Deborah, Barak eta Jael Epaileak 4 1 Ehud hil zenean, israeldarrek berriro egin zuten Jaunaren aurrean gaizkia. 2 Jaunak Kanaango errege Jabinen eskuetara eman zituen, zeinak Hazorren erreinatzen zuen; zeinaren gudarosteko buruzagia Sisera zen, eta hau Harosheth-en bizi zen. 3 Israelgo semeek Jaunari oihu egin zioten, burdinazko bederatziehun gurdi baitzituen, eta hogei urtez gogor zapaldu zituen israeldarrak. 4 Debora profetesa batek, Lapidoten emazteak, Israel epaitu zuen garai hartan. 5 Deboraren palmondoaren azpian bizi zen, Rama eta Betel artean, Efraim mendian; eta Israelgo seme-alabak harengana igotzen ziren epaiketa eske. 6. Eta bidali zuen Kedesnaftalitik Abinoamen seme Barak deitzera, eta esan zion: «Ez al du Israelgo Jainko Jaunak agindu, esaten duela: Zoaz eta bildu Tabor mendira, eta hartu zurekin hamar mila gizon Neftaliren eta Zabulonen semeetatik?» 7 Sisera, Jabinen armadako buruzagia, Kison ibaira erakarriko dizut, bere gurdi eta gudarostearekin, eta zure esku utziko dut. 8 Barakek esan zion: «Nirekin joan nahi baduzu, joango naiz; baina nirekin joan nahi ez baduzu, ez naiz joango». 9. Hark erantzun zion: «Zurekin joango naiz, noski; baina egiten duzun bidaia ez da zure ohorerako izango; izan ere, Jaunak emakume baten eskuetan salduko du Sisera». Debora jaiki eta Barakekin joan zen Kedesera. 10 Barakek Zabulon eta Neftali Kedesera deitu zituen; eta hamar mila gizonekin joan zen, Debora ere harekin batera. 11 Heber kenitarra, Moisesen aitaginarreba zen Hobaben ondorengoetakoa, kenitarrengandik bereizi eta Kedes ondoan dagoen Zaanaimgo lautadan ezarri zuen bere kanpalekua. 12 Eta Siserari jakinarazi zioten Abinoamen seme Barak Tabor mendira igo zela. 13 Siserak bere gurdi guztiak, burdinazko bederatziehun gurdi, eta berarekin zegoen jende guztia bildu zituen Haroset-Goienetik Kison errekaraino. 14 Deborak Baraki esan zion: «Jaiki, gaur eman dizu Jaunak Sisera zure eskuetan. Jauna ez al da zure aurretik joan?» Barak Tabor menditik jaitsi zen, hamar mila gizonekin atzetik.
1
Deborah, Barak eta Jael
15 Jaunak Sisera, haren gurdi guztiak eta gudaroste osoa nahasi zituen Baraken aurrean ezpataren ahotik; Sisera bere gurditik jaitsi eta oinez ihes egin zuen. 16 Barakek, ordea, gurdiak eta gudarostea jarraitu zien Haroshet Jentileneraino; eta Siseraren gudaroste osoa ezpataren ahoan erori zen; ez zen inor gelditu. 17 Sisera, ordea, oinez ihes egin zuen Jaelen, Heber kenitarraren emaztearen, etxolara; bakea baitzegoen Hatzorko errege Jabin eta Heber kenitarraren etxearen artean. 18 Jael Siserarengana joan zen, eta esan zion: «Zatoz, jauna, zatoz niregana; ez izan beldurrik». Eta Siserarengana etorri zenean, dendaren barrura, Jael kapa batez estali zuen. 19 Eta esan zion: Eman iezadazu, mesedez, ur pixka bat edateko, egarri bainaiz. Eta esne-botila bat ireki, edaten eman eta estali egin zuen. 20. Berriz ere esan zion: «Zaude dendaren atean, eta norbait etorri eta galdetzen badizu: «Ba al dago hemen inor?», erantzun: «Ez». 21 Orduan, Jael Heberren emazteak oihal-etxolako iltze bat hartu eta mailu bat eskuan hartu, isilik hurbildu zitzaion, eta iltzea lokietan sartu zion, lurrera sartuz; izan ere, lo sakonean eta nekatuta zegoen. Eta hil egin zen. 22 Eta hara, Barak Siseraren atzetik zihoala, Jael atera zitzaion bidera eta esan zion: «Zatoz, eta bilatzen ari zaren gizona erakutsiko dizut». Eta Jael haren dendara sartu zenean, hara, Sisera hilda zegoela, eta iltzea lokietan sartuta zuela. 23 Egun hartan, Jainkoak Jabin, Kanaango erregea, israeldarren aurrean menperatu zuen. 24 Israelgo semeen eskua gero eta indartsuagoa izan zen, eta Kanaango errege Jabinen aurka nagusitu zen, Kanaango errege Jabin suntsitu zuten arte.
