Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa 2 Masakɛw 18-19 2 Masakɛw 18 1 Israɛl masakɛ Ela denkɛ Oseya san sabanan na, Juda masakɛ Akazi denkɛ Ezekiyasi ye masaya daminɛ. 2 A si tun bɛ san mugan ni duuru la tuma min na a ye masaya daminɛ. A ye masaya kɛ san mugan ni kɔnɔntɔn Jerusalɛm. A ba tɔgɔ tun ye ko Abi, Zakari denmuso. 3 A ye ko ɲuman kɛ Matigi ɲɛ kɔrɔ, ka kɛɲɛ ni a fa Dawuda ka ko bɛɛ ye. 4 A ye yɔrɔ janw bɔ, ka jaw kari, ka forow tigɛ, ka Musa ka nɛgɛ sa min dilan, o kari. 5 A y'a jigi da Matigi Israɛl ka Ala kan. A kɔfɛ, mɔgɔ si ma bɔ a bɔɲɔgɔnko la Juda masakɛw bɛɛ cɛma, wala mɔgɔ minnu tun bɛ a ɲɛfɛ. 6 A nɔrɔlen bɛ Matigi la, a ma bɔ a nɔfɛ, nka a ye a ka ci fɔlenw mara, Matigi ye minnu ci Musa ma. 7 Matigi tun bɛ a fɛ. A taara yɔrɔ o yɔrɔ, a ye ɲɛtaa sɔrɔ, a murutira Asiri masakɛ ma, a ma baara kɛ a ye. 8 A ye Filisitikaw faga fo Gaza ani a dancɛw, k'a ta kɔlɔsilikɛlaw ka sankanso la ka taa a bila dugu kogolen na. 9 Masakɛ Ezekiyasi ka masaya san naaninan na, o min tun ye Israɛl masakɛ Ela denkɛ Oseya san wolonwulanan ye, Asiri masakɛ Salmanesɛri nana Samari kɛlɛ ka a lamini. 10 San saba bannen kɔ, u y'a minɛ, Ezekiyasi ka masaya san wɔɔrɔnan na, o kɔrɔ ye ko Israɛl masakɛ Oseya san kɔnɔntɔnnan, Samari minɛna. 11 Asiri masakɛ ye Israɛl ta ka taa Asiri jamana na, ka u bila Hala ni Habɔri duguw la Gozan baji da la ani Mɛdikaw ka duguw la. 12 U ma Matigi u ka Ala ka kuma kan minɛ, nka u ye a ka layidu ni Matigi ka baarakɛla Musa ka ci fɔlenw bɛɛ tiɲɛ, nka u ma u lamɛn. 13 Masakɛ Ezekiyasi san tan ni naaninan na, Asiri masakɛ Sankerib nana Juda dugu kogolenw bɛɛ kɛlɛ ka u minɛ. 14 Juda masakɛ Ezekiyasi ye ci bila ka taa Asiri masakɛ fɛ Lakisi k'a fɔ a ye ko: «Ne ye kojugu kɛ. I ka kɔsegin ka bɔ ne la.» Asiri masakɛ ye warijɛ talanta kɛmɛ saba ni sanu talanta bisaba di Juda masakɛ Ezekiyasi ma.
1
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
15 Ezekiyasi ye warijɛ min sɔrɔ Matigi ka so kɔnɔ ani masakɛ ka so nafolo marayɔrɔw la, o bɛɛ di a ma. 16 O waati la, Ezekiyasi ye sanu tigɛ ka bɔ Matigi Alabatosoba daw la ani Juda masakɛ Ezekiyasi tun ye sanu minnu datugu, ka o di Asiri masakɛ ma. 17 Asiri masakɛ ye Tartan ni Rabsari ni Rabsake ci ka bɔ Lakisi ka taa masakɛ Ezekiyasi fɛ Jerusalɛm kama. U yɛlɛla ka na Jerusalɛm. U wulila tuma min na, u nana jɔ sanfɛla jidaga da la, o min bɛ fasa ka foro siraba kan. 18 U ye masakɛ wele tuma min na, Hilikiyasi denkɛ Eliyakimu, min tun ye so kuntigi ye, ani sariya karamɔgɔ Sebna, ani Asafu denkɛ Jowa, min tun ye sɛbɛn cibaga ye. 19 Rabsake y'a fɔ u ye ko: «Aw ka kuma Ezekiyasi fɛ sisan ko: «Asiri masakɛ masakɛba y'a fɔ nin cogo la ko: «I dalen bɛ min na, o ye dannaya jumɛn ye?» 20 I b'a fɔ ko: «Nka kuma fuw don, ko: Ladilikan ni fanga bɛ ne bolo kɛlɛ kama.» I jigi dalen bɛ jɔn kan, ko i murutira ne ma? 21 Sisan, a filɛ, i bɛ i jigi da nin bere sɔgɔlen in bere kan, hali Misira, ni mɔgɔ y'i biri o bere la, o bɛ don a bolo k'a sɔgɔ. 22 Nka ni aw y'a fɔ ne ye ko: `An dalen bɛ Matigi an ka Ala la, Ezekiyasi ye a ka yɔrɔ janw ni a ka sarakabɔlanw ta, k'a fɔ Juda ni Jerusalɛm ye ko: `Aw ka bato kɛ nin sarakabɔlan ɲɛfɛ Jerusalɛm, yala o tɛ wa?' 23 Sisan, ne b'i deli, i ka layidu ta ne makɛ Asiri masakɛ ma, ne na so ba fila lase i ma, ni i bɛ se ka sotigiw bila u kan. 24 O tuma na fɛ, i na ne makɛ ka jɔnkɛ fitininw kuntigi kelen ɲɛda kɔsegin cogo di, ka i jigi da Misira kan wotoro ni sotigiw ko la? 25 Ne nana nin yɔrɔ in kama sisan ni Matigi tɛ wa? Matigi y'a fɔ ne ye ko: «Taa nin jamana in kama ka a halaki.» 26 Hilikiyasi denkɛ Eliyakimu ni Sebna ni Jowa y'a fɔ Rabsake ye ko: «I ka kuma i ka jɔnw ye Sirikan na. katuguni an b'o faamu , aw kana kuma an fɛ Yahutuw ka kan na kogo kan mɔgɔw tulo la . 