Samarika ɲuman Luka 10:25-37 la 25 Sariya karamɔgɔ dɔ wulila ka Yesu kɔrɔbɔ k'a fɔ ko: «Karamɔgɔ, ne na mun kɛ walisa ka ɲɛnamaya banbali sɔrɔ?» 26 A y'a fɔ a ye ko: « Mun sɛbɛnnen bɛ sariya kɔnɔ?» i bɛ kalan kɛ cogo di? 27 Yesu y'a jaabi ko: «I ka Matigi i ka Elohim kanu ni i dusukun bɛɛ ye, ni i ni bɛɛ ye, ni i barika bɛɛ ye ani ni i hakili bɛɛ ye. I mɔgɔɲɔgɔn i ko i yɛrɛ.» 28 A y'a fɔ a ye ko: « I ye jaabi ɲuman fɔ. 29 Nka Yesu tun b'a fɛ ka jo di a yɛrɛ ma, a y'a fɔ Yesu ye ko: «Ne mɔgɔɲɔgɔn ye jɔn ye?» 30 Yesu y'a jaabi ko: « Cɛ dɔ jiginna ka bɔ Jerusalɛm ka taa Jeriko, ka bin sonw cɛma, sonw y'a ka finiw bɔ a la ka a jogin ka taa, ka a to a tilancɛ la. 31 Sarakalasebaa dɔ jiginna o sira fɛ, a y'a ye minkɛ, a tɛmɛna fan dɔ fɛ. 32 O cogo kelen na, Levite dɔ sera o yɔrɔ la tuma min na, a nana a filɛ ka tɛmɛ fan dɔ fɛ. 33 Samarika dɔ taatɔ, a sera yɔrɔ min na. 34 U taara a fɛ ka a jogindaw siri tulu ni diwɛn na ka a sigi a yɛrɛ ka bagan kan ka taa n'a ye jatigila dɔ la k'a ladon. 35 O dugusagwɛ, a taara tuma min na, a ye warijɛ fila bɔ k'u di kɛlɛcɛw ma k'a fɔ a ye ko: «I k'i janto a la. I mana fɛn o fɛn kɛ ka fara o kan, ni ne seginna, ne na o sara i ye.» 36 E fɛ, nin mɔgɔ saba la jumɛn de tun ye a sigiɲɔgɔn ye sonw cɛma? 37 A y'a fɔ ko: «Min ye makari a la.» Yesu y'a fɔ a ye ko: « Taa i fana ka o ɲɔgɔn kɛ.» Samarika ɲuman ka maana (Luka 10:25-37) ye Yesu ka ntalen tɔgɔba dɔ ye. A bɛ ɲɛfɔli jugu kɛ kanuya lakika kan, hinɛ ani ka kɛ mɔgɔɲɔgɔn ye, o kɔrɔ ye min ye tiɲɛ na. Nin ye tɛmɛsira ni tɛmɛsira tilali ye min bɛ lakali kuncɛ, o kɔfɛ, kalansen jɔnjɔnw ani a waleyacogo ɲumanw.
Vɛrise ni Vɛrise Tilacogo Luka 10:25–28 — Sariyatigi ka kɔrɔbɔli ani sariya belebelebaw Vɛrise 25: Sariya karamɔgɔ dɔ (Musa ka sariya dɔnbaga) wulila ka Yesu kɔrɔbɔ, k’a ɲininka a ka kan ka min kɛ walisa ka ɲɛnamaya banbali ciyɛn sɔrɔ. Vɛrise 26: Yesu bɛ jaabi di a kɛtɔ ka ɲininkali kɔsegin Bibulu tɛmɛsiraw la, ka sariyatigi ɲininka a bɛ Sariya kalan cogo min na.
