Jefta de Gileadyt Rjochters 11 1 Jefta, de Gileadyt, wie in dappere held, en hy wie de soan fan in hoer; en Gilead krige Jefta. 2 En Gileads frou brocht him soannen; en de soannen fan syn frou waarden grut, en hja ferjoegen Jefta út, en seine tsjin him: Do scilst net erve yn it hûs fan ús heit, hwent do bist de soan fan in frjemde frou. 3 Doe flechte Jefta foar syn bruorren en sette him nei wenjen yn it lân Tob; en ijdele mannen kamen by Jefta en gongen mei him op paad. 4 En it barde nei ferrin fan tiid dat de bern fan Ammon oarloch fierden tsjin Israel. 5 En it barde sa, doe't de bern fan Ammon oarloch fierden tsjin Israel, dat de âldsten fan Gilead Jefta út it lân Tob helle. 6 En hja seinen tsjin Jefta: Kom, en wês ús oanfierder, dat wy fjochtsje mei de bern fan Ammon. 7 Doe sei Jefta tsjin de âldsten fan Gilead: Hawwe jimme my net hate en my út it hûs fan myn heit ferdreaun? Wêrom binne jimme no by my kommen, wylst jimme yn need sitte? 8 Doe seine de âldsten fan Gilead tsjin Jefta: Dêrom komme wy no werom nei dy, datst mei ús gean meist en fjochtsje tsjin de bern fan Ammon, en ús haad wurde meist oer alle ynwenners fan Gilead. 9 Doe sei Jefta tsjin de âldsten fan Gilead: As jimme my werombringe om tsjin de bern fan Ammon te fjochtsjen, en de Heare jout harren foar my oer, sil ik dan jimme haad wêze? 10 Doe seine de âldsten fan Gilead tsjin Jefta: De Heare mei tsjûge wêze tusken ús, as wy net dogge neffens jo wurden. 11 Doe gie Jefta mei de âldsten fan Gilead, en it folk makke him ta haad en oanfierder oer har; en Jefta spriek al syn wurden út foar de Heare yn Mispa. 12 En Jefta stjoerde boaden nei de kening fan 'e bern fan Ammon, sizzende: Wat hawwe jo mei my te krijen, dat jo tsjin my kommen binne om yn myn lân te fjochtsjen? 13 Doe antwurde de kening fan 'e bern fan Ammon tsjin 'e boaden fan Jefta: Omdat Israel myn lân ynnaam doe't se út Egypte kamen, fan 'e Arnon oant de Jabbok en oant de Jordaan; jou dy lannen no dan freedsum werom. 14 En Jefta stjoerde wer boaden nei de kening fan 'e bern fan Ammon:
1
Jefta de Gileadyt
15 En hy sei tsjin him: Sa seit Jefta: Israel hat it lân fan Moab en it lân fan 'e bern fan Ammon net nommen. 16 Mar doe't Israel út Egypte opkaam en troch de woastyn nei de Reade See rûn en yn Kades kaam; 17 Doe stjoerde Israel boaden nei de kening fan Edom, sizzende: Lit my, as jo wolle, troch jo lân gean, mar de kening fan Edom woe dêr net nei harkje. En op deselde wize stjoerden se nei de kening fan Moab, mar hy woe net tajaan, en Israel bleau yn Kades. 18 Doe gongen se troch de woastenije en omsingelen it lân fan Edom en it lân fan Moab, en kamen oan 'e eastkant fan it lân fan Moab, en setten har kamp op oan 'e oare kant fan 'e Arnon, mar kamen net binnen de grins fan Moab, want de Arnon wie de grins fan Moab. 19 Doe stjoerde Israel boaden nei Sihon, de kening fan 'e Amorieten, de kening fan Hesbon; en Israel sei tsjin him: Lit ús, freegje jo, troch dyn lân nei myn plak gean. 20 Mar Sihon fertroude Israel net om troch syn grins te gean, mar Sihon sammele al syn folk byinoar, en hy legere him yn Jahas, en stride tsjin Israel. 