27 Nka Rabsake y'a fɔ u ye ko: «Ne makɛ ye ne ci i makɛ ni i ma walisa ka nin kuma fɔ wa?» a ma ne ci cɛw ma minnu sigilen bɛ kogo kan, walisa u ka u yɛrɛw ka nɔgɔ dun, ka u yɛrɛ ka sugunɛ min ni aw ye wa?» 28 Rabsake jɔlen tora ka pɛrɛn ni kanba ye Yahutuw ka kan na k'a fɔ ko: «Asiri masakɛ masakɛba ka kuma lamɛn. 29 Masakɛ ko: «Ezekiyasi kana aw lafili, katuguni a tɛna se ka aw kisi a bolo. 30 Ezekiyasi kana aw jigi da Matigi kan, k'a fɔ ko: «Matigi na an kisi tiɲɛ na, nin dugu tɛna don Asiri masakɛ bolo.» 31 Aw kana Ezekiyasi lamɛn, katuguni Asiri masakɛ y'a fɔ nin cogo la ko: «A' ye bɛnkan kɛ ni ne ye nilifɛn ye, ka bɔ ne fɛ, ka sɔrɔ ka aw kelen-kelen bɛɛ ka ɛrɛzɛnsun dun, ka u ka torosunw dun, ka aw kelen-kelen bɛɛ ka ji min. 32 fo ne ka na aw ta ka taa ni aw ye jamana la i n'a fɔ aw yɛrɛw ka jamana, ɲɔ ni diwɛn jamana, nbuuru ni rezɛn nakɔw, oliviye ni mɔni tulu jamana, walisa aw ka ɲɛnamaya, aw kana sa. 33 Siyaw ka ala dɔw y'a ka jamana kisi Asiri masakɛ bolo wa? 34 Hamati ni Arpadi ka ala bɛ min? Sefarvayimu ni Hena ani Iva ka ala bɛ min? u ye Samari kisi ne bolo wa? 35 Jɔn ye jamanaw ka ala bɛɛ la minnu y'u ka jamana kisi ne bolo, walisa Matigi ka Jerusalɛm kisi ne bolo? 36 Jama y'u makun, u ma kuma foyi jaabi, katuguni masakɛ ka ci fɔlen tun ye ko: «Aw kana a jaabi.» 37 O kɔ, Hilikiyasi denkɛ Eliyakimu, min tun ye so kuntigi ye, ani sariya karamɔgɔ Sebna, ani Asafu denkɛ Jowa, min tun ye sɛbɛn cibaga ye, u taara Ezekiyasi fɛ, u ka finiw faralen don ɲɔgɔn kan, ka Rabsake ka kuma fɔ a ye.
2
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
2 Masakɛw 19 1 Masakɛ Ezekiyasi y'o mɛn tuma min na, a y'a ka finiw tigɛ, ka a yɛrɛ datugu ni bɔrɔ ye ka don Matigi ka so kɔnɔ. 2 A ye so kuntigi Eliyakimu ni sariya karamɔgɔ Sebna ni sarakalasebaaw cɛkɔrɔbaw ci ka taa Amozi denkɛ kira Esayi fɛ. 3 U y'a fɔ a ye ko: «Ezekiyasi ko: Bi don ye tɔɔrɔ ni kɔrɔfɔli ni Ala tɔgɔ tiɲɛ don ye. 4 Matigi i ka Ala na Rabsake ka kuma bɛɛ mɛn, a makɛ Asiri masakɛ ye min ci ka taa Ala ɲɛnama mafiɲɛya. Matigi i ka Ala ye kuma minnu mɛn, a na olu kɔrɔfɔ. 5 Masakɛ Ezekiyasi ka baarakɛlaw taara Esayi fɛ. 6 Esayi y'a fɔ u ye ko: «Aw k'a fɔ aw makɛ ye nin cogo la ko: Matigi ko: «Asiri masakɛ ka jɔnw ye ne tɔgɔ tiɲɛ ni kuma minnu mɛn, aw kana siran olu ɲɛ.» 7 A filɛ, ne na fiɲɛ bila a kan, a na kumakan dɔ mɛn, ka segin a yɛrɛ ka jamana kan. Ne na a faga npan fɛ a yɛrɛ ka jamana kɔnɔ.» 8 Rabsake kɔseginna ka Asiri masakɛ sɔrɔ a bɛ ka kɛlɛ kɛ Libna fɛ, katuguni a y'a mɛn ko a bɔra Lakisi. 9 A y'a mɛn Etiyopi masakɛ Tirhaka ko la ko: «A filɛ, a bɔra ka taa i kɛlɛ.» 10 Aw na kuma Juda masakɛ Ezekiyasi fɛ nin cogo la ko: «I jigi bɛ i ka Ala min kan, o kana i lafili k'a fɔ ko Jerusalɛm tɛna don Asiri masakɛ bolo.» 11 Asiri masakɛw ye jamana bɛɛ halaki pewu, i ye o mɛn. 12 Ne bɛnbaw ye siya minnu halaki, siyaw ka ala ye olu kisi wa? I n'a fɔ Gozan ni Haran ni Rezef ani Edɛn bɔnsɔn minnu tun bɛ Telasar? 13 Hamati masakɛ ni Arpadi masakɛ ani Sefarvayimu dugu masakɛ, Hena ni Iva dugu masakɛ bɛ min? 14 Ezekiyasi ye cidenw bolo ka bataki minɛ k'a kalan. 15 Ezekiyasi ye Ala deli Matigi ɲɛ kɔrɔ k'a fɔ ko: «Matigi Israɛl ka Ala, min sigilen bɛ serubɛnw ni ɲɔgɔn cɛ, e kelenpe ye dugukolo kan masayaw bɛɛ ka Ala ye. i ye sankolo ni dugukolo da.» 16 Matigi, i tulo biri ka mɛnni kɛ, Matigi, i ɲɛw da wuli ka filɛli kɛ. 17 Tiɲɛ don, Matigi, Asiri masakɛw ye siyaw ni u ka jamanaw halaki. 18 U y'u ka ala fili tasuma la, katuguni u tun tɛ ala ye, fɔ mɔgɔw bolo, jiri ni kabakurun, o de y'a to u y'u halaki. 19 Matigi an ka Ala, ne b'i deli, i k'an kisi a bolo, walisa dugukolo kan masayaw bɛɛ k'a dɔn ko i ye Matigi Ala ye, e kelenpe. 