1
Samarika ɲuman
Vɛrise 27: Sariyasɛbɛn bɛ jaabi tigitigi di, ka Sariya lajɛ ka kɛ sariyakolo jɔnjɔn fila ye: ka Ala kanu ni i dusukun bɛɛ ye, ni i ni bɛɛ ye, ni i fanga bɛɛ ye, ani ka i mɔgɔɲɔgɔn kanu i n’a fɔ i yɛrɛ (a bɛ tali kɛ Dutɛrɔnɔmɛ 6:5 ani Levitike 19:18 la). Vɛrise 28: Yesu y’a ka jaabi tanu, k’a fɔ a ye ko n’i y’o kɛ, o bɛna ɲɛnamaya lase a ma. Luka 10:29–32 — Mɔgɔ minnu bɛ mɔgɔw bila ka miiri ani minnu tun ma deli ka kɛ Vɛrise 29nan: A b’a ɲini ka jo di a yɛrɛ ma walima ka dan sigi a ka baara hakɛ la, sariyatigi b’a ɲininka ko: “Ne mɔgɔɲɔgɔn ye jɔn ye?” Vɛrise 30: Yesu ye ntalen daminɛ. Cɛ dɔ min tun bɛ ka bɔ Jerusalɛm ka taa Jeriko siraba kan, siraba min tun ka jan, farati bɛ o la, o binna sonw bolo. U b’a ka finiw bɔ a la, k’a bugɔ kosɛbɛ, k’a to a tilancɛ la. Vɛrise 31: Sarakalasebaa dɔ jigira o sira kelen kan. Cɛ joginlen yelen, a bɛ tɛmɛn ka taa fan dɔ fɛ, ka to ka taama. Vɛrise 32: Levite dɔ (Alabatosoba dɛmɛbaga) nana o kɔfɛ. A bɛ cɛ joginlen filɛ, nka i n’a fɔ sarakalasebaa, a bɛ tɛmɛn ka taa fan dɔ fɛ ka tɛmɛ. Luka 10:33–35 — Samarika hinɛbaga Vɛrise 33: Samarika dɔ—o waati la Yahutu caman tun bɛ u mafiɲɛya kosɛbɛ, wa u tun bɛ u yɛrɛ tanga kulu dɔ kɔnɔmɔgɔ dɔ ma—nana sira kan. A ye cɛ joginlen ye, hinɛba b’a la. Vɛrise 34nan : Samarika taara cɛ fɛ k’a ɲɛsin a ma, k’a joginda siri, k’u furakɛ ni tulu ni diwɛn ye (furakɛcogo minnu tun bɛ kɛ o waati la, k’a sigi a yɛrɛ ka bagan kan, k’a lase jatigila dɔ la, k’a ladon su bɛɛ kɔnɔ. Vɛrise 35: O dugusagwɛ, Samarika ye penisi (denari) fila di jatigilatigi ma walisa ka ladonni wɛrɛw dafa, ka layidu ta ko a bɛna segin ka musaka wɛrɛw sara. Luka 10:36–37 — Kuncɛli nafama Vɛrise 36: Yesu ye ɲininkali fɔlɔ wuli, k’a ɲininka avoka la, taamakɛla saba la jumɛn de kɛra i n’a fɔ mɔgɔ minɛlen sigiɲɔgɔn ye. Vɛrise 37nan: Komi a ma se ka na n’a yɛrɛ ye k’a fɔ ko “Samarika”, sariyatigi y’a jaabi ko: “Min hinɛ a la.” Yesu ye ci fɔ a ye ko: " Taga, i fana ka o ɲɔgɔn kɛ. "
Kalansen jɔnjɔnw & Ɲɛnamaya kɛcogo "Sigiɲɔgɔn" ɲɛfɔli kura: Ka kɛ sigiɲɔgɔn ye, o tɛ ɲɛfɔ dugukolo, siya walima sigida dancɛw fɛ, nka a bɛ ɲɛfɔ ni sɔn ye ka kanuya ni hinɛ jira mɔgɔ o mɔgɔ mago bɛ min na. Hinɛ Laada kan: Diinan dɔnniya walima sigida jɔyɔrɔ kɔrɔ tɛ foyi ye ni kanuya walekɛbali tɛ. Sarakalasebaa ni Levite fila bɛɛ tun bɛ diinɛ saniya walima nɔgɔya mara hadamadenw ka hinɛ kosɔn. Kanuya min sinsinnen bɛ walew kan: Kanuya lakika bɛ wale nafama de wajibiya, min musaka ka bon. Samarika y’a ka waati, a ka nafolo, a ka lakana ani a yɛrɛ dusu saalo saraka walisa ka dunan dɔ lasegin a cogo kɔrɔ la. Ka se sɔrɔ ɲɛngoya kan: Tuma caman na, dɛmɛ ni ɲumanya bɛ bɔ yɔrɔw la minnu ma deli ka kɛ. O ntalen b’an gɛlɛya ka tɛmɛn jamana ka ɲɛmajɔbaliya kan, ka hadamadenya ye bɛɛ la.
