Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén 2 Reyes 18-19 -pe 2 Reyes 18. Ñe’ẽpoty ha ñe’ẽpoty 1 Pe tercer áño oisãmbyhy rire rréi Elá raʼy Hoséa, pe rréi de Judá Ezequías, Acaz raʼy, oñepyrũ ogoverna. 2 Haʼe oguereko veinticinco áño oñepyrũrõ guare orreina; ha oisãmbyhy veintinueve áño Jerusalénpe. Isy héra avei Abi, Zacarías rajy. 3 Ha'e ojapo porã Ñandejára renondépe, itúva David ojapo haguéicha. 4 Oipe'a umi tenda yvate, omongu'e umi ta'ãnga, oikytĩ umi ka'aguy, ha omboja'o mbói de bronce Moisés ojapova'ekue. 5 Ha'e ojerovia Ñandejára Israel Járare. Upérõ ha'e rire ndaipóri ha'eichagua opa Judá ruvicha guasu kuéra apytépe, ha avave ha'e mboyvegua. 6 Ha'e ojejoko Ñandejárare ha ndoikói hapykuéri, ojapo uvei hembiapoukapy Ñandejára he'iva'ekue Moiséspe. 7 Ñandejára oĩ hendive. ha osẽ ohohápe, ha opu'ã Asiria ruvicha guasu rehe, ha ndoservíri chupe. 8 Haʼe oity umi filistéope, Gaza peve ha ijykére, umi guárdia tórre guive pe siuda korapy peve. 9 Ha rréi Ezequías cuarto áño ogoverna haguépe, haʼéva séptimo áño oisãmbyhývo Hoséa, Elá raʼy, rréi de Israel, Salmanéser rréi de Asiria ojupi Samária kóntrape ha omongora chupe. 10 Ohasávo tres áño ojagarra hikuái, Ezequías áño sexto ogovernávape, upéva hína 9 áño ogoverna haguépe Oseas rréi de Israel, ojejagarra Samaria. 11 Asiria ruvicha guasu ogueraha Israélpe Asiriape, ha omoĩ chupekuéra Hala ha Habor ysyry Gozán rembe'ýpe ha umi táva Media-pe. 12 Ha'ekuéra nohendúigui Tupã Ijára ñe'ẽ, omboyke pe kompromíso ha opa mba'e Ñandejára rembiguái Moisés he'iva'ekue, ha nohendúi ha ndojapói chupekuéra. 13 Áño 14 rréi Ezequías ogovernávo, Senaquerib rréi de Asiria ojupi entéro umi siuda oĩvare korapy Judápe ha ojagarra. 14 Upémarõ Judá ruvicha guasu Ezequías omondo pe rréi de Asiria rendápe Laquispe ha heʼi chupe: “Ajapo vai. ejevy che hegui: pe remoĩva che ári agueraháta. Asiria ruvicha guasu omoĩ Judá ruvicha guasu Ezequíaspe 300 talento de pláta ha 30 talento óro. 15 Ezequías ome'ẽ chupe opa pláta ojejuhúva Ñandejára rógape ha umi tesoro rréi rógape. 1
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
16 Upe tiémpope Ezequías oikytĩ pe óro Ñandejára témplo rokẽgui ha umi pilár ojahoʼi vaʼekue rréi de Judá Ezequíasgui, ha omeʼẽ Asiria ruvicha guasúpe. 17 Ha pe rréi de Asiria omondo Tartán, Rabsarís ha Rabsaquehpe Laquisgui rréi Ezequíaspe, heta ehérsito reheve Jerusalén rehe. Ha'e kuéra ojupi ha og̃uahẽ Jerusalénpe. Oguahẽvo hikuái, oñembo'y pe yno'õ yvategua rape ykére, oĩva tape guasúpe pe omyenyhẽva kokuépe. 18 Ohenói rire hikuái pe rréipe, osẽ hendápe Eliacim, Hilquías raʼy, oñangarekóva hogapýpe, ha Sebná pe escriba ha Joá, Asaf raʼy, pe oskrivi vaʼekue. 19 Rabsaque he'i chupe kuéra: —Peñe'ẽ Ezequíaspe: Péicha he'i pe rréi guasu, Asiria ruvicha guasu: “¿Mba'e piko rejerovia ko mba'ére?”. 20 Nde ere, (ha katu ha'e ñe'ẽ rei, areko consejo ha mbarete ñorairõrã. ¿Máva rehe piko rejerovia repu'ã haguã cherehe? 21 Ko'ágã, péina ápe, rejerovia ko ka'aguy oñemongu'e vastón rehe, Egipto ári, peteĩ kuimba'e ojepysóramo, oike ipópe ha oinupãta. 22 Peje ramo chéve: ‘Rojerovia Ñandejára ñande Járare’, ¿ndahaʼéi piko pe Ezequías oipeʼa vaʼekue umi lugár yvate ha umi altar, ha heʼi Judá ha Jerusalénpe: “Pemombaʼeguasúta ko altár renondépe Jerusalénpe?”. 23 Ko'ágã, ajerure ndéve, eme'ẽ ñe'ẽme'ẽ che ruvicha Asiria ruvicha guasúpe, ha ame'ẽta ndéve dos mil kavaju, ikatúramo remoĩ hi'ári kavaju arigua. 24 Mba'éicha piko remboykéta peteĩ kapitán che jára rembiguái michĩvévape, ha rejerovia Egipto rehe kárro ha kavaju arigua rehe? 25 ¿Ajupi piko koʼág̃a Ñandejára renondépe ko lugárpe ahundi hag̃ua? Ñandejára he'i chéve: Ejupi ko tetã rehe ha ehundi. 26 Upémarõ Hilquías ra'y Eliakim, Sebná ha Joá, he'i Rabsaque-pe: “Eñe'ẽ ne rembiguái kuérape sirio ñe'ẽme. roikuaa porãgui, ha ani reñe'ẽ orendive judío ñe'ẽme umi tetã oĩva muro ári apysápe. 