20 Amozi denkɛ Esayi ye ci bila Ezekiyasi ma k'a fɔ Ezekiyasi ye ko: «Matigi Israɛl ka Ala ko: «I ye min deli ne ye Asiri masakɛ Sankerib kama, ne ye o mɛn.» 21 Matigi ye kuma min fɔ a ko la, o ye nin ye. Siyɔn denmuso npogotiginin ye i mafiɲɛya, ka i ŋɛɲɛ fo ka i mafiɲɛya. Jerusalɛm denmuso y'a kunkolo wuli i kɔrɔ.» 22 I ye jɔn tɔgɔ tiɲɛ ani ka jɔn tɔgɔ tiɲɛ? I ye i kan kɔrɔta jɔni kama k'i ɲɛ kɔrɔta san fɛ? hali Israɛl ka Senuman kɛlɛ. 23 I ye Matigi tɔgɔ tiɲɛ i ka cidenw barika la, k'a fɔ ko: «Ne nana ni ne ka wotoro camanba ye kuluw sanfɛ, Liban kɛrɛ fɛ, ka sɛdirijiri janw tigɛ, ka sedirijiri ɲɛnamaw tigɛ.» 24 Ne ye dunanjiw sɔgɔ ka min, ka lamini yɔrɔw bajiw bɛɛ ja ni ne senw ye. 25 Ne y'a kɛ cogo min na, ne ye a da cogo min na, i ma mɛn kabini tuma jan wa? Sisan, ne y'o kɛ, i ka dugu kogolen tiɲɛnenw kɛ kulu tiɲɛnenw ye. 26 O de y'a to u sigibagaw tun ka dɔgɔ. u tun bɛ i ko foro bin , ani binkɛnɛ, i n'a fɔ bin min bɛ duw sanfɛ, ani i n'a fɔ ɲɔ fiyɛli sani a ka bonya. 27 Nka ne bɛ i sigiyɔrɔ dɔn, ani i ka bɔ, i ka don, ani i ka dimi ne kɔrɔ. 28 Ikomi i ka dimi ne ma ani i ka mankanba donna ne tulo la, o de kosɔn ne na ne ka nɛgɛbere don i nugu la, ka ne ka nɛgɛbere don i da la, ka i kɔsegin i taara sira min fɛ.
3
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
29 Nin na kɛ taamasyɛn ye i bolo ko: «Fɛn minnu falen bɛ u yɛrɛ la, aw na olu dun ɲinan, ani san filanan na, fɛn minnu falen bɛ o la. A san sabanan na, aw ka danni kɛ ka suman tigɛ ka rezɛn nakɔw turu ka a denw dun. 30 Juda ka so tɔ minnu kisilen don, olu na jiri don duguma, ka den kɛ san fɛ. 31 Mɔgɔ tolenw na bɔ Jerusalɛm ani mɔgɔ minnu bɛ bɔ Siyɔn kulu la. 32 O de kosɔn Matigi y'a fɔ Asiri masakɛ ko la nin cogo la ko: «A tɛna don nin dugu in kɔnɔ, ka bɛlɛkisɛ ci yen, ka na a ɲɛfɛ ni kala ye, ka banba ci a kama.» 33 Matigi ko ten.» 34 Ne na dugu in lafasa, ka a kisi ne yɛrɛ ni ne jɔnkɛ Dawuda kosɔn. 35 O su in na, Matigi ka mɛlɛkɛ bɔra ka taa Asirikaw ka sigiyɔrɔ la, ka mɔgɔ ba kɛmɛ bi naani ni duuru faga. 36 Asiri masakɛ Sankerib taara ka segin ka taa sigi Ninivɛ dugu la. 37 A tora ka bato kɛ a ka ala Nisrok ka so kɔnɔ, a denkɛw Adramɛlɛki ni Sarezer y'a faga ni npan ye. A denkɛ Esarhadɔn kɛra masakɛ ye a nɔ na.
2 Tilew Kibaru 32:1-23 1 O kow ni a sabatilen kɔfɛ, Asiri masakɛ Sankerib nana ka don Juda jamana na, ka a sigi dugu kogolenw kɛlɛli la, k'a miiri ko a bɛna u sɔrɔ a yɛrɛ ye. 2 Ezekiyasi y'a ye tuma min na ko Sankerib nana, ko a tun b'a fɛ ka Jerusalɛm kɛlɛ. 3 A ni a ka kuntigiw ni a ka kɛlɛcɛw ye laadilikan kɛ ka jibolisiraw ji bali dugu kɔkan, u y'a dɛmɛ. 4 Mɔgɔ caman tun bɛ ɲɔgɔn lajɛn, u ye jibolisiraw ni kɔjiw bɛɛ datugu jamana cɛmancɛ la, k'a fɔ ko: «Mun na Asiri masakɛw na na ji caman sɔrɔ?» 5 A y'a yɛrɛ barika bonya, ka kogo karilen bɛɛ jɔ, k'a kɔrɔta ka taa sankansobaw la, ani kogo wɛrɛ kɛnɛma, ka Milo dilan Dawuda ka dugu kɔnɔ, ka nɛgɛberew ni kalaw dilan ka caya. 6 A ye kɛlɛ kuntigiw sigi jama kun na, ka u lajɛ a fɛ dugu da la, ka kuma u fɛ ni dusu saalo ye. 7 A' ye barika sɔrɔ ka aw jagɛlɛya, aw kana siran, aw kana siran Asiri masakɛ ɲɛ, wala jamaba minnu bɛ a fɛ. 8 Fasogo bolo dɔ bɛ ale fɛ. Nka Matigi an ka Ala bɛ an fɛ ka an dɛmɛ, ka an ka kɛlɛw kɛlɛ. Jama y'u lafiɲɛ Juda masakɛ Ezekiyasi ka kumaw kan. 9 O kɔfɛ, Asiri masakɛ Sankerib y'a ka baarakɛlaw bila ka taa Jerusalɛm, (nka a yɛrɛ ye Lakisi ni a ka fanga bɛɛ lamini) ka taa Juda masakɛ Ezekiyasi ni Juda jamana bɛɛ la minnu tun bɛ Jerusalɛm. 10 Asiri masakɛ Sankerib y'a fɔ nin cogo la ko: «Aw dalen bɛ mun na ko aw ka to Jerusalɛm lamini na?» 11 Ezekiyasi tɛ aw lasun ka aw yɛrɛ di kɔngɔ ni minnɔgɔ ma, k'a fɔ ko: «Matigi an ka Ala na an kisi Asiri masakɛ bolo wa?» 12 Ezekiyasi kelen ma a ka yɔrɔ janw ni a ka sarakabɔlanw ta ka ci bila Juda ni Jerusalɛm ma ko: «Aw ka bato kɛ sarakabɔlan kelen ɲɛ kɔrɔ ka wusulan jeni o kan wa?» 13 Ne ni ne faw ye min kɛ jamana wɛrɛw mɔgɔw bɛɛ la, aw m'o dɔn wa? o jamanaw siyaw ka ala tun bɛ se ka u ka jamanaw kisi ne bolo cogo dɔ la wa? 14 Ne bɛnbaw ye siya minnu halaki pewu, jɔn tun bɛ olu bɛɛ cɛma, min tun bɛ se k'a ka mɔgɔw kisi ne bolo, walisa aw ka Ala ka se ka aw kisi ne bolo? 15 O de kosɔn Ezekiyasi kana aw lafili, ka aw lasun nin cogo la, ka da a la hali bi, katuguni siya si ka ala si ma se k'a ka mɔgɔw kisi ne bolo ni ne bɛnbaw bolo. 16 A ka baarakɛlaw ye kuma wɛrɛ fɔ Matigi Ala ni a ka jɔnkɛ Ezekiyasi ma. 17 A ye batakiw sɛbɛn fana ka Matigi Israɛl ka Ala tɔgɔ tiɲɛ, ka kuma a kama, k'a fɔ ko: «I ko jamana wɛrɛw ka ala ma u ka mɔgɔw kisi ne bolo, o cogo kelen na Ezekiyasi ka Ala tɛna a ka mɔgɔw kisi ne bolo.» 18 U pɛrɛnna ni kanba ye Yahutuw ka kuma kɔnɔ ka Jerusalɛm mɔgɔw ye minnu tun bɛ kogo kan, k'u lasiran ka u tɔɔrɔ. walisa u ka dugu minɛ. 4
