Jiftah, la Gileadano Juĝistoj 11 1 Jiftaĥ, la Gileadano, estis heroo, filo de malĉastulino; de Gilead naskigis Jiftaĥon. 2 Kaj la edzino de Gilead naskis al li filojn; kaj la filoj de lia edzino grandiĝis, kaj ili forpelis Jiftaĥon, kaj diris al li: Vi ne heredos en la domo de nia patro, ĉar vi estas filo de fremdulino. 3 Tiam Jifta forkuris de siaj fratoj kaj ekloĝis en la lando Tob; kaj kolektiĝis ĉirkaŭ Jifta vantaj homoj, kaj eliris kun li. 4 Post iom da tempo la Amonidoj ekmilitis kontraŭ Izrael. 5 Kaj kiam la Amonidoj militis kontraŭ Izrael, la plejaĝuloj de Gilead iris, por preni Jiftaĥon el la lando Tob. 6 Kaj ili diris al Jifta: Venu kaj estu nia estro, kaj ni batalos kontraŭ la Amonidoj. 7 Kaj Jifta diris al la plejaĝuloj de Gilead: Ĉu vi ja malamis min, kaj forpelis min el la domo de mia patro? kial do vi venis al mi nun, kiam vi estas en mizero? 8 Kaj la plejaĝuloj de Gilead diris al Jifta: Tial ni nun revenas al vi, por ke vi iru kun ni kaj batalos kontraŭ la Amonidoj kaj estu nia estro super ĉiuj loĝantoj de Gilead. 9 Kaj Jifta diris al la plejaĝuloj de Gilead: Se vi revenigos min, por batali kontraŭ la Amonidoj, kaj la Eternulo transdonos ilin al mi, ĉu mi estos via estro? 10 Kaj la plejaĝuloj de Gilead diris al Jifta: La Eternulo estu atestanto inter ni, ke ni ne faros tiel laŭ viaj vortoj. 11 Tiam Jiftaĥ iris kun la plejaĝuloj de Gilead, kaj la popolo faris lin estro kaj militestro super si; kaj Jiftaĥ eldiris ĉiujn siajn vortojn antaŭ la Eternulo en Micpa. 12 Kaj Jifta sendis senditojn al la reĝo de la Amonidoj, por diri: Kio estas inter vi kaj mi, ke vi venis kontraŭ min, por militi en mia lando? 13 Kaj la reĝo de la Amonidoj respondis al la senditoj de Jiftaĥ: Pro tio, ke Izrael prenis mian landon, kiam ili iris el Egiptujo, de Arnon ĝis Jabok kaj ĝis Jordan; nun redonu do tiun landon en paco. 14 Kaj Jiftah denove sendis senditojn al la reĝo de la Amonidoj. 15 kaj diris al li: Tiele diras Jifta: Izrael ne prenis la landon de Moab, nek la landon de la Amonidoj; 16 Sed kiam Izrael eliris el Egiptujo kaj iris tra la dezerto ĝis la Ruĝa Maro kaj venis al Kadeŝ;
1
Jiftah, la Gileadano
17 Tiam Izrael sendis senditojn al la reĝo de Edom, dirante: Permesu al mi trairi vian landon; sed la reĝo de Edom ne konsentis. Kaj ili sendis ankaŭ al la reĝo de Moab, sed li ne konsentis; kaj Izrael restis en Kadeŝ. 18 Kaj ili iris tra la dezerto kaj ĉirkaŭis la landon de Edom kaj la landon de Moab kaj venis orienten de la lando de Moab kaj starigis sian tendaron transe de Arnon, sed ne eniris la limojn de Moab; ĉar Arnon estas la limo de Moab. 19 Kaj Izrael sendis senditojn al Siĥon, reĝo de la Amoridoj, reĝo de Ĥeŝbon; kaj Izrael diris al li: Permesu al ni trairi vian landon ĝis mia loko. 20 Sed Siĥon ne fidis, ke Izrael trapasu liajn limojn; kaj Siĥon kolektis sian tutan popolon kaj starigis sian tendaron en Jahac kaj batalis kontraŭ Izrael. 