21 En de Heare, de God fan Israel, joech Sihon en al syn folk yn 'e hân fan Israel, en sy sloegen har; sa naam Israel it hiele lân fan 'e Amoryten, de ynwenners fan dat lân, yn besit. 22 En sy namen al de grinzen fan 'e Amoriten yn besit, fan 'e Arnon oant de Jabbok, en fan 'e woastenije oant de Jordaan. 23 No hat de Heare, de God fan Israel, de Amoryten foar syn folk Israel út ferdreaun, en moatte jo it dan yn besit nimme? 24 Sille jo net yn besit nimme wat jo god Kamos jo yn besit jout? Wa't de Heare ús God foar ús útdriuwt, dy sille wy yn besit nimme. 25 En bistû no wat better as Balak, de soan fan Sippor, kening fan Moab? Hat hy ea mei Israel striid dien, of hat hy ea tsjin harren fochten, 26 Wylst Israel trijehûndert jier yn Hesbon en syn doarpen wenne hat, en yn Aroer en syn doarpen, en yn al de stêden dy't oan 'e kusten fan 'e Arnon lizze, wêrom hawwe jimme se dan net weromwûn yn dy tiid? 27 Dêrom haw ik net tsjin dy sûndige, mar do dochst my ûnrjocht oan troch tsjin my te striden: de Heare, de Rjochter, mei hjoed rjochterje tusken de bern fan Israel en de bern fan Ammon. 28 Mar de kening fan 'e bern fan Ammon harke net nei de wurden fan Jefta dy't er him tastjoerd hie. 29 Doe kaam de Geast fan de Heare oer Jefta, en hy gyng troch Gilead en Manasse, en gyng troch Mispe yn Gilead, en fan Mispe yn Gilead gyng hy oer nei de bern fan Ammon. 30 En Jefta die in gelofte oan de Heare, en sei: As Jo de bern fan Ammon sûnder mis yn myn hannen oerjaan, 31 Dan sil it barre dat alles wat út 'e doarren fan myn hûs my temjitte komt, as ik yn frede weromkom fan 'e bern fan Ammon, wis fan 'e Heare wêze sil, en ik sil it as in brânoffer offerje. 32 Doe gyng Jefta oer nei de bern fan Ammon om tsjin har te fjochtsjen; en de Heare joech har yn syn hannen. 33 En hy sloech se fan Aroer ôf, oant Minnith ta, tweintich stêden, en oant de flakte fan 'e wyngerds, mei in tige grutte slachting. Sa waarden de bern fan Ammon ûnderwurpen foar de bern fan Israel. 34 Doe kaam Jefta yn Mispa by syn hûs, en sjuch, syn dochter kaam him temjitte mei tamboerynen en mei dûnsen; en sy wie syn iennichste bern; neist har hie hy gjin soan noch dochter. 35 En it barde, doe't er har seach, dat er syn klean skuorde en sei: Och, myn dochter! dû hast my tige djip brocht, en dû bist ien fan dyjingen dy't my lestich falle; hwent ik haw myn mûle iepene foar de Heare, en ik kin net weromgean. 36 En hja sei tsjin him: Myn heit, as jo jo mûle foar de Heare iepene hawwe, doch my dan neffens wat út jo mûle gien is, om't de Heare foar jo wraak nommen hat op jo fijannen, op 'e bern fan Ammon. 37 Doe sei se tsjin har heit: Lit dit foar my dien wurde: lit my twa moannen mei rêst, dat ik op en del gean mei op 'e bergen, en myn jongfammesteat betreurje, ik en myn freondinnen.
2
Jefta de Gileadyt
38 En hy sei: Gean. En hy liet har twa moannen fuortgean; en sy gie mei har freondinnen, en beklaaide har jongfammesteat op 'e bergen. 39 En it barde nei twa moannen dat sy weromkaam nei har heit, dy't mei har die neffens syn gelofte dy't er dien hie; en sy kende gjin man. En it waard in gewoante yn Israel, 40 Dat de dochters fan Israel fjouwer dagen yn 't jier gongen om de dochter fan Jefta, de Gileadyt, te beklaaien.
