Skip to main content

Ewe - The Mighty Angel of the LORD Defends Jerusalem

Page 1

Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim 2 Fiawo 18-19 Fiawo II, 18. 1 Le Israel-fia Hosea, Ela vi, ƒe ƒe etɔ̃lia me la, Yuda-fia Hizkiya, Ahaz vi, va zu fia. 2 Exɔ ƒe blaeve vɔ atɔ̃ esime wòdze fiaɖuɖu gɔme; eye wòɖu fia ƒe blaeve vɔ enyi le Yerusalem. Dadaa hã ŋkɔe nye Abi, Zaxarya vinyɔnu. 3 Eye wòwɔ nu dzɔdzɔe le Yehowa ŋkume, abe ale si fofoa Dawid wɔ ene. 4 Eɖe togbɛwo ɖa, eye wògbã legbawo, eye wòŋe avewo, eye wògbã akɔblida si Mose wɔ la, elabena Israel-viwo doa dzudzɔ ʋeʋĩ nɛ va se ɖe ŋkeke mawo dzi, eye wòyɔe be Nehusta. 5 Eɖo ŋu ɖe Yehowa Israel ƒe Mawu la ŋu; ale be le eyome la, ame aɖeke meganɔ Yuda-fiawo katã dome abe eyama ene o, eye ame aɖeke meganɔ anyi do ŋgɔ nɛ o. 6 Eku ɖe Yehowa ŋu, eye medzo le eyome o, ke boŋ elé eƒe sedede siwo Yehowa de na Mose la me ɖe asi. 7 Eye Yehowa nɔ kplii; eye nu dze edzi nɛ le afisiafi si wòyi, eye wòdze aglã ɖe Asiria-fia ŋu, eye mesubɔe o. 8 Eɖu Filistitɔwo dzi va se ɖe Gaza kple eƒe liƒowo dzi tso dzɔlawo ƒe xɔ kɔkɔ la gbɔ va se ɖe du si ŋu woɖo gli ɖo la dzi. 9 Le Fia Xizkiya ƒe ƒe enelia me, si nye Israel-fia Hosea, Ela vi, ƒe ƒe adrelia la, Asiria-fia Salmaneser va ɖe Samaria, eye wòɖe to ɖe eta. 10 Le ƒe etɔ̃ ƒe nuwuwu la, woxɔe, le Hizkiya ƒe ƒe adelia, si nye Israel-fia Hosea ƒe ƒe asiekelia me la, woxɔ Samaria. 11 Eye Asiria-fia kplɔ Israel yi Asiria, eye wòtsɔ wo da ɖe Hala kple Habor le Gozan-tɔsisi to kple Media-duwo me. 12 Elabena womeɖo to Yehowa woƒe Mawu ƒe gbe o, ke boŋ woda eƒe nubabla kple nu siwo katã Yehowa ƒe subɔla Mose de la dzi, eye womese wo o, eye womewɔe hã o. 13 Le Fia Xizkiya ƒe ƒe wuienelia me la, Asiria-fia Sanxerib va dze Yuda ƒe du siwo katã ŋu woɖo gli ɖo la dzi, eye wòxɔ wo. 1


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

14 Eye Yuda-fia Xizkiya dɔ ame yi Asiria-fia gbɔ le Lakis be: “Meda vo; trɔ gbɔ le gbɔnye: nu si nèdo ɖe dzinye la, matsɔe. Eye Asiria-fia ɖo klosalo talento alafa etɔ̃ kple sika talento blaetɔ̃ na Yuda-fia Xizkiya. 15 Eye Xizkiya tsɔ klosalo siwo katã le Yehowa ƒe aƒe la me kple fia ƒe aƒe ƒe kesinɔnuwo me la nɛ. 16 Ɣemaɣi la, Xizkiya tso sika la ɖa le Yehowa ƒe gbedoxɔ la ƒe ʋɔtruwo kple sɔti siwo dzi Yuda-fia Hizkiya tsyɔ la ŋu, eye wòtsɔe na Asiria-fia. 17 Eye Asiria-fia dɔ Tartan, Rabsaris kple Rabsake tso Lakis yi Fia Xizkiya gbɔ kple aʋakɔ gã aɖe ɖe Yerusalem ŋu. Eye woho yi Yerusalem. Eye esi wova la, wova tsi tre ɖe dziƒota la ƒe tɔdzisasrã, si le tsiƒula ƒe agblea ƒe mɔ gã la to. 18 Esi woyɔ fia la, Eliakim, Hilkiya vi, si kpɔa aƒea dzi, kple agbalẽŋlɔla Sebna kpakple agbalẽŋlɔla Yoa, Asaf vi, do go va wo gbɔ. 19 Eye Rabsake gblɔ na wo be: “Miƒo nu na Hizkiya azɔ be, ‘Ale fia gã Asiria-fia la gblɔe nye esi: “Kakaɖedzi kae le esia si dzi nèka ɖo?” 20 Wòe le gbɔgblɔm be, (gake nya dzodzrowo koe wonye bena: Aɖaŋuɖoɖo kple ŋusẽ le asinye na aʋawɔwɔ. Azɔ ame ka dzie nèɖo ŋu ɖo, be yeadze aglã ɖe ŋunye? 21 Azɔ kpɔ ɖa, èɖo ŋu ɖe aŋɔ ŋeŋe sia ƒe atikplɔ ŋu, si le Egipte, si dzi ne ame aɖe bɔbɔ ɖo la, age ɖe eƒe asi me, eye wòaƒoe. 22 Ke ne miegblɔ nam be, ‘Míeɖo ŋu ɖe Yehowa, mía Mawu la ŋu la, ɖe menye eyae nye amesi Xizkiya xɔ eƒe nuxeƒewo kple eƒe vɔsamlekpuiwo ɖa, eye wògblɔ na Yuda kple Yerusalem bena: Miade ta agu le vɔsamlekpui sia ŋkume le Yerusalem oa? 23 Azɔ, meɖe kuku, tsɔ adzɔgbe na nye aƒetɔ Asiria-fia, eye matsɔ sɔ akpe eve ade asi na wò, ne ète ŋu tsɔ sɔdolawo ɖo wo dzi. 24 Aleke nàwɔ atrɔ nye aƒetɔ ƒe dɔla suetɔ ƒe amegã ɖeka, eye nàɖo ŋu ɖe Egipte ŋu hena tasiaɖamwo kple sɔdolawo? 25 Ðe meva Yehowa manɔmee ɖe teƒe sia ŋu azɔ be matsrɔ̃ea? Yehowa gblɔ nam bena: Yi anyigba sia dzi, eye nàtsrɔ̃e. 26 Eye Eliakim, Hilkiya vi, Sebna kple Yoa, gblɔ na Rabsake be: “Meɖe kuku, ƒo nu na wò dɔlawo le Siriagbe me; elabena míese egɔme, eye migaƒo nu kpli mí le Yudatɔwo ƒe gbe me le dukɔ, siwo le gli ŋu la ƒe to me o. 27 Ke Rabsake gblɔ na wo be: “Ðe nye aƒetɔ dɔm ɖe wò aƒetɔ kple wò gbɔ be magblɔ nya siawo?” ɖe medɔm ɖe ŋutsu siwo bɔbɔ nɔ gli ŋu gbɔ, ne woaɖu woawo ŋutɔ ƒe aɖu, eye woano woawo ŋutɔ ƒe aɖuɖɔ kpli mi oa? 28 Eye Rabsake tsi tre hedo ɣli sesĩe le Yudatɔwo ƒe gbe me gblɔ be: “Se fia gã Asiria-fia ƒe nya. 29 Ale fia la gblɔe nye esi: Migana Xizkiya nable mi o, elabena mate ŋu aɖe mi tso esi me o. 30 Eye Xizkiya nana miaɖo ŋu ɖe Yehowa ŋu agblɔ be: ‘Yehowa aɖe mí godoo, eye womatsɔ du sia ade asi na Asiria-fia o.” 31 Migaɖo to Xizkiya o, elabena ale Asiria-fia gblɔe nye esi: “Mibla nu kplim to nunana me, eye mido go va gbɔnye, eye mia dometɔ ɖe sia ɖe miaɖu eya ŋutɔ ƒe weinka kple eƒe gboti, eye mia dometɔ ɖe sia ɖe ano eƒe tsido me tsi. 32 Vaseɖe esime mava kplɔ mi ayi anyigba si le abe mia ŋutɔwo miaƒe anyigba ene dzi, si nye bli kple weinnyigba, abolo kple weingblenyigba, amititsetse kple anyitsi ƒe anyigba, be mianɔ agbe, eye miagaku o, eye migaɖo to Xizkiya ne eƒoe ɖe mia nu be, ‘Yehowa axɔ na mí’ o. 33 Ðe dukɔwo ƒe mawuwo dometɔ aɖe ɖe eƒe anyigba katã tso Asiria-fia si mea? 34 Afika Hamat kple Arpad ƒe mawuwo le? afi kae Sefarvaim, Hena kple Iva ƒe mawuwo le? ɖe woɖe Samaria tso asinye mea? 35 Amekae nye dukɔwo ƒe mawuwo katã dome, ame siwo ɖe woƒe anyigba tso asinye, bena Yehowa naɖe Yerusalem tso asinye? 36 Ke dukɔ la zi ɖoɖoe, eye womeɖo nya aɖeke ŋu nɛ o, elabena fia la ƒe sededee nye be: “Mègaɖo eŋu o.”

