Alesi Woado Bli Kple Asi Afɔɖeɖe ɖesiaɖe (Agbledede ƒe Mɔnu Tso Dodoƒe Vaseɖe Nuŋeɣi) Migalé fu dɔ sesẽ wɔwɔ, alo agbledede o, . si Dziƒoʋĩtɔ la ɖo. Nyagblɔla 7:15
Bli ɣi wɔwɔ bliboe kple asi—tso nuku ʋɛ aɖewo dzi va ɖo nuku si wowɔ vɔ le wò agba me dzi—nye nusi wowɔna le kɔnu nu vevie, si bia dɔ sesẽ wɔwɔ, si xɔa abe ɣleti 3 va ɖo 5 ene, le bli ƒomevi si wozãna nu.
1. Nukuwo Dzadzraɖo Kple Wo Miemie
Hafi nàdoe la, ele be nàkpɔ egbɔ be wò nukuwo le lãmesẽ me eye wole klalo be yewoamie. Dodokpɔ si Wowɔna le Tsi me: Tsɔ wò blikuwo nyrɔ ɖe tsi dzadzɛ (alo dzetsi) ƒe gaze me. Tsɔ wo ʋuʋu eye nàtsɔ nuku ɖesiaɖe si le tsia dzi va ɖo etame la aƒu gbe, elabena wole ƒuƒlu alo do le wo me. Na nuku siwo le lãmesẽ me siwo nyrɔna vaseɖe anyime la nanɔ anyi.
1
Migalé fu dɔ sesẽ wɔwɔ alo agbledede, si Dziƒoʋĩtɔ la ɖo ɖi o. Nyagblɔla 7:15
Tsidede Kple Wo Dede: Tsɔ nuku siwo le lãmesẽ me de tsi nyui me gaƒoƒo 24 . Le ema megbe la, ɖe tsia ɖa eye nàtsɔ nuku siwo xɔ dzo la ade nugoe si me vɔvɔli le me alo nàxatsa wo ɖe kotoku si me tsi le me gaƒoƒo 24 va ɖo 36 bubu vaseɖe esime woaƒo do ŋgɔ (ke ɣi suesuesuewo adze dodo gɔme).
2. Anyigba Dzadzraɖo Kple Edodo
Bli hiã tsi kple anyigba dzi kpɔkpɔ nyuie le eƒe gɔmedzedze. Vidzikpɔƒe ƒe Aba: Ðo anyigba sue aɖe (si ade wò nukudoƒe vevitɔ ƒe lolome ƒe akpa ewolia) ɖe vovo. Gblẽ wò nuku siwo mie do ŋgɔ la, nàda wo ɖe ɖoɖo nu, eye nàɖe wo ɖe go sɔsɔe le nukuxɔ sia si me tsi le la dzi be nukuwo natsi. Agble Gãtɔ Dzadzraɖo: Esi wò nukuwo le tsitsim le vidzikpɔƒea abe ŋkeke 20 va ɖo 25 ene la, ƒo agble gã la eye nàɖee zi gbɔ zi 2 va ɖo 3 be wòagbã anyigba. Tsɔ tsi si ƒe didime nye sentimeta ʋɛ aɖewo ƒu gbe ɖe agblea dzi eye nàtsɔe aƒu gbe ɖe anyigba la me (tsakae wòazu anyi falɛfalɛ si le gbadzaa), emegbe nàtu gli siwo me anyikpe le bɔbɔe (bunds) ƒo xlãe be tsi nalé eme ɖe te. Dodo: He nuku siwo xɔ ŋkeke 20 la blewuu tso vidzikpɔƒea, klɔ anyi si le woƒe kewo me, eye nàbla wo. Zɔ yi ɖe agble gã si me tsiʋewo le la me eye nàtsɔ asi atutu nuku 2 va ɖo 3 ɖe anyigbaʋuʋua me le "togbɛ" ɖesiaɖe dzi, eye nàdo wo dome tso wo nɔewo gbɔ abe sentimeta 20 ene.
