Jefte, moun peyi Galaday la Jij 11 1 Jefte, moun peyi Galarad la, te yon vanyan sòlda. Li te pitit gason yon pwostitye. Galarad te papa Jefte. 2 Madanm Galarad te fè pitit gason pou li. Pitit gason madanm li yo te grandi, epi yo te mete Jefte deyò, epi yo te di l' konsa: -Ou p'ap eritye nan byen papa nou, paske ou se pitit yon lòt moun. 3 Jefte kouri kite frè l' yo, l' al rete nan peyi Tòb. Yon bann vakabon vin jwenn Jefte. Yo soti avè l' pou fè sa l' vle. 4 Epi, apre yon tan, desandan Amon yo te fè lagè ak pèp Izrayèl la. 5 Lè desandan Amon yo t'ap fè lagè ak pèp Izrayèl la, chèf fanmi peyi Galarad yo al chache Jefte nan peyi Tòb pou mennen l' chache. 6 Yo di Jefte konsa: -Vini non! Pran kòmand lame nou pou n al goumen ak moun Amon yo. 7 Jefte di chèf fanmi peyi Galarad yo: -Mwen te kwè nou pa t' rayi m', nou te mete m' deyò lakay papa m'. Poukisa nou vin jwenn mwen kounye a lè nou nan traka? 8 Chèf fanmi Galarad yo di Jefte konsa: -Nou tounen vin jwenn ou kounye a, pou ou ka ale avèk nou, pou ou goumen ak moun Amon yo, pou ou ka chèf tout moun ki rete nan Galarad la. 9 Lè sa a, Jefte di chèf fanmi peyi Galarad yo: -Si nou fè m' tounen lakay pou m' goumen ak moun Amon yo, si Seyè a fè m' tonbe nan men m', se mwen menm k'ap chèf nou tout bon? 10 Chèf fanmi Galarad yo di Jefte konsa: -Seyè a va sèvi nou temwen si nou pa fè jan ou di a. 11 Lè sa a, Jefte ale avèk ansyen peyi Galarad yo, epi pèp la mete l' chèf yo, kòmandan yo. Epi Jefte repete tout pawòl li yo devan Seyè a, lavil Mispa. 12 Jefte voye mesaje bay wa moun Amon yo pou di l' konsa: -Ki rapò ou genyen avè m'? Poukisa ou vin goumen avè m' jouk nan peyi nou? 13 Wa moun Amon yo reponn mesaje Jefte yo: -Se paske pèp Izrayèl la, lè yo soti kite peyi Lejip, yo pran peyi a nan men nou, depi Anon rive Jabòk ak Jouden. Kounye a se pou nou renmèt nou peyi sa yo san nou pa bezwen pè. 14 Jefte voye mesaje ankò bay wa moun Amon yo. 15 Epi li di l' konsa: -Men sa Jefte voye di ou: Izrayèl pa t' pran tè moun Moab yo, ni tè moun Amon yo.