27 Rabsaque katu he'i chupekuéra: —Che ruvicha piko chembou ne jára rendápe ha ne rendápe amombe'u haguã ko'ã ñe'ẽ? Nachembou piko piko umi kuimba'e oguapýva pe murálla ári, ho'u haguã ijyvyra ha hoy'u haguã penendive ipiru? 28 Upéi Rabsaque oñembo'y ha osapukái hatã judío ñe'ẽme ha he'i: —Ehendu pe rréi guasu Asiria ruvicha guasu ñe'ẽ. 29 Péicha he'i mburuvicha guasu: “Ani peheja Ezequías penembotavy, ha'e ndaikatumo'ãi penemosãso ipógui. 30 Ani Ezequías peẽme pejerovia Ñandejárare ha heʼi: ‘Ñandejára katuete oresalváta, ha ko siuda noñemeʼẽmoʼãi Asiria rréi pópe. 31 Ani pehendu Ezequíaspe, péicha he'i Asiria ruvicha guasu: “Pejapo peteĩ ñe'ẽme chendive jopói rupive, ha pesẽ che rendápe, ha upéi pe'u peteĩ teĩ parral mátagui ha ígo mátagui, ha pey'u pey'u y ykuápe. 32 Aju peve pogueraha peẽme pende retãicha, peteĩ yvy trígo ha víno, mbujape ha parralty, aséite olívo ha eíra yvy, peikove ha ani pemano. 33 ¿Oĩpa umi tetã tupãnguéra osalva vaʼekue ijyvy pe rréi de Asiria pógui? 34 Moõpa oĩ Hamat ha Arpad tupãnguéra? moõpa oĩ Sefarvaim, Hena ha Iva tupãnguéra? ¿Oipeʼápa hikuái Samária che pópe? 35 ¿Mávapa umi tupã tetãnguéra apytépe, oipe'ava'ekue hetã che pogui, Ñandejára oipe'a haguã Jerusalén che pógui? 36 Umi hénte katu okirirĩ ha nombohováiri chupe ni peteĩ ñeʼẽ, pórke pe rréi heʼi: “Ani pembohovái chupe”. 37 Upéi Eliakim, Hilquías raʼy, oñatende vaʼekue ógape, ha Sebná pe escriba, ha Joá, Asaf raʼy, pe oskrivi vaʼekue, ou Ezequías rendápe ijaokuéra oikytĩvo, ha omombeʼu chupe Rabsaque heʼi vaʼekue.
2
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
2 Reyes 19 rehegua 1 Ohendúvo upéva, rréi Ezequías omondoro ijao ha oñemonde ao vosa reheve ha oike Ñandejára rógape. 2 Upéi omondo proféta Isaías, Amóz raʼy rendápe, haʼe omondo Eliaquímpe, + oñatende vaʼekue ógape ha Sebná + pe escriba ha umi saserdóte ansiánope. 3 Ha'e kuéra he'i chupe: —Péicha he'i Ezequías: ‘Ko ára ha'e peteĩ ára jehasa asy, ñembohory ha ñe'ẽ vai. 4 Ikatu Ñandejára nde Jára ohendupaite Rabsaque ñe'ẽ, ijára Asiria ruvicha guasu omondova'ekue ojahéi haguã Tupã oikovévape. ha ojahéita umi ñe'ẽ Ñandejára nde Jára ohenduva'ekue, upévare emopu'ã ne ñembo'e umi hembýva rehe. 5 Upémarõ rréi Ezequías siervokuéra ou Isaías rendápe. 6 Isaías he'i chupekuéra: “Péicha peje pende járape: ‘Péicha he'i Ñandejára: Ani pekyhyje umi ñe'ẽ rehendu va'ekuégui, Asiria ruvicha guasu rembiguái kuéra che ñe'ẽ vai. 7 Péina ápe, amondóta hiʼári peteĩ jepopete, ha haʼe ohendúta peteĩ ñeʼẽmbegue, ha ojevýta ijyvy teépe; ha ambojahóta chupe kyse puku rupive hetãme. 8 Upémarõ Rabsaque ohojey ha ojuhu Asiria ruvicha guasu oñorairõha Libná ndive, ohendu haguére osẽmaha Laquisgui. 9 Ohendúvo he'iha Etiopía ruvicha guasu Tirhaca: “Osẽma oñorairõ nendive. 10 Péicha peñe'ẽta Judá ruvicha guasu Ezequías-pe ha peje: ‘Ani pende Tupã pejeroviáva penembotavy he'ívo: Jerusalén noñeme'ẽmo'ãi Asiria ruvicha guasu pópe. 11 Péina ápe, rehendu mbaʼépa ojapo umi rréi Asiria-gua opa tetãre, ohundipaitévo chupekuéra, ha reñemosãsótapa? 12 Umi tetã tupãnguéra osalva piko umi che rukuéra ohundivaʼekue; Gozán, Harán, Rezef, ha Edén ñemoñare Telasarpe? 13 Moõpa oĩ pe rréi de Hamat, pe rréi de Arpad, pe rréi de la siuda de Sefarvaim, de Hena ha Ivá? 14 Ezequías orrecibi umi mensahéro kuatiañeʼẽ ha olee, ha Ezequías oho Ñandejára rógape ha omyasãi Ñandejára renondépe. 15 Ezequías oñembo'e Ñandejára renondépe ha he'i: “Ñandejára Israel Jára, reikóva keruvín apytépe, nde añoite hína Tupã opa tetãnguéra yvy ape ári. nde rejapo yvága ha yvy. 16 Ñandejára, eñesũ nde apysa ha ehendu, eipe'a nde resa ha ehecha, ha ehendu Senaquerib ñe'ẽ, ombou vaekue chupe ojahéi haguã Tupã oikovévape. 17 Añetehápe, Ñandejára, umi rréi Asiriagua ohundi umi tetã ha ijyvykuéra. 18 Ha'e omombo tupãnguéra tatápe, ndaha'éigui tupã, yvyra ha ita, yvypóra po rembiapokue. 