Rjochters 12 1 En de mannen fan Efraïm kamen byinoar en gongen nei it noarden, en seinen tsjin Jefta: Wêrom bistû oergien om te fjochtsjen tsjin de bern fan Ammon, en hastû ús net oproppen om mei dy te gean? Wy sille dyn hûs boppe dy ferbaarne mei fjoer. 2 Doe sei Jefta tsjin harren: Ik en myn folk hienen in swiere striid mei de bern fan Ammon; en doe't ik jimme rôp, hawwe jimme my net út harren hannen rêden. 3 En doe't ik seach dat jimme my net rêden hawwe, haw ik myn libben yn myn hannen set en bin oergien nei de bern fan Ammon, en de Heare hat harren yn myn hân jûn. Wêrom binne jimme dan hjoed nei my ta kommen om tsjin my te fjochtsjen? 4 Doe sammele Jefta al de mannen fan Gilead byinoar en striidde tsjin Efraïm; en de mannen fan Gilead sloegen Efraïm, om't se seinen: Jimme Gileaditen binne flechtlingen fan Efraïm ûnder de Efraïmiten en ûnder de Manassiten. 5 En de Gileaditen namen de trochgongen fan 'e Jordaan yn foar de Efraïmiten; en it barde sa, doe't dy Efraïmiten dy't ûntkommen wiene seine: Lit my oerstekke, dat de mannen fan Gilead tsjin him seine: Binne jo in Efraïmit? As hy sei: Nee, 6 Doe seinen se tsjin him: Sis no Shibboleth! En hy sei Sibboleth, want hy koe it net goed útsprekke. Doe pakten se him en deaden him by de trochgongen fan 'e Jordaan; en der foelen yn dy tiid twa en fjirtich tûzen fan 'e Efraïmiten. 7 En Jefta rjochte Israel seis jier. Doe stoar Jefta, de Gileadyt, en waard begroeven yn ien fan 'e stêden fan Gilead.
Kommentaar It ferhaal fan Jefta , te finen yn Rjochters haadstikken 11 en 12 fan 'e King James Bibel, is ien fan 'e machtichste, meast komplekse en tragyske ferhalen yn it Alde Testamint. It giet oer in machtige strider dy't troch syn famylje ôfwiisd wurdt en dy't opkomt om Israel te befrijen, mar úteinlik yn 'e fal rekket troch in tragyske eed en letter belutsen rekket by in bittere boargeroarloch.
Diel 1: Fers-foar-fers ferdieling fan Rjochters haadstikken 11–12 Rjochters Haadstik 11: De opkomst fan Jefta en it konflikt tusken de Ammoniten 11:1–3 — De eftergrûn en ballingskip fan Jefta Jefta wurdt yntrodusearre as in "moedige man", mar hy is de soan fan in hoer. Syn heit, Gilead, hat wettige soannen dy't Jefta ferdriuwe, sadat hy net ervje sil. Jefta flechtet nei it lân Tob, dêr't in groep "ijdele mannen" (útstjitten of luie mannen) om him hinne sammelje en him as harren lieder folgje. 11:4–11 — De âldsten fan Gilead sykje help As de Ammoniten oarloch fiere tsjin Israel, realisearje de âldsten fan Gilead dat se in militêre kommandant nedich hawwe. Se reizgje nei it lân Tob om Jefta te smeekjen om har te lieden. Jefta konfrontearret har earst oer har ôfwizing út it ferline, mar se binne it iens dat as hy har nei de
3
Jefta de Gileadyt
