Дэвора, Барак і Яіль Суддзі 4 1 І сыны Ізраілевыя зноў рабілі зло ў вачах Госпада, калі памёр Аод. 2 І аддаў іх Гасподзь у рукі Явіна, цара Ханаанскага, які валадарыў у Хацоры; правадыром войска ягонага быў Сісара, які жыў у Харашэце Язычніцкім. 3 І закрычалі сыны Ізраілевыя да Госпада, бо ў яго было дзевяцьсот жалезных калясніц, і ён дваццаць гадоў моцна прыгнятаў сыноў Ізраілевых. 4 І Дэвора, прарочыца, жонка Лапідота, судзіла Ізраіль у той час. 5 І жыла яна пад пальмай Дэворы паміж Рамай і Вэтылем на гары Яфрэмавай; і сыны Ізраілевыя прыходзілі да яе на суд. 6 І паслала яна і паклікала Варака, сына Авінаама, з Кедэшнафталі, і сказала яму: ці ж не загадаў Гасподзь Бог Ізраілеў, кажучы: ідзі і падыдзі да гары Фавор, і вазьмі з сабой дзесяць тысяч чалавек з сыноў Нэфталіма і сыноў Завулона? 7 І Я прывяду да цябе, да ракі Кішон, Сісару, правадыра войска Явінавага, з ягонымі калясніцамі і мноствам ягоным, і аддам яго ў рукі твае. 8 І сказаў ёй Варак: «Калі ты пойдзеш са мною, дык пайду; а калі ты не пойдзеш са мною, дык не пайду». 9 Яна сказала: «Я абавязкова пайду з табою, але падарожжа, у якое ты пойдзеш, не будзе табе на славу, бо Гасподзь аддасць Сісару ў рукі жанчыны». І ўстала Дэвора і пайшла з Варакам у Кедэс. 10 І паклікаў Варак Завулона і Нэфталіма ў Кедэс, і пайшоў сам, і дзесяць тысяч чалавек ішлі да яго; і Дэвора пайшла з ім. 11 Хебер Кенеянін, з сыноў Хавава, цесця Майсеевага, аддзяліўся ад Кенеяў і паставіў намёт каля раўніны Цаанаім, што каля Кедэса. 12 І паведамілі Сісару, што Варак, сын Авінаама, пайшоў на гару Табор. 13 І сабраў Сісара ўсе свае калясніцы, дзевяцьсот жалезных калясніц, і ўвесь народ, які быў з ім, з Харашэта Язычніцкага да ракі Кішон.
1
Дэвора, Барак і Яіль
14 І сказала Дэвора Вараку: «Устань, бо гэта той дзень, у які Гасподзь аддаў Сісеру ў рукі твае; ці ж не Гасподзь выйшаў перад табою?» Варак сышоў з гары Фавор, і за ім дзесяць тысяч чалавек. 15 І прывёў Гасподзь у замяшанне Сісару і ўсе ягоныя калясніцы і ўсё ягонае войска вастрыём мяча перад Варакам, так што Сісара зышоў з калясніцы і ўцёк пехатою. 16 Варак пагнаўся за калясніцамі і за войскам да Харашэта Язычніцкага, і ўсё войска Сісарава загінула ад меча, і не засталося ніводнага чалавека. 17 Але Сісара ўцёк пешшу ў намёт Яілі, жонкі Хэвера Кенеяніна, бо паміж Явінам, царом Хасорскім, і домам Хэвера Кенеяніна быў мір. 18 І выйшла Яіль насустрач Сісары і сказала яму: «Зайдзі, гаспадару мой, зайдзі да мяне, не бойся». І ён зайшоў да яе ў намёт, і яна накрыла яго плашчом. 19 І сказаў ёй: «Дай мне крыху вады напіцца, бо я смагу». Яна адкрыла мех з малаком, дала яму напіцца і накрыла яго. 20 І сказаў ёй: стань каля ўваходу ў намёт, і калі хто прыйдзе і спытаецца ў цябе, кажучы: «Ці ёсць тут хто?», ты скажы: «Не». 21 Тады Яіль, жонка Хэбера, узяла цвік з намёта, узяла ў руку малаток і ціха падышла да яго, і ўбіла цвік у скроні ягоныя, і ўваліла яго ў зямлю; бо ён моцна спаў і быў стомлены, і памёр. 22 І вось, Варак гнаўся за Сісарай. Яіль выйшла яму насустрач і сказала яму: «Ідзі, я пакажу табе чалавека, якога ты шукаеш». І ўвайшоў ён у яе намёт, і вось, Сісара ляжыць мёртвы, і цвік быў у скронях ягоных. 23 І ўпакорыў Бог таго дня Явіна, цара Ханаанскага, перад сынамі Ізраілевымі. 24 І рука сыноў Ізраілевых мацнела і перамагала Явіна, цара Ханаанскага, пакуль яны не знішчылі Явіна, цара Ханаанскага.