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
19 U ye kuma fɔ Jerusalɛm Elohim kama i ko dugukolo mɔgɔw ka ala minnu kɛra hadamadenw bolo. 20 O de kosɔn masakɛ Ezekiyasi ni kira Esayi, Amoz denkɛ, ye Ala deli ka pɛrɛn sankolo la. 21 Matigi ye mɛlɛkɛ dɔ ci ka cɛfarinw bɛɛ tigɛ, ani kuntigiw ni kuntigiw minnu tun bɛ Asiri masakɛ ka sigiyɔrɔ la. O la, a seginna ni maloya ye a yɛrɛ ka jamana na. A donna a ka ala ka so kɔnɔ tuma min na, mɔgɔ minnu bɔra a yɛrɛ kɔnɔ, olu y'a faga yen ni npan ye. 22 Matigi ye Ezekiyasi ni Jerusalɛm sigibagaw kisi Asiri masakɛ Sankerib ni tɔw bɛɛ bolo, ka u bila sira fan bɛɛ fɛ. 23 Mɔgɔ caman nana ni nilifɛnw ye Matigi ma Jerusalɛm, ka nilifɛnw di Juda masakɛ Ezekiyasi ma.
Esayi 36-37 Esayi 36. Ɲɛjirali dɔw 1 Masakɛ Ezekiyasi san tan ni naaninan na, Asiri masakɛ Sankerib nana Juda dugu lakananenw bɛɛ kɛlɛ ka u minɛ. 2 Asiri masakɛ ye Rabsake ci ka bɔ Lakisi ka taa Jerusalɛm ka taa masakɛ Ezekiyasi fɛ ni kɛlɛboloba ye. A jɔlen tora sanfɛ jidaga da la, fasa ka foro siraba kan. 3 O tuma la, Hilkiyasi denkɛ Eliyakim, min tun bɛ so kunna, ani sariya karamɔgɔ Sebna, ani Asafu denkɛ Jowa, min tun ye sɛbɛn cibaga ye. 4 Rabsake y'a fɔ u ye ko: «Aw k'a fɔ Ezekiyasi ye sisan ko: «Asiri masakɛ masakɛba y'a fɔ nin cogo la ko: «I dalen bɛ min na, o ye dannaya jumɛn ye?» 5 E ko, ne b'a fɔ ko: Ladili ni fanga bɛ ne bolo kɛlɛ kama. 6 A filɛ, i bɛ i jigi da nin binkɛnɛ karilen bere kan, Misira jamana kan. Ni mɔgɔ y'i biri o la, o na don a bolo k'a sɔgɔ. 7 Nka ni i y'a fɔ ne ye ko: «An bɛ an jigi da Matigi an ka Ala kan, Ezekiyasi ye a ka yɔrɔ janw ni a sarakabɔlanw ta k'a fɔ Juda ni Jerusalɛm ye ko: `Aw ka bato kɛ nin sarakabɔlan ɲɛkɔrɔ wa?» 8 Sisan, i ka layidu ta ne makɛ Asiri masakɛ ye, ne na so ba fila di i ma, ni i bɛ se ka sotigiw bila u kan. 9 O tuma na fɛ, i na ne makɛ ka jɔnkɛ fitininw kuntigi kelen ɲɛda kɔsegin cogo di, ka i jigi da Misira kan wotoro ni sotigiw ko la? 10 Ne nana nin jamana in kama sisan ni Matigi tɛ ka a halaki wa? Matigi ko ne ma ko: «Yɛlɛ nin jamana in kama ka a halaki.» 11 Eliyakim ni Sebna ni Jowa y'a fɔ Rabsake ye ko: «N b'i deli, i ka kuma i ka jɔnw ye Sirikan na. katuguni an b'o faamu, an kana kuma an fɛ Yahutuw ka kan na, kogo kan mɔgɔw tulo la. 12 Nka Rabsake y'a fɔ ko: «Ne makɛ ye ne ci i makɛ ni i ma walisa ka nin kuma fɔ wa?» a ma ne ci cɛw ma minnu sigilen bɛ kogo kan, walisa u ka u yɛrɛw ka nɔgɔ dun, ka u yɛrɛ ka sugunɛ min ni aw ye wa? 13 Rabsake jɔlen tora ka pɛrɛn ni kanba ye Yahutuw ka kan na k'a fɔ ko: «Asiri masakɛba Asiri masakɛ ka kumaw lamɛn.» 14 Masakɛ ko: «Ezekiyasi kana aw lafili, katuguni a tɛna se ka aw kisi.» 15 Ezekiyasi kana aw jigi da Matigi kan, k'a fɔ ko: «Matigi na an kisi tiɲɛ na.» 16 Aw kana Ezekiyasi lamɛn, katuguni Asiri masakɛ y'a fɔ nin cogo la ko: «A' ye bɛnkan kɛ ni ne ye ni nilifɛn ye, ka bɔ ne fɛ. 17 Fo ne ka na ka taa ni aw ye jamana la i n'a fɔ aw yɛrɛ ka jamana, ɲɔ ni diwɛn jamana, nbuuru ni ɛrɛzɛnforo jamana. 18 Aw k'aw yɛrɛ kɔlɔsi walisa Ezekiyasi kana aw lasun k'a fɔ ko: «Matigi na an kisi.» Siyaw ka ala dɔw y'a ka jamana kisi Asiri masakɛ bolo wa? 19 Hamati ni Arfadi ka ala bɛ min? Sefarvayimu ka ala bɛ min? U ye Samari kisi ne bolo wa? 20 Jɔn ye nin jamanaw ka ala bɛɛ la minnu y'u ka jamana kisi ne bolo, walisa Matigi ka Jerusalɛm kisi ne bolo?
