Skip to main content

Chichewa Nyanja - The Good Samaritan

Page 1

Msamariya Wachifundo Luka 10:25-37 25 Ndipo onani, katswiri wina wa zamalamulo anaimirira, namuyesa, nati, Mphunzitsi, ndichite chiyani kuti ndilandire moyo wosatha? 26 Iye anati kwa iye, “ Kodi m’chilamulo mwalembedwa chiyani? Umawerenga bwanji?” 27 Ndipo iye anayankha nati, Uzikonda Ambuye Mulungu wako ndi mtima wako wonse, ndi moyo wako wonse, ndi mphamvu zako zonse, ndi nzeru zako zonse; ndi mnansi wako monga iwe mwini. 28 Ndipo anati kwa iye, Wayankha bwino; chita ichi, ndipo udzakhala ndi moyo. 29 Koma iye, pofuna kudzilungamitsa yekha, anati kwa Yesu, Ndipo mnansi wanga ndani? 30 Ndipo Yesu anayankha nati, Munthu wina anatsika kuchokera ku Yerusalemu kupita ku Yeriko, nagwa pakati pa achifwamba, amene adamvula zovala zake, namuvulaza, nachoka, namsiya ali pafupi kufa. 31 Ndipo mwangozi wansembe wina anatsika njira imeneyo, ndipo atamuona, anadutsa mbali inayo. 32 Ndipo Mlevi winanso, atafika pamalopo, anamuona, nadutsa mbali inayo. 33 Koma Msamariya wina, ali paulendo wake, anafika pamene anali; ndipo atamuona, anamva chifundo ndi iye, 34 Ndipo anadza kwa iye, namanga mabala ake, nathira mafuta ndi vinyo, namukweza pa chiweto chake, napita naye ku nyumba ya alendo, namusamalira. 35 Ndipo m’mawa mwake atapita, anatulutsa madinari awiri, napatsa mwini nyumbayo, nati kwa iye, Musamalireni, ndipo chilichonse chimene muwononga choposa ichi, ndikabweranso, ndidzakubwezerani. 36 Ndani wa awa atatu, ukuganiza kuti anali mnansi wa iye amene anagwa m’manja mwa achifwamba? 37 Ndipo anati, “Iye amene anamuchitira chifundo.” Pamenepo Yesu anati kwa iye, “ Pita, ndipo iwenso uchite chimodzimodzi.” Nkhani ya Msamariya Wachifundo (Luka 10:25–37) ndi imodzi mwa fanizo lodziwika bwino la Yesu. Imapereka ndemanga yozama pa chikondi chenicheni, chifundo, ndi tanthauzo lenileni la

1


Msamariya Wachifundo

kukhala mnansi. Apa pali kufotokoza mwachidule nkhani yonse, kutsatiridwa ndi maphunziro ofunikira ndi momwe tingagwiritsire ntchito.

Kusanthula kwa Vesi ndi Vesi Luka 10:25–28 — Mayeso a Loya ndi Malamulo Aakulu Vesi 25: Loya (katswiri wa Chilamulo cha Mose) anaimirira kuti amuyese Yesu, akumufunsa zomwe ayenera kuchita kuti alandire moyo wosatha. Vesi 26: Yesu akuyankha mwa kubwezera funsolo ku malemba, kufunsa loyayo momwe amawerengera Chilamulo. Vesi 27: Loya akuyankha molondola, akufupikitsa Chilamulo m'makhalidwe awiri ofunikira: kukonda Mulungu ndi mtima wanu wonse, moyo wanu wonse, mphamvu zanu zonse, ndi maganizo anu onse, komanso kukonda mnansi wanu monga momwe mumadzikondera nokha (monga momwe zilili pa Deuteronomo 6:5 ndi Levitiko 19:18). Vesi 28: Yesu akuyamikira yankho lake, akumuuza kuti kuchita izi kudzabweretsa moyo. Luka 10:29-32 — Chilimbikitso ndi Oyang'anira Osayembekezereka Vesi 29: Pofuna kudzilungamitsa kapena kuchepetsa udindo wake, loyayo akufunsa kuti, "Ndipo mnansi wanga ndani?" Vesi 30: Yesu akuyamba fanizo. Munthu wina akuyenda mumsewu wotsetsereka komanso woopsa wochokera ku Yerusalemu kupita ku Yeriko wagwa m'manja mwa achifwamba. Anamuvula zovala zake, anamumenya kwambiri, kenako anamusiya ali pafupi kufa. Vesi 31: Wansembe wina akubwera mumsewu womwewo. Ataona munthu wovulalayo, anawoloka kupita mbali ina ndikupitiriza kuyenda. Vesi 32: Mlevi (wothandiza pa kachisi) akufika pambuyo pake. Akuyang'ana munthu wovulalayo, koma monga wansembe, anawoloka kupita mbali inayo nadutsa. Luka 10:33–35 — Msamariya Wachifundo Vesi 33: Msamariya—m'modzi mwa gulu lomwe Ayuda ambiri a nthawi imeneyo ankalinyoza kwambiri komanso kusalabadira—anabwera panjira. Ataona munthu wovulalayo, anamva chisoni chachikulu. Vesi 34: Msamariyayo anapita mwachindunji kwa munthuyo, anamanga mabala ake, anawachiritsa ndi mafuta ndi vinyo (mankhwala ochiritsira a nthawi imeneyo), anamukweza pa chiweto chake, anamutengera ku nyumba ya alendo, ndipo anamusamalira usiku wonse. Vesi 35: Tsiku lotsatira, Msamariyayo anapereka madinari awiri (madenari) kwa mwini nyumba ya alendo kuti aphimbe chisamaliro china, nalonjeza kuti abwerera ndi kulipira ndalama zina zowonjezera zomwe angagwiritse ntchito. Luka 10:36–37 — Mapeto Ogwira Ntchito Vesi 36: Yesu akutembenuza funso loyambirira, pofunsa loya kuti ndani mwa apaulendo atatuwa amene anali mnansi wa wozunzidwayo. Vesi 37: Polephera kunena kuti “Msamariya,” loyayo anayankha kuti, “Iye amene adamchitira chifundo.” Yesu anamulamula kuti: “ Pita, nawenso uchite chimodzimodzi. ”