Суддзі 5 1 Тады Дэвора і Варак, сын Авінаама, спявалі ў той дзень, кажучы: 2 Хваліце Госпада за помсту Ізраілю, калі народ добраахвотна ахвяраваў сябе. 3 Слухайце, цары, уважліва слухайце, князі: я, я буду спяваць Госпаду, буду спяваць хвалу Госпаду Богу Ізраілеваму. 4 Госпадзе, калі Ты выходзіў з Сэіра, калі Ты ішоў з поля Эдомскага, зямля дрыжала, і неба капала, і хмары капалі ваду. 5 Горы раставалі ад аблічча Госпада, нават Сінай ад аблічча Госпада Бога Ізраілевага. 6 У дні Шамгара, сына Анатавага, у дні Яэлі, дарогі былі пустыя, і падарожнікі хадзілі па абходных дарогах. 7 Жыхары вёсак перасталі, перасталі жыць у Ізраілі, пакуль не паўстала я, Дэвора, пакуль не паўстала маці ў Ізраілі. 8 Яны выбралі новых багоў; тады пачалася вайна ў брамах: ці бачылі шчыт ці дзіду ў сарака тысяч Ізраіля? 9 Маё сэрца да кіраўнікоў Ізраіля, якія добраахвотна ахвяравалі сябе сярод народа. Благаслаўляйце Госпада. 10 Гаварыце, вы, што едзеце на белых асёлах, што сядзіце ў судзе і ходзіце дарогай. 11 Тыя, хто выратаваны ад шуму лучнікаў у месцах, дзе чэрпаюць ваду, там будуць абвяшчаць праведныя ўчынкі Госпада, праведныя ўчынкі для жыхароў Ягоных вёсак у Ізраілі; тады народ Госпада сыдзе да брамаў. 12 Устань, устань, Дэвора! Устань, устань, заспявай песню! Устань, Варак, і вядзі ў палон палонных сваіх, сыне Авінаама. 13 Тады Ён паставіў астатніх уладаром над знакамітымі сярод народа: Гасподзь паставіў мяне ўладаром над моцнымі.
2
Дэвора, Барак і Яіль
14 Ад Яфрэма пайшоў корань іх супраць Амалікіцян; пасля цябе, Веньямін, сярод твайго народа; ад Махіра сышлі кіраўнікі, і ад Завулона тыя, што трымаюць у руках пяро пісца. 15 І князі Ісахаравыя былі з Дэворай, Ісахар і Варак; ён быў пасланы пехатою ў даліну. У Рувімавых палкоў былі вялікія намеры. 16 Чаму ты сядзіш сярод авечых кашар, слухаючы бляянне статкаў? Бо ў аддзяленнях Рувіма былі вялікія сэрцы, якія турбаваліся. 17 Гілеад застаўся за Ярданам; чаму ж Дан застаўся на караблях? Асір застаўся на беразе мора і спыніўся ў сваіх праломах. 18 Завулон і Нэфталі былі народам, які рызыкаваў жыццём сваім ажно да смерці на ўзвышшах поля. 19 І прыйшлі цары і біліся, і біліся з царамі Ханаанскімі ў Таанаху каля водаў Мегідо; яны не ўзялі ніякага прыбытку ад срэбра. 20 Яны змагаліся з нябёсаў; зоркі на сваіх шляхах змагаліся з Сісарай. 21 Рака Кішон змыла іх, старажытная рака, рака Кішон. Душа мая, ты патаптала сілу. 22 Тады капыты коней былі зламаныя ад скачкоў, ад скачкоў іхніх магутных. 23 Пракляніце Мероз, — сказаў анёл Гасподні, — горка пракляніце жыхароў яго, бо яны не прыйшлі на дапамогу Госпаду, на дапамогу Госпаду супроць моцных. 24 Благаслаўлёная сярод жанчын Яіль, жонка Хевера Кенеяніна, хай будзе яна благаслаўлёная сярод жанчын у намёце. 25 Ён папрасіў вады, і яна дала яму малака; яна прынесла масла ў пышнай місцы. 26 Яна працягнула руку сваю да цвіка, а правую руку — да малатка рабочага; і малатком ударыла Сісару, адсекла яму галаву, прабіўшы і разбіўшы скроні ягоныя. 27 Да ног яе ён пакланіўся, упаў, лёг: да ног яе ён пакланіўся, упаў: дзе пакланіўся, там упаў мёртвы. 28 Маці Сісары глядзела ў акно і закрычала праз краты: «Чаму так доўга не прыязджае яго калясніца? Чаму стаяць колы яго калясніц?» 29 Мудрыя дамы адказвалі ёй, яна сама сабе адказвала, 30 Ці ж не спяшаліся яны, ці ж не падзялілі здабычу? Кожнаму мужчыну па адной дзяўчыне ці па дзвюх? Сісару здабычу розных колераў, здабычу рознакаляровай вышыўкі, рознакаляровую вышыўку з абодвух бакоў, на шыю тых, што захопліваюць здабычу? 31 Хай загінуць усе ворагі Твае, Госпадзе; а тыя, хто любіць Яго, хай будуць як сонца, калі яно ўзыходзіць у сваёй сіле. І зямля мела спакой сорак гадоў.