1
Jefte, moun peyi Galaday la
16 Men, lè Izrayèl te soti nan peyi Lejip, yo te mache nan dezè a jouk lanmè Wouj la, epi yo te rive Kadès. 17 Lè sa a, pèp Izrayèl la te voye mesaje bò kote wa Edòm nan, pou di l' konsa: -Tanpri, kite m' pase nan peyi ou la. Men, wa Edòm nan pa t' dakò. Yo te voye mesaje bò kote wa Moab la tou. Men, li pa t' dakò. Se konsa pèp Izrayèl la te rete Kadès. 18 Apre sa, yo travèse dezè a, yo fè wonn peyi Edon an ak peyi Moab la. Yo rive sou bò solèy leve peyi Moab la. Yo moute tant yo lòt bò larivyè Anon an. Men, yo pa t' antre nan limit peyi Moab la, paske Anon te sèvi fwontyè pou peyi Moab. 19 Lè sa a, pèp Izrayèl la te voye mesaje bay Siyon, wa Amorit yo, ki te rete Esbon. Li di l' konsa: Tanpri, kite nou pase nan peyi ou la pou rive nan peyi kote nou rete a. 20 Men, Siyon pa t fè Izrayèl konfyans pou l pase nan peyi l la. Li rasanble tout pèp li a, yo monte tant yo bò Jahaz, epi yo goumen ak pèp Izrayèl la. 21 Men, Seyè a, Bondye pèp Izrayèl la, lage Siyon ansanm ak tout pèp li a nan men pèp Izrayèl la ki bat yo byen bat. Se konsa pèp Izrayèl la te pran tout peyi Amorit yo pou yo, tout moun ki te rete nan peyi a. 22 Yo te pran tout peyi Amorit yo pou yo, depi Anon rive Jabòk, depi dezè a rive Jouden. 23 Konsa, Seyè a, Bondye pèp Izrayèl la, te chase moun Amorit yo devan pèp li a. Epi se ou menm ki pou pran peyi a pou ou? 24 Èske ou pa ta kenbe sa Kemòch, bondye ou la, ba ou a? Konsa, nou pral pran peyi a nan men moun Seyè a, Bondye nou an, va chase devan nou yo. 25 Kounye a, èske ou pi bon pase Balak, pitit Zipò a, wa Moab la? Èske li te janm fè kont ak pèp Izrayèl la, oubyen li te janm goumen ak yo? 26 Izrayèl te rete Esbon ak nan ti bouk ki sou kont li yo, Awoyè ak nan ti bouk ki sou kont li yo, ak nan tout lavil ki te sou bò larivyè Anon an pandan twasan ane. Poukisa nou pa t' reprann yo depi tout tan sa a? 27 Se poutèt sa, mwen pa fè ou anyen ki mal, se ou menm ki fè m' mal lè ou fè m' lagè. Se Seyè a, jij la, ki va jije jòdi a ant pèp Izrayèl la ak pèp Amon an. 28 Men, wa peyi Amon an pa t' koute pawòl Jefte te voye ba li yo. 29 Lespri Seyè a te sou Jefte. Jefte travèse peyi Galarad ak peyi Manase. Li travèse Mispe nan peyi Galarad. Apre sa, li kite Mispe nan peyi Galarad, li pase nan peyi Amon an. 30 Lè sa a, Jefte fè yon ve bay Seyè a, li di l' konsa: -Si ou lage moun Amon yo nan men m', 31 Lè m'a retounen soti nan peyi Amon an san danje, nenpòt moun ki va soti lakay mwen vin kontre m', m'a ofri l' pou Seyè a. M'a ofri l' nèt pou mwen. 32 Se konsa Jefte te janbe lòt bò larivyè Jouden an, li t'ap mache al goumen ak moun Amon yo. Seyè a te lage yo nan men l'. 33 Li bat yo depi Awoyè rive Minit rive nan ven vil antou. Yo te fè yon gwo masak. Se konsa moun Amon yo te vin soumèt devan moun Izrayèl yo. 34 Lè Jefte tounen lakay li Mispa, pitit fi li a soti vin rankontre l'. Li t'ap jwe tanbouren ak danse. Se te sèl pitit gason li te genyen. Li pa t' gen ni pitit gason ni pitit fi. 35 Lè Jefte wè l', li chire rad sou li, li di: -O pitit fi mwen! Ou fè m' pèdi tout lapenn ou. Ou se youn nan moun k'ap trakase m' yo. Mwen louvri bouch mwen bay Seyè a, mwen pa ka vire do ba li. 36 Lè sa a, li di l' konsa: -Papa m', si ou fè yon louvri bouch ou bay Seyè a, se pou ou fè m' sa ou te di a, paske Seyè a te tire revanj sou lènmi ou yo, sou moun Amon yo. 37 Li di papa l' konsa: -Kite m' fè sa konsa: Ban m' de mwa pou m' al moute desann nan mòn yo, pou m' al kriye, mwen menm ak zanmi m' yo, apre mwen fin mouri. 38 Eli di l': --Ale. Li kite l' ale pou de mwa. Li menm, li pati ansanm ak zanmi l' yo, li pase yon bon moman sou mòn yo, y' al kriye pou l' te pèdi vyèj li. 39 Apre de mwa, li tounen lakay papa l' ki fè sa l' te pwomèt fè pou li a. Li pa t' konnen gason. Se te yon koutim nan tout peyi Izrayèl la.