19 Upévare, Tupã ore Jára, ajerure ndéve, oresalva ipópe, opavave rréino ko yvy ape ári oikuaa haguã nde ha'eha Tupã Ñandejára, nde añoite. 20 Upémarõ Isaías, Amóz ra'y, omondo Ezequíaspe ha he'i: “Péicha he'i Ñandejára Israel Jára: Ahendu pe reñembo'eva'ekue chéve Asiria ruvicha guasu Senaquerib rehe. 21 Kóva ha'e pe ñe'ẽ Ñandejára he'i vaekue hese. Pe vírgen, Sión rajy, nde pochy, ha opuka nderehe ñembohory; Jerusalén rajy oñakãity nderehe. 22 Mávape piko rejahéi ha reñeʼẽ vai? ha máva rehe piko remopuʼã ne ñeʼẽ, ha remopuʼã nde resa yvate? Israel-pegua Imarangatúva rehe jepe. 23 Nde remimbou kuéra rupive rejahéi Ñandejárape ha ere: “Che kárro ryru heta reheve ajupi yvyty yvate gotyo, Líbano rembe'ýpe, ha aikytĩta umi sédro máta yvate ha abeto iporãvéva, ha aikéta ijyvy rembe'ýpe ha ka'aguy Carmelo-pe. 24 Ajoʼo ha amboyʼu y extraño, ha che py ryru rupive ambopiro kompletoite umi rrío oĩva umi lugár ojejokohápe. 25 Narehendúi piko yma mba'éichapa ajapo, ha ymaite guive ajapo hague? koʼág̃a ajapo upéva, remoĩtaha umi táva oñembyaíva korapýpe, montón oñehundívape. 26 Upévare umi oikóva ipypekuéra michĩ ipuʼaka, oñemondýi ha oñemotĩ hikuái; ha’ekuéra ha’ete kapi’i ñupegua, ha ka’avo hovy, kapi’i óga ári, ha mandi’o opupuháicha okakuaa mboyve.
3
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
27 Che katu aikuaa nde reikoha, resẽha, reike ha ne pochy cherehe. 28 Ne pochy cherehe ha ne sarambikue ougui che apyspe, upvare amotta che gancho nde ryekuepe, ha che freno nde jurúpe, ha rombojere jeýta pe tape reju haguépe. 29 Ha kóva haʼéta peteĩ techaukaha peẽme g̃uarã: Peʼúta ko áñope umi mbaʼe okakuaáva ijehegui, ha mokõiha áñope umi mbaʼe heñóiva chugui; ha mbohapyha áñope peñotỹ, pemonoʼõ ha peñotỹ parralty ha peʼu hiʼakuéra. 30 Umi hembýva osalva vaʼekue Judá rógagui, oñemopyenda jeýta yvýre ha hiʼa yvate gotyo. 31 Jerusaléngui osẽta peteĩ hembýva ha umi okañýva yvyty Sióngui. 32 Upévare Ñandejára heʼi pe rréi de Asiria rehe: “Haʼe ndoikemoʼãi ko siudápe, ndoipeʼamoʼãi peteĩ flécha, ni ndoumoʼãi henondépe eskúdo reheve, ni nomombomoʼãi henondépe. 33 Ha'e ou hague rupi, ojevýta ha ndoikemo'ãi ko távape, he'i Ñandejára. 34 Che adefendéta ko siuda, asalva hag̃ua, chejehegui ha che siérvo David rehehápe. 35 Upe pyharépe Ñandejára remimbou osẽ ojuka umi asirio kampaméntope cien cincuenta mil tapichápe. 36 Upémarõ pe rréi de Asiria Senaquerib oho ha oho jey Nínivepe. 37 Haʼe oadora aja itupã Nisróc rógape, itaʼýra Adramélec ha Sarezer ojuka chupe kyse puku reheve, ha okañy hikuái Armenia retãme. Ha ita'ýra Esarhadón oisãmbyhy hendaguépe.
2 Crónicas 32:1-23 -pe 1 Ko'ã mba'e ha oñemopyenda rire, og̃uahẽ Asiria ruvicha guasu Senaquerib, ha oike Judápe ha oñemoĩ umi táva korapy rovái, ha oimo'ã oganataha. 2 Ezequías ohechávo Senaquerib ouha ha oñorairõha Jerusalén ndive. 3 Oñemoĩ peteĩ ñeʼẽme umi prínsipe ha ipuʼakapáva ndive ojoko hag̃ua umi yvu oĩva pe siuda okaháre, ha haʼekuéra oipytyvõ chupe. 4 Upémarõ heta hénte oñembyaty, ombotypaite umi ykua ha ysyry osyryva pe yvy mbytére, ha heʼi: “¿Mbaʼére piko oúta umi rréi Asiriagua ha otopa heta y?”. 5 Avei imbarete ha omopuʼã opa pe murálla oñembyaíva, ha omopuʼã umi tórre peve, ha ambue murálla okápe, ha omyatyrõ Milo oĩva David siudape, ha ojapo hetaiterei flécha ha eskúdo. 6 Upéi omoĩ umi ñorairõhára ruvicha, ha ombyaty chupekuéra hendápe táva rokẽ rapére, ha oñe'ẽ porã chupekuéra. 7 Peñemombarete ha penepy'aguasu, ani pekyhyje ha peñemondýi Asiria ruvicha guasu, ha opa umi hénte oĩva hendive. 8 Hendive oĩ peteĩ po so’o rehegua; Ha ore ndive katu Tupã ore Jára orepytyvõ ha oñorairõ haguã ore ñorairõ. Ha umi hénte opytuʼu Judá ruvicha guasu Ezequías heʼi vaʼekuére. 9 Upe rire, Asiria ruvicha guasu Senaquerib omondo hembiguáikuérape Jerusalénpe, (ha'e katu omongora Laquis ha opa ipu'aka hendive) Judá ruvicha guasu Ezequías ha opa Judá Jerusalénpe, he'ívo: 10 Péicha he'i Asiria ruvicha guasu Senaquerib: “Mba'ére piko pejerovia pepyta haguã Jerusalénpe? 