oerwinning liedt, hy it haad wurdt oer alle ynwenners fan Gilead. Se besegelje dizze eed foar de Heare yn Mispa. 11:12–28 — De diplomatyske en teologyske ûnderhannelings fan Jefta Foardat er fjochtsje, stjoert Jefta boaden nei de kening fan 'e Ammoniten, en freget wêrom't se it lân fan Israel oanfalle. De Ammonityske kening beweart dat Israel harren lân ynnaam hat doe't er út Egypte kaam. Jefta antwurdet mei in detaillearre histoaryske en teologyske ferdigening: Israel naam gjin lân fan Ammon of Moab, mar fan Sihon, kening fan 'e Amoriten, dy't God yn harren hannen joech. Hy bestriidt it rjocht fan Ammon om te kleien nei trijehûndert jier fan freedsume delsetting en lit it oardiel oan 'e Heare oer. De kening fan Ammon negeart it berjocht. 11:29 - De krêft fan 'e Geast "Doe kaam de Geast fan de Heare oer Jefta." Mei de krêft fan God reizget Jefta troch Gilead en Manasse, sammelet troepen en marsjeart nei de Ammoniten ta. 11:30–31 — De ûnferskillige gelofte fan Jefta Foar de striid docht Jefta in gelofte oan de Heare: as God de Ammoniten yn syn hannen jout, sil alles wat him út 'e doarren fan syn hûs temjitte komt as er yn frede weromkomt, fan 'e Heare wêze, en Hy sil it as brânoffer offerje. 11:32–33 — Oerwinning op Ammon Jefta komt op en bestriidt de Ammoniten. Mei de help fan de Heare bringt hy harren in massale nederlaach ta yn tweintich stêden, wêrby't hy de Ammoniten ûnderdrukt foar de bern fan Israel. 11:34–40 — De tragyske thúskomst en ferfolling fan 'e gelofte Jefta giet werom nei hûs yn Mispa. Syn iennichste bern - syn dochter - komt him temjitte dûnsjend op tamboerynen. Troch fertriet skuort Jefta syn klean en beklaget er syn gelofte, en beseft er dat er it net werom kin nimme. Syn dochter jout har dapper oer en freget mar twa moannen om mei har maten de bergen yn te gean om har jongfammesteat te betreurjen. Nei twa moannen komt se werom, en Jefta hâldt syn gelofte oan har fol. Dit barren wurdt in jierlikse tradysje wêrby't de dochters fan Israel elk jier fjouwer dagen har beklaaie. Rjochters Haadstik 12: Boargeroarloch mei Efraïm en Folgjende Rjochters 12:1–3 — De klacht fan Efraïm De arrogante mannen fan Efraïm komme byinoar en geane oer nei Safon, en konfrontearje Jefta lilk. Se kleie dat hy yn oarloch gie tsjin Ammon sûnder harren te roppen om te helpen, en se driigje syn hûs ôf te brânen mei him deryn. Jefta antwurdet dat hy en syn folk om help rôpen doe't se yn grutte need wiene, mar Efraïm rêde harren net. 12:4–6 — De Boargeroarloch en de "Sjibbolet"-test Jefta sammelet de mannen fan Gilead en fjochtet tsjin Efraïm, en ferslacht se. De Gileaditen nimme de trochgongen fan 'e Jordaan yn beslach. As flechtsjende Efraïmiten besykje werom te kommen, testen de wachters har troch har te freegjen it wurd "Sjibbolet" te sizzen. Omdat it Efraïmityske dialekt it "sj"-lûd net útsprekke kin, sprekke se it út as "Sibbolet". Dizze taalkundige ûntbleatting bleatleit, wat resulteart yn 'e slachting fan 42.000 Efraïmiten. 12:7 - De dea fan Jefta Jefta rjochtet Israel seis jier foardat er stjert. Hy wurdt begroeven yn ien fan 'e stêden fan Gilead.