2
Jefte, moun peyi Galaday la
40 Konsa, chak ane medam pèp Izrayèl yo te konn al kriye pou pitit fi Jefte, moun peyi Galarad la, kat jou nan yon lanne.
Jij 12 1 Lè sa a, moun Efrayim yo te sanble, yo te ale nan nò, epi yo di Jefte konsa: -Poukisa ou travèse al goumen ak moun Amon yo san ou pa rele nou ale avè ou? N ap boule kay ou a sou ou. 2 Jefte di yo: -Mwen menm ak pèp mwen an te gen yon gwo kont ak moun Amon yo. Lè m te rele nou, nou pa t' delivre m' anba men yo. 3 Lè m wè nou pa t vin pote m sekou, mwen riske lavi m. Mwen travèse al goumen ak desandan Amon yo, epi Seyè a lage yo nan men m'. Poukisa nou moute vin jwenn mwen jòdi a pou vin goumen avè m'? 4 Lè sa a, Jefte sanble tout gason ki nan peyi Galarad la, epi li goumen ak moun Efrayim yo. Yo bat moun Efrayim yo paske moun Efrayim yo te di: -Nou se yon bann moun ki soti nan peyi Efrayim, yo kouri kite peyi a, yo rete nan mitan moun Efrayim yo ak moun Manase yo. 5 Moun Galarad yo te pran kontwòl pas Jouden yo pou mennen moun Efrayim yo devan moun peyi a. Lè moun Efrayim yo ki te chape kò yo te di: Tanpri, kite nou janbe lòt bò larivyè a, moun Galarad yo mande l' èske se moun Efrayim ou ye. Si li reponn: Non, moun Galarad yo mande l' èske se moun Efrayim ou ye. 6 Lè sa a, yo di l' konsa: -Di Chibolèt. Li di Sibolèt paske li pa t' ka pwononse zòrèy li byen. Yo mete men sou li, yo touye l' nan pasaj Jouden an. Te gen karant-de mil moun nan moun Efrayim yo ki te mouri nan moman sa a. 7 Jefte te jije Izrayèl pandan sizan. Apre sa, Jefte, moun Galarad la, mouri. Yo antere l' nan youn nan lavil peyi Galarad yo.
Kòmantè Istwa Jefte a , ki jwenn nan Jij chapit 11 ak 12 nan Bib King James la, se youn nan naratif ki pi puisan, konplèks, ak trajik nan Ansyen Testaman an. Li prezante yon gèrye puisan ke fanmi li te rejte, ki leve pou delivre Izrayèl, sèlman pou l tonbe nan pyèj yon ve trajik epi pita li antre nan yon lagè sivil anmè.
Pati 1: Analiz Vèsè pa Vèsè nan Jij Chapit 11-12 yo Jij Chapit 11: Monte Jefte ak Konfli Amon yo 11:1–3 — Istwa Jefte ak Egzil li Yo prezante Jefte kòm yon "nonm vanyan," men li se pitit yon pwostitye. Papa l, Galad, gen pitit gason lejitim ki mete Jefte deyò pou l pa eritye. Jefte sove al nan peyi Tòb, kote yon gwoup "gason vanite" (moun ki pa la oswa moun ki pa gen anyen pou fè) rasanble bò kote l epi swiv li kòm chèf yo. 11:4–11 — Ansyen nan Gilead yo chèche èd Lè Amonit yo fè lagè ak Izrayèl, ansyen nan Gilead yo reyalize yo bezwen yon kòmandan militè. Yo vwayaje nan peyi Tòb pou sipliye Jefte pou l dirije yo. Okòmansman, Jefte konfwonte yo konsènan rejè yo te fè nan tan lontan, men yo dakò ke si l mennen yo nan viktwa, li pral vin chèf tout moun ki rete nan Gilead. Yo sele sèman sa a devan Senyè a nan Mispa.
3
Jefte, moun peyi Galaday la
11:12–28 — Negosyasyon diplomatik ak teyolojik Jefte yo Anvan l goumen, Jefte voye mesaje bò kote wa Amon yo, pou mande l poukisa y ap atake tè Izrayèl la. Wa Amon an deklare Izrayèl te pran tè yo lè yo t ap soti nan peyi Lejip. Jefte reponn ak yon defans istorik ak teyolojik detaye: Izrayèl pa t pran tè nan men Amon oswa Moab, men nan men Siyon, wa Amorit yo, ke Bondye te lage nan men yo. Li konteste dwa Amon yo pou yo plenyen apre twa san ane etablisman pasifik epi li kite jijman an nan men Senyè a. Wa Amon an inyore mesaj la. 11:29 — Lespri a bay pouvwa "Lè sa a, Lespri Senyè a te vin sou Jefte." Avèk pouvwa Bondye, Jefte vwayaje nan peyi Galad ak Manase, li rasanble sòlda, epi li mache al jwenn Amonit yo. 11:30–31 — Pwomès Jefte a ki te fèt san reflechi Anvan batay la, Jefte fè yon ve bay Senyè a: si Bondye lage moun Amon yo nan men l', nenpòt moun ki soti lakay li pou vin rankontre l' lè l' retounen anpè, l'ap pou Senyè a. L'ap ofri l' kòm yon ofrann boule nèt. 11:32–33 — Viktwa sou Amon yo Jefte avanse epi li goumen ak Amonit yo. Avèk èd Senyè a, li enflije yon gwo defèt sou yo nan ven vil, li soumèt Amonit yo devan pitit Izrayèl yo. 11:34–40 — Retou Trajik la ak Akonplisman Pwomès la Jefte retounen lakay li Mispa. Sèl pitit fi li a—pitit fi li a—soti vin rankontre l ap danse ak tanbouren. Ak gwo lapenn, Jefte chire rad li epi li plenyen pou ve li te fè a, li reyalize li pa ka retire l. Pitit fi li a soumèt avèk kouraj, li mande sèlman de mwa pou l ale nan mòn yo ak konpayon li yo pou yo kriye pou vyèj li. Apre de mwa, li retounen, epi Jefte kenbe ve li te fè sou li a. Evènman sa a vin tounen yon tradisyon anyèl kote pitit fi Izrayèl yo plenyen pou li pandan kat jou chak ane. Jij Chapit 12: Lagè Sivil ak Efrayim ak Jij ki te vin apre yo 12:1–3 — Plent Efrayim nan Mesye arogan Efrayim yo rasanble epi yo travèse al Zafon, pou yo konfwonte Jefte avèk kòlè. Yo plenyen dèske li t al goumen ak Amon san l pa rele yo pou ede yo, epi yo menase pou yo boule kay li a avèk li anndan. Jefte reponn ke li menm ak pèp li a te rele pou mande sekou lè yo te nan gwo detrès, men Efrayim pa t delivre yo. 12:4–6 — Gè Sivil la ak Tès "Chibbolèt" la Jefte rasanble mesye Gilead yo epi li goumen kont Efrayim, li bat yo. Gilead yo sezi pasaj Rivyè Jouden an. Lè Efrayim ki t ap sove yo eseye travèse tounen, gad yo teste yo lè yo mande yo pou yo di mo "Chibbolèt". Piske dyalèk Efrayim nan pa ka pwononse son "ch" la, yo pwononse l "Sibbolèt". Devwa lengwistik sa a devwale yo, sa ki lakòz masak 42,000 Efrayim. 12:7 — Lanmò Jefte Jefte te jije Izrayèl pandan sizan anvan li mouri. Yo antere l nan youn nan vil Gilead yo.
Pati 2: Leson kle ak aplikasyon nan lavi 1. Bondye ka itilize moun ki pa nan plas yo ak moun yo rejte yo Leson an: Pwòp fanmi Jefte te chase l poutèt fanmi l, epoutan Bondye te chwazi l pou sove yon nasyon antye.
4
Jefte, moun peyi Galaday la
Aplikasyon: Pa janm kite tan lontan w, sitiyasyon familyal ou oswa rejè lèzòm defini potansyèl ou. Souvan, Bondye itilize moun sosyete a inyore oswa inyore pou akonpli objektif ekstraòdinè. 2. Enpòtans kritik pou veye pawòl ou yo (Danje pou fè pwomès san reflechi) Leson an: Akoz gwo emosyon ak enkyetid, Jefte te fè yon ve ki pa t nesesè nan yon ti prese, yon ve ki te mennen nan yon trajedi pèsonèl terib. Aplikasyon: Pawòl yo gen yon gwo pwa. Nou dwe fè atansyon ak pwomès enpulsif, deklarasyon emosyonèl, oswa angajman nou pran anba presyon. Vrè lafwa fè Bondye konfyans san l pa eseye "bay kòronp" oswa negosye avè l nan pwomès ki fèt san reflechi (Eklezyas 5:2,5). 3. Konnen istwa ou epi kanpe sou verite a Leson an: Jefte pa t sèlman yon gèrye brital; li te gen yon konesans pwofon sou listwa Izrayèl ak relasyon alyans Bondye te genyen ak nasyon ki te ozalantou yo. Li te itilize diplomasi ak verite istorik anvan li te fè vyolans. Aplikasyon: Ankre tèt ou nan verite Pawòl Bondye a ak reyalite istorik la. Konnen fondasyon lafwa ou pèmèt ou reponn kritik yo, rezoud konfli avèk sajès, epi kenbe fèm kont fo akizasyon yo. 4. Natirèl destriktif ògèy ak tribalism Leson an: Se te yon ògèy blese, jalouzi ak ego tribi ki te motive Efrayim yo, sa ki te lakòz yon lagè sivil san sans ki te koute lavi plizyè dizèn milye Izrayelit. Aplikasyon: Fyète ak ti rivalite nan mitan kwayan yo (oswa nan kominote ak fanmi) detwi inite anndan. Olye pou n ap goumen pou konnen ki moun ki pral resevwa kredi oswa glwa, nou ta dwe bay wayòm Bondye a ak sipò mityèl priyorite. 5. Enstriman imen ki defektye ak gras diven Leson an: Jefte parèt nan Sal Lafwa Nouvo Testaman an (Ebre 11:32), epoutan lavi li te make pa gwo defo, desizyon ki te pran san reflechi, ak lagè brital ant tribi yo. Aplikasyon: Bondye travay atravè moun ki kase, ki enpafè. Pandan ke move chwa nou yo toujou pote konsekans douloure sou latè, gras Bondye a ka rachte yon kè ki dispoze, menm lè kè sa a pa klè.
Jefte nan Nouvo Testaman an Nan Ebre 11 —souvan yo rele l "Sal Lafwa a"—Jefte resevwa yon mansyon onorab e inatandi pami gwo eroin ak ewo nan listwa biblik la. Etandone rezilta trajik yo ak anbigwite moral ki rapòte nan istwa li nan Jij yo, enklizyon li nan chapit sa a bay yon apèsi pwofon sou fason Nouvo Testaman an wè lafwa, gras ak enpèfeksyon imen. 1. Ki kote Jefte parèt nan Ebre 11 Yo mansyone Jefte nan Ebre 11:32–34 : “Kisa pou m di ankò? Paske, tan m pa gen ase pou m pale de Jedeyon, Barak, Samson, Jefte , David, Samyèl ak pwofèt yo. Grasa lafwa yo, yo te domine wayòm, yo te fè jistis, yo te jwenn pwomès, yo te
5
Jefte, moun peyi Galaday la
fèmen bouch lyon, yo te touye gwo dife, yo te chape anba men nepe, yo te vin fò nan feblès, yo te vin vanyan nan lagè, yo te fè lame etranje yo kouri.” 