5
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
21 Nka u y'u makun, u ma kuma foyi jaabi, katuguni masakɛ ka ci fɔlen tun ye ko: «Aw kana a jaabi.» 22 O kɔ, Hilikiyasi denkɛ Eliyakimu, min tun ye so kuntigi ye, ani sariya karamɔgɔ Sebna, ani Asafu denkɛ Jowa, min tun ye sɛbɛn cibaga ye, olu nana Ezekiyasi fɛ, u ka finiw faralen don ɲɔgɔn kan, ka Rabsake ka kuma fɔ a ye. Esayi 37 1 Masakɛ Ezekiyasi y'o mɛn tuma min na, a y'a ka finiw tigɛ, ka a yɛrɛ datugu ni bɔrɔ ye ka don Matigi ka so kɔnɔ. 2 A ye so kuntigi Eliyakimu ni sariya karamɔgɔ Sebna ni sarakalasebaaw cɛkɔrɔbaw ci ka taa Amozi denkɛ kira Esayi fɛ. 3 U y'a fɔ a ye ko: «Ezekiyasi y'a fɔ nin ye ko: Bi don ye tɔɔrɔ ni kɔrɔfɔli ni Ala tɔgɔ tiɲɛ don ye. 4 A bɛ se ka kɛ ko Matigi i ka Ala na Rabsake ka kuma mɛn, a makɛ Asiri masakɛ ye min ci ka taa Ala ɲɛnama tɔgɔ tiɲɛ, ka Matigi i ka Ala ye kuma minnu mɛn, a na olu kɔrɔfɔ. 5 Masakɛ Ezekiyasi ka baarakɛlaw taara Esayi fɛ. 6 Esayi y'a fɔ u ye ko: «Aw ka a fɔ aw makɛ ye nin cogo la ko: Matigi ko: «Asiri masakɛ ka jɔnw ye ne tɔgɔ tiɲɛ ni kuma minnu mɛn, aw kana siran o ɲɛ.» 7 A filɛ, ne na fiyɛli ci a ma, a na kumakan dɔ mɛn, ka segin a yɛrɛ ka jamana kan. Ne na a faga npan fɛ a yɛrɛ ka jamana kɔnɔ.» 8 Rabsake kɔseginna ka Asiri masakɛ sɔrɔ a bɛ ka kɛlɛ kɛ Libna fɛ, katuguni a y'a mɛn ko a bɔra Lakisi. 9 A ye kuma mɛn Etiyopi masakɛ Tirhaka ko la ko: «A bɔra ka taa i kɛlɛ.» A y'o mɛn tuma min na, a ye cidenw ci Ezekiyasi ma k'a fɔ a ye ko: 10 Aw na kuma Juda masakɛ Ezekiyasi fɛ nin cogo la ko: «I jigi dalen bɛ min kan, i ka Ala kana i lafili k'a fɔ ko Jerusalɛm tɛna di Asiri masakɛ bolo.» 11 A filɛ, Asiri masakɛw ye jamana bɛɛ halaki pewu, i ye o mɛn. Yala i na kisi wa? 12 Ne bɛnbaw ye siyaw ka ala minnu halaki, i n'a fɔ Gozan ni Haran ni Rezef ani Edɛn bɔnsɔn minnu tun bɛ Telasar, yala olu ye olu kisi wa? 13 Hamati masakɛ ni Arfadi masakɛ ani Sefarvayimu ni Hena ni Iva dugu masakɛ bɛ min? 14 Ezekiyasi ye o bataki minɛ cidenw bolo k'a kalan. 15 Ezekiyasi ye matigi ala deli ko: 16 Sebaaw Matigi, Israɛl ka Ala, min sigilen bɛ serubɛnw ni ɲɔgɔn cɛ, e kelenpe ye dugukolo kan masayaw bɛɛ ka Ala ye. 17 Matigi, i tulo kɔrɔta ka lamɛnni kɛ. Matigi, i ɲɛw yɛlɛ, ka filɛli kɛ, ka Sankerib ka kumaw bɛɛ lamɛn, ale min ye ci bila ka Ala ɲɛnama mafiɲɛya.» 18 Tiɲɛ don, Matigi, Asiri masakɛw ye siyaw ni u ka jamanaw bɛɛ halaki. 19 U y'u ka ala fili tasuma la, katuguni u tun tɛ ala ye, fɔ mɔgɔw bolo, jiri ni kabakurun, o de y'a to u y'u halaki. 20 Matigi an ka Ala, i k'an kisi a bolo, walisa dugukolo kan masayaw bɛɛ k'a dɔn ko e ye Matigi ye, e kelenpe. 21 Amozi denkɛ Esayi ye ci bila Ezekiyasi ma k'a fɔ Ezekiyasi ye ko: «Matigi Israɛl ka Ala ko: I ye ne deli Asiri masakɛ Sankerib kama. 22 Matigi ye kuma min fɔ a ko la, o ye nin ye. Npogotigi, Siyɔn denmuso, ye i mafiɲɛya, ka i ŋɛɲɛ fo ka i mafiɲɛya. Jerusalɛm denmuso y'a kunkolo wuli i kɔrɔ.» 23 I ye jɔn tɔgɔ tiɲɛ ani ka jɔn tɔgɔ tiɲɛ? I ye i kan kɔrɔta jɔni kama k'i ɲɛ kɔrɔta san fɛ? hali Israɛl ka Senuman kɛlɛ. 24 I ye Matigi mafiɲɛya i ka jɔnw barika la k'a fɔ ko: «Ne nana ne ka wotoro caman de barika la, kuluw kuncɛyɔrɔ la, Liban jamana da la. Ne na a sɛdirijiri janw ni a jiri ɲumanw tigɛ. 25 Ne ye dugukolo sɔgɔ ka ji min. Ne ye yɔrɔ lamininenw ka bajiw bɛɛ ja ni ne senw ye.
