻO ka ʻAila, ka Waina, a me ka Hale Hoʻokipa: ʻO ka lokomaikaʻi o ke Akua, ka ʻUhane Hemolele, a me ka Ekalesia ma ke ʻano he puʻuhonua no ka ho'ōla ʻana a hiki i kona hoʻi ʻana mai. ʻOiai ʻo ke ʻano mōʻaukala mua he haʻawina pono a me ka berita, hōʻike kēia manaʻo Kristolohiko kuʻuna e hiki iā mākou ke hōʻike i ke aloha nui i nā poʻe ʻē aʻe no ka mea ua hōʻike mua ʻo Kristo i ke aloha nui iā mākou i ka wā i nele ai mākou i ka ʻuhane.
6