Tariku kɔnɔkow Yahutuw ni Samarikaw cɛ Juguya min tun bɛ Yahutuw ni Samarikaw cɛ san kɛmɛ fɔlɔ la, o tun tɛ jamanadenw ka ɲɔgɔndan nɔgɔman dɔrɔn ye; o tun ye farali ye min tun sinsinen don kosɛbɛ, min tun bɛ san kɛmɛ caman bɔ, min ju tun sinsinnen bɛ siya, politiki ani diinɛ dannaya jɔnjɔnw kan. Walasa k’a faamu kosɛbɛ mun na Yesu lamɛnbagaw tun bɛna kabakoya Luka 10 kɔnɔ ni u ye Samarika dɔ mɛn min kɛra o maana cɛfarin ye, o bɛ dɛmɛ don k’a faamu o kɛlɛ in yiriwara cogo min na.
2
Samarika ɲuman
1. Tariku tilali: Bɔyɔrɔ tilalen Asirikaw ka se sɔrɔli (722 K.Ɲ.): Tuma min na Asiri Mansamara ye Israɛl woroduguyanfan masaya (Samari) minɛ, u ye Israɛlden caman gɛn ka bɔ jamana kɔnɔ ani ka jamana wɛrɛw sigi o yɔrɔ la. Bɔnɛ ɲagaminen: Minnu tora furuɲɔgɔnma na ni jamana wɛrɛ sigibagaw ye, olu bɔnsɔnw. Hali ni Samarikaw tun b’a fɔ ko u ye woroduguyanfan kabilaw (Efrayimu ni Manase) bɔnsɔn lakikaw ye, minnu ma tigɛ, Judekaw tun b’u jate i n’a fɔ “siya ɲagaminen” tiɲɛnen walima joli tilancɛ minnu ye siya saniya ni bato kantigiya fila bɛɛ tiɲɛ.
2. Alabatoso jɔli kokura ani politiki kɛlɛw Ezra ni Nehemi kɛlɛli (San kɛmɛ 5nan K.Ɲ.): Tuma min na Jude jɔnyalenw seginna ka bɔ Babilonɛ ka Jerusalɛm ani Alabatosoba Filanan jɔ kokura, Samarikaw y’a fɔ ko u bɛna fara o baara kan. Yahutuw ɲɛmɔgɔw banna u ka dɛmɛ na, k’u jate diinɛko la. U y’a waleɲumandɔn: O jaabi la, Samarikaw ɲɛmɔgɔw ye Pɛrɛsi gofɛrɛnaman deli kosɛbɛ walasa a ka Jerusalɛm jɔli bila kɔfɛ ani k’a tiɲɛ. O ye politiki dusukasi banbali lawuli.