21 Kaj la Eternulo, Dio de Izrael, transdonis Siĥonon kaj lian tutan popolon en la manojn de Izrael, kaj ili venkobatis ilin; kaj Izrael ekposedis la tutan landon de la Amoridoj, loĝantoj de tiu lando. 22 Kaj ili ekposedis la tutan regionon de la Amoridoj, de Arnon ĝis Jabok kaj de la dezerto ĝis Jordan. 23 Do nun la Eternulo, Dio de Izrael, forpelis la Amoridojn de antaŭ Lia popolo Izrael; kaj ĉu vi ĝin volas ekposedi? 24 Ĉu vi ne heredos tion, kion Kemoŝ, via dio, donas al vi kiel posedaĵon? Kaj ĉiun, kiun la Eternulo, nia Dio, forpelos de antaŭ ni, tiun ni heredos. 25 Ĉu vi estas io pli bona ol Balak, filo de Cipor kaj reĝo de Moab? Ĉu li iam batalis kontraŭ Izrael, aŭ ĉu li iam militis kontraŭ ili? 26 De la tempo, kiam Izrael loĝis en Ĥeŝbon kaj ĝiaj urbetoj kaj en Aroer kaj ĝiaj urbetoj, kaj en ĉiuj urboj, kiuj estas apud la limoj de Arnon, pasis jam tricent jaroj; kial do vi ne forprenis ilin en tiu tempo? 27 Tial mi ne pekis kontraŭ vi, kaj vi faras al mi malbonon, militante kontraŭ mi. La Eternulo, la Juĝisto, juĝu hodiaŭ inter la Izraelidoj kaj la Amonidoj. 28 Sed la reĝo de la Amonidoj ne aŭskultis la vortojn de Jiftah, kiujn ĉi tiu sendis al li. 29 Kaj la Spirito de la Eternulo venis sur Jiftaĥon, kaj li trairis Gileadon kaj Manaseon, kaj trairis Micpen de Gilead, kaj de Micpe de Gilead li iris al la Amonidoj. 30 Kaj Jifta faris promeson al la Eternulo, kaj diris: Se Vi certe transdonos la Amonidojn en miajn manojn, 31 Tiam ĉiu, kiu eliros el la pordo de mia domo renkonte al mi, kiam mi revenos felige de la Amonidoj, tiu apartenos al la Eternulo, kaj mi oferos ĝin kiel bruloferon. 32 Kaj Jiftaĥ iris al la Amonidoj, por batali kontraŭ ili; kaj la Eternulo transdonis ilin en liajn manojn. 33 Kaj li venkobatis ilin de Aroer ĝis Minit, dudek urbojn, kaj ĝis la ebenaĵo de la vinberĝardenoj, per tre granda venkobato. Tiel la Amonidoj humiliĝis antaŭ la Izraelidoj. 34 Kaj Jifta venis Micpan al sia domo, kaj jen lia filino eliris al li renkonte kun tamburinoj kaj dancoj; kaj ŝi estis lia sola infano; krom ŝi li havis nek filon nek filinon. 35 Kaj kiam li ŝin vidis, li disŝiris siajn vestojn, kaj diris: Ho ve, mia filino! vi min tre turmentis, kaj vi estas inter tiuj, kiuj min turmentas! ĉar mi malfermis mian buŝon antaŭ la Eternulo, kaj mi ne povas reiri. 36 Kaj ŝi diris al li: Mia patro, se vi malfermis vian buŝon antaŭ la Eternulo, tiam agu al mi tiel, kiel eliris el via buŝo, ĉar la Eternulo faris por vi venĝon kontraŭ viaj malamikoj, kontraŭ la Amonidoj. 37 Kaj ŝi diris al sia patro: Faru por mi jenon: lasu min libera du monatojn, por ke mi iru kaj malsupreniru sur la montojn kaj priploru mian virgecon, mi kaj miaj amikinoj. 38 Kaj li diris: Iru. Kaj li forsendis ŝin por du monatoj; kaj ŝi iris kun siaj amikinoj kaj priploris sian virgecon sur la montoj. 39 Kaj post la paso de du monatoj ŝi revenis al sia patro, kaj li plenumis kun ŝi sian promeson, kiun li faris; kaj ŝi ne konis viron. Kaj tio fariĝis moro en Izrael, 40 Ke la filinoj de Izrael iras priplori la filinon de Jifta, la Gileadano, dum kvar tagoj en jaro.
