Jefte, Galaadekoa Epaileak 11 1 Jefte, Galaadekoa, gizon ausart eta indartsua zen, eta emagaldu baten semea. Galaadek Jefte sortu zuen. 2 Galaaden emazteak semeak eman zizkion; eta emaztearen semeak hazi zirenean, Jefte kanporatu zuten, esanez: «Ez duzu oinordetzan izango gure aitaren etxean, emakume arrotz baten semea zarelako». 3 Jefte, orduan, bere anaiengandik ihesi joan zen eta Tob lurraldean bizi izan zen. Gizon maltzurrak bildu ziren Jefteren inguruan, eta harekin joan ziren. 4 Denboraren poderioz, Amonen semeek gerra egin zuten Israelen aurka. 5 Amonen semeek Israelen aurka gerra egin zutenean, Galaadeko arduradunak joan ziren Jefte Tob lurraldetik ekartzera. 6 Eta Jefteri esan zioten: «Zatoz, eta izan zaitez gure buruzagi, Amonen semeen aurka borrokatu gaitezen». 7 Jeftek Galaadeko arduradunei esan zien: «Ez al zenuten gorroto izan eta nire aitaren etxetik bota? Zergatik zatozte niregana orain larrialdietan zaudetenean?» 8 Eta Galaadeko arduradunek Jefteri esan zioten: «Horregatik, orain zuregana itzultzen gara, gurekin joan eta Amonen seme-alaben aurka borrokatu zaitezen, eta Galaadeko biztanle guztien buruzagi izan zaitezen». 9 Jeftek Galaadeko buruzagiei esan zien: «Amonen seme-alaben aurka borrokatzera itzultzen banaute etxera, eta Jaunak nire esku uzten baditu, zuen buruzagi izango naiz?» 10 Eta Galaadeko arduradunek Jefteri esan zioten: «Jauna izan bedi lekuko gure artean, zure hitzen arabera egiten ez badugu». 11 Jefte, orduan, Galaadeko arduradunekin joan zen, eta herriak buruzagi eta gudu-agintari izendatu zuen. Jeftek bere hitz guztiak Jaunaren aurrean Mizpan adierazi zituen. 12 Jeftek mezulariak bidali zizkion Amonen semeen erregeari, esatera: «Zer duzu nirekin zerikusirik, nire aurka nire lurraldean borrokatzera etorri zarelako?» 13 Amonen semeen erregeak Jefteren mezulariei erantzun zien: «Israelek nire lurraldea hartu zuelako Egiptotik irten zirenean, Arnondik Jabok eta Jordaneraino. Itzuli bakean lurralde horiek orain».
1
Jefte, Galaadekoa
14 Jeftek berriro bidali zizkion mezulariak Amonen semeen erregeari: 15 Eta esan zion: «Hau dio Jeftek: Israelek ez zuen Moabeko lurraldea, ezta Amonen semeen lurraldea ere hartu. 16 Baina Israel Egiptotik igo eta basamortuan zehar Itsaso Gorriraino joan zenean, Kadesera iritsi zenean, 17 Orduan, Israelek mezulariak bidali zizkion Edomgo erregeari, esanez: «Utzi, mesedez, zure lurraldetik igarotzen». Baina Edomgo erregeak ez zion jaramonik egin. Moabeko erregeari ere mezulariak bidali zizkioten, baina hark ez zuen onartu. Eta Israel Kadesen geratu zen. 18 Basamortuan zehar joan ziren, Edom eta Moab inguratu zituzten, eta Moab lurraldearen ekialdeko aldera iritsi ziren, eta Arnon ibaiaren beste aldean kanpatu ziren; baina ez ziren Moabeko mugara iritsi, Arnon baitzen Moabeko muga. 19. Eta Israelek mezulariak bidali zizkion Sihon amortarren erregeari, Hexbongo erregeari, eta esan zion: «Utzi iezaguzu zure lurraldetik igarotzen nire lurralderaino». 