11 ¿Ndahaʼéi piko Ezequías penekonvenséva peñemeʼẽ hag̃ua pemano ñembyahýi ha yʼuhéi rupi, ha peje: ‘Ñandejára ñande Jára ñandepeʼáta pe rréi de Asiria pógui? 12 ¿Ndahaʼéi piko Ezequías oipeʼa umi lugár ijyvatevéva ha umi altár, ha heʼi Judá ha Jerusalénpe: “Pemombaʼeguasúta peteĩ altár renondépe ha pehapy insiénso hiʼári?”. 13 Ndapeikuaái piko mbaʼépa che ha che rukuéra rojapovaʼekue opa tavayguakuéra ambue tetãmeguáre? umi tetãnguéra tupãnguéra umi tetãmegua ikatúpa omosãso ijyvykuéra che pógui? 14 Mávapa oĩ opa umi tetã tupã che rukuéra ohundipaitéva apytépe, ikatúva omosãso itavayguakuérape che pógui, ikatu haguã nde Tupã penemosãso che pógui? 15 Koʼág̃a, anikena Ezequías penembotavy, ni penekonvense koʼã mbaʼére, ha ani peguerovia gueteri chupe, ni peteĩ tupã ni peteĩ tetã térã rréino ndaikatúigui oipeʼa ipuévlope che rukuéragui ha che rukuéra ypykuégui. 4
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
16 Hembiguái kuéra oñe'ẽve Ñandejára Tupã rehe ha hembiguái Ezequías rehe. 17 Ohai avei kuatiañe'ẽ ojahéi haguã Ñandejára Israel Járape ha oñe'ẽ haguã hese, he'ívo: “Umi tetã ambuegua tupãnguéra ndoipe'ái haguéicha ipuévlope che pógui, upéicha avei Ezequías Jára ndoipe'amo'ãi ipuévlope che pógui”. 18 Upéi hatã osapukái hikuái umi judío oñeʼẽvo umi hénte Jerusalénpe oĩvape pe murálla ári, omondýi ha omoñeñandu vai hag̃ua chupekuéra. ikatu haguã ojagarra hikuái pe táva. 19 Ha oñeʼẽ hikuái Jerusalén Tupãre, tavayguakuéra yvy arigua tupãnguéra reheguáicha, haʼéva yvypóra po rembiapokue. 20 Upévare rréi Ezequías ha proféta Isaías, Amóz raʼy, oñemboʼe ha osapukái yvágape. 21 Ñandejára ombou peteĩ ánhel ohundipaite umi kuimbaʼe ipuʼakapávape, ha umi mburuvicha ha kapitán oĩvape pe rréi de Asiria kampaméntope. Upémarõ haʼe otĩ hova reheve oho jey ijyvy teépe. Oike rire Tupã rógape, umi ipy'águi osẽva ojuka chupe kyse puku reheve. 22 Péicha Ñandejára osalva Ezequías ha Jerusalénpe oikóvape Asiria ruvicha guasu Senaquerib poguýgui, ha opavave pógui, ha oisãmbyhy chupekuéra opárupi. 23 Upe guive heta oguerúva rregálo Ñandejárape Jerusalénpe ha rregálo Judá ruvicha guasu Ezequíaspe.
Isaías 36-37 -pe Isaías 36 -pe 1 Áño 14 rréi Ezequías ogoverna haguépe, rréi Senaquerib de Asiria ojupi entéro umi siuda oĩvare Judápe ha ojagarra. 2 Asíria ruvicha guasu omondo Rabsaque-pe Laquis guive Jerusalénpe rréi Ezequías rendápe heta ehérsito reheve. Ha oñembo'y pe estanque yvategua conducto ykére, tape guasu pe omyenyhẽva kokuépe. 3 Upéi osẽ hendápe Eliacim, Hilquías raʼy, oñangarekóva pe ógare, ha Sebná pe escriba, ha Joá, Asaf raʼy, pe oskrivi vaʼekue. 4 Rabsaque he'i chupekuéra: —Peje Ezequíaspe: ‘Péicha he'i pe rréi guasu, Asiria ruvicha guasu: “¿Mba'e piko rejerovia ko mba'ére?”. 5 Che ha'e, ere piko, (ha katu ñe'ẽ reiete) areko consejo ha mbarete ñorairõrã, ko'ágã mávare piko rejerovia repu'ã haguã cherehe? 6 Péina, rejerovia ko yvyra ra'ỹi oñembyaívare, Egipto ári; upéva ári peteĩ kuimba'e oñembo'y ramo, oike ipópe ha oinupãta, upéicha avei Faraón mburuvicha guasu Egipto-gua opavave ojeroviávape hese. 7 Péro ere ramo chéve: ‘Rojerovia Ñandejára ñande Járare’, ¿ndahaʼéi piko haʼe Ezequías oipeʼa vaʼekue umi lugár yvate ha umi altar, ha heʼi Judá ha Jerusalénpe: “Pemombaʼeguasúta ko altár renondépe?”. 8 Koʼág̃a katu, emeʼẽ prenda che ruvicha Asiria rréipe, ha ameʼẽta ndéve dos mil kavaju, ikatúramo remoĩ umi kavaju ári. 9 Mba'éicha piko remboykéta peteĩ kapitán che jára rembiguái michĩvévape, ha rejerovia Egipto rehe kárro ha kavaju arigua rehe? 10 Ha ko'ágã piko ajupi Ñandejára ÿre ko yvy rehe ahundi haguã? Ñandejára he'i chéve: Ejupi ko tetã rehe ha ehundi. 11 Upéi Eliakim, Sebná ha Joá he'i Rabsaque-pe: “Eñe'ẽ ne rembiguái kuérape Siria ñe'ẽme. roikuaa porãgui, ha ani reñe'ẽ oréve judío ñe'ẽme, tavayguakuéra apysápe oĩva murálla ári. 12 Rabsaque katu he'i: —Che ruvicha piko chembou ne jára rendápe ha ne rendápe amombe'u haguã ko'ã ñe'ẽ? Nachembou piko umi kuimba'e oguapýva tápia ári, ho'u haguã ijyvyra ha hoy'u haguã penendive ipiru? 13 Upéi Rabsaque oñembo'y ha osapukái hatã umi judío ñe'ẽme ha he'i: —Pehendu pe rréi guasu Asiria ruvicha guasu he'íva. 5