Каментарый Апавяданне пра Дэвору, Варака і Яіль, якое можна знайсці ў раздзелах 4 і 5 кнігі Суддзяў апісвае адно з самых уражлівых вызваленняў Ізраіля ад замежнага прыгнёту. У ім падкрэсліваецца боскі суверэнітэт, мужнае кіраўніцтва і тое, як Бог выкарыстоўвае нечаканыя інструменты для дасягнення Сваіх мэтаў.
Частка 1: Паасобны разбор тэкстаў Суддзі, раздзел 4: Апавяданне пра вызваленне Вершы 1–3: Грэх Ізраіля і жорсткі прыгнёт Пасля смерці суддзі Ахуда ізраільцяне зноў пачалі рабіць зло ў вачах Госпада. У выніку Бог аддаў іх у рукі Явіна, цара Ханаанскага (які валадарыў у Хацоры), вайсковым камандзірам якога быў Сісара . Сісара жорстка прыгнятаў Ізраіль на працягу дваццаці гадоў ,
3
Дэвора, Барак і Яіль
выкарыстоўваючы велізарную ваенную сілу з 900 жалезных калясніц . Дзеці Ізраіля клічуць Госпада аб дапамозе. Вершы 4–9: Заклік Дэборы і Варака Дэвора , прарочыца і жонка Лапідота, у гэты час судзіла Ізраіль, сядзячы пад пальмай Дэворы. Яна паслала па Барака, сына Авінаама, і перадала загад ад Бога: ён павінен узяць 10 000 чалавек з племя Нэфталі і Завулона на гару Фавор, і Бог прывядзе Сісару і яго калясніцы да ракі Кішон. Барак адказвае ўмоўна: «Калі ты пойдзеш са мной, дык пайду; а калі ты не пойдзеш са мной, дык не пайду» . Дэвора згаджаецца ісці, але прарочыць, што падарожжа не прынясе яму асабістай гонару , бо Гасподзь прадасць Сісару ў рукі жанчыны. Вершы 10–16: Бітва на гары Фавор і Кішон Варак заклікае Завулона і Нэфталіма ў Кадэш, збіраючы 10 000 паслядоўнікаў, а таксама Дэвору. Калі Сісара пачуў пра гэта, ён сабраў свае 900 жалезных калясніц і ўсё сваё войска да ракі Кішон. Дэвора загадала Вараку ўстаць, кажучы: «Ці ж не Гасподзь выйшаў перад табою?» Варак вёў сваіх людзей уніз з гары, і Гасподзь прывёў у замяшанне Сісару і яго войска . Войска Сісары было цалкам знішчана лязом мяча, не пакінуўшы нікога ў жывых, а Сісара пакінуў сваю калясніцу і ўцёк пешшу. Вершы 17–22: Яэль і параза Сісары Сісара ўцякае ў намёт Яэлі , жонкі Хевера Кенеяніна, бо паміж царскім домам Явіна і сям'ёй Хевера панаваў мір. Яэлі выходзіць яму насустрач, запрашае ўвайсці і накрывае яго. Сісара просіць вады; замест гэтага яна дае яму масла (згушчанае малако) у велічнай місцы . Знясілены і даверлівы, Сісара моцна засынае. Яэлі ціха бярэ ў руку цвік для намёта і малаток , ціха падыходзіць да яго і ўбівае цвік праз яго скроні ў зямлю, імгненна забіваючы яго. Калі Барак прыбывае ў пагоню, Яэлі паказвае яму забітага варожага камандзіра, спраўджваючы прароцтва Дэборы. Вершы 23–24: Пакарэнне цара Явіна У той дзень Бог пакарыў Явіна, цара Ханаанскага, перад сынамі Ізраілевымі, і рука Ізраіля ўзмацнілася і ўзмацнілася над ім, пакуль ён не быў знішчаны. Суддзі, раздзел 5: Песня Дэворы і Варака Вершы 1–5: Хвала Госпаду Дэвора і Барак спяваюць пераможную песню, славячы Бога за добраахвотных правадыроў і ахвотны народ Ізраіля. Яны ўспамінаюць велічную, ашаламляльную прысутнасць Бога, калі Ён ішоў з Сэіра і Эдома. Вершы 6–11: Спусташэнне Ізраіля ператварылася ў справядлівасць Песня ўспамінае цёмныя дні прыгнёту, калі дарогі былі пустыя, а вяскоўцы хаваліся, пакуль Дэбора не ўзнікла, «маці ў Ізраілі» . Яна заклікае кіраўнікоў, суддзяў і звычайных гараджан сабрацца ля вадапояў, каб расказаць пра праведныя ўчынкі і акты вызвалення Госпада. Вершы 12–18: Добраахвотныя плямёны супраць самаздаволеных плямёнаў Трыумфальны заклік да Варака весці палонных. У песні падрабязна апісваецца, якія плямёны ахвотна адгукнуліся — Яфрэм, Веньямін, Махір, Завулон, Ісахар і Нэфталі — і рэзка дакараюцца тыя, хто застаўся каля сваіх авечых кашар або ўзбярэжжаў, такія як Рувім, Дан і Асір .