20 Baina Sihonek ez zuen Israelen konfiantza izan bere lurraldetik igarotzeko; baizik eta Sihonek bere herri guztia bildu, Jahazan kanpatu eta Israelen aurka borrokatu zen. 21 Israelgo Jainko Jaunak Sihon eta bere herri osoa israeldarren esku utzi zituen, eta hauek garaitu egin zituzten. Horrela, Israelek lurralde hartako amortarren lurralde osoa hartu zuen. 22 Arnondik Jabokeraino eta basamortutik Jordaneraino amortarren lurralde guztiak hartu zituzten. 23. Beraz, Israelgo Jainko Jaunak amortarrak bota ditu bere herri Israelen aurretik, eta zuk ere jabetzan hartuko al duzu lurraldea? 24 Ez al duzu zure jabetza izango Kemos zure jainkoak jabetzan ematen dizuna? Beraz, gure Jainko Jaunak gure aurretik kanporatzen dituenak, guk jabetzan hartuko ditugu. 25. Eta orain, hobe al zara Balak, Tziporren semea, Moabeko erregea, baino? Inoiz borrokatu al zen Israelen aurka, edo inoiz borrokatu al zen haien aurka? 26 Israel hirurehun urtez bizi izan zen Hexbonen eta haren herrixketan, Aroerren eta haren herrixketan, eta Arnon erreka-ertzean dauden hiri guztietan, zergatik ez zenituzten berreskuratu denbora horretan? 27 Horregatik, ez dut zure aurka bekaturik egin, baizik eta zuk bidegabekeria egiten didazu nire aurka gerra egitean. Jauna, epailea, epaitu bedi gaur israeldarren eta amondarren artean. 28 Amonen semeen erregeak, ordea, ez zituen entzun Jeftek bidalitako hitzak. 29 Orduan, Jaunaren espiritua Jefterengana etorri zen, eta Jefte Galaad eta Manases lurraldeetatik igaro zen, baita Galaadeko Mizpa ere, eta handik Amonen semeen lurraldera joan zen. 30 Jeftek Jaunari boto bat egin zion, esanez: «Amonen semeak nire eskuetan jartzen badituzu, 31 Amonen semeetatik bakean itzultzean, nire etxeko ateetatik niri ongietorria ematera ateratzen den edozer Jaunarena izango da, eta erre-opari gisa eskainiko dut. 32 Jefte, beraz, Amonen semeen aldera joan zen haien aurka borrokatzera, eta Jaunak haren esku utzi zituen. 33 Aroerretik Miniteraino hogei hiri jo zituen, mahasti-lautadaraino, sarraski izugarri batekin. Horrela, Amonen semeak menperatu zituzten israeldarren aurrean. 34 Jefte Mitzpara iritsi zen bere etxera, eta hara, bere alaba atera zitzaion bidera, panderoak eta dantzak joz; eta hura zen bere alaba bakarra; hartaz gain, ez zuen semerik ez alabarik. 35. Eta gertatu zen, hura ikustean, bere jantziak urratu zituela, eta esan zuela: Ai, ene alaba! Oso lur jota utzi nauzu, eta niri atsekabetzen nautenen artean zaude! Jaunari hitz egin diot, eta ezin naiz atzera egin. 36. Eta emakumeak esan zion: Ene aita, Jaunari hitz egin badiozu, egin iezadazu zure ahotik atera denaren arabera, Jaunak zure etsaien, Amonen semeen, mendekua hartu baitu zure alde. 37 Eta aitari esan zion: «Egin bedi hau niretzat: utzi bi hilabetez mendietan gora eta behera ibiltzeko, eta nire lagunekin nire birjintasunaz negar egiteko». 38 Eta esan zion: Zoaz. Eta bi hilabetez bidali zuen neska; eta neska bere lagunekin joan zen, eta mendietan negar egin zuen bere birjintasunagatik.
2
Jefte, Galaadekoa
39 Bi hilabeteren buruan, aitarengana itzuli zen, eta honek egin zion egin zuen botoa; eta ez zuen gizonik ezagutu. Ohitura bat zen Israelen, 40 Israelgo alabak urtero lau egunez galaaddar Jefteren alaba dolu egitera joaten zirela urtean.