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
14 Péicha he'i pe rréi: “Ani peheja Ezequías penembotavy, ha'e ndaikatumo'ãi penemosãso”. 15 Ani Ezequías penembojerovia Ñandejárare, he'ívo: ‘Ñandejára orepe'áta katuete. 16 Ani pehendu Ezequíaspe, péicha he'i Asiria ruvicha guasu: “Pejapo peteĩ ñe'ẽme chendive jopói rupive, ha pesẽ che rendápe, pe'u peteĩ teĩ parral ha ígo mátagui, ha pey'u peteĩ teĩ y ykuápe. 17 Che aju peve ha pogueraha peteĩ yvy ojoguávape pende retãme, peteĩ yvy trígo ha víno rehegua, peteĩ yvy mbujape ha parralty rehegua. 18 Peñangarekóke ani hag̃ua Ezequías penekonvense heʼívo: ‘Ñandejára oresalváta’. Oĩ piko umi tetã tupã oipe'ava'ekue ijyvy Asiria ruvicha guasu poguýgui? 19 Moõpa oĩ umi dios Hamat ha Arfad? moõpa oĩ Sefarvaim tupãnguéra? Ha osalva piko hikuái Samaria che pógui? 20 Mávapa umi tupã ko'ã tetãmegua apytépe, oipe'ava'ekue ijyvy che pógui, Ñandejára oipe'a haguã Jerusalén che pógui? 21 Ha'e kuéra katu okirirĩ ha nombohováiri chupe ni peteĩ ñe'ẽ. 22 Upéi ou Ezequías rendápe Eliacim, Hilquías raʼy, oñangarekóva hogapýpe, ha Sebná pe escriba ha Joá, Asaf raʼy, pe oskrivi vaʼekue, ha omombeʼu chupe Rabsaque heʼi vaʼekue. Isaías 37 -pe 1 Ohendúvo upéva, rréi Ezequías omondoro ijao ha oñemonde ao vosa reheve ha oike Ñandejára rógape. 2 Upéi omondo proféta Isaías, Amóz raʼy, rendápe Elíaquím, + haʼéva pe ogapypegua * + ha Sebná + pe escriba ha umi saserdóte ansiánope oñemonde ao vosa reheve. 3 Ha'e kuéra he'i chupe: —Péicha he'i Ezequías: ‘Ko ára ha'e peteĩ ára jehasa asy, ñembohory ha ñe'ẽ vai. 4 Ikatu Tupã nde Jára ohendúta Rabsaque ñe'ẽ, ijára Asiria ruvicha guasu ombou vaekue ojahéi haguã Tupã oikovévape, ha ojahéi umi ñe'ẽ Ñandejára nde Jára ohenduva'ekue, upévare eñembo'e umi hembýva rehe. 5 Upémarõ rréi Ezequías siervokuéra ou Isaías rendápe. 6 Isaías he'i chupekuéra: —Péicha peje pende járape: ‘Péicha he'i Ñandejára: Ani pekyhyje umi ñe'ẽ rehendu va'ekuégui, Asiria ruvicha guasu rembiguái kuéra che ñe'ẽ vai. 7 Péina ápe, amondóta hiʼári peteĩ jepopete, ha haʼe ohendúta peteĩ ñeʼẽmbegue, ha ojevýta ijyvy teépe; ha ambojahóta chupe kyse puku rupive hetãme. 8 Upémarõ Rabsaque ohojey ha ojuhu Asiria ruvicha guasu oñorairõha Libná ndive, ohendu haguére osẽmaha Laquisgui. 9 Ha'e ohendu he'iha Etiopía ruvicha guasu Tirhaca rehe: “Osẽ oñorairõ haguã nendive”. Ohendúvo upéva, omondo maranduhára Ezequías rendápe ha he'i: 10 Péicha peñe'ẽta Judá ruvicha guasu Ezequías-pe ha peje: ‘Ani pende Jára pejeroviaha hese penembotavy ha he'ívo Jerusalén noñeme'ẽmo'ãi Asiria ruvicha guasu pópe. 11 Péina ápe, rehendu mbaʼépa ojapo umi rréi Asiria-gua opa tetãme ohundipaite rupi chupekuéra; ha rejesalváta piko? 12 ¿Osalva piko umi tetã tupãnguéra umi che rukuéra ohundi vaʼekue, Gozán, Harán, Rezef ha Edén raʼykuérape oĩva Telasárpe? 13 Moõpa oĩ pe rréi de Hamat, pe rréi de Arfad, pe rréi de la siuda de Sefarvaím, Hena ha Ivá? 14 Ezequías orresivi pe kuatiañe'ẽ umi maranduhára pógui ha omoñe'ẽ, ha Ezequías oho Ñandejára rógape ha omyasãi Ñandejára renondépe. 15 Ezequías oñembo'e Ñandejárape. 16 Ñandejára ipu'akapáva, Israel Jára, reikóva keruvín apytépe, nde añoite hína Tupã opa tetãnguéra yvy ape ári, nde rejapo yvága ha yvy. 17 Ñandejára, eñapytĩ nde apysápe ha ehendu. Eipe'a nde resa, andejra, ha ehecha, ha ehendu opa mba'e he'íva Senaquerib, ombou vaekue ojahéi haguã Tupã oikovévape. 18 Añetehápe, Ñandejára, umi rréi Asiriagua ohundipaite umi tetã ha hetãnguéra.