3. Agblemenukuwo Dzikpɔkpɔ Kple Nuŋeŋe
2
Migalé fu dɔ sesẽ wɔwɔ alo agbledede, si Dziƒoʋĩtɔ la ɖo ɖi o. Nyagblɔla 7:15
Tsi & Gbewo ɖeɖe: Na tsi si me goglo o (2 va ɖo 5 cm) nanɔ agblea me le numiemie ƒe ɣeyiɣia me be wòaxe mɔ ɖe gbewo ƒe tsitsi nu le dzɔdzɔme nu. Ne gbewo do la, tsɔ asi he wo le kwasiɖa 3 kple 5 lɔƒo le wo dodo vɔ megbe. Tsiɖɔɖɔ: Anɔ abe ŋkeke 7 va ɖo 10 do ŋgɔ na nuŋeŋe—ne nukuawo trɔ zu sika ɣie eye agblea le klalo la—ɖe tsi si susɔ la katã ɖa le agblea me ale be anyigba naƒu. Nuŋeŋe: Zã asigɛ nàtsɔ atso bli ƒe aŋgba siwo tsi la anɔ abe sentimeta 15 va ɖo 25 ene tso anyigba dzi ne nukuawo ƒe amadede abe 80–85% ene nya zu gbe. Da atikutsetse siwo wotso la ɖe ŋdɔ me hena ɣeyiɣi kpui aɖe be woaƒu vie.
4. Nuƒoƒo, Nuwuwu, Kple Asitutu
Ne ènya ŋee ko la, wogblẽa bli (bli ƒuƒu si wotsɔ ƒo xlãe ɖe ʋuƒo sesẽ aɖe me) ɖe asiwò. Esia tɔtrɔ wòazu bli ɣi si woate ŋu aɖu bia afɔɖeɖe mamlɛtɔ etɔ̃: Nuƒoƒo: Tsɔ asi ma nukuawo kple gbea. Àte ŋu awɔ esia ne èlé atikutsetseawo eye nèƒo wo sesĩe ɖe atiƒoƒe alo atiɖaka gã aɖe me. Winnowing & Drying: Klɔ nuku siwo woƒo la tso kɔkɔƒe le ŋkeke si dzi ya le ƒoƒom, alo zã kusi gbadzɛ si wolɔ̃, be ya naƒo gbeɖuɖɔ, ke, kple nuku ƒuƒlu siwo le bɔbɔe la ɖa. Keke bli dzadzɛa ɖe mats alo kɔnkrit anyigba dzadzɛ dzi le ɣea te ŋkeke 2 va ɖo 3, nàtrɔe enuenu vaseɖe esime tsi si le eme la naɖiɖi va ɖo abe 13–14% ene. Asi Milling (Pounding): De bli ƒuƒu la ati alo kpe goglo aɖe me. Zã atikutsetse kpekpe aɖe nàtsɔ aƒo nukuawo le ɣeyiɣi si sɔ me. Nukuawo, aŋɔa, kple aŋɔa ƒe ʋuʋu agbã gotagome lãgbalẽ sesẽawo eye wòatutu lãgbalẽgoloa ƒe akpa si le eme la ɖa. Dzadzɛnyenye Mamlɛtɔ: Klɔ tsakatsaka si woƒo la ɣeaɖewoɣi eye nàzã wò yaƒomɔ̃a atsɔ akɔ bli ƒe aŋgba siwo vuvu la ɖa, eye nàma bli ɣi siwo le dzadzɛ eye wole blɔ la ɖe vovo tso gbeɖuɖɔ alo kakɛ siwo gbã ɖesiaɖe si susɔ la gbɔ.
Akpa Vevi Si Bli Wɔna le Xexeame Katã ƒe Nuɖuɖu ƒe Dedienɔnɔ Me Menye nuɖuɖu vevi aɖe koe bli nye kura o; enye gɔmeɖoanyi na xexeame katã ƒe nuɖuɖu ƒe dedienɔnɔ, ganyawo ƒe kelili, kple hadome nyonyo. Esi wòna nuɖuɖu xexeamenɔlawo ƒe afã kple
3
Migalé fu dɔ sesẽ wɔwɔ alo agbledede, si Dziƒoʋĩtɔ la ɖo ɖi o. Nyagblɔla 7:15
edzivɔ ta la, eƒe anyinɔnɔ, eƒe asixɔxɔ, kple eƒe nuwɔwɔ ƒe liƒoe fiaa tẽ nenye be ame biliɔn geɖe ate ŋu asi le dɔwuame kple ahedada nu.
1. Calorie Kple Nunyiame ƒe Ŋusẽkpɔɖeamedzi Gã Xexeame Katã ƒe Dɔwɔwɔ: Ame siwo wu biliɔn 3.5 le xexeame katã—siwo ƒe akpa gãtɔ le Asia katã, gake wole dzidzim ɖe edzi le Afrika kple Latin Amerika ƒe akpa aɖewo—ɖoa ŋu ɖe bli ŋu le woƒe gbesiagbe nuɖuɖumeŋusẽ ƒe 20% ya teti me. Ŋusẽ Gɔmeɖoanyi: Esi wònye be bli nye carbohydrates dzɔtsoƒe si sɔ gbɔ ta la, enaa ŋusẽ si ŋu woate ŋu ake ɖo enumake, si wɔe be ele vevie ŋutɔ na amesiwo mekpɔa ga boo o le afisiwo nuɖuɖu vovovowo tiatia ate ŋu anɔ. Nunyiame Suewo ƒe Ŋutete: Le ŋusẽ veviwo godo la, egbegbe ŋgɔyiyiwo abe bli si me nugbagbeviwo do ŋusẽe ene (abe ƒomevi siwo wodzi alo esiwo wowɔ hena vitamin kple mineral siwo wodo ŋusẽe ene) te gbe ɖe akpa si bli wɔna le dɔwuame ɣaɣla kple nunyiame ƒe vevesese dzi ɖuɖu me dzi.