2


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

37 Emegbe Eliakim, Hilkiya vi, si nye aƒea dzikpɔla, kple agbalẽŋlɔla Sebna, kple agbalẽŋlɔla Yoa, Asaf vi, kple woƒe awuwo vuvu va Hizkiya gbɔ, eye wogblɔ Rabsake ƒe nyawo nɛ. Fiawo II, 19 1 Esi Fia Xizkiya se nya sia la, evuvu eƒe awuwo, eye wòtsyɔ awudziwui, eye wòyi Yehowa ƒe aƒe la me. 2 Eye wòdɔ Eliakim, si nye aƒea dzi kpɔla, kple agbalẽŋlɔla Sebna kpakple nunɔlawo ƒe amegã siwo do awu ʋlaya la ɖe nyagblɔɖila Yesaya, Amoz vi gbɔ. 3 Eye wogblɔ nɛ be: “Ale Xizkiya gblɔe nye esi: Egbe nye xaxa kple mokaname kple busunyagbɔgblɔ ƒe ŋkeke, elabena ɖeviawo va ɖo vidzidzi gbɔ, eye ŋusẽ meli be woadzi wo o. 4 Ðewohĩ Yehowa wò Mawu ase Rabsake, ame si eƒe aƒetɔ Asiria-fia dɔ ɖa be wòado vlo Mawu gbagbe la ƒe nyawo katã; eye wòaka mo na Yehowa, wò Mawu, nya siwo wòse, eya ta do wò gbedodoɖa ɖe dzi ɖe ame susɔe siwo susɔ la ta. 5 Ale Fia Xizkiya ƒe dɔlawo va Yesaya gbɔ. 6 Eye Yesaya gblɔ na wo be: ‘Ale miagblɔ na miaƒe aƒetɔ be, ‘Ale Yehowa gblɔe nye esi: ‘Mègavɔ̃ nya siwo nèse, siwo Asiria-fia ƒe dɔlawo tsɔ do vlom la o. 7 Kpɔ ɖa, maɖo bɔmb ɖe edzi, eye wòase nya aɖe, eye wòatrɔ ayi eya ŋutɔ ƒe anyigba dzi; eye mana wòadze yi nu le eya ŋutɔ ƒe anyigba dzi. 8 Ale Rabsake trɔ gbɔ, eye wòkpɔ Asiria-fia wònɔ aʋa wɔm kple Libna, elabena ese be yedzo le Lakis. 9 Esi wòse Etiopia-fia Tirhaka gblɔ be: “Kpɔ ɖa, edo go be yeawɔ aʋa kpli wò.” 10 Ale miagblɔ na Yuda-fia Xizkiya bena: Migana mia Mawu, si dzi mieɖo ŋu ɖo la naflu mi agblɔ be: Womatsɔ Yerusalem ade asi na Asiria-fia o. 11 Kpɔ ɖa, èse nu si Asiria-fiawo wɔ na anyigbawo katã, esi wotsrɔ̃ wo keŋkeŋ, eye ɖe woaɖe wò mahã? 12 Ðe dukɔwo ƒe mawuwo ɖe ame siwo tɔgbuinyewo tsrɔ̃ la; abe Gozan, Xaran, Rezef kple Eden-vi siwo le Telasar ene? 13 Afikae Hamat-fia, Arpad-fia, Sefarvaim-du, Hena kple Iva-fia le? 14 Eye Xizkiya xɔ dɔlaawo ƒe alɔdzea, eye wòxlẽe, eye Hizkiya yi Yehowa ƒe me, eye wòkekee ɖe Yehowa ŋkume. 15 Eye Xizkiya do gbe ɖa le Yehowa ŋkume hegblɔ be: “Oo Yehowa, Israel ƒe Mawu, si le kerubiwo dome la, wò ɖeka koe nye anyigba dzi fiaɖuƒewo katã ƒe Mawu; wòe wɔ dziƒo kple anyigba. 16 Yehowa, bɔbɔ to, eye nasee, ʋu ŋkuwo, eye nakpɔ nu, eye se Sanxerib, ame si dɔe be wòado vlo Mawu gbagbe la ƒe nyawo. 17 Nyateƒee, Yehowa, Asiria-fiawo tsrɔ̃ dukɔwo kple woƒe anyigbawo. 18 Eye wotsɔ woƒe mawuwo ƒu gbe ɖe dzo me, elabena womenye mawuwo o, ke boŋ amegbetɔwo ƒe asinudɔwɔwɔwoe wonye, ati kple kpe, eyata wotsrɔ̃ wo. 19 Azɔ Yehowa mía Mawu, mele kuku ɖem na wò, ɖe mí tso eƒe asi me, ne anyigba dzi fiaɖuƒewo katã nanya be wò ɖeka koe nye Yehowa Mawu. 20 Eye Yesaya, Amoz vi, dɔ ame ɖo ɖe Hizkiya be: “Ale Yehowa Israel ƒe Mawu gblɔe nye esi: “Nu si nèdo gbe ɖa nam ɖe Asiria-fia Sanxerib ŋu la mese.” 21 Nya si Yehowa gblɔ tso eŋu lae nye esi; Zion vinyɔnu ɖetugbui leaƒe la do vlo wò, eye wòko nu wò, eye wòdo vloe; Yerusalem vinyɔnu ʋuʋu ta ɖe ŋuwò. 22 Ame ka ŋue nèdo vloe hegblɔ busunya? eye ame ka ŋue nèdo wò gbe ɖe dzi, eye nèfɔ wò ŋkuwo ɖe dzi? ɖe Israel ƒe Kɔkɔetɔ la gɔ̃ hã ŋu. 23 Èto wò dɔlawo dzi do vlo Yehowa, eye nègblɔ be: “Metsɔ nye tasiaɖam gbogboawo lia towo ƒe kɔkɔme, le Lebanon ƒe axawo dzi, eye malã eƒe sederti kɔkɔwo kple eƒe ati nyuiwo, eye mage ɖe eƒe liƒowo ƒe nɔƒewo kple eƒe Karmel ave me.” 24 Meku tsi dzrowo heno tsi, eye metsɔ nye afɔkpodzi na tɔsisiwo katã mie le teƒe siwo woɖe to ɖe.

