Pe Samaritano Iporãva Lucas 10:25-37 -pe 25 Upémarõ, opuʼã peteĩ léi mboʼehára oipyʼaraʼã chupe, ha heʼi: “Mboʼehára, mbaʼépa ajapóta ahupyty hag̃ua jeikove opaveʼỹva?”. 26 Ha'e he'i chupe: —Mba'e piko ojehai pe Léipe? mba'éichapa remoñe'ẽ? 27 Ha'e katu he'i: —Rehayhúta Ñandejára nde Járape opa nde py'aite guive, opa ne ánga reheve, ha opa ne mbarete ha opa ne apytu'ũ reheve. ha nde rapichápe ndejehegui. 28 Ha'e ramo he'i chupe: —Nde ere porã. 29 Ha'e katu, he'iséva hekojojaha, he'i Jesúspe: “Ha máva piko che rapichápe? 30 Jesús he'i: —Peteĩ kuimba'e oguejy Jerusaléngui Jericópe, ha ho'a mondaha apytépe, oipe'a chugui ijao ha oinupã chupe ha oho ha oheja chupe omano mbyte rupi. 31 Upe tapére oguejy peteĩ saserdóte, ha ohechávo chupe ohasa pe ótro ládo. 32 Upéicha avei peteĩ levíta oĩ jave upe lugárpe, omaña hese ha ohasa pe ótro ládo. 33 Peteĩ samaritano oho aja, og̃uahẽ pe haʼe oĩháme, ha ohechávo chupe oiporiahuvereko chupe. 34 Ha oho hendápe ha oñapytĩ umi herida, oñohẽ aséite ha víno, ha omoĩ chupe hymba ári, ha ogueraha chupe peteĩ posada-pe ha oñangareko hese. 35 Ko'ẽmbotávo oho rire, oguenohẽ mokõi pláta ha ome'ẽ pe ehérsitope ha he'i chupe: —Eñangareko hese. ha oimeraẽ mbaʼe regastavéva, che aju jeývo, ahepymeʼẽ jeýta ndéve. 36 Mávapa ko'ã mbohapy apytégui, nde ere, ha'e ra'e rapicha pe ho'áva mondaha apytépe? 37 Ha'e he'i: —Pe oiporiahuvereko vaekue chupe. Upémarõ Jesús he'i chupe: Tereho ha ejapo avei upéicha. Pe Samaritano Buen rembiasakue ( Lucas 10:25–37 ) ha’e peteĩ Jesús parábola herakuãvéva. Opresenta peteĩ comentario pypuku mborayhu añeteguáre, poriahuvereko ha mba’épa añetehápe he’ise ha’e peteĩ vecino. Ko’ápe oĩ peteĩ desglose verso por versículo orresumihápe pe narrativa, ha upéi umi lección clave ha aplicación práctica.
Versíkulo por versíkulo Ñembyai Lucas 10:25–28 — Pe Abogado Prueba ha umi tembiapoukapy Guasu Versíkulo 25: Peteĩ avogádo (peteĩ oikuaáva Moisés Léi) opuʼã otantea hag̃ua Jesúspe, oporandúvo mbaʼépa ojapovaʼerã ohupyty hag̃ua jeikove opaveʼỹva.
1
Pe Samaritano Iporãva
Versíkulo 26: Jesús ombohovái ombojere jeývo pe porandu umi téxtope, ha oporandúvo pe avogádope mbaʼéichapa olee pe Léi. Versíkulo 27: Pe abogado ombohovái hekopete, orresumi pe Léi mokõi principio iñimportantevévape: jahayhu Ñandejárape ñande pyʼaite guive, ñande ánga, ñande mbarete ha ñane akãme, ha jahayhu ñande rapichápe ñandejeheguáicha (oñeʼẽvo Deuteronomio 6:5 ha Levítico 19:18 rehe). Versíkulo 28: Jesús oguerohory pe rrespuésta, ha heʼi chupe ojapóramo upéva omoingovetaha. Lucas 10:29–32 — Pe ñembotavy ha umi tapicha oñeha’arõ’ỹva Versíkulo 29: Ohekávo ojehustifika térã olimitá pe alcance deber orekóva, pe abogado oporandu: “Ha máva piko che rapicha?”