Maphunziro Ofunika & Mapulogalamu Okhudza Moyo Kutanthauziranso "Mnansi": Kukhala mnansi sikutanthauza malire a malo, fuko, kapena chikhalidwe, koma ndi kufunitsitsa kusonyeza chikondi ndi chifundo kwa aliyense wosowa.

2


Msamariya Wachifundo

Chifundo Choposa Chikhalidwe: Chidziwitso cha chipembedzo kapena udindo wa anthu sichitanthauza zambiri popanda chikondi chochitapo kanthu. Wansembe ndi Mlevi onse ankasunga chiyero chachipembedzo kapena mwayi wopeza zinthu popanda chifundo cha anthu. Chikondi Chozikidwa pa Zochita: Chikondi chenicheni chimafuna kuchitapo kanthu kothandiza komanso kokwera mtengo. Msamariyayo anataya nthawi yake, chuma chake, chitetezo chake, ndi chitonthozo chake kuti abwezeretse mlendo. Kugonjetsa Tsankho: Thandizo ndi ubwino nthawi zambiri zimachokera kuzinthu zosayembekezereka. Fanizoli limatilimbikitsa kuti tisayang'ane tsankho la anthu m'malo mongoona umunthu mwa aliyense.

Mbiri Yakale Pakati pa Ayuda ndi Asamariya Udani pakati pa Ayuda ndi Asamariya m'zaka za zana loyamba sunali mpikisano wamba chabe; unali kusiyana kwakukulu, komwe kwakhalapo kwa zaka mazana ambiri komwe kumachokera ku mafuko, ndale, ndi zikhulupiriro zazikulu zachipembedzo. Kuti timvetse bwino chifukwa chake omvera a Yesu mu Luka 10 akanadabwa kumva Msamariya akunenedwa kuti ndiye ngwazi ya nkhaniyi, zimathandiza kumvetsetsa momwe mkanganowu unayambira.

1. Kugawikana Kwakale: Chiyambi Chogawikana Kugonjetsedwa kwa Asuri (722 BCE): Pamene Ufumu wa Asuri unagonjetsa Ufumu wa Kumpoto kwa Israeli (Samariya), anathamangitsa Aisrayeli ambiri ndipo anakhazikitsanso mitundu yachilendo m'derali. Mzera Wosakanikirana: Ana a anthu amene anakhalabe okwatirana ndi alendo ochokera kumayiko ena. Ngakhale kuti Asamariya ankanena kuti anali mbadwa zenizeni, zosasokonezeka za mafuko akumpoto (Efraimu ndi Manase), Ayuda ankawaona ngati “mtundu wosakanikirana” kapena theka la anthu amene ananyalanyaza chiyero cha mafuko komanso kulambira kokhulupirika.

2. Kumanganso Kachisi ndi Mikangano ya Ndale Kutsutsa Ezara ndi Nehemiya (Zaka za m'ma 500 BCE): Pamene Ayuda omwe anali akapolo anabwerera kuchokera ku Babulo kukamanganso Yerusalemu ndi Kachisi Wachiwiri, Asamariya anadzipereka kuti alowe nawo mu ntchitoyi. Atsogoleri achiyuda anakana thandizo lawo, powaona kuti anali osagwirizana ndi chipembedzo chawo. Kubwezera: Poyankha, atsogoleri a Asamariya analimbikitsa boma la Perisiya kuti lichedwetse ndikusokoneza ntchito yomanganso Yerusalemu. Izi zinapangitsa kuti pakhale mkwiyo wandale.