Epaileak 5 1 Orduan, Deborak eta Abinoamen seme Barakek abestu zuten egun hartan, esanez: 2 Goretsi Jauna Israelen mendekuagatik, herriak borondatez eskaini zuenean bere burua. 3 Entzun, erregeok; adi egon, printzeok; nik, nik, Jaunari kantatuko diot; Israelgo Jainko Jaunari laudorioak kantatuko dizkiot. 4 Jauna, Seirretik irten zinenean, Edomgo zelaitik abiatu zinenean, lurra dardarka hasi zen, zeruak ur-jarioa bota zuen, hodeiek ere ura bota zuten. 5 Mendiak urtu ziren Jaunaren aurrean, Sinai mendia Israelgo Jainkoaren aurrean. 6 Anaten seme Xamgarren garaian, Jaelen garaian, bideak hutsik zeuden, eta bidaiariak bidexkatik ibiltzen ziren. 7 Herrixkatako biztanleak gelditu ziren, gelditu ziren Israelen, ni, Debora, altxatu nintzen arte, ama bat altxatu nintzen arte Israelen. 8 Jainko berriak aukeratu zituzten; orduan gerra izan zen ateetan: ikusi al zen ezkuturik edo lantzarik Israelen berrogei mila gizonen artean? 9 Nire bihotza Israelgo gobernariei dago, herriaren artean borondatez eskaini direnei. Bedeinka ezazue Jauna. 10 Mintza zaitezte, asto zurien gainean zabiltzatenok, epaitegian eserita eta bidean dabiltzanok. 11 Ur-jauzietan arkularien zaratatik libratzen direnek Jaunaren egintza zuzenak aldarrikatuko dituzte, Israelgo bere herrietako biztanleekiko egintza zuzenak; orduan Jaunaren herria ateetara jaitsiko da. 12 Esna zaitez, esna zaitez, Debora: esna zaitez, esna zaitez, kantatu abesti bat: jaiki zaitez, Barak, eta eraman zure gatibuak gatibu, Abinoamen semea. 13. Gero, herriko handikien gaineko nagusitasuna eman zien gelditzen zenari; Jaunak niri boteretsuen gaineko nagusitasuna eman zidan. 14 Efraimdik sortu zen haien erroa Amalek-en aurka; zure ondoren, Benjamin, zure herriaren artean; Makirretik jaitsi ziren gobernariak, eta Zabulondik idazlearen boligrafoa darabiltenak. 15 Isakarren buruzagiak Deborarekin zeuden; Isakar ere bai, eta baita Barak ere: oinez bidali zuten haranera. Rubenen gudarosteentzat bihotzeko pentsamendu handiak zeuden.
2
Deborah, Barak eta Jael
16 Zergatik zaude ardi-korten artean, artaldeen marruak entzuteko? Rubenen taldeentzat bihotzazterketa handiak zeuden. 17. Jordan ibaiaren beste aldean bizi zen Galaad; eta zergatik geratu zen Dan itsasontzietan? Axer itsasertzean bizi izan zen, eta bere zuloetan bizi izan zen. 18 Zabulon eta Neftali beren bizitza arriskuan jarri zuten heriotzeraino zelaietako toki garaietan. 19 Erregeak etorri eta borrokatu ziren, gero Kanaango erregeekin borrokatu ziren Taanak-en, Megiddoko uretan; ez zuten dirurik irabazi. 20 Zerutik borrokatu ziren; izarrek beren ibilbideetan borrokatu zuten Siseraren aurka. 21 Kison ibaiak eraman zituen, antzinako ibaiak, Kison ibaiak. Ene arima, indarra zapaldu duzu. 22 Orduan, zaldien apatxak hautsi ziren haien zaldi indartsuen jauziengatik, jauziengatik. 23 Madarikatua izan bedi Meroz hiria —esan zuen Jaunaren aingeruak—, madarika itzazue mingots bertan bizi direnak, ez baitira etorri Jaunari laguntzera, ez baitira etorri indartsuen aurka Jaunari laguntzera. 24 Bedeinkatua izan bedi Jael emakumeen artean, Heber kenitarraren emaztea, bedeinkatua izan bedi etxolan dauden emakumeen artean. 25 Ura eskatu zion gizonak, eta emakumeak esnea eman zion; gurina ekarri zion jauntxoen ontzi batean. 26 Eskua iltzean jarri zuen, eta eskuineko eskua langileen mailuan; eta mailuarekin Sisera jo zuen, burua moztu zion, lokietan zulatu eta zauritu ondoren. 27 Bere oinetan makurtu zen, erori zen, etzan zen: bere oinetan makurtu zen, erori zen: makurtu zen tokian, han erori zen hilda. 28 Siseraren amak leihotik begiratu eta saretatik oihu egin zuen: «Zergatik berandu da haren gurdia? zergatik berandutzen dira haren gurdien gurpilak?» 29 Bere andre jakintsuek erantzun zioten, eta berak ere bere buruari erantzun zion, 30 Ez al dute presarik egin, ez al dute harrapakina banatu neskatxa bana edo bi gizonentzat; Siserarentzat kolore anitzeko harrapakina, kolore anitzeko joskintza, alde batetik bestera joskintza kolore anitzekoak, harrapakina hartzen dutenen lepoetarako egokiak? 31. Horrela, galdu bitez zure etsai guztiak, Jauna! Baina hura maite dutenak izan bitez eguzkia bere indarrarekin ateratzen denean bezala. Eta lurrak bakea izan zuen berrogei urtez.