. Versíkulo 30: Jesús oñepyrũ pe ehémplo. Peteĩ kuimbaʼe oviaháva pe tape ijyvatetereíva ha ipeligrósova Jerusalén guive Jericó peve, hoʼa umi mondaha poguýpe. Oipe’a chugui ijao, oinupã vai chupe ha oheja chupe omano mbyte. Versíkulo 31: Peteĩ paʼi oguejy pe tapére voi. Ohecha pe kuimbaʼe ojeherívape, ohasa ótro ládope ha osegi oguata. Versíkulo 32: Upe rire og̃uahẽ peteĩ levíta (peteĩ asistente témplope). Omaña pe kuimba’e herido rehe, ha katu pa’iicha, ohasa ambue gotyo ha ohasa. Lucas 10:33–35 — Pe Samaritano oiporiahuverekóva Versíkulo 33: Peteĩ samaritano —peteĩ grúpo odespresia ha ojehekýiva heta hudío upe épokape— ou pe tapére. Ohechávo pe kuimba’e herido-pe, oñandu poriahuvereko pypuku. Versíkulo 34: Pe samaritano oho directamente pe kuimbaʼépe, ojokua umi herida, otratá chupe aséite ha vínope (tratamientos medicinales comunes de la época), omoĩ chupe hymba ári, ogueru chupe peteĩ posada-pe ha oñangareko hese pyhare pukukue. Versíkulo 35: Ambue árape, pe samaritano omeʼẽ mokõi pláta pláta (denario) pe posada járape ocubri hag̃ua oñeñangarekove hag̃ua hese, ha opromete oho jeytaha ha opagataha oimeraẽ gásto extra ojejapóva. Lucas 10:36–37 — Pe Conclusión Práctica Versíkulo 36: Jesús ombojere pe porandu ypykue, oporandúvo pe avogádope mávapa umi mbohapy oviaháva apytégui oactua vecino ramo pe víctima-pe. Versíkulo 37: Ndaikatúigui ogueru ijehe he'i haguã "pe samaritano", pe abogado ombohovái: "Pe oiporiahuverekóva chupe". Jesús omanda chupe: “ Tereho ha ejapo avei upéicha ” .
Mbo’epy tenondegua & Tekove Aplicaciones Ojedefini jey "Vecino": Ha'évo vecino ndaha'éi ojedefiníva límite geográfico, étnico térã social, sino ojehechaukase mborayhu ha poriahuvereko oimeraêva oikotevêvape. Poriahuvereko Tradición rehe: Umi mba’ekuaa religioso térã estatus social he’ise sa’i mborayhu activo’ỹre. Pe saserdóte ha pe levita omantene ipotĩ térã ikonveniénsia rrelihiósope, péro yvypóra oiporiahuvereko chupekuéra. Mborayhu Acción-pe: Mborayhu añetegua oikotevẽ acción práctica ha hepyetereíva. Pe samaritano osakrifika itiémpo, imbaʼerepy, isegurida ha ikonsuelo personal omoĩ jey hag̃ua peteĩ extranhérope. Jasupera umi prejuicio: Pytyvõ ha mba’eporã ou jepi umi fuente oñeha’arõ’ỹvagui. Pe parábola ñanedesafia ñamaña haĝua ambue sesgo societal-gui ha jahecha haĝua pe humanidad opavavepe.
Antecedente histórico Umi hudío ha samaritano apytépe Pe animosidad oĩva umi hudío ha samaritano apytépe síglo primero-pe ndahaʼéi vaʼekue peteĩ rivalidad social suave añónte; ha’ékuri peteĩ división oñemopyenda pypukúva, siglo-kuéra pukukue, oñemopyenda etnia, política ha jerovia religiosa central-pe.
2
Pe Samaritano Iporãva
Jaikuaa porã hag̃ua mbaʼérepa umi hénte ohendúva Jesúspe Lucas 10 -pe oñemondýita kuri ohendúvo peteĩ samaritano oñemarcáva héroe ramo pe istóriape, oipytyvõ ñantende hag̃ua mbaʼéichapa oñepyrũ ko ñorairõ.
1. Pe División Histórica: Origen Dividido Pe Conquista Asiria (722 a.C.): Imperio Asirio ojagarrárõ guare pe Rréino del Nórte de Israel (Samaría), omosẽ heta isrraelítape ha omoĩ jey upe lugárpe umi tetã ambuegua. Línea Mixta: Umi opytáva omenda ojuehegui umi pytagua colonos ndive ñemoñare. Umi samaritano omantene ramo jepe ha'eha umi ñemoñare añetegua, noñeinterrumpiiva'ekue umi trívu norte-gua (Efraín ha Manasés), umi judeo ohecha chupekuéra peteĩ "raza mixta" oñembyaívaicha térã medio sangre ocomprometeva'ekue mokõive, ipotĩ etnia ha adoración fiel.
