Débora, Barac ha Jael Jue-kuéra rehegua 4.1 1 Israel ñemoñare ojapo jey ivaíva Ñandejára renondépe, Ehud omanómarõ. 2 Ñandejára ovende chupekuéra Canaán ruvicha guasu Jabín pópe, oisãmbyhýva Hazórpe. pe ijehérsito ruvicha Sísara, oikóva Harósetpe umi tetã ambueguápe. 3 Israel ñemoñare osapukái Ñandejárape, oguerekógui 900 kárro de iérro. ha veinte áño ombohasa asy mbarete Israel ñemoñarekuérape. 4 Upe tiémpope haʼe ohusga vaʼekue Israélpe, proféta Debora, Lapidot rembireko. 5 Ha'e oiko Debora palmera guýpe, Ramá ha Betel mbytépe, yvyty Efraínpe, ha Israel ñemoñare ojupi hendápe ohusga haguã. 6 Upéi omondo ohenói Barac, Abinoam ra'y Quedesnaftalígui, ha he'i chupe: —Ndaha'éi piko Ñandejára Israel Jára he'ívo: Tereho eho yvyty Tabor gotyo ha egueraha nendive 1.000 kuimba'e Neftalí ha Zabulón ñemoñare apytépe? 7 Ha che aguahẽta ne rendápe ysyry Cisón Sísara, Jabín ehérsito ruvicha, ikarro ha hentekuéra ndive. ha ameʼẽta chupe nde pópe. 8 Upérõ Barac he'i chupe: —Rehóramo chendive, che ahata. 9 Ha'e he'i: —Aháta nendive. Ñandejára ovendétagui Sísarape peteĩ kuña pópe. Débora opu'ã ha oho Barac ndive Cedespe. 10 Barac ohenói Zabulón ha Neftalípe Kedespe. ha oho 10.000 kuimba'e ndive ipy gotyo, ha Debora oho hendive. 11 Heber pe cenita, ha'éva Hobab ñemoñare, ha'éva Moisés suegro, oipe'a umi cenitagui, ha omopu'ã hogar Zaanaim ñu gotyo, opytáva Cedes ypýpe. 12 Ha'e kuéra omombe'u Sísarape Barac, Abinoam ra'y ojupi hague yvyty Tabórpe. 13 Upémarõ Sísara ombyaty kárro kárro, 900 kárro de iérro, ha enterove umi hénte oĩva hendive, Haroset guive umi tetã ambueguápe, ysyry Cisón peve. 14 Débora he'i Barac-pe: —Epu'ã. Ko ára Ñandejára ome'ẽ hague nde pópe Sísarape. Upémarõ Barac oguejy yvyty Tabor-gui, ha hapykuéri 1.000 kuimba'e. 15 Ñandejára ombotapykue Sísarape, ikarro ha ijehérsito kompletoite, kyse puku reheve Barac renondépe. Sísara oguejy kárrogui ha okañy ipy rehe.
1
Débora, Barac ha Jael
16 Barac katu omuña umi kárro ha ehérsito rapykuéri, Haroset peve, umi tetã ambueguápe. ha ndaiporivéima ni peteĩ kuimbaʼe. 17 Upevére, Sísara okañy ipy rehe Jael, Heber pequeno rembireko rógape. 18 Jael osẽ ohug̃uaitĩ Sísarape ha heʼi chupe: “Eike che ruvicha, eju che rendápe. ani rekyhyje. Oike rire hendápe upe tendáre, ha'e ojaho'i chupe peteĩ ao reheve. 19 He'i chupe: —Eme'ẽ chéve y michĩmi hoy'u haguã. che y’uhéigui. Oipe'a peteĩ kamby ryru ha omboy'u chupe ha ojaho'i chupe. 20 He'i jey chupe: “Eñembo'y pe tenda rokẽme ha oúta peteĩ kuimba'e oporandúva ndéve ha he'i: “Oĩ piko ko'ápe kuimba'e?”. ere haguã: Nahániri. 21 Upémarõ Jael Héber rembireko ojagarra peteĩ klávo pe óga kárpape, ha ogueraha ipópe peteĩ martíllo, ha oho mbeguekatu hendápe ha oinupã pe klvo ijyva ári ha oñapytĩ yvýpe, haʼe oke ha ikaneʼõma. Upévare omano. 22 Upémarõ, Barac omuña Sísarape, Jael osẽ ohug̃uaitĩ chupe ha heʼi chupe: “Eju ahechaukáta ndéve pe kuimbaʼe rehekáva”. Oguahẽvo hogapýpe, ohecha Sísara oñeno omanóma, ha pe klvo oĩ itupaópe. 23 Upémarõ Ñandejára omoĩ ipoguýpe pe rréi de Canaán Jabínpe umi israelíta renondépe. 24 Israel ñemoñare po oñakãrapu'ã ha ipu'aka Jabín rréi Canaán rehe, ohundipa peve hikuái Jabín rréi de Canaán.
Jue-kuéra 5.1 1 Upe árape opurahéi Debora ha Barac Abinoam ra'y. 2 Pemomba'e guasu andejrape ovenga haguére Israel-pe, pe tavayguakuéra oñekuave'ẽrõ guare ipy'aite guive. 3 Pehendu, peẽ rréi; pehendu, peẽ mburuvichakuéra; Che, che voi, apurahéita Ñandejárape; Che apurahéita amomba'eguasúvo Ñandejára Israel Járape. 4 Ñandejára, resẽvo Seírgui, resẽvo Edom ñúgui, yvy oryrýi ha yvága ho'a, arai oity avei y. 5 Umi montáña oñemonguʼe Ñandejára renondépe, ha Sinaí katu Ñandejára Israel Jára renondégui. 6 Samgar, Anat raʼy tiémpope, Jael tiémpope, umi tape guasu ndoikói vaʼekue, ha umi oviaháva ojeguata umi tape yvýre. 7 Umi oikóva umi puévlope opyta, haʼekuéra opyta Israélpe, che Débora apuʼã meve, ha añemopuʼã meve peteĩ syramo Israélpe. 8 Oiporavo hikuái tupã pyahu; upérõ oiko ñorairõ umi okẽme, ojehechápa peteĩ eskúdo térã lánsa cuarenta mil Israel-pe? 9 Che pyʼaite guive umi governadór Israelgua rehe, oñekuaveʼẽ vaʼekue ipyʼaite guive umi hénte apytépe. Pemomba'e guasu andejrape. 10 Peñe'ẽ, peẽ pehóva vúrro morotĩ ári, peẽ peguapýva huísiope ha peguata tapére. 11 Umi ojesalva vaʼekue umi arquero ryapu poguýgui umi lugár oguenohẽhápe y, upépe omombeʼúta umi mbaʼe hekojojáva Ñandejára ojapo vaʼekue, * umi oikóvare umi oikóvape umi táva Israélpe. 12 Epáy, epáy, Debora: epáy, epáy, ere peteĩ purahéi: epu'ã, Barac, ha egueraha nde prisionéroramo, nde Abinoam ra'y. 13 Upéi omoĩ pe hembývape oisãmbyhy hag̃ua umi mburuvicha guasu apytépe, ha Ñandejára chemopuʼã umi ipuʼakapávare. 14 Efraíngui osẽ peteĩ hapo Amalec kóntrape. nde rire, Benjamín, nde tavayguakuéra apytépe; Maquir-gui oguejy umi mburuvicha ha Zabulón-gui umi ohaíva kuatiahaipyre. 15 Isacar ruvicha kuéra oĩ Debora ndive. Isacar jepe, ha avei Barac: oñemondo yvýre pe ñúme. Rubén ñemboja'o rehehápe oĩkuri tuicha pensamiento ikorasõme. 16 Mba'ére piko repyta ovecha korapy apytépe, rehendu haguã ovechakuéra sapukái? Rubén ñemboja'o rehehápe tuicha ojeporeka ikorasõme.
