კეთილი სამარიელი ლუკა 10:25-37 25 და აჰა, წამოდგა ერთი რჯულის მცოდნე, ცდუნებას უცხადებდა მას და ეუბნებოდა: „მოძღვარო, რა ვქნა, რომ საუკუნო სიცოცხლე დავიმკვიდრო?“ 26 მან უთხრა მას: რა წერია რჯულში? როგორ კითხულობ? 27 ხოლო მან პასუხად თქვა: შეიყვარე უფალი, შენი ღმერთი, მთელი შენი გულით, მთელი შენი სულით, მთელი შენი ძალით და მთელი შენი გონებით; და მოყვასი შენი, როგორც თავი შენი. 28 მან კი უთხრა მას: სწორად მიპასუხე. ასე მოიქეცი და იცოცხლებ. 29 მაგრამ მან, თავის გამართლების მოსურნემ, უთხრა იესოს: „ვინ არის ჩემი მოყვასი?“ 30 იესომ პასუხად თქვა: ერთი კაცი იერუსალიმიდან იერიხონში ჩადიოდა და ქურდებს შეეჯახა, რომლებმაც ტანსაცმელი გახადეს, დაჭრეს და წავიდნენ, ნახევრად მკვდარი კი მიატოვეს. 31 შემთხვევით ერთი მღვდელი ჩამოდიოდა ამ გზით და, როგორც კი დაინახა იგი, მეორე მხარეს გავიდა. 32 ასევე, ლევიანიც, იმ ადგილას რომ მივიდა, მივიდა, დაინახა იგი და მეორე მხარეს გავიდა. 33 მაგრამ ერთი სამარიელი მივიდა მასთან და, როგორც კი დაინახა, შეებრალა იგი. 34 და მივიდა მასთან, შეუხვია ჭრილობები, დაასხა ზეთი და ღვინო, შესვა თავის პირუტყვზე, მიიყვანა სასტუმროში და მოუარა. 35 მეორე დღეს, როცა წავიდა, ამოიღო ორი დინარი, მისცა მასპინძელს და უთხრა: „მიხედე მას და რაც მეტი დახარჯო, როცა დავბრუნდები, გადაგიხდი“.
1
კეთილი სამარიელი
36 ამ სამიდან რომელი გგონია, რომ იყო მოყვასი მისი, ვინც ქურდებს ჩაუვარდა? 37 მან კი თქვა: „ვინც შეიწყალა იგი“. მაშინ იესომ უთხრა მას: „ წადი და შენც ასევე მოიქეცი“. კეთილი სამარიელის ისტორია (ლუკა 10:25–37) იესოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი იგავია. ის ღრმა კომენტარს აკეთებს ნამდვილ სიყვარულზე, წყალობაზე და იმაზე, თუ რას ნიშნავს მოყვასის ჭეშმარიტად ყოლა. აქ მოცემულია თხრობის შეჯამება ლექს-მუხლის მიხედვით, რასაც მოჰყვება ძირითადი გაკვეთილები და პრაქტიკული გამოყენება.
ლექსის მიხედვით დაშლა ლუკა 10:25–28 — რჯულის მცნების გამოცდა და დიდი მცნებები მუხლი 25: რჯულის მცოდნე (მოსეს რჯულის მცოდნე) იესოს გამოსაცდელად დგება და ეკითხება, რა უნდა გააკეთოს მარადიული სიცოცხლის დასამკვიდრებლად. 26-ე მუხლი: იესო პასუხობს კითხვას წმინდა წერილზე და რჯულის მცოდნე მეცნიერს ეკითხება, თუ როგორ კითხულობს რჯულს. მუხლი 27: რჯულის მცოდნე ზუსტად პასუხობს და რჯულს ორ ძირითად პრინციპად აჯამებს: ღვთის სიყვარული მთელი გულით, სულით, ძალითა და გონებით და მოყვასის სიყვარული, როგორც საკუთარი თავისა (მეორე რჯულის 6:5 და ლევიანების 19:18 მითითებით). მუხლი 28: იესო აქებს მის პასუხს და ეუბნება, რომ ამის გაკეთება სიცოცხლეს მოიტანს. ლუკა 10:29–32 — სწრაფი და მოულოდნელი გამვლელები მუხლი 29: საკუთარი თავის გამართლების ან თავისი მოვალეობის ფარგლების შეზღუდვის მცდელობისას, იურისტი კითხულობს: „და ვინ არის ჩემი მოყვასი?“ მუხლი 30: იესო იწყებს იგავს. კაცი, რომელიც იერუსალიმიდან იერიხონში ციცაბო, სახიფათო გზაზე მიდიოდა, ქურდების მსხვერპლი ხდება. ისინი ხდავენ მას ტანსაცმელს, სასტიკად სცემენ და ცოცხალმკვდარს ტოვებენ. მუხლი 31: მღვდელი იმავე გზით ჩამოდის. დაშავებული კაცის დანახვისას, მოპირდაპირე მხარეს გადადის და სვლას განაგრძობს. მუხლი 32: შემდეგ მოდის ლევიანი (ტაძრის თანაშემწე). ის დაჭრილს უყურებს, მაგრამ მღვდლის მსგავსად, მეორე მხარეს გადადის და გვერდით გადის. ლუკა 10:33–35 — თანამგრძნობი სამარიელი მუხლი 33: გზაზე სამარიელი მოდის — იმ ეპოქის მრავალი ებრაელის მიერ ღრმად საძულველი და გარიყული ჯგუფის წევრი. დაჭრილი კაცის დანახვისას ღრმა თანაგრძნობას გრძნობს.