Epaileak 12 1 Efraimgo gizonak bildu eta iparraldera joan ziren, eta Jefteri esan zioten: «Zergatik joan zara Amonen semeen aurka borrokatzera, eta ez gaituzu deitu zurekin joateko? Zure etxea erreko dugu zure gainean. 2 Jeftek esan zien: «Nik eta nire herriak gatazka handia izan genuen Amonen semeekin; eta deitu nizuetenean, ez ninduzuen libratu haien eskuetatik». 3. Eta ikusi nuenean ez ninduzuela libratu, nire bizitza arriskatu nuen nire eskuetan, eta Amonen semeen aurka joan nintzen, eta Jaunak nire esku utzi zituen. Zergatik igo zarete gaur niregana, nire aurka borrokatzera? 4 Jeftek, orduan, Galaadeko gizon guztiak bildu eta Efraimekin borrokatu zen. Galaadeko gizonek Efraim garaitu zuten, esan baitzuten: «Zuek, galaadtarrak, Efraimgo iheslariak zarete, Efraim eta Manasesen artean». 5. Eta Galaadtarrek hartu zituzten Jordan ibaia Efraimgo herriaren aurretik zihoazen pasabideak. Eta ihes egin zuten efraimdar haiek esaten zutenean: «Utzi nazazu igarotzen», Galaadtarrek galdetzen zioten: «Efraimtarra al zara?» Eta esaten bazuen: «Ez», 6 Orduan esan zioten: «Esan orain Xibbolet». Hark Sibbolet esan zuen, ezin baitzuen ondo ahoskatu. Orduan, hartu eta Jordan ibaiaren ondoan hil zuten. Garai hartan, berrogeita bi mila efraimdar hil ziren. 7 Jeftek sei urtez epaitu zuen Israel. Gero, hil zen Jeftek, Galaadtarra, eta Galaadeko hiri batean lurperatu zuten.
Iruzkina Jefteren istorioa , King James Bibliako 11. eta 12. Epaileen kapituluetan aurkitzen dena , Itun Zaharreko kontakizun indartsuenetako, konplexuenetako eta tragikoenetako bat da. Bere familiak baztertutako gerlari ahaltsu bat du protagonista, Israel askatzeko altxatzen dena, baina zin tragiko batek harrapatuta geratzen da eta geroago gerra zibil latz batean nahasten da.
1. zatia: Epaileen 11-12 kapituluen bertsoz bertso banaketa Epaileak 11. kapitulua: Jefteren gorakada eta amondarren gatazka 11:1–3 — Jefteren jatorria eta erbestea Jefte "gizon ausart" gisa aurkezten da, baina prostituta baten semea da. Bere aitak, Gilead-ek, seme legitimoak ditu, eta hauek Jefte kanporatzen dute, beraz, ez du oinordetzan hartuko. Jefte Tob-eko lurraldera ihes egiten du, non "gizon hutsalen" (baztertuak edo alferkeriazkoak) talde bat inguratzen duen eta buruzagi gisa jarraitzen dion. 11:4–11 — Gilead-eko arduradunek laguntza eskatzen dute Amondarrek Israelen aurka gerra egiten dutenean, Gilead-eko arduradunek konturatzen dira komandante militar bat behar dutela. Tob-eko lurraldera bidaiatzen dute Jefteri gidatzeko eskatzeko. Jeftek hasieran iraganeko arbuioagatik aurre egiten die, baina ados daude garaipenera eramaten baditu, Gilead-eko biztanle guztien buruzagi bihurtuko dela. Zin hau Jaunaren aurrean zigilatzen dute Mizpan.