3. Kusiyana kwa Zipembedzo: Phiri la Gerizimu motsutsana ndi Phiri la Ziyoni Malo Olambirira Opikisana: Atakanidwa ndi Yerusalemu, Asamariya anamanga kachisi wawo pa Phiri la Gerizimu pafupi ndi Sekemu, ponena kuti ndi malo opatulika enieni omwe Mose anatchula.

3


Msamariya Wachifundo

Malemba Osiyana Pang'ono: Asamariya ankangolandira Pentateuch ya Asamariya (mabuku asanu oyambirira a Mose) ngati malemba, kukana Aneneri Achiheberi, Zolemba, ndi miyambo ya ku Yerusalemu. Kuwonongedwa kwa Kachisi wa ku Samariya (110 BCE): Mavuto anafika pachimake mu Nthawi ya Ahasimoni pamene Mkulu wa Ansembe Wachiyuda John Hyrcanus anaukira Samariya ndi kuwononga kachisi wa ku Samariya pa Phiri la Gerizimu. Kuwonongedwa kumeneku kunalimbitsa mibadwo ya mkwiyo waukulu pakati pawo.

4. Zoona za M'zaka za zana loyamba pa nthawi ya utumiki wa Yesu

Pofika nthawi ya Chipangano Chatsopano, kusiyana kumeneku kunakhudza moyo watsiku ndi tsiku: Kupewa ndi Kutalikirana: Apaulendo achiyuda omwe anali kuyenda pakati pa Galileya ndi Yudeya nthawi zambiri ankadutsa m'chigwa cha Mtsinje wa Yordano makamaka kuti apewe kupondaponda m'dera la Asamariya. Mawu Onyoza Achikhalidwe: Kutcha Myuda kuti “Msamariya” kunali chipongwe chachikulu, chofanana ndi kuwatcha kuti ndi wopanduka kapena wampatuko (monga momwe taonera pa Yohane 8:48). Zochitika Zokhudza Kusalemekeza Mulungu: Malinga ndi nkhani zakale zochokera kwa Flavius Josephus, pafupifupi nthawi ya unyamata wa Yesu, gulu la Asamariya linamwaza mafupa a anthu mobisa mkati mwa Kachisi wa ku Yerusalemu pa nthawi ya Paskha kuti liipitse Kachisiyo.

Chifukwa Chake Nkhaniyi Ikukulitsa Fanizoli

Pamene loya anafunsa kuti “Nanga mnansi wanga ndani?” mu Luka 10:29, iye anayembekezera malire—chitsimikizo chakuti “mnansi” amagwira ntchito kwa nzika zachiyuda zomwe zimatsatira malamulo okha. Pamene Yesu anayambitsa Msamariya m'nkhaniyi: Chinthu Chodabwitsa Kwambiri: Omvera ankayembekezera gulu la anthu atatu ofotokoza nkhani la Ansembe, Alevi, ndi anthu wamba a ku Israeli. Kuika Msamariya wonyozedwa pamalo achitatu kunasokoneza kwambiri ziyembekezo zawo zachikhalidwe. Kubweza Mphamvu: Myuda wovulalayo anayenera kudalira mdani wake wolumbira kuti apulumuke. Kufotokozeranso Chikondi cha Mnansi: Yesu anatsimikizira kuti chifundo chimanyalanyaza mkwiyo wakale, tsankho, ndi malire a chikhalidwe. Ubale weniweni umawonetsedwa mwa kuchitira chifundo aliyense wosowa, mosasamala kanthu za mbiri yake.

Chikhalidwe Chachikulu cha Chifundo Chaumulungu motsutsana ndi Kudzilungamitsa Mwalamulo Ngakhale kuti fanizo la Msamariya Wabwino nthawi zambiri limawerengedwa ngati malangizo okhudza makhalidwe abwino pankhani ya kukoma mtima, mfundo zake zazikulu zaumulungu zimazama kwambiri. Chimodzi mwa mitu yodziwika bwino ya zaumulungu mu ndimeyi ndi The Radical Nature of Divine Mercy vs. Self-Judifying Legalism .

4


Msamariya Wachifundo

Nayi kuwunika kwa mutu uwu m'mbali zitatu:

1. Kudzilungamitsa Poyerekeza ndi Kusintha kwa Mtima Kukambiranaku kumayamba ndi mkangano wa zamalamulo ndi zaumulungu:

Cholinga cha Loya: Vesi 29 likunena momveka bwino kuti loyayo anafunsa kuti "Nanga mnansi wanga ndani?" chifukwa "ankafuna kudzilungamitsa yekha." Iye ankafuna tanthauzo lenileni lalamulo lomwe lingamulole kulemba malire pa maudindo ake—mzere womwe unkasonyeza komwe ntchito yake inathera komanso komwe akanatha kusiya kukondana. Mkangano wa Zaumulungu: Loya ankaona chilungamo ngati mndandanda wa malire a malamulo. Yesu anasintha chilungamo ngati mkhalidwe wa mtima womwe umadziwonetsera wokha mu chikondi chopanda malire. Kusiyana: Umulungu weniweni sungayesedwe ndi momwe timafotokozera ntchito zathu mopepuka, koma ndi momwe timaperekera chifundo cha Mulungu.

