Bon Samariten an Lik 10:25-37 25 Epi, yon avoka te kanpe, li t ap tante Jezi, li di l: Mèt, kisa pou m fè pou m eritye lavi etènèl la? 26 Li di li: Kisa ki ekri nan lalwa a? Ki jan ou ka li lalwa a? 27 Men li reponn: Se pou ou renmen Mèt la, Bondye ou, ak tout kè ou, ak tout nanm ou, ak tout fòs ou, ak tout lespri ou. Epi se pou ou renmen pwochen ou tankou ou renmen pwòp tèt pa ou. 28 Jezi di li: Ou byen reponn: fè sa, epi ou va viv. 29 Men, li menm, ki te vle bay tèt li rezon, li di Jezi: “Epi ki pwochen m? 30 Jezi reponn li: Vwala, te gen yon nonm ki t'ap desann soti Jerizalèm, li t'ap ale Jeriko. Lè sa a, vòlè yo vòlè rad li, yo blese l', epi yo ale, yo kite l' mwatye mò. 31 Epi, pa aza, yon prèt t ap desann nan menm chemen an; lè l wè nonm lan, li pase lòt bò a. 32 Menm jan an tou, yon Levit, lè li te rive nan plas la, li rive, li wè nonm lan, men li pase lòt bò wout la. 33 Men, yon Samariten, pandan l ap vwayaje, rive kote nonm lan te ye a; lè l wè nonm lan, li fè l mal pou li. 34 Li pwoche bò kote l', li panse blese l' yo, li vide lwil ak diven ladan l'. Li mete nonm lan sou pwòp bèt li a, li mennen l' nan yon otèl. Li pran swen li. 35 Nan denmen, lè Jezi ale, li rale de goud nan pòch li, li bay mèt kay la, epi li di li: Pran swen nonm sa a. Lè m' tounen isit la, m'a remèt ou nenpòt sa ou depanse anplis. 36 Kilès nan twa moun sa yo, dapre ou, ki te moutre l' pwochen nonm ki te tonbe nan men vòlè yo? 37 Li reponn: Moun ki te gen pitye pou li a. Jezi di li: Ale non, fè menm jan an tou. Istwa Bon Samariten an (Lik 10:25–37) se youn nan parabòl Jezi ki pi popilè yo. Li prezante yon kòmantè pwofon sou lanmou sensè, mizèrikòd, ak sa sa vle di tout bon vre pou yon moun se yon pwochen. Men yon rezime naratif la vèsè pa vèsè, ki te swiv pa leson kle yo ak aplikasyon pratik yo.
Repati vèsè pa vèsè Lik 10:25–28 — Tès avoka a ak gwo kòmandman yo Vèsè 25: Yon avoka (yon espesyalis nan Lalwa Moyiz la) leve kanpe pou teste Jezi, li mande l kisa li dwe fè pou l eritye lavi etènèl la. Vèsè 26: Jezi reponn lè li retounen kesyon an nan ekriti yo, li mande avoka a kijan li li Lalwa a.