3. Diinanko faranfasi: Gerizim kulu ni Siyɔn kulu Batoyɔrɔ minnu bɛ ɲɔgɔn sɔsɔ: Jerusalɛm ye Samarikaw sɔsɔ, u y’u yɛrɛ ka batoso jɔ Gerizim kulu kan Sikɛm kɛrɛfɛ, k’a fɔ ko Musa ye yɔrɔ senuma lakika min latigɛ, o de don. Sɛbɛnniw minnu tɛ kelen ye dɔɔnin: Samarikaw sɔnna Samarikaw ka Pantateuch (Musa ka kitabu duuru fɔlɔw) dɔrɔn de ma k’a kɛ Sɛbɛnniw ye, ka ban Heburuw ka kiraw, Sɛbɛnniw ani Jerusalɛm ka laadalakow la. Samarikaw ka Alabatoso tiɲɛni (110 K.Ɲ.): Gɛlɛyaw sera tobiliba la Hasmone waati la tuma min na Yahutuw ka sarakalasebaa kuntigi John Hyrcanus donna Samari dugu kɔnɔ ani ka Samarikaw ka batoso tiɲɛ Gerizim kulu kan. O tiɲɛni ye ɲɔgɔn dimi juguba mɔgɔw bɔnsɔnw sinsin.
4. San kɛmɛ fɔlɔ kɔnɔko Yesu ka cidenyabaara waati Layidu Kura waati la, farali ye nɔ bila don o don ɲɛnamaya la:
Avoidance & Social Distance: Yahutu taamabaga minnu tun bɛ taama Galile ni Jude cɛ, tuma caman na, olu tun bɛ sira tigɛli kɛ Zurdɛn baji kɔdingɛ kɔnɔ kɛrɛnkɛrɛnnenya la walasa u kana senna Samarikaw ka mara kɔnɔ. Ladamu kumajuguw: Ka Yahutu wele ko "Samarika" o tun ye mafiɲɛyaliba ye, min bɛ bɛn k'u wele ko diinɛ tiɲɛbaga walima murutilen (i n'a fɔ a bɛ ye Yuhana 8:48 la cogo min na). Nɔgɔli ko minnu kɛra: Ka kɛɲɛ ni tariku lakalitaw ye minnu bɔra Flavius Josephus fɛ, Yesu ka kamalenninya waati la, Samarikaw kulu dɔ ye hadamadenw kolow jɛnsɛn gundo la Jerusalɛm Alabatosoba kɔnɔ Tɛmɛnkan seli waati la.
Mun na nin kumasen in bɛ ntalen bonya
Tuma min na avoka ye ɲininkali kɛ ko "Wa ne sigiɲɔgɔn ye jɔn ye?" Luka 10:29 la, a tun bɛ dancɛ dɔ makɔnɔ—o ye dantigɛli ye ko “sigiɲɔgɔn” bɛ tali kɛ a ɲɔgɔnna Yahutu jamanaden minnu bɛ sariya labato dɔrɔn. Tuma min na Yesu ye Samarika don maana kɔnɔ: The Hero Shock Factor: Lamɛnnikɛlaw tun bɛ ka lakali saba makɔnɔ, sarakalasebaa, Levite ani Israɛl ka layidu talenw. Ka Samarika mafiɲɛyalen dɔ bila yɔrɔ sabanan na, o ye u ka laadala jigiyaw tiɲɛ pewu.
3
Samarika ɲuman
Ka fanga kɔsegin: Yahutu joginlen tun ka kan k’a jigi da a jugu kalilen kan a ka ɲɛnamaya yɛrɛ kɔnɔ. Ka sigiɲɔgɔn kanuya ɲɛfɔ kokura: Yesu y’a jira ko hinɛ tɛ tariku kɔnɔnafiliw, ɲɛngoya ani sigida dancɛw jate. Sigida lakika bɛ jira ni hinɛ wale ye mɔgɔ o mɔgɔ mago bɛ min na, a bɔyɔrɔ mana kɛ min o min ye.