2
Débora, Barac ha Jael
17 Galaad opyta Jordán mboypýri, ha mba'ére piko Dan opyta umi várkope? Aser osegi yguasu rembe'ýpe, ha opyta ijyvyku'ípe. 18 Zabulón ha Neftalí ningo peteĩ puévlo oapeligra vaʼekue hekove omano meve umi lugár yvate oĩvape pe ñúme. 19 Umi rréi ou ha oñorairõ, upéi oñorairõ Canaán rréi ndive Taanac-pe, Meguidó y rembeʼýpe. ndoguerahái hikuái mba'eveichagua ganancia pirapire rehegua. 20 Haʼekuéra oñorairõ yvága guive; umi mbyja oĩva icurso-pe oñorairõ Sísara ndive. 21 Pe rrío Cisón oitypaite chupekuéra, upe rrío yma guare, pe rrío Cisón. O che ánga, repyrũ mbarete. 22 Upéi oñembyai umi kavaju raʼỹi, umi ipuʼakapáva rupive. 23 Pemaldesi Meroz-pe, he'i Ñandejára remimbou, pemaldesi pochy umi oikóvape ipype. Ndoúigui hikuái Tupã pytyvõrã, Tupã pytyvõrã umi ipu'akapáva rehe. 24 Ojehovasáta kuñágui Jael, Heber penita rembireko, ha ojehovasáta kuñágui pe tendáre. 25 Haʼe ojerure y, ha haʼe omeʼẽ chupe kamby; ha’e oguenohẽ mantequilla peteĩ plato señor-pe. 26 Haʼe omoĩ ipo pe klávore, ha ipo akatúa umi ombaʼapóva martíllope. ha martíllope oinupã Sísarape, oipeʼa chugui iñakã, oinupã ha oinupã rire ijyva. 27 Ipy gotyo oñesũ, ho'a, oñeno, ipy gotyo oñesũ, ho'a, oñesũhápe, upépe ho'a omanóva. 28 Sísara sy omaña peteĩ ventána rupi, ha osapukái pe enrejado rupive: “¿Mbaʼére piko ikárro puku oúta?”. ¿mbaʼére piko opyta umi kárro rruéda? 29 Kuñakarai iñarandúva ombohovái chupe, heẽ, ombohovái jey ijupe. 30 ¿Ndahaʼéi piko pyaʼe porã? ndodividi piko hikuái pe presa; peteĩ teĩme peteĩ térã mokõi kuñataĩ; Sisera-pe peteĩ presa de buzos colores, peteĩ presa de buzos colores de aguja, de buzos colores de aguja mokõive lado, ojoaju umi ijajúra rehe umi oipyhýva botín? 31 Upéicharõ, toñehundi opa ne enemigokuéra, Ñandejára, umi ohayhúva chupe toiko kuarahyicha osẽvo imbaretépe. Ha upe tetã oguereko pytu'u cuarenta áño.
Comentario rehegua Pe rembiasakue Debora, Barac ha Jael rehegua jajuhúva Jueces kapítulo 4 ha 5-pe ohai peteĩva umi Israel liberación ojehecharamovéva opresión extranjera-gui. Omomba’e soberanía divina, liderazgo py’aguasu ha mba’éichapa Ñandejára oipuru instrumento oñeha’arõ’ỹva okumpli haĝua hembipota.
