Добры самаранін Лк 10:25-37 25 І вось, адзін законнік устаў і, спакушаючы Яго, сказаў: Настаўнік, што мне рабіць, каб атрымаць у спадчыну жыццё вечнае? 26 Ён сказаў яму: « Што напісана ў законе? Як ты чытаеш?» 27 А ён сказаў у адказ: «Любі Госпада Бога твайго ўсім сэрцам тваім, і ўсёю душою тваёю, і ўсёю сілай тваёю, і ўсім разуменнем тваім, і бліжняга твайго, як самога сябе». 28 І сказаў яму: « Правільна ты адказаў; рабі гэта, і будзеш жыць». 29 Але ён, жадаючы апраўдацца, сказаў Ісусу: «А хто мой бліжні?» 30 Ісус сказаў у адказ: « Адзін чалавек ішоў з Ерусаліма ў Ерыхон і трапіўся разбойнікам, якія знялі з яго вопратку, паранілі яго і пайшлі, пакінуўшы яго ледзь жывым». 31 І выпадкова адзін святар спускаўся той дарогай і, убачыўшы яго, абышоў яго. 32 Таксама і адзін левіт, калі быў на тым месцы, падышоў, паглядзеў на яго і прайшоў міма. 33 А адзін самаранін, праязджаючы, прыйшоў туды, дзе ён быў, і, убачыўшы яго, злітаваўся над ім, 34 І, падышоўшы да яго, перавязаў яму раны, паліўшы іх алеем і віном, і, пасадзіўшы яго на сваю жывёліну, прывёз яго ў гасцініцу і паклапаціўся пра яго. 35 А на другі дзень, адыходзячы, дастаў два дынары і даў гаспадару гатэля, кажучы яму: «Паклапаціся пра яго, а калі выдаткаеш больш, я аддам табе, калі вярнуся». 36 Хто з гэтых трох, як думаеш, быў блізкі таму, хто трапіўся разбойнікам? 37 Ён жа адказаў: Той, Хто аказаў яму міласэрнасць. Тады Ісус сказаў яму: Ідзі і ты рабі гэтак жа. Прыпавесць пра міласэрнага самараніна (Лк. 10:25–37) — адна з самых вядомых прыпавесцей Ісуса. Яна глыбока тлумачыць сапраўдную любоў, міласэрнасць і тое, што насамрэч значыць быць бліжнім. Вось кароткі агляд апавядання верш за вершам, а таксама ключавыя ўрокі і практычнае прымяненне.
Павярховы разбор Лк 10:25–28 — Выпрабаванне законніка і вялікія запаведзі Верш 25: Законнік (знаўца Майсеевага закона) устае, каб выпрабаваць Ісуса, пытаючыся, што ён павінен рабіць, каб атрымаць у спадчыну вечнае жыццё. Верш 26: Ісус адказвае, вяртаючы пытанне да Пісання, пытаючыся ў законніка, як той інтэрпрэтуе Закон.
1
Добры самаранін
Верш 27: Законнік адказвае дакладна, коратка зводзячы з двух асноўных прынцыпаў Закона: любіць Бога ўсім сэрцам, душой, сілай і розумам сваім і любіць бліжняга як самога сябе (спасылаючыся на Другі закон 6:5 і Левіт 19:18). Верш 28: Ісус хваліць яго адказ, кажучы яму, што гэта прынясе жыццё. Лк 10:29–32 — Падказка і нечаканыя сведкі Верш 29: Імкнучыся апраўдацца або абмежаваць аб'ём сваіх абавязкаў, законнік пытаецца: «А хто мой бліжні?» Верш 30: Ісус пачынае прыпавесць. Чалавек, які ехаў па стромкай, небяспечнай дарозе з Іерусаліма ў Іерыкон, стаў ахвярай злодзеяў. Яны знялі з яго вопратку, моцна збілі і пакінулі яго напаўмёртвым. Верш 31: Святар ідзе па той жа дарозе. Убачыўшы параненага, ён пераходзіць на процілеглы бок і працягвае ісці. Верш 32: Далей прыбывае левіт (храмавы служыцель). Ён глядзіць на параненага, але, як і святар, пераходзіць на другі бок і праходзіць міма. Лк 10:33–35 — Спагадлівы самаранін Верш 33: Па дарозе ідзе самаранін — член групы, якой глыбока пагарджалі і пазбягалі многія габрэі таго часу. Убачыўшы параненага чалавека, ён адчувае глыбокае спачуванне. Верш 34: Самаранін ідзе прама да чалавека, перавязвае яму раны, апрацоўвае іх алеем і віном (распаўсюджаныя лекавыя сродкі таго часу), садзіць яго на сваю жывёлу, прывозіць у гасцініцу і клапоціцца пра яго ўсю ноч. Верш 35: На наступны дзень самаранін дае гаспадару два дынарыі на далейшы догляд, абяцаючы вярнуцца і аплаціць любыя дадатковыя выдаткі. Лк 10:36–37 — Практычная выснова Верш 36: Ісус змяняе першапачатковае пытанне, пытаючыся ў законніка, хто з трох падарожнікаў быў бліжнім для ахвяры. Верш 37: Не маючы магчымасці сказаць «Самаранін», законнік адказвае: «Той, хто аказаў яму міласэрнасць». Ісус загадвае яму: « Ідзі і ты рабі гэтак жа » .