3
Jefte, Galaadekoa
11:12–28 — Jefteren negoziazio diplomatiko eta teologikoak Borrokatu aurretik, Jeftek mezulariak bidaltzen dizkio amondarren erregeari, zergatik erasotzen ari diren Israelen lurra galdetzeko. Amondarren erregeak dio Israelek haien lurra hartu zuela Egiptotik irtetean. Jeftek defentsa historiko eta teologiko zehatz batekin erantzuten du: Israelek ez zien lurra hartu Amonengandik edo Moabengandik, baizik eta Sihon amortarren erregearengandik, zeina Jainkoak haien eskuetan eman baitzuen. Amonen eskubidea zalantzan jartzen du hirurehun urteko bake-konponketaren ondoren kexatzeko, eta epaia Jaunaren esku uzten du. Amonen erregeak mezua ez du kontuan hartzen. 11:29 — Espirituaren Indarra "Orduan, Jaunaren Espiritua Jefteren gainean jarri zen." Jainkoak emanda, Jeftek Gilead eta Manases zeharkatu zituen, tropak bilduz, eta amondarren aurka abiatu zen. 11:30–31 — Jefteren zin ausarta Guduaren aurretik, Jeftek Jaunari boto bat egin zion: Jainkoak amondarrak bere eskuetan jartzen bazituen, bakean itzultzean bere etxeko ateetatik berarengana ateratzen den edozer Jaunarena izango da, eta erre-opari gisa eskainiko du. 11:32–33 — Amonen aurkako garaipena Jefte aurreratu eta amondarren aurka borrokatu zen. Jaunaren laguntzarekin, hogei hiritan zehar porrot handia eragin zien, amondarrak israeldarren aurrean menperatuz. 11:34–40 — Etxera itzulera tragikoa eta botoaren betetzea Jefte Mizpara itzultzen da bere etxera. Bere seme bakarra —bere alaba— panderoak jotzen dituen bitartean ateratzen zaio. Atsekabeak jota, Jeftek arropak urratzen ditu eta bere zina deitoratzen du, ezin duela atzera egin konturatuz. Alabak ausardiaz amore ematen du, bi hilabete bakarrik eskatuz mendietara joateko bere lagunekin birjintasunagatik negar egitera. Bi hilabete igaro ondoren, itzultzen da, eta Jeftek berarekin egindako zina betetzen du. Ekitaldi hau urteroko tradizio bihurtzen da, non Israelgo alabek lau egunez deitoratzen duten urtero. Epaileak 12. kapitulua: Gerra Zibila Efraimekin eta ondorengo epaileekin 12:1–3 — Efraimen kexa Efraimgo gizon harroputzak bildu eta Zafonera igarotzen dira, Jefteri haserre aurre eginez. Amonen aurka gerran joan zela kexatzen dira laguntza eskatu gabe, eta haren etxea erretzearekin mehatxatzen dute, bera barruan zuela. Jeftek erantzuten du berak eta bere herriak laguntza eske oihu egin zutela larrialdi handian zeudenean, baina Efraimek ez zituela libratu. 12:4–6 — Gerra Zibila eta "Shibboleth" proba Jeftek Gilead-eko gizonak bildu eta Efraim-en aurka borrokatu zuen, garaituz. Gileadek Jordan ibaiaren pasabideak hartu zituzten. Iheslariak ziren efraim-tarrek atzera egiten saiatzen zirenean, guardiek "Shibbolet" hitza esateko eskatuz probatu zituzten. Efraim-en dialektoak "sh" soinua ahoskatu ezin zuenez, "Sibbolet" ahoskatzen zuten . Hizkuntzaren agerikotasun honek agerian uzten zituen, eta ondorioz 42.000 efraim-tar hil ziren. 12:7 — Jefteren heriotza Jeftek sei urtez epaitu zuen Israel hil aurretik. Gilead-eko hiri batean lurperatu zuten.
