Si Deborah, Barak, ug Jael Mga Maghuhukom 4 1 Ug ang mga anak sa Israel nagbuhat pag-usab niadtong dautan sa mga mata ni Jehova, sa diha nga si Ehud namatay na. 2 Ug gibaligya sila ni Jehova ngadto sa kamot ni Jabin, hari sa Canaan, nga naghari sa Hazor; ang capitan sa iyang kasundalohan mao si Sisara, nga nagpuyo sa Haroseth sa mga Gentil. 3 Ug ang mga anak sa Israel mingtu-aw kang Jehova: kay siya adunay siyam ka gatus ka carro nga puthaw; ug kaluhaan ka tuig iyang gidaugdaug ang mga anak sa Israel sa hilabihan gayud. 4 Ug si Debora, usa ka manalagna nga babaye, ang asawa ni Lapidot, siya ang naghukom sa Israel niadtong panahona. 5 Ug siya nagpuyo ilalom sa kahoyng palma ni Debora taliwala sa Rama ug Bethel sa kabungtoran sa Ephraim: ug ang mga anak sa Israel mitungas ngadto kaniya aron hukman. 6 Ug siya nagpadala ug nagpatawag kang Barac ang anak nga lalaki ni Abinoam gikan sa Cadesnephtali, ug miingon kaniya: Wala ba si Jehova, ang Dios sa Israel, magsugo, nga nagaingon: Lakaw ug moadto sa bukid sa Tabor, ug pagdala uban kanimo ug napulo ka libo ka tawo sa mga anak ni Nephtali ug sa mga anak ni Zabulon? 7 Ug paduolon ko kanimo, didto sa suba sa Cison, si Sisera, ang kapitan sa kasundalohan ni Jabin, uban ang iyang mga karwahe ug ang iyang panon sa katawhan; ug itugyan ko siya sa imong kamot. 8 Ug si Barak miingon kaniya: Kong mouban ka kanako, moadto ako; apan kong dili ka mouban kanako, dili ako moadto. 9 Ug siya miingon, “Mouban gyud ako kanimo; bisan pa niana ang panaw nga imong pagahimoon dili alang sa imong kadungganan; kay ibaligya ni Jehova si Sisera ngadto sa kamot sa usa ka babaye.” Ug si Debora mitindog, ug miuban kang Barak ngadto sa Kedes. 10 Ug gitawag ni Barak ang Zabulon ug ang Neftali ngadto sa Kedes; ug siya mitungas uban ang napulo ka libo ka tawo sa iyang tiilan: ug si Debora mitungas uban kaniya. 11 Karon si Heber nga Cinehanon, nga gikan sa mga anak ni Hobab nga ugangan ni Moises, mibulag sa iyang kaugalingon gikan sa mga Cinehanon, ug nagpatindog sa iyang balongbalong duol sa kahoyng encina sa Zaanaim, nga tupad sa Cades.
1
Si Deborah, Barak, ug Jael
12 Ug ilang gisuginlan si Sisera nga si Barak, ang anak nga lalaki ni Abinoam, mitungas ngadto sa bukid sa Tabor. 13 Ug gitigom ni Sisera ang tanan niyang mga karwahe, bisan siyam ka gatos ka karwahe nga puthaw, ug ang tanang katawhan nga uban kaniya, gikan sa Haroseth sa mga Hentil ngadto sa suba sa Cison. 14 Ug si Debora miingon kang Barak: Tindog; kay kini ang adlaw nga gitugyan ni Jehova si Sisera nganha sa imong kamot: dili ba si Jehova migula nga nag-una kanimo? Busa si Barak milugsong gikan sa Bukid sa Tabor, uban ang napulo ka libo ka mga tawo nga misunod kaniya. 15 Ug gigubot ni Jehova si Sisera, ug ang tanan niyang mga karwahe, ug ang tanan niyang kasundalohan, pinaagi sa sulab sa espada sa atubangan ni Barak; mao nga si Sisera nanaog sa iyang karwahe, ug mikalagiw nga nagtiniil. 16 Apan gigukod ni Barak ang mga karwahe ug ang kasundalohan hangtod sa Haroseth sa mga Hentil: ug ang tibuok kasundalohan ni Sisera napukan sa sulab sa espada; walay bisan usa ka tawo nga nahabilin. 17 Apan si Sisera mikalagiw nga nagtiniil ngadto sa tolda ni Jael, ang asawa ni Heber nga Cinehanon: kay adunay pakigdait tali kang Jabin, ang hari sa Hazor, ug sa balay ni Heber nga Cinehanon. 18 Ug si Jael migula aron sa pagsugat kang Sisera, ug miingon kaniya: Sulod dinhi, ginoo ko, sulod kanako; ayaw kahadlok. Ug sa pagsulod niya ngadto kaniya sa sulod sa tolda, gitabonan siya ni Jael sa usa ka kupo. 19 Ug siya miingon kaniya, “Palihog hatagi ako, palihog, ug gamay nga tubig nga mainom; kay giuhaw ako.” Ug giablihan niya ang usa ka botelya sa gatas, ug gipainom siya, ug gitabonan siya. 20 Ug siya miingon kaniya: Tindog sa pultahan sa balong-balong, ug mahitabo, nga kong adunay tawo nga moanhi ug mangutana kanimo, ug moingon: Aduna bay tawo dinhi? nga ikaw moingon: Wala. 21 Unya si Jael, ang asawa ni Heber, mikuha ug usa ka lansang sa tolda, ug mikupot ug martilyo sa iyang kamot, ug mihinay nga miduol kaniya, ug gipaak ang lansang sa iyang dungan-dungan, ug kini gipadulot ngadto sa yuta: kay siya nahinanok ug gikapoy. Busa siya namatay. 22 Ug tan-awa, samtang gigukod ni Barak si Sisera, migula si Jael aron sa pagsugat kaniya, ug miingon kaniya, “Dali, ug ipakita ko kanimo ang tawo nga imong gipangita.” Ug sa pagsulod niya sa tolda, tan-awa, si Sisera nagbuy-od nga patay na, ug ang lansang nagatapot sa iyang tampihak. 23 Busa niadtong adlawa gidaug sa Dios si Jabin nga hari sa Canaan sa atubangan sa mga anak sa Israel. 24 Ug ang kamot sa mga anak sa Israel miuswag ug nakadaug batok kang Jabin nga hari sa Canaan, hangtud nga ilang nalaglag si Jabin nga hari sa Canaan.
Mga Maghuhukom 5 1 Unya miawit si Debora ug si Barak nga anak nga lalaki ni Abinoam niadtong adlawa, nga nagingon, 2 Dayega ang Ginoo tungod sa pagpanimalos sa Israel, sa diha nga ang katawhan mihalad sa ilang kaugalingon sa kinabubut-on. 3 Pamati, Oh kamong mga hari; paminaw, Oh kamong mga prinsipe; Ako, bisan ako, moawit ngadto sa Ginoo; moawit ako ug pagdayeg ngadto sa Ginoo, ang Dios sa Israel. 4 Ginoo, sa imong paggawas sa Seir, sa imong paglakaw gikan sa kapatagan sa Edom, ang yuta mikurog, ug ang kalangitan miulan, ang mga panganod usab miulan ug tubig. 5 Ang mga bukid nangatunaw gikan sa atubangan ni Jehova, Bisan kadtong Sinai gikan sa atubangan ni Jehova, ang Dios sa Israel. 6 Sa mga adlaw ni Samgar nga anak nga lalaki ni Anat, sa mga adlaw ni Jael, ang mga dagkong dalan wala nay nag-agi, ug ang mga magpapanaw naglakaw agi sa mga agianan nga liko-liko.
2
Si Deborah, Barak, ug Jael
7 Ang mga lumulupyo sa mga kabanikanhan nanghunong, nanghunong sila sa Israel, hangtud nga ako si Debora mibangon, nga ako mibangon nga usa ka inahan sa Israel. 8 Nagpili silag bag-ong mga diyos; unya may gubat sa mga ganghaan: aduna bay taming o bangkaw nga nakita taliwala sa kap-atan ka libo sa Israel? 9 Ang akong kasingkasing anaa sa mga gobernador sa Israel, Nga naghalad sa ilang kaugalingon sa kinabubut-on taliwala sa katawhan. Dayegon ninyo si Jehova. 10 Sulti kamo, kamong mga nangabayo sa puti nga mga asno, kamong mga nagalingkod sa matul-id nga dapit, ug kamong mga nagalakaw sa dalan. 11 Sila nga naluwas gikan sa kasaba sa mga magpapana, sa mga dapit nga kalusanan ug tubig, Didto sila managsaysay sa mga matarung nga buhat ni Jehova, Bisan ang mga matarung nga buhat sa mga pumoluyo sa iyang mga balangay sa Israel: unya ang katawohan ni Jehova manaog ngadto sa mga ganghaan. 12 Pagmata, pagmata, Debora; pagmata, pagmata, paglitok ug usa ka awit: Tindog, Barak, ug dad-a ang imong mga binihag, ikaw anak nga lalaki ni Abinoam. 13 Unya iyang gihimo ang mga nahibilin nga magbubuot ibabaw sa mga halangdon sa taliwala sa katawhan: Ang Ginoo naghimo kanako nga magbubuot ibabaw sa mga gamhanan. 14 Gikan sa Ephraim migula ang usa ka gamot batok sa Amalek; Sunod kanimo, Benjamin, taliwala sa imong katawohan; Gikan sa Makir migula ang mga gobernador, Ug gikan sa Zabulon sila nga nanagkupot sa pluma sa magsusulat. 15 Ug ang mga prinsipe sa Isacar uban kang Debora; bisan si Isacar, ug si Barak usab: siya gipadala nga naglakaw ngadto sa walog. Alang sa mga pundok sa Ruben dihay dagkong mga hunahuna sa kasingkasing. 16 Nganong nagpabilin ka man taliwala sa mga toril sa mga karnero, aron pagpamati sa mga budyong sa mga panon? Sa mga pundok sa Ruben dihay dakong mga pagsusi sa kasingkasing. 17 Nagpabilin ang Gilead sa pikas nga bahin sa Jordan, ug nganong nagpabilin man ang Dan sa mga barko? Nagpabilin ang Aser sa baybayon, ug nagpabilin sa iyang mga pantalan. 18 Ang Zabulon ug ang Neftali maoy katawhan nga nagpameligro sa ilang kinabuhi ngadto sa kamatayon didto sa hatag-as nga mga dapit sa kapatagan. 19 Ang mga hari mianhi ug nakig-away; unya nakig-away ang mga hari sa Canaan sa Taanach tupad sa mga katubigan sa Megiddo; wala silay nakuha nga ganancia nga salapi. 20 Nakig-away sila gikan sa langit; ang mga bituon sa ilang mga agianan nakig-away batok kang Sisera. 21 Ang suba sa Cison mibanlas kanila, kadtong karaan nga suba, ang suba sa Cison. Oh kalag ko, ikaw nagtunob sa kusog. 22 Unya ang mga kuko sa kabayo nangabungkag tungod sa mga paglukso, ang mga paglukso sa ilang mga kusgan. 23 Tungloha ninyo ang Meroz, miingon ang anghel sa Ginoo, Tungloha ninyo sa mapait gayud ang mga molupyo niini; tungod kay wala sila moanhi aron sa pagtabang sa Ginoo, aron sa pagtabang sa Ginoo batok sa mga gamhanan. 24 Bulahan labaw sa mga babaye si Jael, ang asawa ni Heber nga Cinehanon, Bulahan siya labaw sa mga babaye sa tolda. 25 Nangayo siyag tubig, ug gihatagan niya siyag gatas; gidala niya ang mantekilya sa halangdon nga sudlanan. 26 Gibutang niya ang iyang kamot sa lansang, Ug ang iyang tuo nga kamot sa martilyo sa mga panday; Ug uban sa martilyo iyang gipatay si Sisera, iyang gidugmok ang iyang ulo, Sa diha nga iyang gipalagbasan ug gilagbasan ang iyang dungan-dungan. 27 Sa iyang tiilan siya miyukbo, siya natumba, siya mihigda: sa iyang tiilan siya miyukbo, siya natumba: diin siya miyukbo, didto siya natumba nga patay. 28 Ang inahan ni Sisera mitan-aw sa bintana, ug misinggit agi sa rehas, Ngano nga ang iyang karwahe nalangan pag-abot? Ngano nga ang mga ligid sa iyang mga karwahe nalangan?