2. Chinyengo cha Chiyero cha Mwambo Wopanda Chifundo

Kutenga nawo mbali kwa wansembe ndi Mlevi kukuwonetsa chenjezo lofunika kwambiri la zaumulungu lokhudza kufunika kwa chipembedzo: Malamulo Oyera Potsutsana ndi Nkhani Zofunika Kwambiri: Malinga ndi lamulo la Chipangano Chakale, kukhudza mtembo kunkachititsa wansembe kukhala wodetsedwa mwamwambo (Levitiko 21:1). Munthu amene anaphedwa panjira anali “pafupifupi kufa” (Luka 10:30). Ngati wansembe kapena Mlevi anaima n’kumupeza atafa, ankatha kuipitsidwa mwamwambo, kusokoneza ntchito zawo zachipembedzo komanso udindo wawo m’dera. Chofunika Kwambiri: Anaika patsogolo mthunzi wa mwambo kuposa mfundo za makhalidwe abwino . Yesu nthawi zonse amaphunzitsa m'Mauthenga Abwino kuti chikondi, chifundo, ndi moyo wa munthu zimaposa miyambo (monga kuchiritsa pa Sabata). Chidziwitso cha Zaumulungu: Chipembedzo chomwe chimateteza munthu ku mavuto a anthu, m'malo momukakamiza kuti akumane nawo, sichisonyeza khalidwe la Mulungu.

3. Chifundo monga Chiyeso Chenicheni cha Chikhulupiriro Yesu akusintha mfundo yonse ya funso loyamba la loya: Loya anafunsa kuti:

Yesu anayankha kuti:

"Mnzako ndani?" (Chofunika Kwambiri: Ndani kulandira chikondi changa?)

"Ndani mwa atatuwa anali mnansi wake?" (Chofunika Kwambiri: Kodi ine ndine munthu wamtundu wanji?)

ali

woyenera

Chisomo Chogwira Ntchito: Chifundo cha Msamariya chinali chokwera mtengo, choopsa, komanso chopanda malire. Anaika chitetezo chake pachiswe pamsewu woopsa, anagwiritsa ntchito mafuta ndi vinyo wake, anasiya bulu wake, anagwiritsa ntchito ndalama zake, ndipo analonjeza kuti adzabwerera kudzalipira zambiri.

5


Msamariya Wachifundo

Kuwonetsa Chikhalidwe cha Mulungu: Mu zaumulungu za m'Baibulo, chifundo ( cholembedwa mu Chiheberi, eleos mu Chigiriki) sikutanthauza chifundo chokha; ndi chifundo chogwira ntchito monga pangano. Msamariya anakhala chithunzi cha chisomo cha Mulungu mwa kusonyeza chisomo chosachiyenerera kwa munthu amene mwina ankamuona ngati mdani.

Kutanthauzira Kwa Mafanizo Akale (Maganizo a Khristu) M'mbiri yonse ya tchalitchi, akatswiri a zaumulungu oyambirira (monga Augustine, Origen, ndi Chrysostom) adawonanso mutu wozama wa Chikhristu womwe uli mkati mwa fanizoli: Woyenda Wogwa: Anthu, ovulazidwa ndi uchimo, otsala pang'ono kufa panjira yopita ku dziko logwa. Wansembe ndi Mlevi: Chilamulo ndi Dongosolo la Nsembe, zomwe zinkatha kuona kuchimwa kwa munthu koma zinalibe mphamvu zochiritsira kapena kupulumutsa. Msamariya Wabwino: Yesu Khristu mwiniwake —ananyozedwa, kukanidwa, ndi kuonedwa ngati wakunja ndi mabungwe achipembedzo, koma akubwera mwachindunji kumene anthu anali kufa. Mafuta, Vinyo, ndi Nyumba Yogona: Chisomo cha Mulungu, Mzimu Woyera, ndi Mpingo ngati malo ochiritsira mpaka Iye atabweranso. Ngakhale kuti nkhani yaikulu ya m'mbiri ndi phunziro la makhalidwe abwino komanso la pangano, lingaliro lachikhalidwe la Khristu likugogomezera kuti tingasonyeze chifundo chachikulu kwa ena chifukwa Khristu poyamba anatisonyeza chifundo chachikulu pamene tinali osauka mwauzimu.

6


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook