Samaritar Ona Lukas 10:25-37 25 Eta hara, lege-maisu bat jaiki eta tentatzen hasi zen, esanez: «Maisu, zer egin behar dut betiko bizitza jasotzeko?» 26. Eta hark galdetu zion: « Zer dago idatzita legean? Nola irakurtzen duzu?» 27 Eta hark erantzun zion: «Maitatuko duzu zure Jainko Jauna zure bihotz osoz, eta zure arima osoz, eta zure indar osoz, eta zure adimen osoz; eta zure hurkoa zeure burua bezala». 28 Eta hark esan zion: Ondo erantzun duzu: egin hau, eta biziko zara. 29 Baina hark, bere burua justifikatu nahirik, Jesusi galdetu zion: «Eta nor da nire hurkoa?» 30 Jesusek erantzun zion: « Gizon bat Jerusalemdik Jerikora jaisten zen, eta lapurren eskuetan erori zen, eta hauek arropak kendu, zauritu eta alde egin zuten, erdi hilda utziz». 31 Kasualitatez, apaiz bat bide hartara jaisten zen, eta hura ikusi zuenean, beste aldetik igaro zen. 32 Era berean, lebitar bat ere, leku hartan zegoela, etorri eta hura ikusi zuen, eta beste aldetik igaro zen. 33 Baina samaritar bat, bidean zihoala, Jesus zegoen lekura iritsi zen; eta, hura ikustean, erruki izan zion, 34. Hurbildu zitzaion, eta zauriak lotu zizkion, olioa eta ardoa botaz, eta bere aberearen gainean jarri, eta ostatu batera eraman, eta zaindu egin zuen. 35 Biharamunean, joan zenean, bi denario atera eta ostatu-emaileari eman zizkion, esanez: «Zaindu ezazu; eta gehiago gastatzen duzuna, itzultzen naizenean, ordainduko dizut». 36 Hiruretatik zein uste duzu izan dela lapurren eskuetan erori denaren bizilaguna? 37 Hark erantzun zion: «Hari errukia erakutsi dionak». Orduan Jesusek esan zion: « Zoaz, eta zuk ere berdin egin». Samaritar onaren istorioa (Lk 10:25–37) Jesusen parabola ospetsuenetako bat da. Benetako maitasunari, errukiari eta auzokide izateak zer esan nahi duen sakon azaltzen du. Hona hemen kontakizunaren laburpen bertsoz bertso bat, ondoren ikasgai nagusiak eta aplikazio praktikoak azalduz.
1
Samaritar Ona
Bertsoz bertso banaketa Lukas 10:25–28 — Abokatuaren proba eta agindu handiak 25. bertsoa: Lege-abokatu batek (Moisesen Legearen jakintsu batek) Jesus probatzen du, betiko bizitza jasotzeko zer egin behar duen galdetuz. 26. bertsoa: Jesusek erantzun egiten du galdera Eskrituretara itzuliz, lege-abokatuari Legea nola irakurtzen duen galdetuz. 27. bertsoa: Lege-abokatuak zehaztasunez erantzuten du, Legea bi printzipio nagusitan laburbilduz: Jainkoa bihotz, arima, indar eta gogo osoz maitatzea, eta hurkoa norbera bezala maitatzea (Deuteronomioa 6:5 eta Lebitarrena 19:18 erreferentzia eginez). 28. bertsoa: Jesusek bere erantzuna goraipatzen du, hori egiteak bizia ekarriko diola esanez. Lukas 10:29–32 — Deia eta ustekabeko ikusleak 29. bertsoa: Bere burua justifikatu edo bere betebeharraren esparrua mugatu nahian, abokatuak galdetzen du: "Eta nor da nire bizilaguna?" 30. bertsoa: Jesusek parabola hasten du. Jerusalemdik Jerikora doan bide aldapatsu eta arriskutsutik behera zihoan gizon bat lapurren biktima da. Arropak kendu, gogor jipoitu eta erdi hilda utzi dute. 31. bertsoa: Apaiz bat bide beretik jaisten da. Zauritutako gizona ikustean, beste aldera igaro eta oinez jarraitzen du. 32. bertsoa: Lebita bat (tenpluko laguntzaile bat) iristen da ondoren. Zauritutako gizonari begiratzen dio, baina apaiza bezala, beste aldera igaro eta albotik pasatzen da. Lukas 10:33–35 — Samariar errukitsua 33. bertsoa: Samariar bat —garai hartako judu askok gutxiesten eta saihesten zuten talde bateko kidea— bidetik dator. Zauritutako gizona ikustean, erruki sakona sentitzen du. 34. bertsoa: Samaritarra zuzenean gizonarengana doa, zauriak lotzen dizkio, olio eta ardoarekin tratatzen ditu (garai hartako sendagai ohikoak), bere aberearen gainean jartzen du, ostatu batera eramaten du eta gau osoan zaintzen du. 35. bertsoa: Hurrengo egunean, samaritarrak bi denario (denarii) eman zizkion ostatuko jabeari, gainerako gastuak ordainduko zituela aginduz. Lukas 10:36–37 — Ondorio praktikoa 36. bertsoa: Jesusek hasierako galderari buelta eman dio, abokatuari galdetuz hiru bidaiarietatik zeinek jokatu zuen biktimaren bizilagun gisa. 37. bertsoa: «Samariarra» esatera konbentzitu ezinik, lege-maisuak erantzun zion: «Berarekin errukia erakutsi zuena». Jesusek agindu zion: « Zoaz, eta egin zuk ere berdin » .
Ikasgai nagusiak eta bizitzako aplikazioak "Auzokidea" birdefinitzea: Auzokide izatea ez dago muga geografiko, etniko edo sozialen arabera definituta, baizik eta beharrean dagoen edonori maitasuna eta errukia erakusteko borondatearen arabera. Tradizioaren gainetik errukia: Erlijio-ezagutzak edo gizarte-egoerak gutxi esan nahi dute maitasun aktiborik gabe. Bai apaizak bai lebitarrak erlijio-garbitasuna edo komenientzia mantentzen zuten giza enpatiaren kaltetan.
2
Samaritar Ona
Ekintzara bideratutako maitasuna: Benetako maitasunak ekintza praktiko eta garestiak eskatzen ditu. Samaritarrak bere denbora, baliabideak, segurtasuna eta erosotasun pertsonala sakrifikatu zituen ezezagun bat sendatzeko. Aurreiritziak gainditzea: Laguntza eta ontasuna askotan ustekabeko iturrietatik datoz. Parabolak gizarte-aurreiritzien haratago begiratzera eta guztiongan dagoen gizatasuna ikustera bultzatzen gaitu.
Juduen eta Samariarren arteko testuinguru historikoa Lehen mendean juduen eta samariarren arteko etsaitasuna ez zen soilik gizarte-lehia arin bat; mendeetako banaketa errotua zen, etnian, politikan eta oinarrizko erlijio-sinesmenetan errotua. Lukas 10ean Jesusek bere entzuleak zergatik harrituko ziren guztiz ulertzeko, lagungarria da liskar hau nola garatu zen ulertzea.
1. Zatiketa historikoa: jatorri banatuak Asiriar Konkista (K.a. 722): Asiriar Inperioak Israelgo Iparraldeko Erresuma (Samaria) konkistatu zuenean, israeldar asko deportatu eta atzerriko nazioak eremura birkokatu zituen. Leinu Mistoa: Atzerriko kolonoekin ezkondu zirenen ondorengoak. Samariarrek iparraldeko tribuen (Efraim eta Manases) benetako ondorengo etenik gabekoak zirela zioten bitartean, judutarrek "arraza misto" edo odol erdiko usteltzat hartzen zituzten, garbitasun etnikoa eta gurtza leiala arriskuan jarri zituztenak.
2. Tenpluaren berreraikuntza eta gatazka politikoa Ezra eta Nehemiasen aurkako oposizioa (K.a. V. mendea): Judeako erbesteratuak Babiloniatik Jerusalem eta Bigarren Tenplua berreraikitzera itzuli zirenean, samariarrek proiektuan parte hartzeko eskaintza egin zuten. Judu buruzagiek haien laguntza ukatu zuten, erlijio-konpromisoa zutelakoan. Mendekua: Horren aurrean, samaritar buruzagiek aktiboki presioa egin zioten pertsiar gobernuari Jerusalemen berreraikuntza atzeratu eta oztopatzeko. Horrek etengabeko samintasun politikoa sortu zuen.
3. Erlijio-banaketa: Gerizim mendia vs. Sion mendia Gurtza leku lehiakorrak: Jerusalemek uko egin ondoren, samariarrek beren tenplua eraiki zuten Sikem ondoko Gerizim mendian , Moisesek izendatutako benetako santutegia zela aldarrikatuz. Eskritura apur bat desberdinak: Samariarrek Samariako Pentateukoa (Moisesen lehen bost liburuak) bakarrik onartzen zuten idatzi gisa, hebrear profetak, idatziak eta Jerusalemgo tradizioak baztertuz. Samaritar Tenpluaren Suntsipena (K.a. 110): Tentsioak gorenera iritsi ziren Hasmonear Aroan, Joan Hirkano apaiz nagusiak Samaria inbaditu eta Gerizim mendiko samaritar tenplua suntsitu zuenean. Suntsipen honek belaunaldien arteko elkarrekiko haserre sakona sendotu zuen.
3
Samaritar Ona
4. Lehen mendeko errealitatea Jesusen ministerio garaian Itun Berriaren garaian, banaketak eguneroko bizitzan eragina zuen:
Saihestea eta distantzia soziala: Galilea eta Judea artean bidaiatzen zuten judu bidaiariek Jordan ibaiaren haranetik desbideratzen ziren askotan, samaritar lurraldean oina ez zapaltzeko. Irain kulturalak: Judu bati "samaritar" deitzea irain larria zen, heretiko edo apostata deitzearen parekoa (Joan 8:48an ikusten den bezala). Profanazio Gertakariak: Flavio Joseforen kontakizun historikoen arabera, Jesusen gaztaroan, samariar talde batek giza hezurrak isilpean sakabanatu zituen Jerusalemgo Tenpluaren barruan Pazkoan, hura profanatzeko.
Zergatik areagotzen duen testuinguru honek parabola
abokatuak "Eta nor da nire bizilaguna?" galdetu zuenean , muga-lerro bat espero zuen — "bizilaguna" legea errespetatzen zuten judu herritarrei bakarrik aplikatzen zitzaiela baieztatzea. Jesusek samariarra kontakizunean sartu zuenean: Heroiaren Kolpe Faktorea: Entzuleek apaiz, lebitar eta israeldar laikoen hirukote narratibo bat espero zuten. Samariar mespretxatu bat hirugarren postuan jartzeak haien kultura-itxaropenak erabat hautsi zituen. Dinamika alderantzikatzea: zauritutako juduak bere etsai zinpekoarengan fidatu behar izan zuen bere bizitza osorako. Auzokideen arteko maitasuna birdefinitzen: Jesusek frogatu zuen errukiak ez dituela kontuan hartzen gorroto historikoak, aurreiritziak eta gizarte-mugak. Benetako auzokidetasuna beharrean dagoen edonori errukizko ekintzaren bidez erakusten da, jatorria edozein dela ere.
Jainkozko Errukiaren Izaera Erradikala vs. Autojustifikazio Legalismoa Samaritar Onaren parabola askotan adeitasunari buruzko argibide etiko gisa irakurtzen den arren, bere muin teologikoa askoz sakonagoa da. Pasarte honetako gai teologiko nabarmenenetako bat Jainkozko Errukiaren Izaera Erradikala vs. Autojustifikazio Legalismoa da . Hona hemen gai honen azterketa hiru dimentsiotan:
1. Autojustifikazioa vs. Bihotzaren Eraldaketa Elkarrizketa eztabaida juridiko eta teologiko batekin hasten da:
Abokatuaren asmoa: 29. bertsoak esplizituki adierazten du abokatuak "Eta nor da nire hurkoa?" galdetu zuela "bere burua justifikatu nahi zuelako". Bere betebeharren inguruan muga bat marrazteko aukera emango zion definizio juridiko zehatz baten bila zebilen, bere betebeharra non amaitzen zen eta maitatzeari eroso utzi ziezaiokeen non markatzen zuen lerro bat.