1
Bon Samariten an
Vèsè 27: Avoka a reponn avèk presizyon, li rezime Lalwa a an de prensip fondamantal: renmen Bondye ak tout kè w, tout nanm ou, tout fòs ou, ak tout lespri w, epi renmen pwochen w menm jan w renmen tèt ou (li fè referans a Detewonòm 6:5 ak Levitik 19:18). Vèsè 28: Jezi felisite l pou repons li bay la, li di l ke si l fè sa, l ap jwenn lavi. Lik 10:29–32 — Envit la ak Moun ki te la yo sanzatann Vèsè 29: Nan chache jistifye tèt li oswa limite dimansyon devwa li, avoka a mande: "Epi ki pwochen mwen?" Vèsè 30: Jezi kòmanse parabòl la. Yon nonm k ap desann yon wout apik e danjere soti Jerizalèm pou ale Jeriko tonbe anba men vòlè. Yo dezabiye l, yo bat li byen bat, epi yo kite l mwatye mò. Vèsè 31: Yon prèt ap desann menm wout la. Lè l wè nonm ki blese a, li travèse lòt bò wout la epi li kontinye mache. Vèsè 32: Yon Levit (yon asistan tanp) rive apre sa. Li gade nonm blese a, men menm jan ak prèt la, li travèse lòt bò a epi li pase bò kote l. Lik 10:33–35 — Samariten ki gen konpasyon an Vèsè 33: Yon Samariten—yon manm yon gwoup anpil Juif nan epòk sa a te meprize epi evite—ap desann wout la. Lè l wè nonm ki blese a, li santi l gen yon gwo konpasyon. Vèsè 34: Samariten an ale dirèkteman bò kote nonm nan, li panse blesi l yo, li trete yo ak lwil ak diven (tretman medsinal komen nan epòk la), li mete l sou pwòp bèt li, li mennen l nan yon otèl, epi li pran swen l pandan tout nwit lan. Vèsè 35: Nan denmen, Samariten an bay mèt otèl la de denye pou kouvri plis swen, li pwomèt pou l retounen epi peye nenpòt depans anplis. Lik 10:36–37 — Konklizyon pratik la Vèsè 36: Jezi chanje kesyon orijinal la, li mande avoka a kilès nan twa vwayajè yo ki te aji kòm pwochen viktim nan. Vèsè 37: Kòm avoka a pa t kapab di "Samariten an", li reponn: "Moun ki te gen mizèrikòd pou li a." Jezi ba li lòd sa a: " Ale, fè menm jan an tou. "
Leson kle ak aplikasyon nan lavi Redifini "Pwochen": Se pa limit jewografik, etnik, oswa sosyal ki defini sa yon pwochen, men se yon volonte pou montre lanmou ak mizèrikòd pou nenpòt moun ki nan bezwen. Konpasyon Plis pase Tradisyon: Konesans relijye oswa estati sosyal pa vle di anpil san lanmou aktif. Ni prèt la ni Levit la te kenbe pite relijye oswa konvenyans okontrè senpati imen. Lanmou ki baze sou aksyon: Vrè lanmou mande aksyon pratik ki koute chè. Samariten an te sakrifye tan li, resous li, sekirite li ak konfò pèsonèl li pou l te ka geri yon etranje. Simonte Prejije: Èd ak bonte souvan soti nan sous inatandi. Parabòl la defye nou pou nou gade pi lwen pase prejije sosyal yo epi wè limanite ki nan chak moun.
Kontèks istorik ant Jwif yo ak Samariten yo Animozite ki te genyen ant Juif yo ak Samariten yo nan premye syèk la pa t sèlman yon ti rivalite sosyal; se te yon divizyon byen anrasinen, ki te gen plizyè syèk, ki te gen rasin li nan ras, nan politik ak nan kwayans relijye fondamantal. Pou nou konprann nèt poukisa moun k ap koute Jezi nan Lik 10 yo ta choke lè yo tande yo mete yon Samariten kòm ewo istwa a, li enpòtan pou nou konprann kijan diskisyon sa a te devlope.
2
Bon Samariten an
1. Separasyon istorik la: Orijin divize Konkèt Asiryen an (722 anvan epòk nou an): Lè Anpi Asiryen an te konkeri Wayòm Nò Izrayèl la (Samari), yo te depòte anpil Izrayelit epi yo te reenstale nasyon etranje nan zòn nan. Linyaj Miks: Desandan moun ki te rete marye ak kolon etranje yo. Pandan ke Samariten yo te soutni ke yo te vrè desandan san entèripsyon tribi nò yo (Efrayim ak Manase), Jideyen yo te wè yo kòm yon "ras melanje" kòwonpi oswa mwatye san ki te konpwomèt tou de pite etnik ak adorasyon fidèl.
2. Rekonstriksyon Tanp lan ak Konfli Politik Opozisyon kont Esdras ak Neyemi (5yèm syèk anvan epòk nou an): Lè ekzile Jide yo te retounen soti Babilòn pou rebati Jerizalèm ak Dezyèm Tanp lan, Samariten yo te ofri pou patisipe nan pwojè a. Lidè jwif yo te rejte èd yo, yo te konsidere yo kòm moun ki te fè konpwomi nan domèn relijye a. Reprezay: Kòm repons, lidè Samariten yo te fè presyon aktivman sou gouvènman Pès la pou l retade epi deranje rekonstriksyon Jerizalèm nan. Sa te kreye yon rankin politik ki te dire lontan.