4
Jefta de Gileadyt
Diel 2: Wichtige lessen en libbensapplikaasjes 1. God kin de útstoaten en ôfwiisden brûke De les: Jefta waard troch syn eigen famylje ferdreaun fanwegen syn eftergrûn, mar God keas him om in hiele naasje te rêden. Tapassing: Lit jo ferline, famyljeachtergrûn of minsklike ôfwizing jo potinsjeel nea definiearje. God brûkt faak yndividuen dy't de maatskippij oersjocht of ôfskriuwt om bûtengewoane doelen te berikken. 2. It krúsjale belang fan it hoedzjen fan jo wurden (it gefaar fan oerhaaste geloften) De les: Jefta die in hastige, ûnnedige gelofte út emosjonele fervor en eangst, wat late ta in ferneatigjende persoanlike trageedzje. Tapassing: Wurden hawwe in enoarm gewicht. Wy moatte foarsichtich wêze mei ympulsive beloften, emosjonele ferklearrings of tasizzingen dy't ûnder druk makke wurde. Wier leauwe fertrout op Gods soevereiniteit sûnder te besykjen om Him te "omkeapjen" of mei Him te ûnderhanneljen troch oerhaaste beloften (Prediker 5:2,5). 3. Dyn skiednis kenne en op 'e wierheid stean De les: Jefta wie net allinnich in brute strider; hy hie in djippe kennis fan 'e skiednis fan Israel en Gods ferbûnshannelingen mei de omlizzende folken. Hy brûkte diplomasy en histoaryske wierheid foardat hy syn taflecht naam ta geweld. Tapassing: Ferankerje josels yn 'e wierheid fan Gods Wurd en de histoaryske realiteit. Witte wat de basis fan jo leauwe is, stelt jo yn steat om kritikasters te beantwurdzjen, konflikten wiis op te lossen en stevich te stean tsjin falske beskuldigings. 4. De ferneatigjende aard fan grutskens en tribalisme De les: De Efraïmiten waarden dreaun troch ferwûne grutskens, oergeunst en stam-ego, wat resultearre yn in sinleaze boargeroarloch dy't tsientûzenen Israeliten it libben koste. Tapassing: Trots en lytse rivaliteiten tusken leauwigen (of binnen mienskippen en famyljes) ferneatigje ienheid fan binnenút. Ynstee fan te fjochtsjen oer wa't de eare of gloarje krijt, moatte wy prioriteit jaan oan Gods keninkryk en ûnderlinge stipe. 5. Gebrekkige minsklike ynstruminten en godlike genede De les: Jefta stiet neamd yn 'e Nije Testamint Hall of Leauwe (Hebreeërs 11:32), mar syn libben waard markearre troch serieuze gebreken, oerhaaste besluten en brute stamoarloch. Tapassing: God wurket troch brutsen, ûnfolsleine minsken. Wylst ús minne keuzes noch altyd pynlike ierdske gefolgen hawwe, kin Gods genede in ree hert ferlosse, sels as dat hert rûch oan 'e rânen is.
5
Jefta de Gileadyt
Jefta yn it Nije Testamint Yn Hebreeërs 11 - faak de "Hal fan it Leauwe" neamd - krijt Jefta in ûnferwachte en earefolle fermelding ûnder de grutte heldinnen en helden fan 'e bibelske skiednis. Mei it each op 'e tragyske útkomsten en morele dûbelsinnigens dy't opnommen binne yn syn ferhaal yn Rjochters, jout syn opname yn dit haadstik djip ynsjoch yn hoe't it Nije Testamint leauwe, genede en minsklike ûnfolsleinens beskôget. 1. Wêr't Jefta ferskynt yn Hebreeërs 11 Jefta wurdt neamd yn Hebreeërs 11:32–34 : "En wat moat ik noch mear sizze? Want de tiid soe my ûntbrekke om te fertellen oer Gideon, en oer Barak, en oer Simson, en oer Jefta , en ek oer David, en Samuël, en oer de profeten: Dy't troch leauwe keninkriken ûnderwurpen hawwe, rjochtfeardichheid dien hawwe, beloften krigen hawwe, de mûlen fan liuwen tichtmakke hawwe, it geweld fan fjoer útblust hawwe, ûntkommen binne oan 'e skerpte fan it swurd, út swakte sterk makke binne, dapper wurden binne yn 'e striid, de legers fan 'e frjemden op 'e flecht jage hawwe." 