4
Дэвора, Барак і Яіль
Вершы 19–23: Касмічная бітва і праклён Мероза Цары Ханаанскі змагаліся, але «зоркі на сваіх шляхах змагаліся супраць Сісары» (што сведчыць пра боскае ўмяшанне, верагодна, праліўны дождж, які ператварыў раку Кішон у паводку, якая паралізавала жалезныя калясніцы). Старажытная рака Кішон змыла ворага. Горкае праклён выносіцца на горад Мероз, таму што яны не выйшлі «на дапамогу Госпаду супраць моцных». Вершы 24–27: Ушанаванне мужнасці Яэль Яіль услаўляюць як «дабраславёную сярод жанчын» . У песні ярка апісваецца яе рашучы ўчынак — яна схапіла малаток і забіла цвік у галаву Сісары, пасля чаго ён упаў мёртвым да яе ног. Вершы 28–30: Іронія маці Сісары Драматычная, іранічная віньетка пераходзіць да маці Сісары, якая глядзіць у сваё рашотчатае акно і трывожна здзіўляецца, чаму калясніца яе сына так павольна вяртаецца. Яе мудрыя дамы суцяшаюць яе ілюзіяй, што ён проста дзеліць здабычу — палонных і багатыя вышыўкі — не ведаючы, што ён ужо мёртвы. Верш 31: Заключная малітва Песня заканчваецца магутнай малітвай: «Няхай загінуць усе ворагі Твае, Госпадзе; а тыя, хто любіць Яго, няхай будуць як сонца, калі яно ўзыходзіць у сваёй сіле». Пасля гэтай перамогі зямля спачывае сорак гадоў .
Частка 2: Ключавыя ўрокі і жыццёвае прымяненне Бог выкарыстоўвае нечаканае і звычайнае: Вызваленне прыйшло не праз традыцыйную імперскую армію з элітнай зброяй, а праз звычайную жанчыну (Яіль), якая выкарыстоўвала калок для хатняга намёта і малаток, што паказвае, што Богу падабаецца выкарыстоўваць сціплыя прылады для незвычайных мэтаў. Небяспека духоўнага нейтралітэту і самазадаволенасці: Песня Дэворы люта крытыкуе плямёны, якія засталіся дома (напрыклад, Рувім і Дан), і праклінае Мероза за адмову дапамагчы. Духоўны нейтралітэт у часы маральнага крызісу ўспрымаецца як апазіцыя; вернікі закліканы да актыўнага ўдзелу, а не да камфортнага статусу гледача. Сіла партнёрства і падбадзёрвання: Барак усвядоміў сваю патрэбу ў духоўнай падтрымцы і папрасіў Дэбору суправаджаць яго ў бітве. Бог часта кіруе нашымі духоўнымі і практычнымі перамогамі вакол супольнасці, узаемнай адказнасці і пабожнага партнёрства, а не ізаляванага індывідуалізму. Вяртанне славы Богу: Адразу пасля дасягнення грандыёзнага ваеннага поспеху Дэбора і Барак не хваліліся сваёй тактычнай геніяльнасцю; замест гэтага яны ўварваліся ў песню пакланення, прыпісваючы ўсю славу, гістарычную моц і перамогу Госпаду. У перыяды асабістага ці прафесійнага трыумфу наўмысная хвала і пакора дапамагаюць нам засяродзіцца на сапраўднай крыніцы нашай сілы.
5