2
კეთილი სამარიელი
მუხლი 34: სამარიელი პირდაპირ კაცთან მიდის, ჭრილობებს უხვევს, ზეთითა და ღვინით უმუშავებს (იმ ეპოქის გავრცელებული სამკურნალო საშუალებები), საკუთარ ცხოველზე სვამს, სასტუმროში მიჰყავს და მთელი ღამე უვლის. მუხლი 35: მეორე დღეს სამარიელმა სასტუმროს პატრონს ორი პენსი (დენარი) მისცა შემდგომი მოვლისთვის და დაჰპირდა, რომ დაბრუნდებოდა და გადაიხდიდა ნებისმიერ დამატებით ხარჯს. ლუკა 10:36–37 — პრაქტიკული დასკვნა 36-ე მუხლი: იესო თავდაპირველ კითხვას ცვლის და იურისტს ეკითხება, სამიდან რომელი მოგზაური მოქმედებდა მსხვერპლის მეზობლად. მუხლი 37: რჯულის მცოდნე ვერ ახერხებს თქვას „სამარიელი“, ამიტომ პასუხობს: „ვინც შეიწყალა იგი“. იესო უბრძანებს მას: „ წადი და შენც ასევე მოიქეცი “ .
ძირითადი გაკვეთილები და ცხოვრებისეული გამოყენება „მეზობლის“ ხელახლა განსაზღვრა: მეზობლობა არ განისაზღვრება გეოგრაფიული, ეთნიკური ან სოციალური საზღვრებით, არამედ სურვილით, გამოავლინოთ სიყვარული და წყალობა ნებისმიერი გაჭირვებულის მიმართ. თანაგრძნობა ტრადიციებზე მეტად: რელიგიურ ცოდნას ან სოციალურ სტატუსს დიდი მნიშვნელობა არ აქვს აქტიური სიყვარულის გარეშე. როგორც მღვდელი, ასევე ლევიანი რელიგიურ სიწმინდეს ან მოხერხებულობას ადამიანური თანაგრძნობის ხარჯზე ინარჩუნებდა. მოქმედებაზე ორიენტირებული სიყვარული: ჭეშმარიტი სიყვარული მოითხოვს პრაქტიკულ, ძვირადღირებულ მოქმედებას. სამარიელმა შესწირა თავისი დრო, რესურსები, უსაფრთხოება და პირადი კომფორტი უცხო ადამიანის დასაბრუნებლად. ცრურწმენების დაძლევა: დახმარება და სიკეთე ხშირად მოულოდნელი წყაროებიდან მოდის. იგავი გვაიძულებს, გავიხედოთ საზოგადოებრივი ცრურწმენების მიღმა და დავინახოთ ადამიანობა ყველაში.
იუდეველებსა და სამარიელებს შორის პირველ საუკუნეში ებრაელებსა და სამარიელებს შორის მტრობა მხოლოდ მსუბუქი სოციალური მეტოქეობა არ იყო; ეს იყო ღრმად ფესვგადგმული, საუკუნოვანი განხეთქილება, რომელიც ეთნიკურ, პოლიტიკურ და ძირითად რელიგიურ შეხედულებებში იყო ფესვგადგმული.
3
კეთილი სამარიელი
იმის სრულად გასაგებად, თუ რატომ შოკირებული იქნებოდა ლუკას მე-10 თავში მოხსენიებული იესოს აუდიტორია, როდესაც მოთხრობის გმირად სამარიელს მოიხსენიებდნენ, სასარგებლო იქნება იმის გაგება, თუ როგორ განვითარდა ეს შუღლი.
1. ისტორიული განხეთქილება: გაყოფილი წარმოშობა ასურეთის დაპყრობა (ძვ.წ. 722): როდესაც ასურეთის იმპერიამ დაიპყრო ისრაელის ჩრდილოეთ სამეფო (სამარია), მათ მრავალი ისრაელი გადაასახლეს და ამ ტერიტორიაზე უცხო ერები დაასახლეს. შერეული წარმომავლობა: იმ ადამიანების შთამომავლები, რომლებიც უცხოელ მოსახლეებთან ერთად დაქორწინდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ სამარიელები ამტკიცებდნენ, რომ ისინი ჩრდილოეთის ტომების (ეფრემისა და მენაშეს) ნამდვილი, შეუფერხებელი შთამომავლები იყვნენ, იუდეველები მათ გახრწნილ „შერეულ რასად“ ან ნახევარსისხლიანებად მიიჩნევდნენ, რომლებმაც კომპრომეტირება მოახდინეს როგორც ეთნიკურ სიწმინდეს, ასევე ერთგულ თაყვანისცემას.
2. ტაძრის აღდგენა და პოლიტიკური კონფლიქტი ეზრასა და ნეემიას წინააღმდეგობა (ძვ.წ. V საუკუნე): როდესაც იუდეველ ტყვეებში მყოფი ებრაელები ბაბილონიდან დაბრუნდნენ იერუსალიმისა და მეორე ტაძრის აღსადგენად, სამარიელებმა პროექტში მონაწილეობა შესთავაზეს. ებრაელმა ლიდერებმა უარი თქვეს მათ დახმარებაზე, რადგან ისინი რელიგიურად კომპრომეტირებულებად მიიჩნიეს. შურისძიება: საპასუხოდ, სამარიელმა ლიდერებმა აქტიურად ლობირებდნენ სპარსეთის მთავრობას, რათა გადაედო და ჩაეშალა იერუსალიმის აღდგენის პროცესი. ამან ხანგრძლივი პოლიტიკური დაძაბულობა გამოიწვია.
3. რელიგიური უთანასწორობა: გერიზიმის მთა სიონის მთის წინააღმდეგ კონკურენტი საკულტო ადგილები: იერუსალიმის მიერ უარყოფის შემდეგ, სამარიელებმა შექემის მახლობლად, გერიზიმის მთაზე საკუთარი ტაძარი ააშენეს და ამტკიცებდნენ, რომ ეს მოსეს მიერ დანიშნული ნამდვილი საკურთხეველი იყო. ოდნავ განსხვავებული წმინდა წერილები: სამარიელები წმინდა წერილად მხოლოდ სამარიულ ხუთწიგნეულს (მოსეს პირველი ხუთი წიგნი) იღებდნენ და
4
კეთილი სამარიელი
უარყოფდნენ ებრაელ წინასწარმეტყველებს, წერილებსა და იერუსალიმის ტრადიციებს. სამარიელთა ტაძრის განადგურება (ძვ.წ. 110 წელი): დაძაბულობამ პიკს მიაღწია ხასმონელთა პერიოდში, როდესაც იუდეველთა მღვდელმთავარი იოანე ჰირკანი შეიჭრა სამარიაში და გაანადგურა გერიზიმის მთაზე მდებარე სამარიელთა ტაძარი. ამ განადგურებამ თაობების განმავლობაში ღრმა ურთიერთწყენა გამოიწვია.
4. პირველი საუკუნის რეალობა იესოს მსახურების დროს ახალი აღთქმის დროისთვის, ყოველდღიურ ცხოვრებაზე:
განხეთქილებამ
გავლენა
მოახდინა
თავის არიდება და სოციალური დისტანცია: გალილეასა და იუდეას შორის მოგზაურობისას ებრაელი მოგზაურები ხშირად იორდანეს ხეობაში შემოვლით გზას ირჩევდნენ, რათა სამარიის ტერიტორიაზე ფეხი არ დაედგათ. კულტურული შეურაცხყოფა: ებრაელისთვის „სამარიტლად“ მოხსენიება მძიმე შეურაცხყოფა იყო, რაც ერეტიკოსად ან განდგომილად მოხსენიების ტოლფასი იყო (როგორც ეს იოანეს 8:48-შია ნაჩვენები). შეურაცხყოფის შემთხვევები: იოსებ ფლავიუსის ისტორიული ცნობების თანახმად, იესოს ახალგაზრდობის პერიოდში, სამარიელთა ჯგუფმა პასექის დროს ფარულად მიმოფანტა ადამიანის ძვლები იერუსალიმის ტაძარში, რათა ის შეურაცხყოფილიყო.
რატომ აძლიერებს ეს კონტექსტი იგავს როდესაც იურისტმა ლუკას 10:29-ში იკითხა „ვინ არის ჩემი მოყვასი?“ , ის სასაზღვრო ხაზს ელოდა — იმის დასტური, რომ „მოყვასი“ მხოლოდ კანონმორჩილ ებრაელ მოქალაქეებს ეხებოდათ. როდესაც იესომ სამარიელი მოიყვანა ნარატივში: გმირის შოკის ფაქტორი: მსმენელები მოელოდნენ მღვდლის, ლევიანისა და ისრაელელი საერო პირის თხრობით ტრიადას. მესამე ადგილზე საძულველი სამარიელის განთავსებამ მთლიანად დაარღვია მათი კულტურული მოლოდინები. დინამიკის შეცვლა: დაშავებულ ებრაელს სიცოცხლის ბოლომდე მოუწია თავის მოსისხლე მტერზე დაყრდნობა. მოყვასის სიყვარულის ხელახალი განსაზღვრა: იესომ დაამტკიცა, რომ გულმოწყალება უგულებელყოფს ისტორიულ წყენას, ცრურწმენებსა და
5
კეთილი სამარიელი
სოციალურ საზღვრებს. ჭეშმარიტი მოყვასის სიყვარული ვლინდება თანაგრძნობით ნებისმიერი გაჭირვებულის მიმართ, მიუხედავად მათი წარმომავლობისა.
ღვთაებრივი წყალობის რადიკალური ბუნება თვითგამართლების ლეგალიზმის წინააღმდეგ მიუხედავად იმისა, რომ კეთილი სამარიელის იგავი ხშირად სიკეთის შესახებ ეთიკურ ინსტრუქციად აღიქმება, მისი ძირითადი თეოლოგიური სიღრმე გაცილებით ღრმაა. ამ პასაჟში ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო თეოლოგიური თემაა ღვთაებრივი წყალობის რადიკალური ბუნება თვითგამართლების ლეგალიზმის წინააღმდეგ . აქ მოცემულია ამ თემის სამი განზომილების განხილვა:
1. თვითგამართლება წინააღმდეგ
გულის
ტრანსფორმაციის
დიალოგი იწყება იურიდიული და თეოლოგიური დებატებით: ადვოკატის განზრახვა: 29-ე მუხლი აშკარად აღნიშნავს, რომ ადვოკატმა იკითხა „და ვინ არის ჩემი მოყვასი?“, რადგან მას „თავის გამართლება სურდა“. ის ეძებდა ზუსტ იურიდიულ განმარტებას, რომელიც საშუალებას მისცემდა, თავისი ვალდებულებების გარშემო საზღვარი გაევლებინა - ხაზი, რომელიც აღნიშნავდა, თუ სად მთავრდებოდა მისი მოვალეობა და სად შეეძლო კომფორტულად შეეწყვიტა სიყვარული. თეოლოგიური კონფლიქტი: იურისტი სიმართლეს იურიდიული საზღვრების ერთობლიობად მიიჩნევდა. იესო სიმართლეს გულის მდგომარეობად გარდაქმნის, რომელიც უპირობო სიყვარულში გამოიხატება. კონტრასტი: ჭეშმარიტი ღვთისმოსაობა არ იზომება იმით, თუ რამდენად ვიწროდ განვსაზღვრავთ ჩვენს მოვალეობებს, არამედ იმით, თუ რამდენად ფართოდ ვავლენთ ღვთის წყალობას.