3. Divizyon Relijye a: Mòn Gerizim kont Mòn Siyon Kote Adorasyon ki Konpetitè: Lè Jerizalèm te repouse Samariten yo, yo te bati pwòp tanp pa yo sou Mòn Gerizim toupre Sichèm, yo te pretann se te vrè sanktyè Moyiz te deziyen an. Ekriti ki yon ti jan diferan: Samariten yo te aksepte sèlman Pentatek Samariten an (senk premye liv Moyiz yo) kòm ekriti, yo te rejte pwofèt ebre yo, ekriti yo ak tradisyon Jerizalèm yo. Destriksyon Tanp Samariten an (110 anvan epòk nou an): Tansyon yo te rive nan yon pwen kritik pandan Peryòd Asmone a lè Gran Prèt Jwif Jan Irkanis la te anvayi Samari epi li te detwi tanp Samariten an sou Mòn Gerizim. Destriksyon sa a te simante plizyè jenerasyon gwo resantiman mityèl.
4. Reyalite Premye Syèk la Pandan Ministè Jezi a
Nan epòk Nouvo Testaman an, divizyon an te enfliyanse lavi chak jou: Evitasyon ak Distans Sosyal: Vwayajè jwif ki t ap vwayaje ant Galile ak Jide souvan te pran yon detou nan vale larivyè Jouden an espesyalman pou evite mete pye nan teritwa Samariten yo. Jouman Kiltirèl: Rele yon Jwif "Samariten" se te yon jouman grav, ekivalan a rele yo yon eretik oswa yon aposta (jan nou wè sa nan Jan 8:48). Ensidan Pwofanasyon: Selon resi istorik Flavius Josephus, nan epòk jèn Jezi a, yon gwoup Samariten te gaye zo moun an kachèt andedan Tanp Jerizalèm nan pandan Pak la pou yo te derespekte li.
Poukisa kontèks sa a anplifye parabòl la
Lè avoka a te mande "Epi kiyès ki pwochen mwen?" nan Lik 10:29, li te atann yon liy fwontyè—yon konfimasyon ke "pwochen" an te sèlman aplike pou sitwayen jwif parèy li ki respekte lalwa. Lè Jezi te prezante Samariten an nan narasyon an: Faktè Chok Ewo a: Moun ki t ap koute yo te espere yon triyad naratif ki gen ladan yon Prèt, yon Levit, ak yon Izrayelit ki pa nan ras li. Mete yon Samariten meprize nan twazyèm plas la te kraze atant kiltirèl yo nèt. Ranvèse Dinamik la: Jwif ki te blese a te oblije konte sou lènmi fidèl li a pou l ka viv.
3
Bon Samariten an
Redefini Lanmou Pwochen: Jezi te pwouve ke mizèrikòd inyore rankin istorik, prejije ak fwontyè sosyal. Vrè pwochen demontre lè nou aji avèk konpasyon anvè nenpòt moun ki nan bezwen, kèlkeswa orijin moun nan.
Nati radikal mizèrikòd diven an vs. legalism ki jistifye tèt li Malgre ke yo souvan li Parabòl Bon Samariten an kòm yon enstriksyon etik sou jantiyès, pwofondè teyolojik fondamantal li a pi pwofon. Youn nan tèm teyolojik ki pi enpòtan nan pasaj sa a se Nati Radikal Mizèrikòd Divin lan vs Legalis ki Jistifye tèt li . Men yon egzamen sou tèm sa a atravè twa dimansyon:
1. Jistifikasyon pwòp tèt ou vs. Transfòmasyon kè Dyalòg la kòmanse avèk yon deba legal ak teyolojik:
Entansyon Avoka a: Vèsè 29 la note klèman ke avoka a te mande "Epi kiyès ki pwochen mwen?" paske li te "vle jistifye tèt li." Li t ap chèche yon definisyon legal presi ki t ap pèmèt li trase yon limit alantou obligasyon li yo—yon liy ki make kote devwa li te fini ak kote li te ka sispann renmen alèz. Konfli Teyolojik la: Avoka a te wè jistis kòm yon lis limit legal. Jezi chanje pèspektiv jistis kòm yon kondisyon nan kè a ki eksprime tèt li nan lanmou san kondisyon. Kontras la: Vrè sentete pa kapab mezire pa jan nou defini devwa nou yo ak presizyon, men pa jan nou pwolonje mizèrikòd Bondye a.