2
Jiftah, la Gileadano
Juĝistoj 12 1 Kaj kolektiĝis la Efraimidoj kaj iris norden, kaj diris al Jiftaĥ: Kial vi iris militi kontraŭ la Amonidoj, kaj ne vokis nin, ke ni iru kun vi? ni forbruligos vian domon kune kun vi per fajro. 2 Kaj Jifta diris al ili: Mi kaj mia popolo havis grandan disputon kun la Amonidoj; kaj mi vokis vin, sed vi ne savis min el iliaj manoj. 3 Kiam mi vidis, ke vi ne savis min, mi riskis mian vivon kaj iris kontraŭ la Amonidojn, kaj la Eternulo transdonis ilin en miajn manojn. Kial do vi venis hodiaŭ al mi, por batali kontraŭ mi? 4 Tiam Jiftaĥ kolektis ĉiujn loĝantojn de Gilead kaj batalis kontraŭ Efraim; kaj la loĝantoj de Gilead venkobatis Efraimon, ĉar ĉi tiu diris: Vi estas Gileadanoj, forkurintoj de Efraim, meze de la Efraimidoj kaj meze de la Manase. 5 Kaj la Gileadanoj prenis la transirejojn de Jordan antaŭ la Efraimidoj. Kaj kiam la forkurintaj Efraimidoj diris: Mi volas transiri, la loĝantoj de Gilead diris al li: Ĉu vi estas Efraimido? Se li diris: Ne, tiam la loĝantoj de Gilead diris al li: Ĉu vi estas Efraimido? 6 Tiam ili diris al li: Diru nun Ŝibolet; kaj li diris Sibolet, ĉar li ne povis elparoli ĝuste. Tiam ili kaptis lin kaj mortigis lin ĉe la transirejo de Jordan; kaj falis en tiu tempo el la Efraimidoj kvardek du mil. 7 Kaj Jiftaĥ juĝis Izraelon dum ses jaroj. Kaj mortis Jiftaĥ, la Gileadano, kaj oni enterigis lin en unu el la urboj de Gilead.
Komentaĵo La rakonto pri Jefta , trovebla en la ĉapitroj 11 kaj 12 de Juĝistoj de la Biblio de Reĝo Jakobo, estas unu el la plej potencaj, kompleksaj kaj tragikaj rakontoj en la Malnova Testamento. Ĝi prezentas potencan militiston malakceptitan de sia familio, kiu leviĝas por liberigi Izraelon, nur por esti kaptita de tragika ĵuro kaj poste implikita en amara civila milito.
Parto 1: Verso-post-versa Analizo de Juĝistoj Ĉapitroj 11–12 Juĝistoj Ĉapitro 11: La Leviĝo de Jefta kaj la Konflikto de la Amonidoj 11:1–3 — La fono kaj ekzilo de Jefta Jefta estas prezentita kiel "potenca viro", sed li estas filo de prostituitino. Lia patro, Gilead, havas legitimajn filojn, kiuj forpelas Jefta-n, do li ne heredos. Jefta fuĝas al la lando Tob, kie bando da "vantuloj" (forpelitoj aŭ senokupaj uloj) kolektiĝas ĉirkaŭ li kaj sekvas lin kiel sian gvidanton. 11:4–11 — La pliaĝuloj de Gilead serĉas helpon Kiam la Amonidoj militas kontraŭ Izrael, la pliaĝuloj de Gilead komprenas, ke ili bezonas militistan komandanton. Ili vojaĝas al la lando Tob por petegi Jifta-on gvidi ilin. Jifta komence alfrontas ilin pri ilia pasinta malakcepto, sed ili konsentas, ke se li kondukos ilin al venko, li fariĝos la estro super ĉiuj loĝantoj de Gilead. Ili sigelas ĉi tiun ĵuron antaŭ la Eternulo en Micpe. 11:12–28 — La diplomatiaj kaj teologiaj intertraktadoj de Jefta Antaŭ la batalado, Jiftaĥ sendas mesaĝistojn al la reĝo de la Amonidoj, demandante kial ili atakas la landon de Izrael. La amonida reĝo asertas, ke Izrael prenis ilian landon kiam li eliris el Egiptujo. Jiftaĥ respondas per detala historia kaj teologia defendo: Izrael ne prenis landon de Amon aŭ Moab, sed de Siĥon, reĝo de la Amoridoj, kiun Dio transdonis en iliajn manojn. Li defias la rajton de Amon plendi post tricent jaroj da paca setlado kaj lasas la juĝon al la Eternulo. La reĝo de Amon ignoras la mesaĝon.