Parte 1: Versíkulo por versíkulo Ñembojaʼo Jueces Capítulo 4: Pe mombe’upy pe liberación rehegua Versíkulo 1–3: Israel Pekádo ha Opresiona vai Omano rire pe hués Ehud, umi israelita ojapo jey ivaíva Ñandejára renondépe. Upéicha rupi Ñandejára omeʼẽ chupekuéra Jabín pópe, pe rréi de Canaán (ogovernáva Hazórpe), ha ikomandante militár haʼe hína Sísara . Sísara opresiona vaieterei Israélpe veinte áño pukukue oiporúvo peteĩ fuérsa militár formidable orekóva 900 kárro de iérro . Israel ñemoñare osapukái Ñandejárape oipytyvõ haguã chupe. Versíkulo 4–9: Debora ha Barac ñehenói Débora , peteĩ proféta ha Lapidot rembireko, ohusga hína Israélpe koʼã tiémpope, oguapývo Debora palméra guýpe. Ombou Barac Abinoam ra'ýpe ha ome'ẽ Tupã rembiapoukapy: ha'e ogueraha va'erã 10.000 kuimba'e Neftalí ha Zabulón pegua yvyty Tabor peve, ha Ñandejára oguerúta Sísara ha ikarro guasúpe ysyry Cisón peve. Barac ombohovái condicionalmente: “Rehóramo chendive, upéicharõ ahata: ha katu nde nderehóiramo chendive, upéicharõ ndaha’emo’ãi” . Debora omoneĩ oho haĝua,
3
Débora, Barac ha Jael
ha katu oprofetisa pe viaje ndoguerumo’ãiha chupe honor personal , Ñandejára ovendégui Sísarape peteĩ kuña pópe. Versíkulo 10–16: Pe ñorairõ yvyty Tabor ha Cisón-pe Barac ohenói Zabulón ha Neftalípe Cadéspe, ha ombyaty 10.000 seguidor ha Dóbora omoirũ chupe. Sísara ohendúvo upéva, ombyaty 900 kárro de iérro ha opavave soldádo rrío Cisónpe. Débora he'i Barac-pe opu'ã haguã, he'ívo: “Ndaha'éi piko Ñandejára osẽ ne renondépe?”. Barac ogueraha ikuimba'ekuérape yvyty gotyo, ha Ñandejára ombopy'arory (ombohasa) Sísara ha ijehérsito . Sísara ehérsito oñehundipaite pe kyse puku rupive, ndohejái ni peteĩ kuimbaʼe oikovéva, Sísara katu oheja ikarro ha okañy yvýre. Versíkulo 17–22: Jael ha Sísara derrota Jael rógape , Héber penita rembireko, oĩgui py'aguapy Jabín mburuvicha guasu róga ha Héber rogaygua apytépe. Jael osẽ ohug̃uaitĩ chupe, oinvita chupe oike ha ojahoʼi chupe. Sísara ojerure y; upéva rangue omeʼẽ chupe mantéka (kamby cuajada) peteĩ tembiʼu járape . Ikane’õ ha ojerovia, Sísara oke pya’e. Jael kirirĩháme ojagarra ipópe peteĩ clavo tenda (clavija) ha peteĩ martillo , oho mbeguekatu hendápe ha omoinge pe clavo ijyva rupi yvýpe, ojuka chupe upepete. Og̃uahẽvo Barac opersegi hag̃ua, Jael ohechauka chupe pe komandánte enemígo omanóva, ha okumpli Débora profesía. Versíkulo 23–24: Mburuvicha guasu Jabín poguýpe Upe árape, Tupã omoĩ poguýpe Jabín ruvicha guasu Canaánpe Israel ñemoñare renondépe, ha Israel po oñakãrapu'ã ha ipu'aka hese oñehundi peve. Jueces Capítulo 5: Debora ha Barac Purahéi Versíkulo 1–5: Ñamomba’eguasu Ñandejárape Débora ha Barac opurahéi peteĩ purahéi triunfo rehegua, omomba’eguasúvo Ñandejárape umi líder voluntario ha pueblo dispuesto Israel-pegua rehe. Ha’ekuéra imandu’a Ñandejára presencia majestuosa ha yvyryrýivare oguata jave Seír ha Edom-gui. Versíkulo 6–11: Israel ñembyai ojere Hustísiape Ko purahéi imandu'a ára iñypytûva opresión oî jave tape guasu ha umi tavaygua okañy Debora opu'ã meve "peteî sy Israel-pe" . Oinvita mburuvichakuérape, juez-kuérape ha tavaygua común-kuérape oñembyatýva umi regadíope omombe’u jey haĝua umi tembiapo hekojojáva ha umi acto de liberación Ñandejára ojapova’ekue. Versíkulo 12–18: Tribu voluntad vs. Tribu complaciente Peteĩ ñehenói triunfal osẽ Barac-pe ogueraha haĝua prisionero cautivo-pe. Pe purahéi odetalla mba’e tribu-kuérapa kyre’ỹme oservi voluntario ramo —Efraín, Benjamín, Maquir, Zabulón, Isacar ha Neftalí —ha ojahéi mbarete umi opytáva tapykuépe ovecha korapýpe térã ijyvy rembe’ýpe, por ehémplo Rubén, Dan ha Aser . Versíkulo 19–23: Pe ñorairõ Cósmico ha pe maldición Meroz rehegua Umi mburuvicha guasu Canaán-gua oñorairõ, ha katu "umi mbyjakuéra icurso-pe oñorairõ Sísara ndive" (oimplica intervención divina, oiméne ama torrencial omoambuéva ysyry Cisón-gui peteĩ diluvio omomýiva umi kárro de hierro). Pe rrío Cisón yma guare oitypaite umi enemígope. Oñemoherakuã maldición amarga tavaguasu Meroz rehe ndosêigui hikuái "Ñandejára pytyvõme umi ipu'akapáva rehe".