Ключавыя ўрокі і жыццёвыя прымяненні Пераасэнсаванне «бліжняга»: Быць бліжнім вызначаецца не геаграфічнымі, этнічнымі ці сацыяльнымі межамі, а гатоўнасцю праяўляць любоў і міласэрнасць да кожнага, хто мае патрэбу. Спачуванне вышэй за традыцыі: рэлігійныя веды ці сацыяльны статус мала што значаць без актыўнай любові. І святар, і левіт падтрымлівалі рэлігійную чысціню ці зручнасць коштам чалавечага спачування. Любоў, арыентаваная на дзеянне: сапраўднае каханне патрабуе практычных і дарагіх дзеянняў. Самаранін ахвяраваў сваім часам, рэсурсамі, бяспекай і асабістым камфортам, каб вярнуць незнаёмцу. Пераадоленне забабонаў: Дапамога і дабрыня часта прыходзяць з нечаканых крыніц. Прыпавесць заклікае нас глядзець далей за грамадскія забабоны і бачыць чалавечнасць у кожным.
Гістарычная даведка пра ўзаемаадносіны паміж габрэямі і самаранамі Варожасць паміж габрэямі і самаранамі ў першым стагоддзі была не проста лёгкай сацыяльнай канкурэнцыяй; гэта быў глыбока ўкаранёны, шматвяковы падзел, які грунтаваўся на этнічнай прыналежнасці, палітыцы і асноўных рэлігійных перакананнях. Каб цалкам зразумець, чаму слухачы Ісуса ў Евангеллі ад Лукі 10 былі шакаваныя, пачуўшы, што самаранін быў названы героем гісторыі, карысна зразумець, як развівалася гэтая варожасць.
2
Добры самаранін
1. Гістарычны раскол: падзеленыя вытокі Асірыйскае заваяванне (722 г. да н.э.): Калі Асірыйская імперыя заваявала Паўночнае царства Ізраіля (Самарыю), яны дэпартавалі многіх ізраільцян і перасялілі ў гэты рэгіён замежныя народы. Змяшанае паходжанне: нашчадкі тых, хто застаўся ў шлюбе з замежнымі пасяленцамі. У той час як самарыцяне сцвярджалі, што яны з'яўляюцца сапраўднымі, бесперапыннымі нашчадкамі паўночных плямёнаў (Яфрэма і Манасіі), юдэі лічылі іх разбэшчанай «змяшанай расай» або паўкроўкай, якая пайшла на кампраміс як з этнічнай чысцінёй, так і з верным пакланенне.
2. Аднаўленне Храма і палітычны канфлікт Супраціў Эздры і Нээміі (V стагоддзе да н.э.): Калі юдэйскія выгнаннікі вярнуліся з Вавілона, каб аднавіць Іерусалім і Другі Храм, самарыцяне прапанавалі далучыцца да праекта. Яўрэйскія лідэры адмовіліся ад іх дапамогі, лічачы іх рэлігійна скампраметаванымі. Помста: У адказ самаранскія лідары актыўна лабіравалі ў персідскага ўрада патрабаванне затрымаць і сарваць аднаўленне Іерусаліма. Гэта выклікала трывалую палітычную напружанасць.