3
Jiftah, la Gileadano
11:29 — La Povigo de la Spirito "Tiam la Spirito de la Eternulo venis sur Jiftaĥon." Povigita de Dio, Jiftaĥo vojaĝas tra Gilead kaj Manase, kolektante trupojn, kaj marŝas kontraŭ la Amonidoj. 11:30–31 — La Malprudenta Ĵuro de Jefta Antaŭ la batalo, Jefta faras promeson al la Eternulo: se Dio transdonos la Amonidojn en liajn manojn, tiam ĉiu, kiu eliros el la pordo de lia domo renkonte al li, kiam li revenos en paco, apartenos al la Eternulo, kaj li oferos ĝin kiel bruloferon. 11:32–33 — Venko super Amon Jifta antaŭeniras kaj batalas kontraŭ la Amonidoj. Kun la helpo de la Eternulo, li kaŭzas grandegan malvenkon al ili en dudek urboj, subigante la Amonidojn antaŭ la Izraelidoj. 11:34–40 — La Tragedia Reveno Hejmen kaj Plenumo de la Promeso Jefta revenas hejmen al Micpa. Lia sola infano — lia filino — eliras renkonte al li dancante kun tamburinoj. Trafita de malĝojo, Jefta ŝiras siajn vestojn kaj priploras sian ĵuron, komprenante, ke li ne povas revoki ĝin. Lia filino kuraĝe submetiĝas, petante nur du monatojn por iri en la montojn kun siaj kunulinoj por priplori sian virgecon. Post du monatoj, ŝi revenas, kaj Jefta plenumas sian ĵuron sur ŝi. Ĉi tiu evento fariĝas ĉiujara tradicio, kie la filinoj de Izrael priploras ŝin dum kvar tagoj ĉiujare. Juĝistoj Ĉapitro 12: Civita Milito kun Efraim kaj Postaj Juĝistoj 12:1–3 — La plendo de Efraim La arogantaj viroj de Efraim kolektiĝas kaj transiras al Zafon, kolere alfrontante Jefta-on. Ili plendas, ke li iris militi kontraŭ Amon sen alvoki ilin por helpo, kaj ili minacas bruligi lian domon kun li interne. Jefta respondas, ke li kaj lia popolo vokis por helpo kiam ili estis en granda mizero, sed Efraim ne savis ilin. 12:4–6 — La Usona Enlanda Milito kaj la Testo "Ŝiboleto" Jefta kolektas la virojn de Gilead kaj batalas kontraŭ Efraimo, venkante ilin. La Gileadanoj konkeras la trairejojn de la rivero Jordano. Kiam fuĝantaj Efraimidoj provas transiri reen, la gardistoj testas ilin petante ilin diri la vorton "Ŝibolet". Ĉar la Efraimida dialekto ne povas prononci la sonon "ŝ", ili prononcas ĝin "Sibolet". Ĉi tiu lingva perfido malkaŝas ilin, rezultante en la buĉado de 42,000 Efraimidoj. 12:7 — La morto de Jefta Jefta juĝis Izraelon dum ses jaroj antaŭ ol morti. Li estas entombigita en unu el la urboj de Gilead.
Parto 2: Ŝlosilaj Lecionoj kaj Vivaplikoj 1. Dio Povas Uzi la Forpelitojn kaj Malakceptitojn La Leciono: Jefta estis forpelita de sia propra familio pro sia deveno, tamen Dio elektis lin por savi tutan nacion. Apliko: Neniam lasu vian pasintecon, familian fonon aŭ homan malakcepton difini vian potencialon. Dio ofte uzas individuojn, kiujn la socio preteratentas aŭ forĵetas, por plenumi eksterordinarajn celojn.