2. Oñemopu’ã jey Tupao ha Conflicto Político Opuʼã Esdras ha Nehemías rehe (Síglo V a.C.): Umi Judeagua prisionéro ou jeýrõ guare Babilóniagui omopuʼã jey hag̃ua Jerusalén ha pe Segundo témplo, umi samaritano heʼi oiketaha pe projéktope. Umi hudío líder ndorrechasaiete pe pytyvõ chupekuéra, ohechágui chupekuéra oñekomprometeha rrelihiónpe. Represalia: Ombohováivo, umi líder samaritano ojerure kyreʼỹ pe goviérno persape ombotapykue ha omoapañuãi hag̃ua Jerusalén oñemopuʼã jey hag̃ua. Péva omoheñói py'aro política operduráva.
3. Pe División Religiosa: Yvyty Gerizim vs. Yvyty Sión Umi lugár oñekompetihápe ojeadora hag̃ua: Jerusalén ombotovégui umi samaritano omopuʼã témplo tee pe sérro Gerizimpe , opytáva Siquem ypýpe, ha heʼi haʼeha pe santuário añetegua Moisés odesignáva. Escriturakuéra idiferénteʼimi: Umi samaritano oasepta pe Pentateuco Samaritano añoite (umi cinco primer lívro Moisés ohaivaʼekue) téxtoramo, ha omboyke umi profeta hebrea, Escritura ha Jerusalén tradisión. Oñehundi pe témplo samaritano (110 a.C.): Umi tensión og̃uahẽ peteĩ punto de opupu pe Periodo Hasmoneo aja, pe saserdóte guasu hudío Juan Hircano oike jave Samáriape ha ohundi pe témplo samaritano oĩva pe sérro Gerizimpe. Ko ñehundi ocementa generaciones de resentimiento mutuo pypuku.
4. Realidad Primer Siglo-pegua Jesús Ministerio aja Nuevo Testamento tiémpope, pe división oinflui pe tekove ára ha ára:
Evitación & Distancia Social: Umi viajero judío oviaháva Galilea ha Judea mbytépe, py’ỹi ojapo peteĩ desvío pe rrío Jordán valle rupi específicamente ani haĝua opyrũ territorio samaritano-pe. Ñe'ẽ vai cultura rehegua: Ñahenói peteĩ hudíope "samaritano" ha'e peteĩ insulto grave, equivalente ja'évo chupekuéra hereje térã apóstata (ojehechaháicha Juan 8:48-pe). Umi mbaʼe oikovaʼekue oñemongyʼa hagu ̃ a: Flavio Josefo omombeʼuháicha istória, Jesús imitãrusúrõ guare, peteĩ grúpo de samaritano omosarambi kañyháme yvypóra kangue Jerusalén témplo ryepýpe Páskua aja omongyʼa hag̃ua.
Mbaʼérepa ko konteksto omombarete pe parábola
Oporandúvo abogado "Ha mávapa che rapicha?" Lucas 10:29-pe, oha’arõkuri peteĩ línea de límite —peteĩ confirmación "vecino" ojeaplikaha hapicha ciudadano judío oñemoañetéva léipe añoite. Jesús omoinge jave pe samaritanope pe mombeʼupype:
3
Pe Samaritano Iporãva
Pe Factor de Choque Héroe: Umi ohendúva oha’arõkuri peteĩ tríada narrativa Pa’i, levita ha laico israelíta. Omoîvo peteî samaritano ojedespresiáva mbohapýha ranura-pe oitypaite umi expectativa cultural orekóva hikuái. Ombojere pe dinámico: Pe hudío ojeheríva ojeroviavaʼerã hekove pukukue aja iñenemígo ohura vaʼekuére. Ojedefini jey pe mborayhu vecino rehegua: Jesús ohechauka pe poriahuvereko omboykeha umi rencor histórico, prejuicio ha frontera social. Pe vecindad añetegua ojehechauka acción poriahuvereko rupive oimeraẽva oikotevẽvape, taha’e ha’éva antecedente.
Pe Naturaleza Radical Misericordia Divina rehegua vs. Legalismo Autojustificador rehegua Pe Parábola del Buen Samaritano ojelee jepi ramo jepe peteĩ instrucción ética ramo pe py’aporã rehegua, ipypuku teológico núcleo ipypukuve. Peteĩva umi tema teológico ojehecharamovéva ko pasaje-pe ha’e La naturaleza radical de la misericordia divina vs. Ko’ápe ojehecha ko tema mbohapy dimensión rupive:
1. Autojustificación vs. Korasõ Ñemoambue
Pe ñomongeta oñepyrũ peteĩ debate jurídico ha teológico reheve: Pe Abogado Intención: Versículo 29 ohechakuaa explícitamente pe abogado oporandu hague "Ha mávapa che rapicha?" ha'e "oipotágui ojehustifika". Ha’e oheka peteĩ definición legal precisa ohejátava chupe ombohasa peteĩ límite umi obligación orekóva jerére —peteĩ línea omarkáva moõpa opa ideber ha moõpa ikatu cómodamente oheja mborayhu. Pe Conflicto Teológico: Pe abogado ohecha pe tekojoja ha’eha peteĩ lista de comprobación línea de límite legal rehegua. Jesús omoĩ jey pe tekojoja peteĩ condición korasõ rehegua ojehechaukáva mborayhu incondicional-pe. Pe Contraste: Pe Tupã reko añetegua ndaikatúi oñemedi mba’éichapa estrechamente jadefini ñane deber, ha katu mba’éichapa ampliamente ñamopu’ã Ñandejára poriahuvereko.