4
Jefte, Galaadekoa
2. zatia: Ikasgai nagusiak eta bizitzako aplikazioak 1. Jainkoak baztertuak eta baztertuak erabil ditzake Ikasgaia: Jefte bere familiak bota zuen bere jatorriagatik, baina Jainkoak bera aukeratu zuen nazio oso bat salbatzeko. Aplikazioa: Ez utzi inoiz zure iraganak, familia-jatorriak edo gizakien bazterketak zure potentziala definitzen. Jainkoak maiz erabiltzen ditu gizarteak alde batera uzten edo baztertzen dituen pertsonak aparteko helburuak lortzeko. 2. Hitzak Zaintzearen Garrantzi Kritikoa (Zin Ausartak Egitearen Arriskua) Ikasgaia: Jeftek, grina emozional eta antsietateagatik, presaka eta behargabeko boto bat egin zuen, eta horrek tragedia pertsonal izugarri bat eragin zuen. Aplikazioa: Hitzek pisu handia dute. Kontuz ibili behar dugu promesa oldarkorrekin, adierazpen emozionalekin edo presiopean hartutako konpromisoekin. Benetako fedeak Jainkoaren subiranotasunean konfiantza du, harekin "eroskeria" edo negoziaziorik egin gabe, presaka egindako promesen bidez (Kohelet 5:2,5). 3. Zure historia ezagutzea eta egiaren aldeko jarrera izatea Ikasgaia: Jefte ez zen gerlari basati bat bakarrik; Israelen historiaren eta Jainkoak inguruko nazioekin zituen itun-harremanen ezagutza sakona zuen. Diplomazia eta egia historikoa erabili zituen indarkeria erabili aurretik. Aplikazioa: Jainkoaren Hitzaren egian eta errealitate historikoan oinarritu zaitez. Zure fedearen oinarria ezagutzeak kritikoei erantzuteko, gatazkak zentzuz konpontzeko eta akusazio faltsuen aurka tinko eusteko aukera ematen dizu. 4. Harrotasunaren eta tribalismoaren izaera suntsitzailea Ikasgaia: Efraimdarrak harrotasun zaurituak, jeloskortasunak eta tribu-egoak bultzatuta zeuden, eta horren ondorioz, hamar milaka israeldarren bizitza kostatu zen gerra zibil zentzugabea sortu zen. Aplikazioa: Harrotasunak eta sinestunen arteko (edo komunitate eta familien arteko) lehia txikiek barneko batasuna suntsitzen dute. Nork jasoko duen meritua edo aintza borrokatu beharrean, Jainkoaren erreinua eta elkarri laguntzea lehenetsi beharko genituzke. 5. Giza Tresna Akastunak eta Jainkozko Grazia Ikasgaia: Jefte Itun Berriko Fedearen Aretoan agertzen da (Hebrearrei 11:32), baina bere bizitza akats larriek, erabaki ausartak eta tribu-gerra basatiek markatu zuten. Aplikazioa: Jainkoak hautsitako eta inperfektuko pertsonen bidez lan egiten du. Gure aukera txarrek lurreko ondorio mingarriak badituzte ere, Jainkoaren graziak bihotz borondatezkoa salbatu dezake, bihotz hori zakarra izan arren.
5
Jefte, Galaadekoa
Jefte Itun Berrian Hebrearrei 11n —askotan "Fedearen Aretoa" deitzen dena—, Jeftek ustekabeko eta ohorezko aipamena jasotzen du Bibliako historiako heroina eta heroi handien artean. Epaileen liburuan jasotako emaitza tragikoak eta anbiguotasun moralak kontuan hartuta, kapitulu honetan sartzeak Itun Berriak fedea, grazia eta gizakiaren inperfekzioa nola ikusten dituen sakonki ulertzen laguntzen digu. 1. Non agertzen den Jefte Hebrearrei 11n Jefte aipatzen da Hebrearrei 11:32–34an : "Eta zer gehiago esango dut? Denbora falta baitzait Gedeon, Barac, Samson, Jefte , David, Samuel eta profeten berri emateko: fedearen bidez erreinuak menderatu, justizia egin, promesak lortu, lehoien ahoak itxi, suaren indarkeria itzali, ezpataren ahotik ihes egin, ahultasunetik indartsu egin ziren, borrokan ausart bihurtu ziren, atzerritarren armadak ihesarazi zituzten." 