6
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
26 Ne ye o kɛ cogo min na, i ma o mɛn kabini tuma jan wa? ani waati kɔrɔlenw, ko ne de y'a da wa? sisan ne y'a kɛ, i ka dugu lakananenw tiɲɛ ka kɛ kuluw ye minnu bɛ tiɲɛ. 27 O de y'a to u sigibagaw tun ka dɔgɔ, u ɲɛnasisira, u maloyara, u tun bɛ i ko foro binkɛnɛ, i ko binkɛnɛ, i n'a fɔ sow sanfɛ bin, ani ɲɔ fiyɛlen sani a ka bonya. 28 Nka ne bɛ i sigiyɔrɔ dɔn, ani i bɔli ni i doncogo ani i ka diminya ne kɔrɔ. 29 Ikomi i ka dimi ne ma, ani i ka mankanba wulila ne tulo la, o de kosɔn ne na ne ka nɛgɛbere don i nugu la, ka ne ka kunsigi don i da la, ka i kɔsegin i taara sira min fɛ. 30 Nin na kɛ taamasyɛn ye i bolo ko: Min bɛ falen a yɛrɛ la, aw na o dun ɲinan. San filanan na, a bɛ falen o la. 31 Juda ka so tɔ minnu kisilen don, olu na jiri don duguma ka den kɛ san fɛ. 32 Mɔgɔ tolenw na bɔ Jerusalɛm ani mɔgɔ minnu bɛ bɔ Siyɔn kulu la. 33 O de kosɔn Matigi y'a fɔ Asiri masakɛ ko la nin cogo la ko: «A tɛna don nin dugu in kɔnɔ, ka bɛlɛkisɛ ci yen, ka na a ɲɛfɛ ni kalaw ye, ka banba ci a kama.» 34 Matigi ko ten.» 35 Ne na dugu in lafasa walisa k'a kisi ne yɛrɛ ni ne jɔnkɛ Dawuda kosɔn. 36 Matigi ka mɛlɛkɛ bɔra ka taa Asirikaw ka sigiyɔrɔ la ka mɔgɔ waa kɛmɛ ni bi naani ni duuru faga. 37 Asiri masakɛ Sankerib taara ka segin ka taa sigi Ninivɛ dugu la. 38 Yesu tun bɛ bato kɛ a ka ala Nisroki ka so kɔnɔ, a denkɛw Adramɛlɛki ni Sarezer y'a faga ni npan ye. U bolila ka taa Armeni jamana na, a denkɛ Esarhadɔn kɛra masakɛ ye a nɔ na.
Vɛrise ni Vɛrise Tilacogo Ezekiyasi, Esayi, Sankerib ani Rabsake ka tariku lakalilen sɛbɛnnen bɛ yɔrɔ fɔlɔ saba la Layidu Kɔrɔ kɔnɔ: 2 Masakɛw 18–19 , Esayi 36–37 , ani 2 Tilew Kibaru 32 . Tɛmɛsira ni vɛrise tilalen bɛ jukɔrɔ min bɛ bɛn tɛmɛsiraw ma minnu bɛ bɛn ɲɔgɔn ma ka bɔ King James Version , o kɔfɛ, kalansen jɔnjɔnw bɛ sɔrɔ. 1. Ezekiyasi ka kantigiya & Ladilikan fɔlɔw 2 Masakɛw 18:1–3 – Ezekiyasi y’a ka masaya daminɛ Juda jamana na a si san 25 la, a ye “ko ɲuman kɛ Matigi ɲɛ kɔrɔ.” 2 Masakɛw 18:4 – A ye yɔrɔ janw bɔ yen, ka jaw kari, ka forow tigɛ, ka sa (Nehustan) min dilan ni nɛgɛ ye, Musa ye o kari, bawo Israɛl tun ye wusulan jeni daminɛ a la. 2 Masakɛw 18:5–7a – "A y'a jigi da Matigi Israɛl ka Ala kan, fo a kɔfɛ, mɔgɔ si ma kɛ a bɔɲɔgɔnko ye Juda masakɛw bɛɛ cɛma..." Matigi bɛ a fɛ, a taara yɔrɔ o yɔrɔ, a bɛ ɲɛtaa sɔrɔ. 2 Masakɛw 18:7b–8 – A murutira Asiri masakɛ ma (a banna ka baara kɛ a ye) ka Filisitikaw faga ka taa Gaza. 2 Tilew Kibaru 32:1–8 – Ezekiyasi ye Sankerib gɛrɛlen ye, a ye laadilikan kɛ n’a ka kuntigiw ye walasa u ka jibɔyɔrɔw jɔ Jerusalɛm kɔkan, ka kogow ni sankansobaw jɔ, ka marifaw dilan, ka jama jija ko: “Aw ka barika sɔrɔ ka aw jagɛlɛya... farisogo bolo dɔ bɛ ale fɛ, nka Matigi an ka Ala bɛ an bolo, a ka an dɛmɛ, ka an ka kɛlɛw kɛlɛ” (2 Tilew 32:7-8). 2. Samari & Asiri ka binkanni 2 Masakɛw 18:9–12 – Ezekiyasi san 4nan na, Asiri masakɛ Salmanɛser ye Samari (Israɛl woroduguyanfan masaya) lamini, k’a minɛ Ezekiyasi san 6nan na bawo Israɛl “ma Matigi u ka Ala kan minɛ.”