3
Si Deborah, Barak, ug Jael
29 Ang iyang mga maalamong babaye mitubag kaniya, oo, siya mitubag sa iyang kaugalingon, 30 Wala ba sila makaabot? Wala ba nila gibahin ang mga bihag; sa matag lalaki usa o duha ka dalaga; kang Sisera usa ka bihag nga lain-laing kolor, usa ka bihag nga lain-laing kolor nga binurda, sa lainlaing kolor nga binurda sa duha ka kilid, alang sa mga liog sa mga nangawat sa inagaw? 31 Busa, O Ginoo, laglaga unta ang tanan nimong mga kaaway, apan ang mga nahigugma kaniya mahisama sa adlaw nga mosubang sa iyang gahum. Ug ang yuta nakapahulay sulod sa kwarenta ka tuig.
Komentaryo Ang asoy bahin kang Deborah, Barak, ug Jael nga makita sa Mga Maghuhukom kapitulo 4 ug 5 nagrekord sa usa sa labing talagsaong kaluwasan sa Israel gikan sa langyaw nga pagpanglupig. Gipasiugda niini ang balaang soberanya, maisugon nga pagpangulo, ug kung giunsa paggamit sa Dios ang wala damha nga mga instrumento aron matuman ang Iyang mga katuyoan.
Bahin 1: Pagbahinbahin sa Bersikulo por Bersikulo Mga Maghuhukom Kapitulo 4: Ang Asoy sa Kaluwasan Mga Bersikulo 1–3: Ang Sala sa Israel ug ang Mapintas nga Pagpanglupig Human sa kamatayon sa maghuhukom nga si Ehud, ang mga Israelita nagbuhat pag-usab ug daotan sa panan-aw sa Ginoo. Tungod niini, gitugyan sila sa Dios ngadto sa kamot ni Jabin, hari sa Canaan (nga nagmando sa Hazor), kansang kumander sa militar mao si Sisera . Si Sisera grabeng nagdaugdaug sa Israel sulod sa baynte ka tuig gamit ang usa ka makalilisang nga puwersa sa militar nga gilangkoban sa 900 ka mga karwahe nga puthaw . Ang mga anak sa Israel nangayo ug tabang sa Ginoo. Mga Bersikulo 4–9: Ang Pagtawag kang Deborah ug Barak Si Debora , usa ka propeta ug asawa ni Lapidoth, mao ang naghukom sa Israel niining panahona, naglingkod ilalom sa kahoyng palma ni Debora. Gipatawag niya si Barak nga anak ni Abinoam ug gihatag ang sugo gikan sa Dios: dad-on niya ang 10,000 ka lalaki sa Neftali ug Zabulon ngadto sa Bukid sa Tabor, ug dad-on sa Dios si Sisera ug ang iyang mga karwahe ngadto sa suba sa Kison. Si Barak mitubag nga may kondisyon: “Kon mouban ka kanako, moadto ako; apan kon dili ka mouban kanako, dili ako moadto .” Miuyon si Deborah nga mouban, apan nanagna nga ang panaw dili magdala kaniya og personal nga dungog , tungod kay ibaligya sa Ginoo si Sisera ngadto sa kamot sa usa ka babaye. Mga Bersikulo 10–16: Ang Gubat sa Bukid sa Tabor ug Kison Gipatawag ni Barak ang Zabulon ug Neftali ngadto sa Kades, nga nagtigom ug 10,000 ka mga sumusunod uban ni Debora nga miuban kaniya. Sa dihang nadungog kini ni Sisera, iyang gitigom ang iyang 900 ka mga karwahe nga puthaw ug ang tanan niyang mga sundalo ngadto sa suba sa Kison. Gisultihan ni Debora si Barak nga motindog, nga nagpahayag, "Wala ba si Jehova mogula sa imong atubangan?" Gipangulohan ni Barak ang iyang mga tawo paubos sa bukid, ug gigubot sa Ginoo si Sisera ug ang iyang kasundalohan . Ang kasundalohan ni Sisera hingpit nga nalaglag pinaagi sa sulab sa espada, nga walay bisan usa ka tawo nga nahabilin nga buhi, samtang gibiyaan ni Sisera ang iyang karwahe ug mikalagiw nga naglakaw.