3


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

25 Ðe mèse ale si mewɔe kple blemaɣeyiɣi siwo me meke oa? azɔ la, mena wòva eme, bena nàgbã du siwo ŋu woɖo gli ɖo la azu glikpowo. 26 Eya ta wo me nɔlawo ƒe ŋusẽ mede ame dzi o, woƒe mo wɔ yaa eye wotɔtɔ; wole abe gbe si le gbe me, kple gbe dama ene, abe gbe si le xɔwo tame ene, kple abe bli si wogbã hafi tsi ene. 27 Ke menya wò nɔƒe kple wò dodo kple wò yiyi kple wò dzikudodo ɖe ŋunye. 28 Esi wò dɔmedzoedodo ɖe ŋunye eye wò zitɔtɔ va to nye to me ta la, matsɔ nye kɔsɔkɔsɔ ade wò ŋɔti me, eye matsɔ nye asike ade wò nuyiwo me, eye matrɔ wò to mɔ si dzi nèto va la dzi. 29 Esia anye dzesi na wò bena: Miaɖu nu siwo miena le wo ɖokui si le ƒe sia me, eye le ƒe evelia me la, miaɖu nu siwo miena tso wo me. eye le ƒe etɔ̃lia me la, miƒã nu, eye miaŋe nu, eye miade weingblewo, eye miaɖu eƒe kutsetsewo. 30 Eye ame susɔe siwo si le Yuda ƒe aƒe la me la agake ɖe anyi, eye woatse ku le dziƒo. 31 Elabena ame susɔe aɖewo ado tso Yerusalem, eye ame siwo si le Zion-to dzi ado go. 32 Eya ta ale Yehowa gblɔ le Asiria-fia ŋu be: “Mava du sia me, ada aŋutrɔ ɖe afi ma, alo akplɔe ava do ŋgɔ kple akpoxɔnu, alo aƒu gbe ɖe eŋu o.” 33 Yehowa ye gblɔe le mɔ si dzi wòto va la dzi atrɔ ayi, eye magava du sia me o. 34 Elabena maʋli du sia ta, ne maɖee, le nye ŋutɔ kple nye dɔla Dawid ta. 35 Le zã ma me la, Yehowa ƒe dɔla la do go, eye wòwu ame akpe alafa blaade vɔ atɔ̃ le Asiriatɔwo ƒe asaɖa me, eye esi wofɔ ŋdi kanya la, wokpɔ ɖa, wo katã wonye ame kuku kukuwo. 36 Ale Asiria-fia Sanxerib dzo, eye wòtrɔ yi ɖanɔ Niniwe. 37 Esi wònɔ ta dem agu le eƒe mawu Nisrox ƒe me la, viaŋutsu Adramelex kple Sarezer tsɔ yi wui, eye wosi yi Armenia-nyigba dzi. Eye via Esarhaddon va zu fia ɖe eteƒe.

Kronika II, 32:1-23 1 Le nu siawo kple eƒe kpododonu megbe la, Asiria-fia Sanxerib va, eye wòge ɖe Yuda, eye wòƒu asaɖa anyi ɖe du siwo ŋu woɖo gli ɖo la ŋu, eye wòsusu be yeaɖu wo dzi na ye ɖokui. 2 Esi Xizkiya kpɔ be Sanxerib va, eye woɖoe be yeawɔ aʋa kple Yerusalem. 3 Eɖo aɖaŋu kple eƒe amegãwo kple eƒe kalẽtɔwo be woaxe tsi si le tsidzɔƒe siwo le dua godo la nu, eye wokpe ɖe eŋu. 4 Ale ame geɖewo ƒo ƒu, eye wotɔ tsivudowo katã kple tɔʋu si to anyigba la titina henɔ gbɔgblɔm be: “Nu ka tae Asiria-fiawo ava kpɔ tsi geɖe?” 5 Edo ŋusẽ eɖokui, eye wòtu gli si gbã la katã, eye wòkɔe ɖe dzi va ɖo xɔ kɔkɔwo kple gli bubu le egodo, eye wòdzra Milo ɖo le Dawid ƒe Du la me, eye wòwɔ aŋutrɔwo kple akpoxɔnuwo sɔ gbɔ. 6 Eye wòɖo aʋafiagãwo ɖe dukɔ la nu, eye wòƒo wo nu ƒu ɖe egbɔ le dua ƒe agbo nu, eye wòƒo nu na wo le dziɖeɖi me be: 7 Misẽ ŋu eye mialé dzi ɖe ƒo, migavɔ̃ o, eye migatsi dzodzodzoe le Asiria-fia kple ameha siwo katã le eŋu la ta o, elabena ame geɖe le mía gbɔ wu eyama. 8 Ŋutilã ƒe alɔ aɖe hã le eŋu; ke Yehowa mía Mawu li kpli mí, be wòakpe ɖe mía ŋu, eye wòawɔ míaƒe aʋawo. Eye dukɔ la gbɔ ɖe eme ɖe Yuda-fia Xizkiya ƒe nyawo dzi. 9 Le esia megbe la, Asiria-fia Sanxerib dɔ eƒe dɔlawo ɖe Yerusalem, (ke eya ŋutɔ ɖe to ɖe Lakis kple eƒe ŋusẽ katã kpe ɖe eŋu) ɖe Yuda-fia Xizkiya kple Yuda blibo siwo le Yerusalem gbɔ, eye wògblɔ be: 10 Ale Asiria-fia Sanxerib gblɔe nye esi: “Nu ka ŋue mieɖo ŋu ɖo be mianɔ Yerusalem ƒe toɖeɖea me? 11 Ðe Xizkiya meƒoe ɖe mi nu be miatsɔ mia ɖokui ana le dɔwuame kple tsikɔwuame me hegblɔ be: ‘Yehowa mía Mawu la aɖe mí tso Asiria-fia si me oa? 12 Ðe Xizkiya ma tsɔ eƒe nuxeƒewo kple eƒe vɔsamlekpuiwo dzoe, eye wòde se na Yuda kple Yerusalem bena: Mide ta agu le vɔsamlekpui ɖeka ŋgɔ, eye miado dzudzɔ ʋeʋĩ ɖe edzi oa? 13 Ðe mienya nu si nye kple fofonyewo míewɔ na dukɔ bubu me tɔwo katã oa? ɖe dukɔ mawo dzi dukɔwo ƒe mawuwo te ŋu ɖe woƒe anyigbawo tso asinye mea? 4