2. Ilizyon Pite Rityèl San Konpasyon
Enplikasyon prèt la ak Levit la mete aksan sou yon avètisman teyolojik enpòtan konsènan priyorite relijye: Lwa sou Pite vs. Zafè ki Pi Enpòtan yo: Dapre lalwa Ansyen Testaman an, lè yon prèt te touche yon kadav, li te vin pa pwòp pou seremoni li (Levitik 21:1). Viktim nan sou wout la te "mwatye mò" (Lik 10:30). Si prèt la oswa Levit la te kanpe epi li te jwenn li mouri, yo te riske vin pa pwòp pou seremoni li, entèwonp devwa relijye yo epi kanpe nan kominote a. Priyorite ki pa nan plas li: Yo te bay priyorite a lonbray rituèl la sou sibstans moral la . Jezi kontinye anseye nan tout Levanjil yo ke lanmou, mizèrikòd, ak lavi moun ranplase pwotokòl seremoni an (pa egzanp, gerizon jou Saba a). Apèsi Teyolojik: Relijyon ki pwoteje yon moun kont soufrans imen, olye pou l fòse l sibi li, pa reflete karaktè Bondye.
3. Mizèrikòd kòm vrè mezi lafwa Jezi chanje tout prensip premye kesyon avoka a: Avoka a te mande:
Jezi reponn:
"Ki moun ki vwazen mwen?" (Konsantrasyon: Ki moun ki kalifye pou resevwa lanmou mwen?)
"Kilès nan twa moun sa yo ki te pwochen li?" (Konsantrasyon: Ki kalite moun mwen ye?)
Gras Aktif: Mizèrikòd Samariten an te koute chè, riske, e san kondisyon. Li te riske sekirite li sou yon wout danjere, li te itilize pwòp lwil ak diven li, li te abandone cheval li, li te depanse lajan li, epi li te pwomèt pou l retounen pou peye plis.
4
Bon Samariten an
Reflete Natirèl Bondye: Nan teyoloji biblik, mizèrikòd ( hesed an ebre, eleos an grèk) se pa sèlman yon santiman senpati; se yon konpasyon aktif ki baze sou alyans. Samariten an te vin tounen yon imaj gras Bondye lè li te montre yon favè li pa t merite bay yon moun ki te pwobableman konsidere l kòm yon lènmi.
Entèpretasyon Alegorik Istorik (Pèspektiv Kristolojik) Pandan tout listwa legliz la, premye teyolojyen yo (tankou Ogisten, Orijèn, ak Krisostom) te wè tou yon tèm kristolojik pwofon entegre nan parabòl la: Vwayajè ki tonbe a: Limanite, dezabiye de jistis epi blese pa peche, rete mwatye mò sou wout yon mond ki tonbe. Prèt la ak Levit la: Lalwa a ak Sistèm Sakrifis la, ki te kapab obsève tonbe lèzòm men ki te manke pouvwa pou geri li oswa sove li. Bon Samariten an: Jezikri li menm —yo te meprize l, yo te rejte l, epi yo te konsidere l kòm yon moun deyò pa enstitisyon relijye a, men li te vin dirèkteman kote limanite t ap mouri a. Lwil la, diven an, ak otèl la: Gras diven an, Sentespri a, ak Legliz la kòm yon sanktyè pou gerizon jiskaske Li retounen. Malgre ke kontèks istorik prensipal la se yon leson etik ak alyans, pèspektiv kristolojik tradisyonèl sa a mete aksan sou lefèt ke nou ka sèlman montre mizèrikòd radikal anvè lòt moun paske Kris la te premye montre mizèrikòd radikal anvè nou lè nou te nan gwo dezète espirityèl.
5