6
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
19 Ha'e omombo tatápe itupãnguéra, ndaha'éigui tupã, yvyra ha ita, yvypóra po rembiapokue. 20 Koʼág̃a, Ñandejára ore Jára, oresalvána ipógui, ikatu hag̃uáicha umi rréino oĩva ko yvy ape ári oikuaa nde haʼeha Ñandejára, nde añoite. 21 Upémarõ Isaías, Amóz ra'y, omondo Ezequíaspe ha he'i: “Péicha he'i Ñandejára Israel Jára: Reñembo'e haguére chéve Asiria ruvicha guasu Senaquerib rehe. 22 Kóva hína pe ñe'ẽ Ñandejára he'i vaekue hese. Pe vírgen, Sión rajy, nde pochy ha opuka nderehe ñembohory; Jerusalén rajy oñakãity nderehe. 23 Mávape piko rejahéi ha reñeʼẽ vai? ha máva rehe piko remopuʼã ne ñeʼẽ, ha remopuʼã nde resa yvate? Israel-pegua Imarangatúva rehe jepe. 24 Nde rembiguái kuéra rupive rejahéi Ñandejárape ha ere: “Che kárro heta rupi ajupi umi montáña yvate gotyo, Líbano rembeʼýpe. Aikytĩta umi sédro yvate ha umi abeto iporãvéva, ha aikéta ijyvy rembe'y yvate gotyo ha Carmelo ka'aguýpe. 25 Ajo'o, ha hoy'u y; ha che py ruguápe ambopiroʼypaite umi ysyry oĩva umi lugár oñemongora vaʼekuépe. 26 Yma nerehendúi piko mba'éichapa ajapo; ha yma guarégui, che amoheñói hague? koʼág̃a ajapo upéva, rehundi hag̃ua umi siuda oñedefendéva montón oñehundívape. 27 Upévare umi oikóva ipype ipoderóso, oñemondýi ha oñemondýi, ha'ete ku kapi'i ñúme ha ka'avo hovy, kapi'ipe óga ru'ãme, ha mandi'o opupuvaicha okakuaa mboyve. 28 Che katu aikuaa nde reikoha, resẽha, reike ha ne pochy cherehe. 29 Ojupígui che apysápe ne pochy cherehe, ha ne sarambi, upévare amoĩta che gancho nde ryépe, ha che freno nde jurúpe, ha rombojere jeýta pe tape reju haguépe. 30 Ha kóva haʼéta peteĩ techaukaha ndéve g̃uarã: Peʼúta ko áñope umi okakuaáva ijehegui; ha mokõiha áñope pehẽngue, ha mbohapyha áñope peñotỹ, pemono'õ ha peñotỹ parralty ha pe'u hi'a. 31 Umi hembýva osalva vaʼekue Judá rógagui, oñemopyenda jeýta yvýre ha hiʼa yvate gotyo. 32 Jerusaléngui osẽta peteĩ hembýva ha umi okañýva yvyty Sióngui. 33 Upévare Ñandejára heʼi pe rréi de Asiria rehe: “Haʼe ndoikemoʼãi ko siudápe, nomombomo’ãi flécha, ni ndoúi henondépe eskúdo reheve, ni nomombomo’ãi henondépe. 34 Ha'e ou hague rupi, ha'e ou jeýta ha ndoikemo'ãi ko távape, he'i Ñandejára. 35 Adefendéta ko siuda asalva hag̃ua chejehegui, ha che siérvo David rehehápe. 36 Upéi Ñandejára remimbou osẽ ojuka umi asirio kampaméntope 155.000 tapichápe. 37 Upémarõ pe rréi de Asiria Senaquerib oho ha oho jey Nínivepe. 38 Haʼe omombaʼeguasu aja itupã Nisróc rógape, itaʼýra Adramélec ha Sarezer ojuka chupe kyse puku reheve. ha okañy hikuái Armenia retãme, ha ita'ýra Esarhadón oisãmbyhy hendaguépe.
Versíkulo por versíkulo Ñembyai Pe narrativa histórica Ezequías, Isaías, Senaquerib ha Rabsaque rehegua ojehai mbohapy tenda tenondeguápe Antiguo Testamento-pe: 2 Reyes 18–19 , Isaías 36–37 ha 2 Crónicas 32 . Aguĩve oĩ peteĩ versíkulo por versíkulo oñembojaʼóva umi párte paralelo oĩvare pe Versión King James -gui , ha upéi oĩ umi leksión iñimportánteva. 1. Ezequías Fidelidad & Reformas Iñepyrũme 2 Reyes 18:1–3 – Ezequías oñepyrũ oisãmbyhy Judápe orekópe 25 ary ha ojapo "pe oĩporãva Ñandejára renondépe". 2 Reyes 18:4 – Oipe’a umi tenda yvate, oity umi ta’anga, oikytĩ umi ka’avo, ha oity pe mbói bronce (Nehustán) Moisés ojapova’ekue, Israel oñepyrũgui ohapy insiénso hese.