4
Jiftah, la Gileadano
2. La Kritika Graveco de Gardado de Viaj Vortoj (La Danĝero de Malprudentaj Ĵuroj) La Leciono: Jefta faris rapidan, nenecesan ĵuron pro emocia fervoro kaj angoro, kio kondukis al detruiga persona tragedio. Apliko: Vortoj havas grandegan pezon. Ni devas esti singardaj pri impulsemaj promesoj, emociaj deklaroj aŭ engaĝiĝoj faritaj sub premo. Vera fido fidas la suverenecon de Dio sen provi "subaĉeti" aŭ marĉandi kun Li per tro hastaj promesoj (Kohelet 5:2,5). 3. Sciante Vian Historion kaj Starante sur la Vero La Leciono: Jefta ne estis nur bruta militisto; li posedis profundan scion pri la historio de Izrael kaj la interligajn rilatojn de Dio kun la ĉirkaŭaj nacioj. Li uzis diplomation kaj historian veron antaŭ ol recurrir al perforto. Apliko: Bazigu vin sur la vero de la Vorto de Dio kaj historia realeco. Scii la fundamenton de via kredo permesas al vi respondi kritikistojn, saĝe solvi konfliktojn kaj stari firme kontraŭ malveraj akuzoj. 4. La Detrua Naturo de Fiero kaj Tribismo La Leciono: La Efraimidojn peladis vundita fiereco, ĵaluzo kaj triba ego, rezultante en sensenca interna milito, kiu kostis dekojn da miloj da Izraelidaj vivoj. Apliko: Fiero kaj bagatelaj rivalecoj inter kredantoj (aŭ ene de komunumoj kaj familioj) detruas unuecon de interne. Anstataŭ batali pri kiu ricevas la laŭdon aŭ gloron, ni devus prioritatigi la regnon de Dio kaj reciprokan subtenon. 5. Difektaj Homaj Instrumentoj kaj Dia Graco La Leciono: Jefta estas listigita en la Nova Testamento-Halo de Kredo (Hebreoj 11:32), tamen lia vivo estis markita de gravaj difektoj, tro hastaj decidoj kaj brutala triba militado. Apliko: Dio agas per rompitaj, neperfektaj homoj. Kvankam niaj malbonaj elektoj ankoraŭ portas dolorajn terajn konsekvencojn, la graco de Dio povas savi pretan koron, eĉ kiam tiu koro estas malglata.
Jefta en la Nova Testamento En Hebreoj 11 — ofte nomata la "Halo de Kredo" — Jefta ricevas neatenditan kaj honorindan mencion inter la grandaj heroinoj kaj herooj de biblia historio. Konsiderante la tragikajn rezultojn kaj moralajn ambiguecojn registritajn en lia rakonto en Juĝistoj, lia inkludo en ĉi tiu ĉapitro provizas profundan komprenon pri kiel la Nova Testamento rigardas kredon, gracon kaj homan neperfektecon. 1. Kie Jefta aperas en Hebreoj 11 Jefta estas menciita en Hebreoj 11:32–34 : "Kaj kion mi plu diru? ĉar mankus al mi tempo por rakonti pri Gideon kaj Barak kaj Samson kaj Jifta [Jefta], pri David ankaŭ kaj Samuel kaj la profetoj: kiuj per fido venkis regnojn, plenumis justecon, atingis promesojn, fermis la buŝojn de leonoj, estingis la forton de fajro, forsaviĝis de la
5
Jiftah, la Gileadano
tranĉrando de glavo, el malforteco fortiĝis, fariĝis kuraĝaj en militado, forturnis la armeojn de fremduloj." 