3. Рэлігійны падзел: гара Гарызім супраць гары Сіён Канкурэнтныя месцы пакланення: Атрымаўшы адмову ад Іерусаліма, самаране пабудавалі свой уласны храм на гары Гарызім каля Сіхема, сцвярджаючы, што гэта сапраўднае свяцілішча, прызначанае Майсеем. Трохі адрозніваючыся ад Пісання: самарыцяне прымалі ў якасці Святога Пісання толькі самарыцянскае Пяцікніжжа (першыя пяць кніг Майсея), адкідаючы габрэйскіх прарокаў, Пісанні і іерусалімскія традыцыі. Разбурэнне Самарыцянскага храма (110 г. да н.э.): Напружанасць дасягнула кіпення ў перыяд Хасманеяў, калі габрэйскі першасвятар Ян Гіркан уварваўся ў Самарыю і разбурыў Самарыцянскі храм на гары Гарызім. Гэта разбурэнне замацавала глыбокую ўзаемную крыўду на працягу многіх пакаленняў.
4. Рэальнасць першага стагоддзя падчас служэння Ісуса Да часу Новага Запавету падзел уплываў на паўсядзённае жыццё:
Пазбяганне і сацыяльная дыстанцыя: яўрэйскія падарожнікі, якія падарожнічалі паміж Галілеяй і Іудзеяй, часта рабілі аб'езд праз даліну ракі Іардан спецыяльна, каб пазбегнуць ступлення на тэрыторыю Самарыцян. Культурныя абразы: называць габрэя «самарыцянінам» было цяжкай абразай, раўназначнай назвам яго ерэтыком або адступнікам (як паказана ў Евангеллі ад Яна 8:48). Выпадкі апаганьвання: Згодна з гістарычнымі апавяданнямі Іосіфа Флавія, прыкладна ў часы маладосці Ісуса група самаранаў таемна раскідала чалавечыя косці ўнутры Іерусалімскага храма падчас Песаха, каб апаганіць яго.
Чаму гэты кантэкст падкрэслівае значэнне прыпавесці
Калі законнік спытаў : «А хто мой бліжні?» у Евангеллі ад Лукі 10:29, ён чакаў мяжы — пацверджання таго, што слова «бліжні» адносіцца толькі да законапаслухмяных яўрэйскіх грамадзян. Калі Ісус увёў у апавяданне пра самараніна:
3
Добры самаранін
Фактар шоку героя: слухачы чакалі апавядальнай трыяды са святаром, левітам і ізраільцянінамміранінам. Размяшчэнне пагарджанага самараніна на трэцім месцы цалкам разбурыла іх культурныя чаканні. Зваротная дынаміка: паранены габрэй быў вымушаны спадзявацца на свайго заклятага ворага ўсё сваё жыццё. Пераасэнсаванне любові да бліжняга: Ісус даказаў, што міласэрнасць ігнаруе гістарычныя крыўды, забабоны і сацыяльныя межы. Сапраўднае добрасуседства праяўляецца праз спагадлівыя дзеянні да кожнага, хто мае патрэбу, незалежна ад паходжання.
Радыкальная прырода Божай міласэрнасці супраць самаапраўдвальнага легалізму Хоць прыпавесць пра міласэрнага самараніна часта чытаецца як этычная настаўленне пра дабрыню, яе асноўная тэалагічная глыбіня значна глыбейшая. Адной з найбольш вядомых тэалагічных тэм у гэтым урыўку з'яўляецца радыкальная прырода Божай міласэрнасці супраць самаапраўдвальнага легалізму . Вось разгляд гэтай тэмы ў трох вымярэннях:
1. Самаапраўданне супраць пераўтварэння сэрца Дыялог пачынаецца з юрыдычнай і тэалагічнай дыскусіі:
Намер юрыста: У вершы 29 выразна адзначаецца, што юрыст спытаў : «А хто мой бліжні?», бо ён «жадаў апраўдацца». Ён шукаў дакладнае юрыдычнае вызначэнне, якое дазволіла б яму правесці мяжу вакол сваіх абавязкаў — лінію, якая пазначала б, дзе заканчваецца яго абавязак і дзе ён можа камфортна перастаць любіць. Тэалагічны канфлікт: Законнік разглядаў праведнасць як спіс юрыдычных межаў. Ісус пераасэнсоўвае праведнасць як стан сэрца, які выяўляецца ў безумоўнай любові. Супрацьлегласць: сапраўдная пабожнасць вымяраецца не тым, наколькі вузка мы вызначаем свае абавязкі, а тым, наколькі шырока мы распаўсюджваем Божую міласэрнасць.