Iruzkina Debora, Barak eta Jaelen kontakizuna Epaileen 4. eta 5. kapituluetan aurkitzen da Israelen atzerriko zapalkuntzatik lortutako askapen harrigarrienetako bat jasotzen du. Jainkozko subiranotasuna, lidergo ausarta eta Jainkoak bere helburuak lortzeko tresna ustekabekoak nola erabiltzen dituen azpimarratzen ditu.
1. zatia: Bertsoz bertso banaketa Epaileak 4. kapitulua: Askapenaren kontakizuna 1-3 bertsoak: Israelen bekatua eta zapalkuntza krudela Ehud epailea hil ondoren, israeldarrek berriro ere Jaunaren aurrean gaizkia egiten dute. Ondorioz, Jainkoak Kanaango errege Jabinen esku utzi ditu (Hazorren erreinatzen duena), zeinaren komandante militarra Sisera den . Siserak hogei urtez gogor zapaldu zuen Israel, 900 burdinazko gurdiz osatutako indar militar ikaragarria erabiliz . Israelgo seme-alabek Jaunari oihu egin zioten laguntza eske.
3
Deborah, Barak eta Jael
4–9 bertsoak: Debora eta Baraken deia Debora , profetesa eta Lapidoten emaztea, Israel epaitzen ari da une honetan, Deboraren palmondoaren azpian eserita. Abinoamen seme Barak deitu eta Jainkoaren agindua eman dio: Neftali eta Zabulonen 10.000 gizon eraman behar ditu Tabor mendira, eta Jainkoak Sisera eta bere gurdiak Kishon ibaira eramango ditu. Barakek baldintzapean erantzuten du: «Nirekin joan nahi baduzu, joango naiz; baina nirekin ez bazatoz, ez naiz joango» . Deborak joatea onartzen du, baina bidaiak ez diola ohore pertsonalik ekarriko iragartzen du , Jaunak Sisera emakume baten eskuetan salduko baitu. 10–16 bertsoak: Tabor eta Kishon mendietako gudua Barakek Zabulon eta Neftali Kadeshera deitzen ditu, 10.000 jarraitzaile bilduz, Debora lagun zuela. Siserak horren berri duenean, bere 900 burdinazko gurdiak eta bere tropa guztiak Kishon ibaira biltzen ditu. Deborak Baraki jaikitzeko esaten dio, esanez: "Ez al da Jauna zure aurretik joan?". Barakek bere gizonak menditik behera eramaten ditu, eta Jaunak Sisera eta bere armada nahasi egiten ditu . Siseraren armada erabat suntsitu zuen ezpataren ahoz, inor bizirik utzi gabe, Siserak bere gurdia utzi eta oinez ihes egiten duen bitartean. 17–22 bertsoak: Jael eta Siseraren porrota Jaelen , Heber kenitarraren emaztearen, dendara ihes egiten du , Jabinen errege-etxearen eta Heberren familiaren artean bakea baitago. Jael haren bila ateratzen da, barrura gonbidatzen du eta estaltzen du. Siserak ura eskatzen dio; horren ordez, gurina (esne mamitua) ematen dio jauntxoentzako ontzi batean . Nekatuta eta konfiantzaz, Sisera loak hartzen du. Jaelek isilik dendako iltze bat (eskoa) eta mailu bat hartzen ditu eskuan, astiro hurbiltzen zaio eta iltzea lurrera sartzen dio lokietatik, berehala hilz. Barak atzetik iristen denean, Jaelek etsaien komandante hila erakusten dio, Deboraren profezia betez. 23-24 bertsoak: Jabin erregearen menpekotasuna Egun hartan, Jainkoak Jabin, Kanaango erregea, menperatu zuen israeldarren aurrean, eta Israelen eskua aurrera egin eta nagusitu egin zen haren aurka, suntsitu arte. Epaileak 5. kapitulua: Debora eta Baraken abestia 1-5 bertsoak: Jaunari gorazarrea Deborak eta Barakek garaipen-kantu bat abesten dute, Jainkoa goraipatuz Israelgo borondatezko buruzagi eta borondatezko herriagatik. Jainkoaren presentzia dotore eta lurra dardarka gogoratzen dute Seir eta Edomdik abiatu zenean. 6–11 bertsoak: Israelen hondamendia justiziara bihurtu zen Abestiak zapalkuntzaren garai ilunak gogorarazten ditu, errepideak hutsik zeudenean eta herritarrak ezkutatzen zirenean Debora "ama bat Israelen" agertu zen arte . Agintariak, epaileak eta herriko biztanle arruntak gonbidatzen ditu ur-guneetan bilduta, Jaunaren ekintza zuzenak eta askapenekintzak kontatzeko. 12–18 bertsoak: Borondatezko tribuak vs. Konplazienteak diren tribuak Deialdi garaile bat egiten zaio Baraki gatibutasuna eramateko. Abestiak zehazten du zein tribuk borondatez aurkeztu ziren borondatez —Efraim, Benjamin, Makir, Zabulon, Isakar eta Neftali— eta gogor errieta egiten die beren ardi-korten edo kostaldeen ondoan geratu zirenei, hala nola Ruben, Dan eta Aser .