4
Si Deborah, Barak, ug Jael
Mga Bersikulo 17–22: Si Jael ug ang Kapildihan ni Sisera Midagan si Sisera ngadto sa tolda ni Jael , ang asawa ni Heber nga Kenihanon, tungod kay adunay kalinaw tali sa harianong panimalay ni Jabin ug sa pamilya ni Heber. Migawas si Jael aron sa pagsugat kaniya, gidapit siya sa pagsulod, ug gitabonan siya. Nangayo si Sisera og tubig; hinoon, gihatagan niya siya og mantikilya (curdled milk) sa usa ka harianong pinggan . Gikapoy ug nagsalig, si Sisera nakatulog og maayo. Hilom nga mikuha si Jael og lansang sa tolda ug martilyo , hinay nga miduol kaniya, ug gidunggab ang lansang sa iyang tampihak ngadto sa yuta, nga nakapatay kaniya diha-diha dayon. Sa dihang miabot si Barak nga naggukod, gipakita ni Jael kaniya ang patay nga kumander sa kaaway, nga natuman ang panagna ni Deborah. Mga bersikulo 23–24: Pagbuntog ni Haring Jabin Niadtong adlawa, gipildi sa Dios si Jabin nga hari sa Canaan sa atubangan sa mga anak sa Israel, ug ang kamot sa Israel miuswag ug midaog batok kaniya hangtud nga siya nalaglag. Mga Maghuhukom Kapitulo 5: Ang Awit ni Deborah ug Barak Mga bersikulo 1–5: Pagdayeg sa Ginoo Si Deborah ug Barak miawit og usa ka awit sa kadaugan, nga nagdayeg sa Dios alang sa boluntaryong mga lider ug andam nga katawhan sa Israel. Nahinumdom sila sa halangdon ug makapakurog nga presensya sa Dios sa dihang Siya mimartsa gikan sa Seir ug Edom. Mga Bersikulo 6–11: Ang Pagkaguba sa Israel Gibalik ngadto sa Hustisya Ang kanta nagpahinumdom sa mangitngit nga mga adlaw sa pagpanglupig sa dihang ang mga haywey walay tawo ug ang mga tagabaryo nagtago hangtod nga si Deborah mitungha nga "usa ka inahan sa Israel" . Gidapit niini ang mga magmamando, mga maghuhukom, ug ordinaryong mga tawo sa lungsod nga nagtigom sa mga dapit nga may tubig aron isaysay ang matarong nga mga buhat ug mga buhat sa pagluwas sa Ginoo. Mga Bersikulo 12–18: Mga Tribo nga Andam vs. Mga Tribo nga Kontento Usa ka madaugon nga panawagan ang gipaabot kang Barak aron mangulo sa mga binihag. Ang awit nagdetalye kon unsang mga tribo ang mahinamong miboluntaryo— Ephraim, Benjamin, Machir, Zabulon, Issachar, ug Nephtali —ug mahait nga nagbadlong niadtong nagpabilin duol sa ilang mga toril sa karnero o mga baybayon, sama sa Ruben, Dan, ug Aser . Mga Bersikulo 19–23: Ang Gubat sa Kalibotan ug ang Tunglo sa Meroz Ang mga hari sa Canaan nakig-away, apan "ang mga bituon sa ilang mga agianan nakig-away batok kang Sisera" (nagpasabot sa balaang interbensyon, lagmit kusog nga ulan nga naghimo sa suba sa Kishon nga baha nga nakapahunong sa paglihok sa mga karwahe nga puthaw). Ang karaang suba sa Kishon mibanlas sa kaaway. Usa ka mapait nga tunglo ang gipahayag sa siyudad sa Meroz tungod kay wala sila mogawas "aron sa pagtabang sa GINOO batok sa mga gamhanan". Mga