2. რიტუალური სიწმინდის ილუზია თანაგრძნობის გარეშე მღვდლისა და ლევიანის მონაწილეობა ხაზს უსვამს რელიგიური პრიორიტეტის შესახებ მნიშვნელოვან თეოლოგიურ გაფრთხილებას: სიწმინდის კანონები უფრო მნიშვნელოვანი საკითხების წინააღმდეგ: ძველი აღთქმის კანონის თანახმად, მკვდარ სხეულზე შეხება მღვდელს ცერემონიალურად უწმინდურად აქცევდა (ლევიანნი 21:1). გზაზე მსხვერპლი
6
კეთილი სამარიელი
„ნახევრად მკვდარი“ იყო (ლუკა 10:30). თუ მღვდელი ან ლევიანი გაჩერდებოდა და მას მკვდარს იპოვიდა, ისინი ცერემონიალურად შებილწულობის რისკის ქვეშ დადგებოდნენ, რაც რელიგიურ მოვალეობებს და საზოგადოებაში არსებულ მდგომარეობას შეაფერხებდა. არასწორი პრიორიტეტი: ისინი რიტუალურ ჩრდილს მორალურ არსზე მაღლა აყენებდნენ . იესო სახარებებში განუწყვეტლივ ასწავლის, რომ სიყვარული, წყალობა და ადამიანური სიცოცხლე ცვლის ცერემონიალურ პროტოკოლს (მაგ., განკურნება შაბათს). თეოლოგიური შეხედულება: რელიგია, რომელიც ადამიანს ადამიანური ტანჯვისგან იცავს და მისკენ სწრაფვის ნაცვლად, ღვთის ხასიათს ვერ ასახავს.
3. მოწყალება, როგორც რწმენის ჭეშმარიტი საზომი იესო ცვლის იურისტის საწყისი კითხვის მთელ არსს: ადვოკატმა ჰკითხა:
იესომ უპასუხა:
„ვინ არის ჩემი მეზობელი?“ (ფოკუსი: ვის შეუძლია მიიღოს ჩემი სიყვარული?)
„ამ სამიდან რომელი იყო მისი მეზობელი?“ (ფოკუსი: როგორი ადამიანი ვარ?)
აქტიური მადლი: სამარიელის წყალობა ძვირი, სარისკო და უპირობო იყო. მან საფრთხე შეუქმნა საკუთარ უსაფრთხოებას სახიფათო გზაზე, გამოიყენა საკუთარი ზეთი და ღვინო, უარი თქვა თავის ცხენზე, დახარჯა ფული და პირობა დადო, რომ დაბრუნდებოდა მეტის გადასახდელად. ღვთის ბუნების ასახვა: ბიბლიურ თეოლოგიაში წყალობა ( ებრაულად „ ჰესირება “, ბერძნულად „ელეოს “) არ არის მხოლოდ თანაგრძნობის გრძნობა; ეს არის აღთქმითი, აქტიური თანაგრძნობა. სამარიელი ღვთის მადლის ხატად იქცა იმ ადამიანის მიმართ დაუმსახურებელი კეთილგანწყობის გამოვლენით, ვინც მას, სავარაუდოდ, მტრად თვლიდა.
ისტორიული ალეგორიული ინტერპრეტაცია (ქრისტოლოგიური შეხედულება) იგავში ღრმა ქრისტოლოგიური თემა : დაცემული მოგზაური: კაცობრიობა, მოკლული სიმართლისგან და ცოდვით დაჭრილი, ნახევრად მკვდარი დარჩა დაცემული სამყაროს გზაზე.
7
კეთილი სამარიელი
მღვდელი და ლევიანი: კანონი და მსხვერპლშეწირვის სისტემა, რომელსაც შეეძლო ადამიანის დაცემის დაკვირვება, მაგრამ არ გააჩნდა მისი განკურნების ან გადარჩენის ძალა. კეთილი სამარიელი: თავად იესო ქრისტე — რელიგიური ისტებლიშმენტის მიერ ზიზღით, უარყოფითად და გარიყულად აღქმული, თუმცა პირდაპირ იქ მივიდა, სადაც კაცობრიობა კვდებოდა. ზეთი, ღვინო და სასტუმრო: ღვთაებრივი მადლი, სულიწმინდა და ეკლესია, როგორც საკურთხეველი განკურნებისთვის, სანამ ის დაბრუნდება. მიუხედავად იმისა, რომ პირველადი ისტორიული კონტექსტი ეთიკური და აღთქმის გაკვეთილია, ეს ტრადიციული ქრისტოლოგიური შეხედულება ხაზს უსვამს იმას, რომ ჩვენ შეგვიძლია სხვების მიმართ რადიკალური წყალობა გამოვავლინოთ მხოლოდ იმიტომ, რომ ქრისტემ პირველად რადიკალური წყალობა გამოგვიცხადა, როდესაც სულიერად გაჭირვებულები ვიყავით.
8