2. Pe Ilusión Pureza Ritual rehegua Poriahuvereko’ỹre
Pe pa’i ha levita involucramiento omomba’eguasu peteĩ advertencia teológica crucial prioridad religiosa rehegua: Léi de Pureza vs. Umi mba’e ipohýiveva: Antiguo Testamento léi guýpe, ojepokóramo peteĩ tete rehe, peteĩ sacerdote ceremonialmente iky’a (Levítico 21:1). Pe víctima oĩva tapére "omano mbyte" (Lucas 10:30). Pe saserdóte térã levíta opytáramo ha otopa chupe omanóma hague, haʼekuéra oarriesgáta oñemongyʼa chupekuéra ceremonialmente, ointerrumpíta hembiapo rrelihióso ha oñemboʼýta pe komunidápe. Pe Prioridad Oñemoĩvaíva: Omotenonde hikuái pe sombra ritual pe sustancia moral ári . Jesús ombo’e meme umi Evangelio pukukue javeve mborayhu, poriahuvereko ha yvypóra rekove osuperaha protocolo ceremonial (por ejemplo, sanación sábado-pe). Perspicacia Teológica: Pe religión oaisláva peteĩ tapichápe yvypóra jehasa’asýgui, omboliga rangue chupekuéra upéva gotyo, ndohechaukái Ñandejára carácter.
4
Pe Samaritano Iporãva
3. Poriahuvereko ha’eha pe Métrica Añetegua Jerovia rehegua Jesús omoambue pe premisa enteroite pe abogado porandu ñepyrũrã: Pe Abogado oporandu: —Máva piko che rapicha? (Enfoque: Mávapa okalifika orresivi mborayhu?)
Jesús ombohovái: haĝua
che
—Mávapa ko'ã mbohapy apytégui ha'e ivecino? (Enfoque: Mba’eichagua tapichápa che ha’e?)
Grásia Activa: Pe samaritano poriahuvereko hepyeterei, riesgoso ha incondicional. Oarriesga isegurida peteĩ tape ipeligrosoitévape, oipuru aséite ha víno imba’éva, oheja imontaje, ogasta ipirapire ha opromete ou jeytaha opaga haĝua hetave. Ohechaukávo Ñandejára reko: Teología bíblica-pe, pe poriahuvereko ( hesed hebreo-pe, eleos griego-pe) ndaha’éi peteĩ temiandu de simpatia añónte; ha’e pe compasión convencional, activa. Pe samaritanogui oiko Ñandejára grásia raʼanga ohechaukávo pe favor noganaivaʼekue peteĩ persónape oiméne ohecháva chupe enemígoramo.
Interpretación Alegórica Histórica (Visión Cristológica) rehegua . Tupao rembiasakue pukukue javeve, umi teólogo ypykue (ha’eháicha Agustín, Orígenes ha Crisóstomo) ohecha avei peteĩ tema cristológico ipypukúva oñemopyendáva pe parábola-pe: Pe Viajero Ho’ava’ekue: Yvypóra, ojeipe’áva tekojoja ha ojeheríva angaipa rupive, ojeheja medio omanóva peteĩ mundo ho’ava’ekue rapére. Pe Saserdóte ha Levíta: Pe Léi ha pe Sistema Sacrificio, ikatúva ohecha yvypóra hoʼa hague péro ndorekói puʼaka omonguera térã osalva hag̃ua. Pe Samaritano Iporãva: Jesucristo voi —oñemboyke, omboyke ha ojehecha okápe ramo pe establecimiento religioso-pe, jepeve oĝuahẽ directamente pe yvypóra oñenohápe omanóvo. Pe Aceite, Vino ha Posada: Gracia divina, Espíritu Santo ha Tupao santuario ramo oñemonguera haĝua Ha’e ou jey peve. Pe contexto histórico primario ha’éramo jepe peteĩ lección ética ha convenio, ko tradicional visión cristológica omomba’eguasu ikatuha jahechauka poriahuvereko radical ambue tapichápe añoite Cristo ohechauka ypy haguére ñandéve misericordia radical ñaimerõ guare espiritualmente desposeído.
5