7
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
2 Masakɛw 18:13 / Esayi 36:1 – Ezekiyasi san 14nan na, Asiri masakɛ Sankerib nana Juda dugu kogolenw bɛɛ kɛlɛ ka u minɛ. 2 Masakɛw 18:14–16 – Siranya waati dɔɔnin kɔnɔ, Ezekiyasi ye juru ci Sankerib ma Lakisi, k’a fɔ ko: “Ne ye kojugu kɛ, i ka segin ne fɛ, i ye min don ne kan, ne na o muɲu.” A bɛ warijɛ talanta 300 ni sanu talanta 30 sara, hali ka sanu bɔ Matigi ka Alabatosoba daw ni a jɔlanw na. 3. Rabshakeh ka Taunts & Psychologique Kɛlɛ 2 Masakɛw 18:17–18 / Esayi 36:2–3 – Sankerib ye Tartan, Rabsaris ani Rabsake ci ka bɔ Lakisi ni kɛlɛboloba ye ka taa Jerusalɛm. U jɔlen bɛ sanfɛla jidagayɔrɔ da la. Eliyakim, Sebna ani Jowa bɔra ka taa u kunbɛn. 2 Masakɛw 18:19–21 / Esayi 36:4–6 – Rabsake ye Sankerib ka cikan lase: "I dalen bɛ nin dannaya jumɛn na?" A bɛ Juda tulo geren k'a sababu kɛ a dalen bɛ Misira la, k'a fɔ ko Misira ye "bere karilen" ye min bɛna mɔgɔ o mɔgɔ bolo sɔgɔ, n'a y'a jigi da a kan. 2 Masakɛw 18:22 / Esayi 36:7 – Rabsake b’a ɲini ka Ezekiyasi ka diinɛ ladilanniw tiɲɛ, k’a fɔ ko Ezekiyasi ye Ala dusu tiɲɛ a kɛtɔ ka yɔrɔ janw ni sarakabɔlanw bɔ yen. 2 Masakɛw 18:23–25 / Esayi 36:8–10 – Rabsake ye sow 2000 di ni tulonko ye ni Juda yɛrɛ bɛ se ka sotigiw di u ma. O kɔfɛ, a b'a fɔ ko Matigi yɛrɛ y'a ci ka taa Juda halaki: "Matigi y'a fɔ ne ye ko: Taga nin jamana in kama, ka a halaki." 2 Masakɛw 18:26 / Esayi 36:11 – Eliyakim, Sebna ani Joah y’a ɲini Rabsake fɛ a ka kuma Sirikan na (Aramɛkan) sanni ka kuma Yahutuw ka kan na (heburukan) walasa jamanaden gansan minnu bɛ kogo kan, olu kana siran. 2 Masakɛw 18:27–35 / Esayi 36:12–20 – Rabsake banna, ka pɛrɛn heburukan na ka ɲɛsin cɛw ma minnu bɛ kogo kan. A b’u jija u kana a to Ezekiyasi k’u lafili ni layidu ta ye ko Ala bɛna u kisi. A bɛ waso ko Hamati, Arpad, Sefarvayimu walima Samari ala si ma u ka jamanaw kisi Asiri ma—o la sa, “jamanaw ka ala bɛɛ la, jɔnw ye u ka jamana kisi ne bolo, walisa Matigi ka Jerusalɛm kisi ne bolo? (2 Masakɛw 18:35). 2 Masakɛw 18:36–37 / Esayi 36:21–22 – Jama y’u makun, u ma kuma foyi jaabi a ye, i n’a fɔ Ezekiyasi y’a fɔ cogo min na ("Aw kana a jaabi"). Faamaw seginna Ezekiyasi fɛ n’u ka finiw jate ye. 4. Ezekiya bɛ Esayi & Matigi ka layidu fɔlɔ ɲini 2 Masakɛw 19:1–5 / Esayi 37:1–5 – Masakɛ Ezekiyasi y’a ka finiw tigɛ, k’a yɛrɛ datugu ni bɔrɔ ye, ka don Matigi ka so kɔnɔ, ka Eliyakim ni Sebna ani sarakalasebaaw cɛkɔrɔbaw ci kira Esayi ma U b'a jira ko: "Bi don ye tɔɔrɔ don ye, ani kɔrɔfɔ don don, ani Ala tɔgɔ tiɲɛ don... o de kosɔn, i ka delili kɔrɔta tolenw ye." 2 Masakɛw 19:6–7 / Esayi 37:6–7 – Esayi ye Ala ka kuma jaabi ko: "I ye kuma minnu mɛn, Asiri masakɛ ka baarakɛlaw ye ne tɔgɔ tiɲɛ ni minnu ye, i kana siran olu ɲɛ npan a yɛrɛ ka jamana kɔnɔ.» 5. Rabsake ka Ala tɔgɔ tiɲɛni sɛbɛn & Ezekiyasi ka delili 2 Masakɛw 19:8–13 / Esayi 37:8–13 – Rabsake seginna ka Sankerib sɔrɔ a bɛ ka Libna kɛlɛ. Sankerib y’a mɛn ko Etiyopi masakɛ Tirhaka bɔra ka taa a kɛlɛ, a ye batakiw ci kokura Ezekiyasi ma, k’a lasɔmi ko Ala tɛ se ka Jerusalɛm kisi ani ka jamana halakilenw tɔgɔ fɔ (Gozan, Haran, Rezef, Telassar). 2 Masakɛw 19:14 / Esayi 37:14 – Ezekiyasi ye bataki sɔrɔ ciden fɛ, k’a kalan, ka wuli ka don Matigi ka so kɔnɔ, k’a jɛnsɛn Matigi ɲɛ kɔrɔ . 2 Masakɛw 19:15–19 / Esayi 37:15–20 – Ezekiyasi ye delili kɛ ko: «Matigi Israɛl ka Ala, min sigilen bɛ serubɛnw ni ɲɔgɔn cɛ, e kelenpe de ye dugukolo kan masayaw bɛɛ ka Ala ye... Matigi, i ka
8
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