7
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
2 Reyes 18:5–7a – "Ojerovia Ñandejára Israel Járare, ha ha'e rire ndaipóri ha'eichagua opa Judá ruvicha guasu apytépe..." Ñandejára oĩ hendive, ha oho porã ohohápe. 2 Reyes 18:7b–8 – Opu’ã Asiria ruvicha guasu rehe (ndoipotái oservi chupe) ha oinupã filistéokuérape Gaza peve. 2 Crónicas 32:1–8 – Ohechávo Senaquerib oñembojaha, Ezequías oñemoñe’ẽ imburuvichakuéra ndive ojoko haĝua umi y ryru Jerusalén okaháre, omopu’ã umi muro ha tórre, ojapo arma ha omokyre’ỹ tavayguakuérape: "Peñemombarete ha penepy’aguasu... hendive oĩ peteĩ po so’o rehegua; ha katu ñanendive Ñandejára ñande Jára ñanepytyvõ ha oñorairõ haĝua ñane ñorairõ" (2 Cró. 32:7–8 -pe. 2. Pe Ho'a Samaria & Asiria Invasión rehegua 2 Reyes 18:9–12 – Ezequías 4ha arýpe, Salmanéser mburuvicha guasu Asiria-gua omongora Samaria (Israel Rréino Norte), ojagarrávo Ezequías 6 ary Israel "noñe'ẽrendúigui Ñandejára Itupã ñe'ẽme". 2 Reyes 18:13 / Isaías 36:1 – Ezequías áño 14-pe, Asiria ruvicha guasu Senaquerib ojupi opaite táva Judá korapy rehegua ha ojagarra. 2 Reyes 18:14–16 – Peteĩ momento kyhyjépe, Ezequías omondo impuesto Senaquerib-pe Laquis-pe, he’ívo: "Che ajapo vai; ejevy chehegui, pe remoĩva che ári che agueraháta". Ohepyme'ẽ 300 talento pláta ha 30 talento óro, oipe'a jepe pe óro Ñandejára tupao rokẽ ha pilar-kuéragui. 3. Rabshakeh Ñembohory & Guerra Psicológica 2 Reyes 18:17–18 / Isaías 36:2–3 – Senaquerib omondo Tartán, Rabsaris ha Rabsaque-pe Laquisgui heta ehérsito reheve Jerusalén-pe. Oñembo'y hikuái conducto estanque yvateguápe. Eliacim, Sebna ha Joá osẽ ohug̃uaitĩ chupekuéra. 2 Reyes 18:19–21 / Isaías 36:4–6 – Rabsaque omoguahẽ Senaquerib marandu: "Mba'e jerovia piko piko ko rejeroviaha?" Oñembohory Judá rehe ojerovia haguére Egipto rehe, he'ívo Egipto-pe "caña oñembyaíva" oinupãtava ipo oimeraêva ojepytasóva hese. 2 Reyes 18:22 / Isaías 36:7 – Rabsaque oñeha’ã ombojere Ezequías reforma religiosa, he’ívo Ezequías ombopochy hague Ñandejárape oipe’ávo umi tenda yvate ha altar. 2 Reyes 18:23–25 / Isaías 36:8–10 – Rabsaque oñembohory oikuave’ẽ 2.000 kavaju Judá ikatúramo jepe ome’ẽ kavaju arigua hesekuéra. Upéi he'i Ñandejára voi ombou hague chupe ohundi haguã Judá: "Ñandejára he'i chéve: Ejupi ko tetã rehe ha ehundi". 2 Reyes 18:26 / Isaías 36:11 – Eliakim, Sebna ha Joá ojerure Rabsaque-pe oñe’ẽ haĝua sirio (arameo)-pe oñe’ẽ rangue umi judío ñe’ẽme (hebreo) ani haĝua oñemondýi umi tapicha común oĩva pe muro-pe. 2 Reyes 18:27–35 / Isaías 36:12–20 – Rabsaque ombotove, osapukái hebreo-pe umi kuimba’e oĩvape muro ári. Haʼe ojerure chupekuéra ani hag̃ua oheja Ezequías ombotavy chupekuéra oprometévo Ñandejára osalvataha chupekuéra. Oñemomba'eguasu ndaiporiha tupã Hamat, Arpad, Sefarvaim térã Samaria-gua osalvái hague ijyvykuéra Asiria-gui —upévare "¿máva piko opavave tupã tetãnguéra apytépe, oipe'ava'ekue hetã che pógui, Ñandejára oipe'a haguã Jerusalén che pógui?" (2 Reyes 18:35). 2 Reyes 18:36–37 / Isaías 36:21–22 – Tavayguakuéra okirirĩ ha nombohovái chupe ni peteĩ ñe'ẽ, Ezequías omanda haguéicha ("Ani embohovái chupe"). Umi mburuvicha ohojey Ezequías rendápe ijao alquila reheve.
8
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
4. Ezequías Oheka Isaías & Ñandejára Primera Promesa 2 Reyes 19:1–5 / Isaías 37:1–5 – Mburuvicha guasu Ezequías oikytĩ ijao, ojejaho’i ao vosa reheve, oike Ñandejára rógape ha omondo Eliaquim, Sebná ha sacerdote ancianokuérape proféta Isaías rendápe . Odeclara hikuái: "Ko ára ha'e ára jehasa asy, ha ñembohory, ha ñe'ẽ vai... upévare emopu'ã ne ñembo'e umi hembýva rehe". 2 Reyes 19:6–7 / Isaías 37:6–7 – Isaías ombohovái Ñandejára ñe’ẽ reheve: "Ani rekyhyje umi ñe'ẽ rehenduva'ekuégui, Asiria ruvicha guasu rembiguáikuéra che ñe'ẽ vai kyse puku ijyvy teépe". 5. Rabsaqueh kuatiañe'ẽ ñe'ẽ vai & Ezequías ñembo'e 2 Reyes 19:8–13 / Isaías 37:8–13 – Rabsaque ohojey ojuhu Senaquerib oñorairõha Libná ndive. Ohendúvo Tirhaca rréi Etiopía-gua osẽha oñorairõ hendive, Senaquerib omondo jey kárta Ezequíaspe, oadverti chupe Ñandejára ndaikatuiha osalva Jerusalén ha omoĩ peteĩ lístape umi tetã oñehundi vaʼekue (Gozán, Harán, Rezef, Telasar). 2 Reyes 19:14 / Isaías 37:14 – Ezequías ohupyty pe kuatiañe’ẽ pe maranduháragui, omoñe’ẽ, ojupi Ñandejára rógape ha omyasãi Ñandejára renondépe . 