2. Itun Berriaren ikuspegitik ikuspegi nagusiak A. Fedea aitortua gizateria akastunaren artean Epaileen Liburuak Israelen gainbehera espiritualaren garai bat deskribatzen du, eta Jefteren bizitza ez zen batere garbia edo ideala. Seme-alaba ez-legitimoa zen, erbesteratua, "gizon harroputzen" buruzagia, eta tragedia batean amaitu zen boto ausarta egin zuen gerlaria. Hala ere, Hebrearrei 11k ez ditu santuak zerrendatzen perfekzio moralean oinarrituta; fedean oinarrituta zerrendatzen ditu . Itun Berriko idazleak Jefteren estigma soziala, jatorri zaila eta huts pertsonalak alde batera uzten ditu Israelen alde borrokatzeko Jainkoarengan konfiantza jarri zuen unea azpimarratzeko. Itun Berrian Jainkoak ematen duen gomendioa Harenganako konfiantzan oinarritzen da , ez gizakiaren akatsik gabetasunean. B. «Ahuleziatik sendo egin ziren» Hebrearrei 11:34ak epaile askoren esperientzia laburbiltzen du esaldi honekin: "ahuleziatik indartsu bihurtu ziren". Jefteren ahulezia: Bere anai-arrebek kanporatua izan zen hasieran (Epaileak 11:2) eta ez zuen leinu noble eta tradizionalik. Jainkoaren indarra: Jaunaren Espiritua haren gainera etorri zenean (Epaileak 11:29), bere desabantaila naturala eta erbeste soziala autoritate espiritual eta askapen militar bihurtu ziren. Itun Berriko lotura: Hau zuzenean bat dator Pauloren teologiarekin 2 Korintoarrei 12:9an ( "Nire grazia nahikoa da zuretzat; nire indarra ahultasunean perfekzionatzen baita" ). C. Ahozko eta Teologiako Konbikzioan Erakutsitako Fedea Jeftek amondarren aurka borrokatu aurretik, Israelen historian oinarritutako harreman diplomatiko luze batean murgildu zen (Epaileak 11:12–27). Ausardiaz adierazi zuen Israelgo Jainko Jaunak lurraldea bere herriari eman ziola eta hau baieztatu zuen: "Epaile Jaunak epaitu bedi gaur israeldarren eta amondarren artean". Jainkoa bakarrik dela epaile gorena eta giza erreinuen gaineko subiranoa delako konbentzimenduak erakusten zuen . Hebrearrei 11:33an, fedearen alderdi hau erreinuak menperatzea eta borrokan ausart izatea bezala deskribatzen da .
6
Jefte, Galaadekoa
D. Itunaren Graziaren Boterea Hebrearrei 11n Jefte, Samson eta Gideon bezalako pertsonaiak sartzeak Itun Berriko gai nagusi bat nabarmentzen du: Grazia Berreroslea . Salbazioa eta Jainkoaren onespena errendimendu bikainaren menpe egongo balira, Jefte ez litzateke zerrendan egongo. Bere sartzeak Ebanjelioaren mezua adierazten du: Jainkoak pertsona hautsi, nahasi eta inperfektuen bidez lan egiten duela, harengana konfiantzaz jotzen dutenen bidez. 3. Itun Zaharreko kontakizuna Itun Berriko laburpenarekin alderatzea Itun Zaharreko Fokua (Epaileak 11-12)
Itun Berriko Fokua (Hebrearrei 11)
Errealitate historikoa eta gizatiarra: Baztertutako egoera, diplomazia gogorra, zin ausarta, galera tragikoa, gatazka zibilak.
Egia Espirituala: Garaipena konfiantzaren bidez, ahultasuna gainditzea, Jainkoaren boterean oinarritzea.
Azpimarra: Giza konplexutasuna eta Israelgo tribu-aroaren nahasmena.
Azpimarra: Jainkoaren boterea benetako fedearen bidez egoera zailetan lanean.
Ikasgaia: Hitz ergela eta giza sistema hautsien ondorio ustekabekoak.
Ikasgaia: Jainkoarengan konfiantza dutenei ematen zaie betiko ohorea beren borrokak egiteko.
Bizitzaren aplikazioa Itun Berriaren ikuspegitik Jainkoak ez zaitu zure akats okerrenen arabera definitzen: Jefte Itun Berrian Jainkoaren askatzeko boterean zuen fedeagatik gogoratzen da, ez bere boto tragiko eta ausartagatik. Kristorengan, zure ondarea fedeak eta Jainkoaren graziak moldatzen dute, ez zure iraganeko akatsek. Fedeak Garai Inperfektuetan Funtzionatzen Du: Jefte moralki kaotiko garai batean bizi izan zen, baina hala ere Jainkoarengan konfiantza izan zuen. Ez duzu ingurune perfektu bat behar benetako fedea praktikatzeko. Askatzailearengan zentratu, ez tresnan bakarrik: Jefte Hebrearrei 11n sartzeak Jainkoa seinalatzen du, Bibliako benetako Heroia, gizaki ahulei bere promesak betetzeko ahalmena ematen diena.
7