2. Ŝlosilaj Komprenoj el la Novtestamenta Perspektivo A. Kredo Rekonita Meze de Difekta Homaro La Libro de Juĝistoj prezentas periodon de spirita malkresko en Izrael, kaj la vivo de Jefta estis malproksima de pura aŭ ideala. Li estis ekstergeedza infano, ekzilito, gvidanto de "vanaj homoj", kaj militisto, kiu faris tro hastan ĵuron, kiu finiĝis per tragedio. Tamen, Hebreoj 11 ne listigas sanktulojn surbaze de morala perfekteco; ĝi listigas ilin surbaze de fido . La verkisto de la Nova Testamento preteratentas la socian stigmaton, malfacilan fonon kaj personajn mispaŝojn de Jefta por reliefigi la momenton, kiam li metis sian fidon en Dion por batali por Izrael. La laŭdo de Dio en la Nova Testamento radikas en fido al Li , ne en homa senmakulaĵo. B. "El Malforteco Ni Fariĝis Fortaj" Hebreoj 11:34 resumas la sperton de multaj juĝistoj per la frazo: "el malforteco fariĝis fortaj." La Malforteco de Jefta: Li komencis kiel forpelito forpelita de siaj propraj fratoj (Juĝistoj 11:2) kaj al li mankis tradicia, nobla genlinio. La Forto de Dio: Kiam la Spirito de la Eternulo venis sur lin (Juĝistoj 11:29), lia natura malavantaĝo kaj socia ekzilo transformiĝis en spiritan aŭtoritaton kaj militistan liberigon. Konekto kun la Nova Testamento: Ĉi tio rekte kongruas kun la teologio de Paŭlo en 2 Korintanoj 12:9 ( "Mia graco sufiĉas por vi; ĉar mia potenco perfektiĝas en malforteco" ). C. Kredo Montrata en Vorta kaj Teologia Konvinkiĝo Antaŭ ol Jiftah batalis kontraŭ la Amonidoj, li partoprenis longan diplomatian interŝanĝon bazitan sur la historio de Izrael (Juĝistoj 11:12–27). Li kuraĝe deklaris, ke la Eternulo, Dio de Izrael, donis la landon al Sia popolo kaj asertis: "la Eternulo, la Juĝisto, juĝu hodiaŭ inter la Izraelidoj kaj la Amonidoj." La fido de Jefta estis montrita per lia konvinko, ke Dio sole estas la supera juĝisto kaj suvereno super homaj regnoj . En Hebreoj 11:33, ĉi tiu aspekto de fido estas priskribita kiel subigado de regnoj kaj kuraĝiĝo en batalo . D. La Potenco de Interliga Graco La inkludo de figuroj kiel Jefta, Samson kaj Gideon en Hebreoj 11 elstarigas gravan Novtestamentan temon: Elaĉeta Graco . Se savo kaj aprobo de Dio dependus de senmakula agado, Jefta ne estus en la listo. Lia inkludo antaŭenigas la Evangelian mesaĝon — ke Dio agas per rompitaj, malordaj kaj neperfektaj homoj, kiuj turnas sin al Li kun fido.
6
Jiftah, la Gileadano
3. Komparo de la Malnova Testamenta Rakonto kun la Nova Testamenta Resumo Malnova Testamento-Fokuso (Juĝistoj 11–12)
Fokuso de la (Hebreoj 11)
Nova
Testamento
Historia & Homa Realeco: Forpelita statuso, severa diplomatio, malprudenta ĵuro, tragika perdo, civila konflikto.
Spirita Vero: Venko per fido, superado de malforteco, fidado je la povo de Dio.
Emfazo: Homa komplekseco kaj la malordo de la triba epoko de Israelo.
Emfazo: La potenco de Dio laboranta per vera fido en malfacilaj cirkonstancoj.
Leciono: Neintencitaj sekvoj de malsaĝaj vortoj kaj rompitaj homaj sistemoj.
Leciono: Eterna honoro donita al tiuj, kiuj fidas Dion por batali siajn batalojn.
Vivapliko el la Novtestamenta Perspektivo Dio Ne Difinas Vin per Viaj Plej Malbonaj Eraroj: Jefta estas memorata en la Nova Testamento pro sia fido al la povo de Dio por savi, ne pro sia tragika kaj malprudenta ĵuro. En Kristo, via heredaĵo estas formita per fido kaj la graco de Dio, ne per viaj pasintaj eraroj. Kredo Funkcias en Neperfektaj Tempoj: Jefta vivis dum morale kaosa epoko, tamen li ankoraŭ fidis Dion. Vi ne bezonas perfektan medion por praktiki veran kredon. Fokusu sur la Liberiganto, Ne Nur la Ilo: La inkludo de Jefta en Hebreoj 11 finfina montras al Dio - la vera Heroo de la Biblio, kiu povigas malfortajn homojn plenumi Liajn promesojn.
7