4
Deborah, Barak eta Jael
19–23 bertsoak: Gudu Kosmikoa eta Merozen madarikazioa Kanaango erregeek borrokatu zuten, baina "beren ibilbideetan izarrek Siseraren aurka borrokatu zuten" (jainkoaren esku-hartzea iradokiz, ziurrenik euri jasa batek Kishon ibaia uholde bihurtuko zuen burdinazko gurdiak geldiaraziz). Antzinako Kishon ibaiak etsaia eraman zuen. Madarikazio mingots bat botatzen zaio Meroz hiriari, "Jaunari laguntzera indartsuen aurka" atera ez zirelako. 24–27 bertsoak: Jaelen ausardia omentzen Jael "emakumeen gainetik bedeinkatua" bezala ospatzen da karpan. Abestiak biziki deskribatzen du haren ekintza erabakigarria: mailua hartu eta iltzea Siseraren buruan sartzea, non hondoratu eta hilda erori zen haren oinetan. 28–30 bertsoak: Siseraren amaren ironia Bineta dramatiko eta ironiko bat Siseraren ama bere leihotik begira agertzen da, antsietatez galdetzen zergatik den bere semearen gurdia hain motel itzultzeko. Bere andre jakintsuek kontsolatzen dute harrapakinak banatzen ari delako ilusioarekin —gatibuak eta brodatu aberatsak—, dagoeneko hilda dagoela jakin gabe. 31. bertsoa: Amaierako otoitza Abestia otoitz indartsu batekin amaitzen da: "Horrela hil bitez zure etsai guztiak, Jauna: baina hura maite dutenak izan daitezela eguzkia bere indarrarekin ateratzen denean bezala". Garaipen honen ondoren, lurraldeak berrogei urtez atseden hartu zuen .
2. zatia: Ikasgai nagusiak eta bizitzako aplikazioak Jainkoak Ustekabekoa eta Arrunta Erabiltzen Du: Askapena ez zen eliteko armak zituen inperioko armada tradizional baten bidez etorri, baizik eta etxeko denda-estaka eta mailua erabiltzen zituen emakume arrunt baten bidez (Jael), Jainkoak tresna xumeak helburu ezohikoetarako erabiltzeaz gozatzen duela erakutsiz. Neutraltasun espiritualaren eta konplazentziaren arriskua: Deboraren abestiak gogor kritikatzen ditu etxean geratu ziren leinuak (Ruben eta Dan bezala) eta Meroz madarikatzen du laguntzeari uko egiteagatik. Krisi moralaren garaian neutraltasun espirituala oposizio gisa hartzen da; sinestunak ikusle erosoaren egoeraren ordez parte hartze aktiboa izatera deituak daude. Lankidetzaren eta animoaren indarra: Barakek oinarri espirituala behar zuela aitortu zuen, eta Deborari gudurako laguntza eskatu zion. Jainkoak askotan gure garaipen espiritualak eta praktikoak komunitatearen, elkarrekiko erantzukizunaren eta jainkozko lankidetzaren inguruan diseinatzen ditu, indibidualismo isolatuaren ordez. Jainkoari Gloria Itzuliz: Arrakasta militar handia lortu bezain laster, Deborak eta Barakek ez zuten beren distira taktikoaz harrotu; horren ordez, gurtza abesti bat abestu zuten, gloria, botere historikoa eta garaipen guztia Jaunari egotziz. Garaipen pertsonal edo profesionalen garaietan, nahitako laudorioak eta apaltasunak gure arreta gure indarraren benetako iturrian ainguratuta mantentzen dute.
5