2. Ілюзія рытуальнай чысціні без спачування
Удзел святара і левіта падкрэслівае важнае тэалагічнае папярэджанне аб рэлігійным прыярытэце: Законы аб чысціні супраць больш важных спраў: Згодна з законам Старога Запавету, дотык да мёртвага цела рабіў святара цырыманіяльна нячыстым (Левіт 21:1). Ахвяра на дарозе была «напаўмёртвай» (Лукі 10:30). Калі святар або левіт спыняўся і знаходзіў яго мёртвым, яны рызыкавалі быць цырыманіяльна апаганенымі, парушаючы свае рэлігійныя абавязкі і становішча ў грамадстве. Няправільны прыярытэт: яны аддавалі перавагу рытуальнаму ценю над маральнай сутнасцю . Ісус пастаянна вучыць праз усе Евангеллі, што любоў, міласэрнасць і чалавечае жыццё пераўзыходзяць цырыманіяльны пратакол (напрыклад, аздараўленне ў суботу). Тэалагічнае разуменне: рэлігія, якая абараняе чалавека ад чалавечых пакут, а не прымушае яго да іх, не адлюстроўвае характару Бога.
4
Добры самаранін
3. Міласэрнасць як сапраўдны паказчык веры Ісус змяняе ўсю перадумову першапачатковага пытання законніка: Адвакат спытаў:
Ісус адказаў:
"Хто мой сусед?" (У цэнтры ўвагі: Хто мае права атрымаць маю любоў?)
"Хто з гэтых трох быў яму бліжнім?" (Фокус: Якім чалавекам я з'яўляюся?)
Дзейная ласка: Міласэрнасць самараніна была дарагой, рызыкоўнай і безумоўнай. Ён рызыкаваў сваёй бяспекай на небяспечнай дарозе, выкарыстаў свой уласны алей і віно, адмовіўся ад свайго каня, выдаткаваў свае грошы і паабяцаў вярнуцца, каб заплаціць больш. Адлюстраванне Божай прыроды: У біблейскай тэалогіі міласэрнасць ( хесед па-габрэйску, элеос пагрэчаску) — гэта не проста пачуццё спачування; гэта запаветнае, актыўнае спачуванне. Самаранін стаў вобразам Божай ласкі, праявіўшы незаслужаную ласку да таго, хто, верагодна, лічыў яго ворагам.
Гістарычнае алегарычнае тлумачэнне (хрысталагічны погляд) На працягу гісторыі царквы раннія тэолагі (напрыклад, Аўгусцін, Арыген і Залатавуст) таксама бачылі глыбокую хрысталагічную тэму, убудаваную ў прыпавесць: Палы падарожнік: Чалавецтва, пазбаўленае праведнасці і параненае грахом, пакінутае напаўмёртвым на дарозе парушанага свету. Святар і Левіт: Закон і сістэма ахвярапрынашэнняў, якія маглі назіраць за чалавечым грэхападзеннем, але не мелі сілы вылечыць або выратаваць яго. Добры самаранін: Сам Ісус Хрыстос — пагарджаны, адкінуты і ўспрыманы рэлігійным істэблішментам як чужынец, аднак Ён прыйшоў непасрэдна туды, дзе памірала чалавецтва. Алей, віно і гасцініца: Боская ласка, Святы Дух і Царква як прытулак для аздараўлення, пакуль Ён не вернецца. Хоць асноўны гістарычны кантэкст — гэта этычны і запаветны ўрок, гэты традыцыйны хрысталагічны погляд падкрэслівае, што мы можам праяўляць радыкальную міласэрнасць да іншых толькі таму, што Хрыстос упершыню праявіў радыкальную міласэрнасць да нас, калі мы былі духоўна знясіленыя.
5