2. Pwen Enpòtan nan Pèspektiv Nouvo Testaman an A. Lafwa rekonèt nan mitan limanite ki gen defo Liv Jij yo dekri yon peryòd bès espirityèl nan Izrayèl, epi lavi Jefte a te lwen pou l te pwòp oswa ideyal. Li te yon pitit ilejitim, yon ekzil, yon lidè "gason vanite", epi yon gèrye ki te fè yon ve san reflechi ki te fini nan trajedi. Men, Ebre 11 pa bay lis sen yo dapre pèfeksyon moral yo; li bay lis yo dapre lafwa . Otè Nouvo Testaman an inyore estigma sosyal Jefte a, sitiyasyon difisil li te genyen an, ak erè pèsonèl li yo pou l mete aksan sou moman li te mete konfyans li nan Bondye pou l goumen pou Izrayèl. Rekonpans Bondye nan Nouvo Testaman an chita sou konfyans nan Li , pa sou defo lèzòm. B. "Avèk feblès nou vin fò" Ebre 11:34 rezime eksperyans anpil jij avèk fraz sa a: “Se feblès ki fè yo vin fò.” Feblès Jefte a: Li te kòmanse kòm yon moun ki pa nan plas li, pwòp frè l yo te chase l (Jij 11:2) epi li pa t gen yon liy tradisyonèl nòb. Fòs Bondye: Lè Lespri Senyè a te desann sou li (Jij 11:29), dezavantaj natirèl li ak ekzil sosyal li te genyen an te transfòme an otorite espirityèl ak delivrans militè. Koneksyon Nouvo Testaman an: Sa aliyen dirèkteman ak teyoloji Pòl la nan 2 Korentyen 12:9 ( "Favè m nan sifi pou ou: paske fòs mwen parèt pafè nan feblès" ). C. Lafwa ki manifeste nan konviksyon vèbal ak teyolojik Anvan Jefte te goumen ak Amonit yo, li te angaje l nan yon long echanj diplomatik ki te baze sou listwa Izrayèl (Jij 11:12-27). Li te deklare avèk kouraj ke Senyè a, Bondye Izrayèl la, te bay pèp li a peyi a epi li te afime: "Se Senyè a, jij la, ki va jije jodi a ant pèp Izrayèl la ak pitit Amon yo." Lafwa Jefte te parèt aklè nan konviksyon li ke se Bondye sèl ki Jij siprèm lan e ki souveren sou wayòm lèzòm yo . Nan Ebre 11:33, aspè lafwa sa a dekri kòm domine wayòm epi vin vanyan nan konba . D. Pouvwa Gras Alyans lan Enklizyon pèsonaj tankou Jefte, Samson, ak Jedeyon nan Ebre 11 mete aksan sou yon tèm enpòtan nan Nouvo Testaman an: Gras Redanmtè a . Si delivrans ak apwobasyon Bondye te depann de yon pèfòmans san defo, Yifta pa t ap sou lis la. Enklizyon li a montre mesaj Levanjil la—ke Bondye travay atravè moun ki kase, dezòd, epi enpafè ki tounen vin jwenn li avèk konfyans.
6
Jefte, moun peyi Galaday la
3. Konparezon naratif Ansyen Testaman an ak rezime Nouvo Testaman an Konsantrasyon sou Ansyen Testaman an (Jij 11–12)
Konsantrasyon sou Nouvo Testaman an (Ebre 11)
Reyalite istorik ak imen: Sitiyasyon paria, diplomasi di, ve ki fèt san reflechi, pèt trajik, lagè sivil.
Verite espirityèl: Viktwa atravè konfyans, simonte feblès, apiye sou pouvwa Bondye.
Anfaz: Konpleksite imen ak dezòd epòk tribi Izrayèl la.
Anfaz: Pouvwa Bondye a ap travay atravè lafwa sensè nan sikonstans difisil.
Leson: Konsekans enprevi pawòl sòt ak sistèm imen ki kase.
Leson: Onè etènèl yo bay moun ki fè Bondye konfyans pou goumen batay yo.
Aplikasyon lavi a nan pèspektiv Nouvo Testaman an Bondye pa defini ou dapre pi move erè ou yo: Yo sonje Jefte nan Nouvo Testaman an pou lafwa li nan pouvwa Bondye pou delivre, pa pou ve trajik li te fè san reflechi a. Nan Kris la, eritaj ou fòme pa lafwa ak gras Bondye, pa erè ou te fè nan tan lontan. Lafwa Mache nan Tan Enpafè: Jefte te viv nan yon epòk kote moralman te boulvèse, men li te toujou fè Bondye konfyans. Ou pa bezwen yon anviwònman pafè pou w demontre yon lafwa sensè. Konsantre sou Sovè a, Pa sèlman sou Enstriman an: Enklizyon Jefte nan Ebre 11 dènye chapit la montre Bondye—vrè Ewo Bib la ki bay moun ki fèb yo pouvwa pou yo akonpli pwomès li yo.
7