Bersikulo 24–27: Pagpasidungog sa Kaisog ni Jael Si Jael gisaulog isip "bulahan labaw sa mga babaye" sulod sa tolda. Ang kanta klarong naghulagway sa iyang determinado nga aksyon—pagkab-ot sa martilyo ug pagpatid sa lansang sa ulo ni Sisera, diin siya nalunod ug namatay sa iyang tiilan. Mga Bersikulo 28–30: Ang Ironiya sa Inahan ni Sisera Usa ka dramatiko ug ironiko nga mubong istorya ang gibalhin ngadto sa inahan ni Sisera nga nagtanaw sa bintana sa iyang rehas, nga nabalaka nga naghunahuna nganong hinay kaayo nga mibalik ang karwahe sa iyang anak. Ang iyang mga maalamong babaye naglipay kaniya sa ilusyon nga gibahin-
5
Si Deborah, Barak, ug Jael
bahin lang niya ang mga inagaw—mga bihag ug mga mahalong bordado—nga wala mahibalo nga patay na siya. Bersikulo 31: Panapos nga Pag-ampo Ang kanta natapos uban sa usa ka gamhanang pag-ampo: "Busa laglaga ang tanan nimong mga kaaway, Oh Jehova: apan himoa sila nga nahigugma kaniya nga ingon sa adlaw sa diha nga kini mosubang sa iyang gahum." Human niining kadaugan, ang yuta nakapahulay sulod sa kwarenta ka tuig .
Bahin 2: Mga Pangunang Leksyon ug mga Aplikasyon sa Kinabuhi Gigamit sa Dios ang Dili Katuohan ug Ordinaryo: Ang kaluwasan wala moabot pinaagi sa tradisyonal nga kasundalohan sa imperyo nga adunay elite nga mga hinagiban, apan pinaagi sa usa ka ordinaryo nga babaye (Jael) nga naggamit ug ugsok sa tolda ug martilyo sa panimalay, nga nagpakita nga ang Dios nalipay sa paggamit sa mapaubsanong mga himan alang sa talagsaon nga mga katuyoan. Ang Peligro sa Espirituwal nga Neyutralidad ug Pagkawalay Pagtagad: Ang awit ni Deborah hugot nga nagsaway sa mga tribo nga nagpabilin sa balay (sama nila ni Ruben ug Dan) ug nagtunglo sa Meroz tungod sa pagdumili sa pagtabang. Ang espirituhanong neyutralidad sa mga panahon sa krisis sa moralidad giisip nga oposisyon; ang mga magtutuo gitawag sa aktibong pag-apil imbes nga komportable nga magtan-aw. Ang Gahom sa Pakigtambayayong ug Pagdasig: Giila ni Barak ang iyang panginahanglan alang sa espirituhanong pundasyon, nga gihangyo si Deborah nga mouban kaniya sa gubat. Kanunay nga gidisenyo sa Dios ang atong espirituhanon ug praktikal nga mga kadaugan palibot sa komunidad, panag-uban nga may tulubagon, ug diosnon nga pakigtambayayong imbes nga nag-inusarang indibidwalismo. Pagbalik sa Himaya ngadto sa Dios: Diha-diha dayon human sa pagkab-ot sa dakong kalampusan sa militar, si Deborah ug Barak wala manghambog sa ilang kaugalingong taktikal nga kahanas; hinoon, mibuto sila sa usa ka awit sa pagsimba nga nag-ingon nga ang tanang himaya, gahum sa kasaysayan, ug kadaugan ngadto sa Ginoo. Sa mga panahon sa personal o propesyonal nga kadaugan, ang tinuyo nga pagdayeg ug pagkamapaubsanon magtipig sa atong pokus nga nakaangkla sa tinuod nga tinubdan sa atong kusog.
6