2. Ganyawo ƒe Agbenɔnɔ Kple Kɔƒenutowo ƒe Liƒo Agbledela Suewo ƒe Agbledede: Bligblededee nye agbledela sue miliɔn alafa geɖe siwo le xexeame katã, siwo dometɔ geɖe wɔa dɔ le anyigba suewo dzi, kpɔa ga kple dɔwɔɖui tsoƒe vevitɔ. Kɔƒenutowo me Ganyawo: Le nuto gã siwo me wowɔa bli le me la, nutoa me ganya bliboa—si xɔ nukuwo dodo, nuŋeŋe, nutunu, ʋuɖoɖo, kple asitsatsa le asitsaƒewo—ƒoa xlã bli ƒe asixɔxɔ ƒe kɔsɔkɔsɔ. Xexeame Katã ƒe Asitsatsa: Bli nye dukɔwo dome adzɔnu si wodzrana vevie, eye tɔtrɔ siwo vaa nusiwo wodɔna ɖa tso nudzrala gãwo gbɔ kpɔa ŋusẽ ɖe xexeame katã ƒe nuɖuɖu ƒe asi ƒe liƒo dzi tẽ.
3. Hadomegbenɔnɔ Kple Dunyahehe ƒe Liƒo Kple Asixɔxɔ Dzi Kpɔkpɔ Mɔxexe Ðe Nuɖuɖukuxiwo Nu: Esi wònye be bli nye nuɖuɖu vevitɔ na dugãwo kple kɔƒenutowo me dɔwɔlawo siaa ta la, eƒe asi ƒe dziyiyi kpata ate ŋu ahe nuɖuɖu ƒe vevesese sesẽ kple ga ƒe asixɔxɔ vɛ enumake. Ƒo asa na Dukɔmeviwo ƒe Zitɔtɔ: Ŋutinya ɖee fia enuenu be bli ƒe asi siwo me tɔtɔ le kple eƒe hiahiã vevie ate ŋu ahe hadomemamã kple tsitretsiɖeŋunyawo vɛ le afisiafi. Eyata dziɖuɖuwo bua bli be enye dukɔa ƒe nunɔamesi vevi aɖe, eye zi geɖe la, woléa dukɔa ƒe nusiwo woatsɔ axe mɔ ɖe wo nu me ɖe asi eye wowɔa ɖoɖo ɖe nusiwo wodɔna ɖa ŋu be woatsɔ akpɔ dukɔa me tɔwo ta.
4. Nyaƒoɖeamenu Vevi Siwo Dze ŋgɔ Bli ƒe Dedienɔnɔ Bli ƒe dedienɔnɔ léle ɖe te vaseɖe etsɔme dze ŋgɔ mɔxenu siwo tɔgbe medzɔ kpɔ o: Yame ƒe Nɔnɔme ƒe Tɔtrɔ: Yame ƒe nɔnɔme sesẽwo, tsidzadza si womate ŋu agblɔ ɖi o, dzoxɔxɔ si le dzi yim, kple atsiaƒu ƒe kɔkɔme doa ŋɔdzi na tɔsisi siwo me bli le vevie (abe Mekong-ƒuta ene).
4
Migalé fu dɔ sesẽ wɔwɔ alo agbledede, si Dziƒoʋĩtɔ la ɖo ɖi o. Nyagblɔla 7:15
Tsi ƒe Vevesese: Bligbledede si wozãna le blema la xɔa tsi geɖe etɔxɛe. Tsi siwo le anyigba te ƒe vɔvɔ kple kuɖiɖi si le gbegblẽm ɖe edzi na be tsidede agble ƒe ɖoɖo siwo li fifia dzi wɔwɔ sesẽna. Amewo ƒe Agbɔsɔsɔ: Nuɖuɖu ƒe hiahiã le xexeame katã yi edzi le dzidzim ɖe edzi, si bia be woayi edzi awɔ agbledede ƒe nu yeyewo be woatsɔ ado nukuwo ɖe ŋgɔ le agbledenyigba siwo dzi le ɖeɖem kpɔtɔ dzi.
5