2 Reyes 19:15–19 / Isaías 37:15–20 – Ezequías oñembo’e: “Ñandejára Israel Jára, reikóva keruvín apytépe, nde añoite hína Tupã, opa rréino yvy ape ári... Emo’ã nde apysápe, Ñandejára, ehendu: Eipe’a, Ñandejára, nde resa ha ehecha: ha ehendu Senaquerib ñe’ẽ, ha'e omondova'ekue chupe ojahéi haguã Tupã oikovévape”. Ohechakuaa Asiria ohundi hague ambue tetãnguéra itupãnguéra ha'égui yvyra ha ita añónte, ha oñembo'e: "Ko'ágã, Ñandejára ore Jára, ajerure ndéve, oresalva ipógui, opavave rréino ko yvy ape ári oikuaa haguã nde ha'eha Ñandejára Tupã, nde añoite". 6. Ñandejára Ñembohovái Isaías rupive 2 Reyes 19:20 / Isaías 37:21–22 – Isaías omondo marandu Ezequías-pe: "Ahendu pe reñembo'eva'ekue chéve Asiria ruvicha guasu Senaquerib rehe". 2 Reyes 19:21–28 / Isaías 37:22–29 – Ñandejára omongavaju Senaquerib orgullo: "Mávape piko rejahéi ha reñe'ẽ vai?... Israel-pegua Imarangatúva rehe jepe". Ñandejára ohechakuaa Asiria victoriakuéra ojepermiti hague Iprovidencia divina rupive añoite ("¿Nderehendúi piko ymaite guive mba'éichapa ajapo?"). Senaquerib ipochýgui Ñandejára odeclara: “Amoĩta che gancho nde ryépe ha che freno nde jurúpe, ha rombojere jeýta pe tape reju haguépe”. 2 Reyes 19:29–31 / Isaías 37:30–32 – Ñandejára ome’ẽ Judápe peteĩ señal oikove ha okakuaa haĝua: Judá róga rembyre oñemopyenda jeýta yvýre ha hi’a yvate gotyo. 2 Reyes 19:32–34 / Isaías 37:33–35 – Ñandejára opromete Asiria ruvicha guasu rehegua: "Ha'e ndoikemo'ãi ko távape, ni ndoipe'amo'ãi upépe peteĩ flécha, ni ndoúi henondépe eskúdo reheve, ni nomombo mo'ãi henondépe... Che adefendétagui ko táva, asalva haguã, che rehehápe ha che rembiguái David rehehápe." 7. Intervención Divina & Senaquerib ho’a hague 2 Reyes 19:35 / Isaías 37:36 / 2 Crón. 32:21 – Upe pyharépe voi, Ñandejára Ángel osẽ oinupã umi asirio kampaméntope 185.000 kuimbaʼépe . Umi tapicha opu'ãvo pyhareve pyte, "péina ápe, opavave ha'ekuéra ha'e kuri te'õngue omanóva". 2 Reyes 19:36 / Isaías 37:37 – Senaquerib oho, oho jey Nínive-pe ha oiko upépe. 2 Reyes 19:37 / Isaías 37:38 / 2 Crón. 32:21 – Senaquerib oadora aja itupã Nisroc rógape, ita'ýra Adramélec ha Sarezer ojuka chupe kyse puku reheve, okañy Armenia retãme. Ita'ýra Esarhadón oisãmbyhy hendaguépe.
9
Ñandejára Ángel Ipu'akapáva odefende Jerusalén
Mbo’epy iñimportantevéva pe mombe’upygui Pe Diferencia oĩva Yvypóra Compromiso ha Divino Liberación apytépe Ezequías oñeha’ã iñepyrũrã ojogua Senaquerib-gui oipe’ávo óro Templo-gui (2 Reyes 18:14–16), upéicharõ jepe Asiria ou jey conquista completa-pe taha’e ha’éva. Ñambopy’aguapy peteĩ Ñandejára enemigo-pe sa’i omba’apo; pyʼaguapy ipukúva ou Ezequías ndojeroviavéirõ guare plátare ha ojerepaite rire ñemboʼépe. Preparación Práctica Oñembojoajúva Confianza Espiritual ndive Oñepyrũ mboyve pe sitio, Ezequías ojoko pe y ñeme’ẽ, omombarete umi muro ha omohenda defensa ( 2 Crón. 32:2–5 ). Pe jerovia Ñandejárare nde’iséi ñamboyke pe responsabilidad práctica, ha katu Ezequías omopyenda ijerovia paha pe Todopoderoso rehe, ojerovia rangue umi fortificación orekóvare. Pe Discernación Espiritual Contra el ñembohory ha ñembotavy Rabsaque oipuru táctica psicológica —odistorsiona Escritura, omyasãi kyhyje, ocuestiona Ñandejára pu’aka ha oñeha’ã omboja’o pe liderazgo tavayguakuéragui (2 Reyes 18:22, 28–35). Ezequías orden "Ani ombohovái chupe" ombo'e arandu ombotovévo odiskuti burla blasfémica reheve, oiporavóva rangue ogueraha directamente Ñandejárape pe tema. Ñamosarambívo Ñane Apañuãi Ñandejára renondépe Ezequías ohupyty jave Senaquerib kuatiañe'ẽ oporomondýiva, ogueraha derecho templo-pe ha "omyasãi Ñandejára renondépe" (2 Reyes 19:14). Kóva ome’ẽ peteĩ modelo ñembo’erã: jagueraha umi amenaza, kyhyje ha jepy’apy tangible directamente Ñandejára renondépe ha ñamoĩ abierta Henondépe. Ñandejára Gloria ha’eha pe Prioridad Ijyvatevéva Ñembo’épe Ezequías ndaha’éi oñembo’énteva sobrevivencia personal rehe; oñembo'e Ñandejára ojapo haguã "opavave rréino ko yvy ape ári oikuaa haguã nde ha'eha Ñandejára Ñandejára, nde añoite" (2 Reyes 19:19). Umi ñembo’e oñecentráva Ñandejára honor-pe ojoaju porã Hembipota ndive. Yvypóra Orgullo vs. Ñandejára Soberanía Senaquerib oguerovia umi conquista militar ojapova’ekue ha’eha ipu’aka ijehegui (2 Reyes 19:23– 24). Ñandejára omomandu’a chupe ha’eha peteĩ instrumento añónte Ñandejára plan general-pe (2 Reyes 19:25–28). Ñandejára oñemoĩ umi orgulloso-pe, ha ni peteĩ poder mundano ndaikatúi ipu’aka Ipropósito soberano rehe.
10