2. Wichtige ynsichten út it perspektyf fan it Nije Testamint A. Leauwe erkend te midden fan gebrekkige minskheid It Boek Rjochters portrettearret in perioade fan geastlike delgong yn Israel, en it libben fan Jefta wie fier fan skjin of ideaal. Hy wie in ûnwetlik bern, in balling, in lieder fan "ijdele mannen", en in strider dy't in oerhaaste gelofte die dy't einige yn in trageedzje. Dochs neamt Hebreeërs 11 gjin hilligen op basis fan morele perfeksje; it neamt se op basis fan leauwe . De skriuwer fan it Nije Testamint sjocht it sosjale stigma, de drege eftergrûn en persoanlike misstappen fan Jefta oer it hoed om it momint te belichten dat hy syn fertrouwen yn God stelde om foar Israel te fjochtsjen. Gods lofpriizging yn it Nije Testamint is woartele yn fertrouwen yn Him , net yn minsklike ûnfolsleinens. B. "Ut swakte waarden sterk makke" Hebreeërs 11:34 vat de ûnderfining fan in protte rjochters gear mei de sin: "út swakte waarden sterk makke." Jefta's Swakte: Hy begon as in útstoaten dy't troch syn eigen bruorren fuortdreaun waard (Rjochters 11: 2) en hie gjin tradisjonele, aadlike komôf. Gods Sterkte: Doe't de Geast fan de Heare oer him kaam (Rjochters 11:29), waarden syn natuerlike neidiel en sosjale ballingskip omfoarme ta geastlik gesach en militêre befrijing. Ferbining mei it Nije Testamint: Dit komt direkt oerien mei de teology fan Paulus yn 2 Korintiërs 12:9 ( "Myn genede is dy genôch, want myn krêft wurdt perfekt makke yn swakte" ). C. Leauwe werjûn yn ferbale en teologyske oertsjûging Foardat Jefta tsjin de Ammoniten focht, hie hy in lange diplomatyske útwikseling basearre op 'e skiednis fan Israel (Rjochters 11:12–27). Hy ferklearre dapper dat de Heare, de God fan Israel, it lân oan Syn folk joech en befêstige: "mei de Heare, de Rjochter, hjoed rjochtsje tusken de bern fan Israel en de bern fan Ammon." It leauwe fan Jefta waard demonstrearre troch syn oertsjûging dat God allinnich de heechste rjochter en soeverein is oer minsklike keninkriken .
6
Jefta de Gileadyt
Yn Hebreeërs 11:33 wurdt dit aspekt fan it leauwe beskreaun as it ûnderwerpjen fan keninkriken en dapper wurde yn 'e striid . D. De krêft fan ferbûnsgenade De opname fan figueren lykas Jefta, Simson en Gideon yn Hebreeërs 11 markearret in wichtich tema fan it Nije Testamint: Ferlossende Genede . As heil en Gods goedkarring ôfhingje fan ûnberispelike prestaasjes, soe Jefta net op 'e list stean. Syn opname wiist foarút nei de boadskip fan it Evangeelje - dat God wurket troch brutsen, rommelige en ûnfolsleine minsken dy't har yn fertrouwen ta Him keare. 3. Fergeliking fan it ferhaal út it Alde Testamint mei de gearfetting fan it Nije Testamint Fokus op it Alde Testamint (Rjochters 11–12)
Fokus op it Nije Testamint (Hebreeërs 11)
Histoaryske en minsklike realiteit: Útstjitten status, hurde diplomasy, oerhaaste belofte, tragysk ferlies, boargeroarloch.
Geastlike wierheid: Oerwinning troch fertrouwen, swakte oerwinnen, fertrouwen op Gods krêft.
Klem: Minslike kompleksiteit en de rommel fan it stamtiidrek fan Israel.
Klem: De krêft fan God dy't wurket troch echt leauwe yn drege omstannichheden.
Les: Unbedoelde gefolgen fan ûnferstannige wurden en brutsen minsklike systemen.
Les: Ivige eare jûn oan dejingen dy't God fertrouwe om har striden te fjochtsjen.
Libbensapplikaasje út it perspektyf fan it Nije Testamint God definiearret dy net troch dyn minste flaters: Jefta wurdt yn it Nije Testamint ûnthâlden foar syn leauwe yn Gods krêft om te leverjen, net foar syn tragyske oerhaaste gelofte. Yn Kristus wurdt dyn neilittenskip foarme troch leauwe en Gods genede, net troch dyn flaters út it ferline. Leauwe wurket yn ûnfolsleine tiden: Jefta libbe yn in moreel kaoatysk tiidrek, mar hy fertroude noch altyd op God. Jo hawwe gjin perfekte omjouwing nedich om echt leauwe te oefenjen. Fokus op 'e Ferlosser, net allinich it Ynstrumint: De opname fan Jefta yn Hebreeërs 11 wiist úteinlik nei God - de wiere Held fan 'e Bibel dy't swakke minsken yn steat stelt om Syn beloften te ferfoljen.
7