4
Samaritar Ona
Gatazka teologikoa: Abokatuak zuzentasuna legezko muga-lerroen zerrenda gisa ikusten zuen. Jesusek zuzentasuna bihotzaren egoera gisa birformulatzen du, maitasun baldintzagabean adierazten dena. Kontrastea: Benetako jainkozaletasuna ezin da neurtu gure betebeharrak zein estu definitzen ditugun kontuan hartuta, baizik eta Jainkoaren errukia zein zabal zabaltzen dugun kontuan hartuta.
2. Erritu-garbitasunaren ilusioa errukirik gabe
Apaizaren eta lebitaren parte-hartzeak erlijio-lehentasunari buruzko abisu teologiko garrantzitsu bat nabarmentzen du: Garbitasun Legeak vs. Gai Garrantzitsuenak: Itun Zaharreko legearen arabera, gorpu bat ukitzeak apaiza zeremoniaz zikin bihurtzen zuen (Lebitarra 21:1). Bidean zegoen biktima "erdi hilda" zegoen (Lk 10:30). Apaiza edo lebitarra gelditu eta hilda aurkitzen bazuen, zeremoniaz zikintzeko arriskua izango zuen, beren erlijio-betebeharrak eten eta komunitatean ospea galduz. Lehentasun Gaizki Lekua: Erritual itzala lehenetsi zuten substantzia moralaren gainetik . Jesusek etengabe irakasten du Ebanjelioetan zehar maitasunak, errukiak eta giza bizitzak protokolo zeremoniala (adibidez, larunbatean sendatzea) gainditzen dutela. Ikuspegi teologikoa: Pertsona bat giza sufrimendutik isolatzen duen erlijioak, sufrimendu horretara behartu beharrean, ez du Jainkoaren izaera islatzen.
3. Errukia fedearen benetako neurri gisa Jesusek lege-abokatuaren hasierako galderaren premisa osoa aldatzen du: Abokatuak galdetu zuen:
Jesusek erantzun zuen:
"Nor da nire bizilaguna?" (Arreta: Nork du nire maitasuna jasotzeko eskubidea?)
«Hiru hauetatik zein izan zen haren bizilaguna?» (Arreta: Zer nolako pertsona naiz?)
Grazia Aktiboa: Samariarraren errukia garestia, arriskutsua eta baldintzarik gabekoa izan zen. Bere segurtasuna arriskuan jarri zuen bide arriskutsu batean, bere olioa eta ardoa erabili zituen, bere zaldia utzi zuen, bere dirua gastatu zuen eta gehiago ordaintzera itzuliko zela agindu zuen. Jainkoaren izaera islatuz: Bibliako teologian, errukia ( hebreeraz hesed , grezieraz eleos ) ez da soilik sinpatia sentimendu bat; itun bidezko erruki aktiboa da. Samaritarra Jainkoaren graziaren irudi bihurtu zen, etsaitzat hartzen zuen norbaiti merezi gabeko faborea erakutsiz.
Interpretazio Alegoriko Historikoa (Ikuspegi Kristologikoa) Elizaren historian zehar, lehen teologoek (Agustin, Origen eta Krisostomo bezalakoek) parabolan txertatutako gai kristologiko sakon bat ere ikusi zuten: Bidaiari Eroria: Gizateria, zuzentasunaz gabetua eta bekatuak zauritua, mundu erori baten bidean erdi hilda utzia.
5
Samaritar Ona
Apaiza eta Lebita: Legea eta Sakrifizio Sistema, gizakiaren erorketa behatu zezakeena, baina sendatzeko edo salbatzeko botererik ez zuena. Samaritar Ona: Jesukristo bera —erlijio-establezimenduak gutxietsi, arbuiatu eta kanpotar gisa ikusia—, baina gizateria hiltzen ari zen lekura zuzenean iritsi zen. Olioa, Ardoa eta Ostatua: Jainkozko grazia, Espiritu Santua eta Eliza sendatzeko santutegi gisa, bera itzuli arte. Testuinguru historiko nagusia ikasgai etiko eta itun bat den arren, ikuspegi kristologiko tradizional honek azpimarratzen du besteekiko erruki erradikala bakarrik erakuts diezaiekegula, Kristok lehen aldiz erruki erradikala erakutsi zigulako espiritualki behartsu geundenean.
6