i tulo kɔrɔta ka mɛnni kɛ: Matigi, i ɲɛw da wuli, k’a lajɛ: ka Senakerib ka kumaw lamɛn. O de y'a ci ka taa Ala ɲɛnama mafiɲɛya.» A sɔnna a ma ko Asiri ye siya wɛrɛw halaki bawo u ka ala tun ye jiri ni kabakurun dɔrɔn ye, wa a bɛ delili kɛ ko: “Sisan, Matigi an ka Ala, ne b’i deli, i k’an kisi a bolo, walisa dugukolo kan masayaw bɛɛ k’a dɔn ko e ye Matigi Ala ye, e kelenpe.” 6. Ala ka jaabi Esayi sababu fɛ 2 Masakɛw 19:20 / Esayi 37:21–22 – Esayi ye kuma ci Ezekiyasi ma ko: "I ye min deli ne ye Asiri masakɛ Sankerib kama, ne ye o mɛn." 2 Masakɛw 19:21–28 / Esayi 37:22–29 – Matigi ye Sankerib ka kuncɛbaya kɔrɔfɔ ko: "I ye jɔn tɔgɔ tiɲɛ ani ka jɔn tɔgɔ tiɲɛ?... hali Israɛl ka senuma ma." Ala y’a kɔlɔsi ko Asiri ka se sɔrɔli tun bɛ sɔn a ka Ala ka dɛmɛ dɔrɔn de fɛ (“Yala i ma mɛn ne y’o kɛ cogo min na kabini tuma jan wa?”). Senkerib ka dimi kosɔn, Ala y’a fɔ ko: “Ne na ne ka nɛgɛbere don i nugu la, ka ne ka nɛgɛbere don i dawolo la, ka i kɔsegin i taara sira min fɛ.” 2 Masakɛw 19:29–31 / Esayi 37:30–32 – Ala ye ɲɛnamaya ni bonya taamasyɛn di Juda ma: Juda ka so tolenw na jiri sɔrɔ duguma ka den kɛ sanfɛ. 2 Masakɛw 19:32–34 / Esayi 37:33–35 – Ala ye layidu ta Asiri masakɛ ko la: "A tɛna don nin dugu in kɔnɔ, a tɛna bɛlɛkisɛ ci yen, a tɛna na a ɲɛfɛ ni kala ye, a tɛna ban a kɛlɛ... K'a masɔrɔ ne na dugu in lafasa, ka a kisi, ne yɛrɛ kosɔn, ani ne ka baarakɛla Dawuda kosɔn." 7. Ala ka donko & Senkerib ka binkanni 2 Masakɛw 19:35 / Esayi 37:36 / 2 Tilew. 32:21 – O su yɛrɛ la, Matigi ka Mɛlɛkɛ bɔra ka cɛ 185.000 faga Asirikaw ka sigiyɔrɔ la . Ni mɔgɔw wulila sɔgɔmada joona fɛ, "a filɛ, u bɛɛ tun ye su salenw ye." 2 Masakɛw 19:36 / Esayi 37:37 – Sankerib taara, a seginna Ninivɛ, ka sigi yen. 2 Masakɛw 19:37 / Esayi 37:38 / 2 Tilew. 32:21 – Sankerib bɛ ka bato kɛ a ka ala Nisroki ka so kɔnɔ, a denkɛw Adramɛlɛki ni Sarezer y’a faga ni npan ye, ka boli ka taa Armeni jamana na. A denkɛ Esarhadɔn ye masaya kɛ a nɔ na.
Kalansen jɔnjɔn minnu bɛ sɔrɔ maana kɔnɔ Danfara min bɛ hadamaden ka bɛnkan ni Ala ka kisili cɛ Ezekiyasi y’a ɲini a daminɛ na ka Sankerib san a kɛtɔ ka sanu bɔ Alabatosoba kɔnɔ (2 Masakɛw 18:14-16), o bɛɛ n’a ta, Asiri seginna ka se sɔrɔ dafalen kan cogo o cogo. Ka Ala jugu dɔ dusu saalo, o man teli ka kɛ; hɛrɛ banbali nana dɔrɔn tuma min na Ezekiyasi y’a jigi da warijɛ kan ani a y’a ɲɛsin delili ma pewu. Labɛnni nafama faralen ɲɔgɔn kan ni dannaya ye Alako ta fan fɛ Sani lamini ka daminɛ, Ezekiyasi ye jiko dabila, ka kogow barika bonya, ka lafasaliw labɛn (2 Til. 32:2-5). Dannaya min bɛ Ala la, o kɔrɔ tɛ ka ban kunkanbaaraw la minnu bɛ se ka kɛ, nka Ezekiyasi y’a ka dannaya laban sinsin Sebaayabɛɛtigi kan sanni a ka da a ka kogow kan. Alako ta fan fɛ faamuyali ka ɲɛsin tulonko ni nanbara ma Rabsake ye hakili ta fan fɛ fɛɛrɛw tigɛ—ka Sɛbɛnniw tiɲɛ, ka siran jɛnsɛn, ka Ala ka sebaaya ɲininkali kɛ, ani k’a ɲini ka ɲɛmɔgɔya tila ka bɔ jama la (2 Masakɛw 18:22, 28–35). Ezekiyasi ka cikan min ye ko "Aw kana a jaabi" o bɛ hakilitigiya kalan ka ban ka sɔsɔli kɛ ni mɔgɔw tɔgɔ tiɲɛnenw ye, ka a sugandi o nɔ na ka o ko ta ka taa Ala ma k'a ɲɛsin a ma.
9
Matigi ka mɛlɛkɛ barikama bɛ Jerusalɛm lafasa
An ka Gɛlɛyaw jɛnsɛnni Matigi ɲɛ kɔrɔ Tuma min na Ezekiyasi ye Senkerib ka bataki siranbagatɔ sɔrɔ, a taara n’a ye Alabatosoba kɔnɔ ka “o jɛnsɛn Matigi ɲɛ kɔrɔ” (2 Masakɛw 19:14). O bɛ misali di delili ma: ka bagabagali yetaw, siranw ani jɔrɔnankow ta Ala ɲɛ kɔrɔ, k’u bila kɛnɛ kan a ɲɛkɔrɔ. Ala ka nɔɔrɔ ye delili fɔlɔ ye Ezekiyasi ma delili kɛ dɔrɔn walisa a yɛrɛ ka kisi; a ye delili kɛ ko Ala ka wale kɛ "walasa dugukolo kan masayaw bɛɛ k'a dɔn ko e ye Matigi Ala ye, e kelenpe" (2 Masakɛw 19:19). Delili minnu sinsinnen bɛ Ala ka bonya kan, olu bɛ bɛn a sago ma kosɛbɛ. Hadamaden ka kuncɛbaya ni Ala ka Masaya Sankerib tun dalen b’a la ko a ka kɛlɛcɛw ka se sɔrɔli kɛra a yɛrɛ ka fanga de nɔ ye (2 Masakɛw 19:23-24). Ala y’a hakili jigin ko ale tun ye baarakɛminɛn dɔrɔn de ye Ala ka laɲini bɛɛ lajɛlen na (2 Masakɛw 19:25-28). Ala bɛ kuncɛbaw kɛlɛ, wa diɲɛ fanga si tɛ se ka se sɔrɔ a ka kuntigiya kuntilenna kan.
10