4
Débora, Barac ha Jael
Versíkulo 24–27: Ñamomba’e Jael py’aguasu Jael ojegueromandu'a "ojehovasáva kuñanguéra ári" upe tendáre. Pe purahéi omombe’u porã pe acción decisiva ojapova’ekue —ohupyty pe martillo ha omboguata pe clavo Sísara akã rupi, upépe ha’e oike ha ho’a omanóva ipy gotyo. Versíkulo 28–30: Sísara sy ironía Peteĩ viñeta dramática ha irónica oñemoambue Sisera sy omañávo iventana de rejilla-gui, ojepy’apývo oñeporandúvo mba’érepa ita’ýra kárro mbegueterei ojevy. Kuñakarai iñaranduva okonsola chupe pe ilusión reheve ha’e odividi haĝuánte umi botín —cautivo ha bordado rico— ndoikuaáiva omanóma hague. Versíkulo 31: Ñemboʼe opa hag̃ua Pe purahéi omohu'ã peteĩ ñembo'e ipu'akapávape: "Upéicharõ tohundi opa ne enemigokuéra, Ñandejára, umi ohayhúva chupe toiko kuarahyicha osẽvo ipu'aka reheve". Ko victoria rire, pe yvy opytu’u cuarenta áño pukukue .
Parte 2: Mbo’epy tenondegua ha Tekove jeporu Ñandejára oipuru umi improbable ha ordinario: Pe liberación ndoúi peteĩ ejército imperial tradicional rupive orekóva arma de élite, ha katu peteĩ kuña ordinaria rupive (Jael) oiporúva peteĩ clavija ha martillo tenda ogapýpe, ohechaukáva Ñandejára ovy’aha oiporúvo tembiporu humilde propósito extraordinario-pe ĝuarã. Pe peligro de la neutralidad ha complacencia espiritual: Debora purahéi otaky mbarete umi tribu opytáva hógape (Rubén ha Dan-icha) ha omaldesi Meroz-pe ndoipytyvõséi haguére. Pe neutralidad espiritual umi época de crisis moral-pe oñetrata oposición ramo; umi ogueroviáva oñehenói compromiso activo-pe rangue estatus espectador cómodo-pe. Pe Poder de la Asociación ha Acuerdo: Barak ohechakuaa oikotevẽha oñemopyenda espiritual, ojerurévo Deborah omoirũ haĝua chupe ñorairõme. Ñandejára odiseña jepi ñande victoria espiritual ha práctica comunidad jerére, rendición de cuentas mutua ha asociación divinamente individualismo aislado rangue. Ome’ẽ jey Ñandejárape pe Gloria: Ohupyty riremínte peteĩ éxito militar masivo, Débora ha Barac noñemomba’eguasúi ibrillantez táctica rehe; upéva rangue, ojerreventa hikuái peteĩ purahéi de adoración-pe oatribuíva opa gloria, poder histórico ha victoria jey Ñandejárape. Umi época triunfo personal térã profesional-pe, pe alabanza intencional ha humildad omantene ñane enfoque anclado pe fuente añeteguápe ñane mbarete.
5