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

14 Ame kae nɔ dukɔ mawo katã ƒe mawu siwo fofonyewo tsrɔ̃ keŋkeŋ la dome, si ate ŋu aɖe eƒe dukɔ tso asinye, ne wò Mawu nate ŋu aɖe wò tso asinye? 15 Azɔ Migana Xizkiya naflu mi, alo aƒoe ɖe mi nu le mɔ sia nu o, eye migaxɔ edzi ase haɖe o, elabena dukɔ alo fiaɖuƒe aɖeke ƒe mawu aɖeke mete ŋu ɖe eƒe dukɔ tso tɔnye kple tɔgbuinyewo si me o. 16 Eye eƒe dɔlawo gaƒo nu ɖe Yehowa Mawu kple eƒe dɔla Xizkiya ŋu. 17 Eŋlɔ lɛtawo hã tsɔ do vlo Yehowa Israel ƒe Mawu la, eye wòƒo nu tsi tre ɖe eŋu gblɔ be: “Abe alesi dukɔ bubuwo ƒe mawuwo meɖe woƒe dukɔ tso asinye o ene la, nenema ke Xizkiya ƒe Mawu hã maɖe eƒe dukɔ tso asinye o. 18 Emegbe wodo ɣli kple gbe sesẽ le Yudatɔwo ƒe nuƒoƒo me na Yerusalem dukɔ siwo le gli ŋu, be wòado vɔvɔ̃ na wo, eye wòaɖe fu na wo; bena woaxɔ dua. 19 Woƒo nu tsi tre ɖe Yerusalem ƒe Mawu la ŋu abe alesi woƒo nu tsi tre ɖe anyigbadzitɔwo ƒe mawu siwo nye amegbetɔ ƒe asinudɔwɔwɔwo ŋu ene. 20 Esia tae fia Hizkiya kple nyagblɔɖila Yesaya, Amoz vi, do gbe ɖa hedo ɣli yi dziƒo. 21 Eye Yehowa dɔ mawudɔla aɖe ɖa, eye wòtsrɔ̃ kalẽtɔ kalẽtɔwo katã kple amegãwo kple aʋafia siwo le Asiria-fia ƒe asaɖa me. Ale wòtrɔ yi eya ŋutɔ ƒe anyigba dzi kple ŋukpe. Eye esi wòge ɖe eƒe mawu ƒe me la, ame siwo do tso eya ŋutɔ ƒe dɔgbo me la tsɔ yi wui le afima. 22 Ale Yehowa ɖe Hizkiya kple Yerusalem nɔlawo tso Asiria-fia Sanxerib kple ame bubuwo katã si me, eye wòfia mɔ wo le goawo katã me. 23 Ame geɖewo tsɔ nunanawo vɛ na Yehowa le Yerusalem, eye wotsɔ nunanawo va na Yuda-fia Xizkiya, ale be wodoe ɖe dzi le dukɔwo katã ŋkume tso ɣemaɣi.

Yesaya 36-37 Yesaya 36 1 Le Fia Xizkiya ƒe ƒe wuienelia me la, Asiria-fia Sanxerib va dze Yuda du siwo katã wokpɔ ta na la dzi, eye wòxɔ wo. 2 Eye Asiria-fia dɔ Rabsake tso Lakis yi Yerusalem ɖe Fia Xizkiya gbɔ kple aʋakɔ gã aɖe. Eye wòtsi tre ɖe ta si le etame la ƒe tɔdzisasrã la to le nuɖula ƒe agblea ƒe mɔ gã la dzi. 3 Tete Eliakim, Hilkiya vi, si nye aƒea dzikpɔla, kple agbalẽŋlɔla Sebna, kple Yoa, Asaf vi, si nye agbalẽŋlɔla do go va egbɔ. 4 Eye Rabsake gblɔ na wo be: “Migblɔ na Hizkiya azɔ be, ‘Ale fia gã Asiria-fia la gblɔe nye esi: “Kakaɖedzi kae le esia si dzi nèka ɖo?” 5 Èle egblɔm bena: (gake nya dzodzrowo koe wonye) Aɖaŋuɖoɖo kple ŋusẽ le asinye na aʋawɔwɔ. 6 Kpɔ ɖa, èɖo ŋu ɖe aŋɔ gbagbã sia ƒe atikplɔ ŋu, le Egipte; eye ne ame aɖe bɔbɔ ɖe anyi la, age ɖe eƒe asi me, eye wòaƒoe, nenema ke Egipte-fia Farao hã le na amesiwo katã ɖoa ŋu ɖe eŋu. 7 Ke ne ègblɔ nam be, ‘Míeɖo ŋu ɖe Yehowa, mía Mawu la ŋu la, ɖe menye eyae, ame si ƒe nuxeƒewo kple eƒe vɔsamlekpuiwo Hizkiya kplɔ dzoe, eye wògblɔ na Yuda kple Yerusalem be, ‘Miade ta agu le vɔsamlekpui sia ŋkume oa? 8 Eya ta meɖe kuku, tsɔ adzɔgbe na nye aƒetɔ Asiria-fia, eye mana sɔ akpe eve wò, ne ète ŋu ɖo sɔdolawo ɖe wo dzi. 9 Aleke nàwɔ atrɔ nye aƒetɔ ƒe dɔla suetɔ ƒe amegã ɖeka, eye nàɖo ŋu ɖe Egipte ŋu hena tasiaɖamwo kple sɔdolawo? 10 Azɔ ɖe meva Yehowa manɔmee ɖe anyigba sia ŋu be matsrɔ̃ea? Yehowa gblɔ nam bena: Yi anyigba sia dzi, eye nàtsrɔ̃e. 11 Eye Eliakim kple Sebna kpakple Yoa gblɔ na Rabsake be: “Meɖe kuku, ƒo nu na wò dɔlawo le Siriagbe me; elabena míese egɔme, eye migaƒo nu na mí le Yudatɔwo ƒe gbe me, le dukɔ si le gli ŋu la ƒe to me o.

5


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

12 Ke Rabsake gblɔ be: “Ðe nye aƒetɔ dɔm ɖe wò aƒetɔ kple gbɔwò be magblɔ nya siawo?” ɖe medɔm ɖe ŋutsu siwo bɔbɔ nɔ gli ŋu la gbɔ, ne woaɖu woawo ŋutɔ ƒe aɖu, eye woano woawo ŋutɔ ƒe aɖuɖɔ kpli mi oa? 13 Tete Rabsake tsi tre hedo ɣli sesĩe le Yudatɔwo ƒe gbe me gblɔ be: “Mise Fia gã Asiria-fia ƒe nyawo.” 14 Ale fia la gblɔe nye esi: “Migana Xizkiya naflu mi o, elabena mate ŋu aɖe mi o.” 15 Eye Xizkiya nana miaɖo ŋu ɖe Yehowa ŋu agblɔ be: ‘Yehowa aɖe mí godoo. 16 Migaɖo to Xizkiya o, elabena ale Asiria-fia gblɔe nye esi: “Miwɔ nubabla kplim to nunana me, eye mido go va gbɔnye, eye mia dometɔ ɖe sia ɖe miaɖu eƒe weinka kple eƒe gbotiwo, eye mia dometɔ ɖe sia ɖe ano eƒe tsido me tsi. 17 Va se ɖe esime mava kplɔ mi ayi anyigba si le abe mia ŋutɔwo miaƒe anyigba ene dzi, si nye bli kple weinnyigba, abolo kple weingblewo ƒe anyigba. 18 Mikpɔ nyuie be Xizkiya nagaƒoe ɖe mia nu agblɔ be: “Yehowa aɖe mí.” Dukɔwo ƒe mawuwo dometɔ aɖe xɔ eƒe anyigba tso Asiria-fia si mea? 19 Afika Hamat kple Arfad ƒe mawuwo le? afi kae Sefarvaim ƒe mawuwo le? eye woɖe Samaria tso asinyea? 20 Ame kae le anyigba siawo dzi mawuwo dome, ame siwo xɔ woƒe anyigba tso asinye, bena Yehowa naɖe Yerusalem tso asinye? 21 Ke wozi kpi, eye womeɖo nya aɖeke ŋu nɛ o, elabena fia la ƒe sededee nye be: “Mègaɖo eŋu o.” 22 Emegbe Eliakim, Hilkiya vi, si nye aƒea dzi kpɔla, kple agbalẽŋlɔla Sebna, kple Yoa, Asaf vi, si nye agbalẽŋlɔla, va Hizkiya gbɔ, eye woƒe awuwo vuvu, eye wogblɔ Rabsake ƒe nyawo nɛ. Yesaya 37 1 Esi Fia Xizkiya se nya sia la, evuvu eƒe awuwo, eye wòtsyɔ awudziwui, eye wòyi Yehowa ƒe aƒe la me. 2 Eye wòdɔ Eliakim, ame si kpɔa aƒea dzi, kple agbalẽfiala Sebna kpakple nunɔlawo ƒe amegã siwo do awu ʋlaya la ɖe nyagblɔɖila Yesaya, Amoz vi gbɔ. 3 Wogblɔ nɛ be: “Ale Xizkiya gblɔe nye esi: ‘Egbe enye xaxa kple mokaname kple busunyagbɔgblɔ ƒe ŋkeke, elabena viawo va ɖo vidzidzi gbɔ, eye ŋusẽ meli be woadzi wo o. 4 Ate ŋu adzɔ be Yehowa wò Mawu ase Rabsake, amesi eƒe aƒetɔ Asiria-fia dɔ ɖa be wòado vlo Mawu gbagbe la ƒe nyawo, eye wòaka mo na Yehowa, wò Mawu, nya siwo Yehowa, wò Mawu se la, eya ta do wò gbedodoɖa ɖe dzi ɖe ame susɔe siwo susɔ la ta. 5 Ale Fia Xizkiya ƒe dɔlawo va Yesaya gbɔ. 6 Eye Yesaya gblɔ na wo be: ‘Ale miagblɔ na miaƒe aƒetɔ be, ‘Ale Yehowa gblɔe nye esi: ‘Mègavɔ̃ nya siwo nèse, siwo Asiria-fia ƒe dɔlawo tsɔ bu fɔm la o. 7 Kpɔ ɖa, maɖo bɔmb ɖe edzi, eye wòase nya aɖe, eye wòatrɔ ayi eya ŋutɔ ƒe anyigba dzi; eye mana wòadze yi nu le eya ŋutɔ ƒe anyigba dzi. 8 Ale Rabsake trɔ gbɔ, eye wòkpɔ Asiria-fia wònɔ aʋa wɔm kple Libna, elabena ese be yedzo le Lakis. 9 Eye wòse wogblɔ le Etiopia-fia Tirhaka ŋu be: “Edo go be yeawɔ aʋa kpli wò.” Eye esi wòse nya sia la, edɔ amewo ɖe Xizkiya gbɔ bena: 10 Ale miagblɔ na Yuda-fia Xizkiya bena: Migana miaƒe Mawu, si dzi mieɖo ŋu ɖo la naflu mi agblɔ be: Womatsɔ Yerusalem ade asi na Asiria-fia o. 11 Kpɔ ɖa, èse nu si Asiria-fiawo wɔ ɖe anyigbawo katã dzi to wo tsrɔ̃ keŋkeŋ me; eye woaɖe wò hã? 12 Ðe dukɔwo ƒe mawuwo ɖe ame siwo tɔgbuinyewo tsrɔ̃, abe Gozan, Xaran, Rezef kple Eden-vi siwo nɔ Telasar enea? 13 Afika Hamat-fia, Arfad-fia, kple Sefarvaim, Hena kple Iva-du la ƒe fia le? 14 Eye Hizkiya xɔ lɛta la le amedɔdɔawo si, eye wòxlẽe, eye Xizkiya yi Yehowa ƒe aƒe la me, eye wòkekee ɖe Yehowa ŋkume. 15 Eye Xizkiya do gbe ɖa na Yehowa be:

6


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

16 Oo aʋakɔwo ƒe Yehowa, Israel ƒe Mawu, si le kerubiwo dome, wò ɖeka koe nye Mawu, le anyigba dzi fiaɖuƒewo katã dome, eye wòe wɔ dziƒo kple anyigba. 17 Oo Yehowa, tsɔ to ɖo, eye nàse; Oo Yehowa, ʋu wò ŋkuwo, eye nakpɔ nu, eye nàse Sanxerib, ame si dɔ ame be wòado vlo Mawu gbagbe la ƒe nyawo katã. 18 Nyateƒee, Yehowa, Asiria-fiawo tsrɔ̃ dukɔwo katã kple woƒe dukɔwo. 19 Eye wotsɔ woƒe mawuwo ƒu gbe ɖe dzo me, elabena womenye mawuwo o, ke boŋ amegbetɔwo ƒe asinudɔwɔwɔwoe wonye, ati kple kpe, eyata wotsrɔ̃ wo. 20 Azɔ Yehowa mía Mawu, ɖe mí tso eƒe asi me, ne anyigba dzi fiaɖuƒewo katã nanya be wò ɖeka koe nye Yehowa. 21 Eye Yesaya, Amoz vi, dɔ ame ɖo ɖe Hizkiya be: “Ale Yehowa Israel ƒe Mawu gblɔe nye esi: “Esi nèdo gbe ɖa nam ɖe Asiria-fia Sanxerib ŋu. 22 Nya si Yehowa gblɔ tso eŋu lae nye esi; Ðetugbui leaƒe, Zion vinyɔnu, do vlo wò, eye wòko nu wò, eye wòdo vloe; Yerusalem vinyɔnu ʋuʋu ta ɖe ŋuwò. 23 Ame ka ŋue nèdo vloe hegblɔ busunya? eye ame ka ŋue nèdo wò gbe ɖe dzi, eye nèfɔ wò ŋkuwo ɖe dzi? ɖe Israel ƒe Kɔkɔetɔ la gɔ̃ hã ŋu. 24 Èto wò dɔlawo dzi do vlo Yehowa, eye nègblɔ be: “Nye tasiaɖam gbogboawo tae metso towo ƒe kɔkɔme, le Lebanon ƒe go kemɛ dzi; eye malã eƒe sederti kɔkɔwo kple eƒe ati nyuiwo, eye mage ɖe eƒe liƒo ƒe kɔkɔme kple eƒe Karmel ave me. 25 Meku nu, eye meno tsi; eye metsɔ nye afɔkpodzi na tɔsisiwo katã mie le teƒe siwo woɖe to ɖo la me. 26 Ðe mèse ale si mewɔe xoxo oa? kple blemaɣeyiɣiwo, be nyee wɔe? azɔ la, mena wòva eme, be nàgblẽ du siwo ŋu wokpɔ ta na la azu aƒedowo. 27 Eya ta wo me nɔlawo ƒe ŋusẽ mesɔ gbɔ o, woƒe mo wɔ yaa eye woƒe mo wɔ yaa, wonɔ abe gbe si le gbe me kple gbe dama ene, abe gbe si le xɔwo tame ene, kple abe bli si wogbã hafi tsi ene. 28 Ke menya wò nɔƒe kple wò dodo kple wò yiyi kple wò dzikudodo ɖe ŋunye. 29 Esi wò dɔmedzoedodo ɖe ŋunye kple wò zitɔtɔ va nye to me ta la, matsɔ nye kɔsɔkɔsɔ ade wò ŋɔti me, eye matsɔ nye asike ade wò nuyiwo me, eye matrɔ wò to mɔ si dzi nèto va la dzi. 30 Esia anye dzesi na wò be: Miaɖu nu siwo tsi le wo ɖokui si le ƒe sia me; eye le ƒe evelia me la, mieƒã nu, eye le ƒe etɔ̃lia me la, miƒã nu, eye miaŋe nu, eye miade weingblewo, eye miaɖu eƒe kutsetsewo. 31 Eye ame susɔe siwo si le Yuda ƒe aƒe la me la agake ɖe anyi, eye woatse ku le dziƒo. 32 Elabena ame susɔe aɖewo ado tso Yerusalem, eye ame siwo si le Zion-to dzi ado go. 33 Eya ta ale Yehowa gblɔ le Asiria-fia ŋu be: Mava du sia me, ada aŋutrɔ le afi ma, eye matsɔ akpoxɔnuwo ava eŋgɔ o, eye matsɔ akpoxɔnu aƒu gbe ɖe eŋu o. 34 Yehowa ye gblɔe le mɔ si dzi wòto va la dzi atrɔ ayi, eye magava du sia me o. 35 Elabena maʋli du sia ta be maɖee le nye ŋutɔ nye kple nye dɔla Dawid ta. 36 Tete Yehowa ƒe dɔla do go, eye wòwu ame akpe alafa ɖeka blaadre vɔ atɔ̃ le Asiriatɔwo ƒe asaɖa me, eye esi wofɔ ŋdi kanya la, kpɔ ɖa, wo katã wonye ame kuku kukuwo. 37 Ale Asiria-fia Sanxerib dzo, eye wòtrɔ yi ɖanɔ Niniwe. 38 Esi wònɔ ta dem agu le eƒe mawu Nisrox ƒe me la, viaŋutsu Adramelex kple Sarezer wui. eye wosi yi Armenia-nyigba dzi, eye via Esarhaddon va zu fia ɖe eteƒe.

Kpukpui ɖesiaɖe ƒe Mamã Woŋlɔ Hizkiya, Yesaya, Sanxerib, kple Rabsake ƒe ŋutinya me nuŋlɔɖi ɖe teƒe vevi etɔ̃ le Nubabla Xoxoa me: Fiawo II, 18–19 , Yesaya 36–37 , kple Kronika II, 32 . Kpukpui ɖesiaɖe ƒe mama si sɔ kple kpukpui siwo sɔ kple wo nɔewo le King James Version , me , eye nusɔsrɔ̃ veviwo kplɔe ɖo.

7


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

1. Hizkiya ƒe Nuteƒewɔwɔ & Ðɔɖɔɖo Gbãtɔwo 2 Fiawo 18:1–3 – Xizkiya dze eƒe fiaɖuɖu gɔme le Yuda esime wòxɔ ƒe 25 eye wòwɔ "nusi nyo le Yehowa ŋkume." 2 Fiawo 18:4 – Eɖe nuxeƒewo ɖa, gbã legbawo, lã avewo, eye wògbã akɔblida (Nehustan) si Mose wɔ la, elabena Israel dze dzudzɔ ʋeʋĩ dodo gɔme nɛ. 2 Fiawo 18:5–7a – "Eɖo ŋu ɖe Yehowa, Israel ƒe Mawu la ŋu, ale be ame aɖeke meganɔ Yudafiawo katã dome abe eyama ene o..." Yehowa li kplii, eye wòkpɔa dzidzedze le afisiafi si wòyi. 2 Fiawo 18:7b–8 – Edze aglã ɖe Asiria-fia ŋu (egbe be yemasubɔe o) eye wòƒo Filistitɔwo va ɖo Gaza. 2 Kronika 32:1–8 – Esi Xizkiya kpɔ Sanxerib ƒe tete ɖe eŋu la, eɖo aɖaŋu kple eƒe amegãwo be woatɔ te tsidzɔƒe siwo le Yerusalem godo, etu gliwo kple xɔ kɔkɔwo, wɔ aʋawɔnuwo, eye wòde dzi ƒo na dukɔ la be: "Misẽ ŋu eye mialé dzi ɖe ƒo... ŋutilã ƒe alɔ le eya gbɔ; ke mía gbɔe Yehowa mía Mawu li, be wòakpe ɖe mía ŋu, eye wòawɔ míaƒe aʋawo" (2 Kron. 32:7–8). 2. Samaria & Asiria ƒe Amedzidzedze ƒe anyidzedze 2 Fiawo 18:9–12 – Le Xizkiya ƒe ƒe 4 lia me la, Asiria-fia Salmaneser ɖe to ɖe Samaria (Israel ƒe Dziehe Fiaɖuƒe), eye wòxɔe le Xizkiya ƒe ƒe 6 lia me elabena Israel "meɖo to Yehowa woƒe Mawu ƒe gbe o." 2 Fiawo 18:13 / Yesaya 36:1 – Le Hizkiya ƒe ƒe 14 lia me la, Asiria-fia Sanxerib va dze Yuda ƒe du siwo katã ŋu woɖo gli ɖo la dzi eye wòxɔ wo. 2 Fiawo 18:14–16 – Le vɔvɔ̃ ƒe ɣeyiɣi kpui aɖe me la, Xizkiya ɖo adzɔ ɖe Sanxerib le Lakis gblɔ be, "Meda vo, trɔ gbɔ le gbɔnye; nusi nèdo nam la, matsɔ." Exea klosalo talento 300 kple sika talento 30, eye wòɖea sika la le Yehowa ƒe gbedoxɔ la ƒe ʋɔtruwo kple sɔtiwo ŋu gɔ̃ hã. 3. Rabshakeh ƒe Fewuɖunyawo & Susuŋutinunya me Aʋawɔwɔ Fiawo II, 18:17–18 / Yesaya 36:2–3 – Sanxerib dɔ Tartan, Rabsar, kple Rabsake tso Lakis kple aʋakɔ gã aɖe yi Yerusalem. Wotsia tre ɖe ta si le etame ƒe mɔ si toa eme la to. Eliakim, Sebna kple Yoa do go yi ɖakpe wo. Fiawo II, 18:19–21 / Yesaya 36:4–6 – Rabsake gblɔ Sanxerib ƒe gbedasi be: "Kakaɖedzi kae le esia si dzi nèka ɖo?" Eɖu fewu le Yuda ŋu be eɖo ŋu ɖe Egipte ŋu, eye wòyɔ Egipte be "aŋɔ gbagbã" si aƒo amesiame si aɖo ŋu ɖe eŋu ƒe asi. 2 Fiawo 18:22 / Yesaya 36:7 – Rabsake dze agbagba be yeatro Hizkiya ƒe mawusubɔsubɔ me ɖɔɖɔɖowo, eye wògblɔ be Xizkiya do dziku na Mawu to nuxeƒewo kple vɔsamlekpuiwo ɖeɖeɖa me. Fiawo II, 18:23–25 / Yesaya 36:8–10 – Rabsake tsɔ sɔ 2,000 na fewuɖutɔe ne Yuda ate ŋu ana sɔdolawo gɔ̃ hã na wo. Emegbe egblɔ be Yehowa ŋutɔ dɔ ye ɖa be yeatsrɔ̃ Yuda be: “Yehowa gblɔ nam bena: Yi anyigba sia dzi, eye nàtsrɔ̃e.” 2 Fiawo 18:26 / Yesaya 36:11 – Eliakim, Sebna, kple Yoah bia tso Rabsake si be wòaƒo nu le Siriagbe (Aramgbe) me tsɔ wu Yudatɔwo ƒe gbe (Hebrigbe) ale be ame tsɛ siwo le gli ŋu la nagatsi dzodzodzoe o. Fiawo II, 18:27–35 / Yesaya 36:12–20 – Rabsake gbe, eye wòdo ɣli le Hebrigbe me na ŋutsu siwo le gli ŋu. Eƒoe ɖe wo nu be woagaɖe mɔ Xizkiya nable yewo kple ŋugbedodo be Mawu aɖe yewo o. Eƒo adegbe be Hamat, Arpad, Sefarvaim, alo Samaria mawu aɖeke meɖe woƒe anyigbawo tso Asiria si me o—eyata "amekae nye dukɔwo ƒe mawuwo katã dome, amesiwo ɖe woƒe anyigba tso asinye, bena Yehowa naɖe Yerusalem tso asinye me?" (Fiawo II, 18:35). 2 Fiawo 18:36–37 / Yesaya 36:21–22 – Dukɔa zi ɖoɖoe eye womeɖo nya aɖeke ŋu nɛ o, abe alesi Xizkiya de se nɛ ene ("Mègaɖo eŋu o"). Dziɖuɖumegãwo trɔ yi Xizkiya gbɔ kple woƒe awuwo haya.

8


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

4. Hizkiya Di Yesaya & Aƒetɔ ƒe Ŋugbedodo Gbãtɔ 2 Fiawo 19:1–5 / Yesaya 37:1–5 – Fia Xizkiya vuvu eƒe awuwo, tsɔ kotoku tsyɔ eɖokui, yi Yehowa ƒe me, eye wòdɔ Eliakim, Sebna, kple nunɔlawo ƒe amegãwo ɖe nyagblɔɖila Yesaya gbɔ . Woɖe gbeƒã be: "Egbe nye xaxa, kple mokaname, kple busunyagbɔgblɔ... eyata do wò gbedodoɖa ɖe dzi ɖe ame susɔe siwo susɔ la ta." 2 Fiawo 19:6–7 / Yesaya 37:6–7 – Yesaya ɖo eŋu kple Mawu ƒe nya be: "Mègavɔ̃ nya siwo nèse, siwo Asiria-fia ƒe dɔlawo tsɔ do vlom yi le eya ŋutɔ ƒe anyigba dzi." 5. Rabsake ƒe Busunyagbɔgblɔ ƒe Lɛta & Xizkiya ƒe Gbedodoɖa Fiawo II, 19:8–13 / Yesaya 37:8–13 – Rabsake trɔ gbɔ va kpɔ Sanxerib wònɔ aʋa wɔm kple Libna. Esi Sanxerib se be Etiopia-fia Tirhaka do go be yeawɔ aʋa kplii la, egaɖo lɛtawo ɖe Xizkiya, xlɔ̃ nui be Mawu mate ŋu aɖe Yerusalem o eye wòŋlɔ dukɔ siwo tsrɔ̃ (Gozan, Haran, Rezef, Telasar) ƒe ŋkɔwo. 2 Fiawo 19:14 / Yesaya 37:14 – Hizkiya xɔ lɛtaa tso dɔla la gbɔ, xlẽe, yi Yehowa ƒe aƒe me, eye wòkakae ɖe Yehowa ŋkume . 2 Fiawo 19:15–19 / Yesaya 37:15–20 – Xizkiya do gbe ɖa be: "Oo Yehowa, Israel ƒe Mawu, si le kerubiwo dome la, wò ɖeka koe nye Mawu, na anyigba dzi fiaɖuƒewo katã... Oo Yehowa, tsɔ wò to ɖo to, eye nàse: ʋu, Yehowa, wò ŋkuwo, eye nàkpɔ: eye nàse Senaxerib ƒe nyawo, . ame si dɔe ɖa be wòado vlo Mawu gbagbe la." Elɔ̃ ɖe edzi be Asiria tsrɔ̃ dukɔ bubuwo elabena ati kple kpe dzro aɖe koe woƒe mawuwo nye, eye wòdo gbe ɖa be: “Azɔ, Oo Yehowa mía Mawu, meɖe kuku na wò, ɖe mí tso eƒe asi me, bena anyigba dzi fiaɖuƒewo katã nanya be wòe nye Yehowa Mawu, wò ɖeka ko.” 6. Mawu ƒe Ŋuɖoɖo To Yesaya Dzi 2 Fiawo 19:20 / Yesaya 37:21–22 – Yesaya ɖo nya ɖe Xizkiya be: "Nya si nèdo gbe ɖa nam ɖe Asiria-fia Sanxerib ŋu la, mese." 2 Fiawo 19:21–28 / Yesaya 37:22–29 – Yehowa ka mo na Sanxerib ƒe dada be: "Amekae nèdo vloe hegblɔ busunya?... ɖe Israel ƒe Kɔkɔetɔ la gɔ̃ hã ŋu." Mawu de dzesii be Eƒe mawumedzikpɔkpɔ koe ɖe mɔ ɖe Asiria ƒe aʋadziɖuɖuwo ŋu ("Ðe mèse alesi mewɔe ɣeyiɣi didi aɖee nye sia oa?"). Le Sanxerib ƒe dziku ta la, Mawu ɖe gbeƒãe be: “Matsɔ nye kɔsɔkɔsɔ ade wò ŋɔti me, eye matsɔ nye asike ade wò nuyiwo me, eye matrɔ wò to mɔ si dzi nèto va la dzi.” 2 Fiawo 19:29–31 / Yesaya 37:30–32 – Mawu na agbetsitsi kple tsitsi ƒe dzesi Yuda: Yuda ƒe aƒe ƒe ame susɔeawo aga ke ɖe anyi eye woatse ku yi dzi. 2 Fiawo 19:32–34 / Yesaya 37:33–35 – Mawu do ŋugbe ku ɖe Asiria-fia ŋu be: "Mava du sia me, mada aŋutrɔ le afima o, matsɔ akpoxɔnu ava do ŋgɔ nɛ o, eye matsɔ akpoxɔnu aƒu gbe ɖe eŋu o... Elabena maʋli du sia ta, be maɖee, le nye ŋutɔ nye nyonyo kple nye dɔla Dawid ta." 7. Mawu ƒe Nudede Nyawo Me & Sanxerib ƒe anyidzedze Fiawo II, 19:35 / Yesaya 37:36 / 2 Kron. 32:21 – Le zã ma ke me la, Yehowa ƒe Mawudɔla la do go yi ɖaƒo ŋutsu 185,000 le Asiriatɔwo ƒe asaɖa me . Ne amewo fɔ ŋdi kanya la, "kpɔ ɖa, wo katã wonye ame kuku kukuwo." 2 Fiawo 19:36 / Yesaya 37:37 – Sanxerib dzo, trɔ yi Niniwe, eye wònɔ afima. Fiawo II, 19:37 / Yesaya 37:38 / 2 Kron. 32:21 – Esi Sanxerib nɔ ta dem agu le eƒe mawu Nisrox ƒe me la, via Adramelex kple Sarezer tsɔ yi ƒoe, eye wosi yi Armenia-nyigba dzi. Via Esarhaddon va ɖu fia ɖe eteƒe.

9


Yehowa ƒe Mawudɔla Ŋusẽtɔ La Le Yerusalem Ta ʋlim

Nusɔsrɔ̃ Vevi Siwo Míesrɔ̃ tso Nuŋlɔɖia Me Vovototo si le Amegbetɔ ƒe Nugblẽfexexe Kple Mawu ƒe Ðeɖekpɔkpɔ Dome Xizkiya dze agbagba gbã be yeaƒle Sanxerib to sika ɖeɖe le Gbedoxɔa me me (Fiawo II, 18:14–16), ke hã Asiria trɔ gbɔ be yeaɖu edzi bliboe le mɔ sia mɔ nu. Ƒã hafi Mawu ƒe futɔ aɖe ƒe dzi dze eme wɔa dɔ; ŋutifafa si anɔ anyi ɖaa va esime Xizkiya dzudzɔ ŋuɖoɖo ɖe klosalo ŋu eye wòtrɔ ɖe gbedodoɖa ŋu keŋkeŋ. Dzadzraɖo Ŋudɔ Nyuie Si Wotsɔ Ƒo Ƒu Kple Gbɔgbɔme Kakaɖedzi Hafi toɖeɖea nadze egɔme la, Xizkiya tɔ tsi nana, do ŋusẽ gliawo, eye wòwɔ ɖoɖo ɖe ametakpɔnuwo ŋu (2 Kron. 32:2–5). Mawu dzixɔxɔse mefia be woaŋe aɖaba aƒu agbanɔamedzi ŋutɔŋutɔ dzi o, gake Xizkiya tu eƒe kakaɖedzi mamlɛtɔ ɖe Ŋusẽkatãtɔ la dzi tsɔ wu be wòatu eƒe mɔ̃ sesẽwo. Gbɔgbɔmegɔmesese Tsi Tre Ðe Fewuɖuɖu Kple Ameflunyawo Ŋu Rabsake zã susuŋutinunya ƒe aɖaŋuwo—etro Ŋɔŋlɔawo, ekaka vɔvɔ̃, eke ɖi Mawu ƒe ŋusẽ, eye wòdze agbagba be yeama kplɔlawo kple ameawo dome (2 Fiawo 18:22, 28–35). Xizkiya ƒe sedede be "Mègaɖo eŋu o" fia nunya si le gbegbe be yemahe nya kple busunyagbɔgblɔ o, atiae boŋ be yeatsɔ nyaa ayi na Mawu tẽ. Míaƒe Xaxawo Kaka Ðe Aƒetɔ la Ŋgɔ Esi Xizkiya xɔ Sanxerib ƒe lɛta si do vɔvɔ̃ na ame la, etsɔe yi gbedoxɔa me tẽ eye "ekakae ɖe Yehowa ŋkume" (Fiawo II, 19:14). Esia nye kpɔɖeŋu na gbedodoɖa: ŋɔdzidoname, vɔvɔ̃, kple dzimaɖitsitsi siwo woate ŋu akpɔ kple ŋku tsɔtsɔ yi Mawu ŋkume tẽe eye woatsɔ wo aɖo Eŋkume. Mawu ƒe Ŋutikɔkɔe abe Nu vevitɔ kekeake le Gbedodoɖa me ene Menye ɖeko Xizkiya do gbe ɖa be ye ŋutɔ yeatsi agbe o; edo gbe ɖa be Mawu nawɔ nu "bena anyigba dzi fiaɖuƒewo katã nanya be, wò ɖeka koe nye Yehowa Mawu" (Fiawo II, 19:19). Gbedodoɖa siwo ku ɖe bubudede Mawu ŋu la wɔ ɖeka kple Eƒe lɔlɔ̃nu. Amegbetɔ ƒe Dada vs. Mawu ƒe Dziɖulanyenye Sanxerib xɔe se be yeƒe aʋadziɖuɖuwo tso ye ŋutɔ yeƒe ŋusẽ gbɔ ( Fiawo II, 19:23–24 ). Mawu ɖo ŋku edzi nɛ be dɔwɔnu aɖe koe yenye le Mawu ƒe ɖoɖo si ƒo ɖesiaɖe ta me ( Fiawo II, 19:25–28 ). Mawu tsia tre ɖe dadalawo ŋu, eye xexemeŋusẽ aɖeke mate ŋu aɖu Eƒe dziɖulanyenye ƒe tameɖoɖowo dzi o.

10


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Ewe - The Mighty Angel of the LORD Defends Jerusalem by Filipino Tracts and Literature Society Inc. - Issuu