Ala ka hinɛcogo radikali ni sariyako yɛrɛmahɔrɔnyalen Hali ni Samarika ɲuman ka ntalen bɛ kalan tuma caman na iko jogoɲumanya kalansira ɲuman ko la, a ka diinɛko jugumanba bɛ taa a fɛ kosɛbɛ. Ala-ka-marako barokun minnu ka bon kosɛbɛ nin tɛmɛsira kɔnɔ, olu dɔ ye The Radical Nature of Divine Mercy vs. Self-Justifying Legalism ye . Nin barokun in sɛgɛsɛgɛli bɛ kɛ yɔrɔ saba kɔnɔ:
1. Yɛrɛlafasali ni Dusukun Yɛlɛma
Baro bɛ daminɛ ni sariyako ni diinɛko sɔsɔli ye: Avoka ka laɲini: Vɛrise 29nan b’a jira k’a jɛya ko sariyatigi ye ɲininkali kɛ ko “Wa ne sigiɲɔgɔn ye jɔn ye?” sabu a tun "b'a fɛ ka jo di a yɛrɛ ma." A tun bɛ sariya siratigɛ la ɲɛfɔli tigitigi ɲini min bɛna a to a ka dan sigi a ka wajibiw lamini na—yɔrɔ min b’a jira a ka baara bɛ ban yɔrɔ min na ani a bɛ se ka kanuya dabila yɔrɔ min na a lafiyalen na. Ala-ka-marako kɛlɛ: Avoka tun bɛ tilennenya jate iko sariya dancɛw sɛgɛsɛgɛli sɛbɛn. Yesu bɛ tilennenya sigi kokura i n’a fɔ dusukun cogoya min b’a yɛrɛ jira kanuya kɔnɔ min tɛ dantigɛli kɛ. Danfara min bɛ u ni ɲɔgɔn cɛ: Ala ɲɛsiran lakika tɛ se ka suman ni an bɛ an ka baara ɲɛfɔ cogo min na, nka an bɛ Ala ka makari bonya cogo min na.
2. Laadalakow saniyalen namara ni hinɛ tɛ
Sarakalasebaa ni Levite sendonli bɛ Ala-ka-marako lasɔmini nafama dɔ jira diinɛko ɲɛtaa ko la: Saniya sariyaw ni ko gɛlɛnw: Layidu kɔrɔ sariya kɔnɔ, ka maga su dɔ la, o bɛ sarakalasebaa kɛ nɔgɔ ye seli la (Levitike 21:1). Jatigɛwalekɛla min tun bɛ sira kan, o tun "tila tilancɛ sara" (Luka 10:30). Ni sarakalasebaa walima Levite tun jɔra k’a sɔrɔ a salen don, u tun bɛ farati la ka nɔgɔ seliw la, k’u ka diinɛ baaraw tigɛ ani ka jɔ sigida la. Fɛn min bilala jɔyɔrɔ fɔlɔ la: U ye laadalakow sumaya bila jɔyɔrɔ fɔlɔ la ka tɛmɛ jogoɲumanya fɛnw kan . Yesu bɛ to ka mɔgɔw kalan Kibaru Dumanw bɛɛ kɔnɔ ko kanuya, makari ani hadamaden ka ɲɛnamaya bɛ seli kɛcogo nɔ na (misali la, kɛnɛyali lafiɲɛ don na). Ala-ka-marako faamuyali: Diinan min bɛ mɔgɔ tanga hadamadenw ka tɔɔrɔ ma, sanni k’a wajibiya ka taa o tɔɔrɔ la, o tɛ se ka Ala jogo jira.
3. Hinɛ iko Dannaya Metiri lakika Yesu ye avoka ka ɲininkali fɔlɔ kɔnɔna bɛɛ Changé: Avoka ye ɲininkali kɛ ko:
Yesu y’a jaabi ko:
"Ne sigiɲɔgɔn ye jɔn ye?" (Aw sinsinnan: Jɔn de bɛ se ka ne ka kanuya sɔrɔ?)
"Nin saba la jumɛn tun ye a sigiɲɔgɔn ye?" (Nin sinsinnan: Ne bɛ ka kɛ mɔgɔ sugu jumɛn ye?)
4
Samarika ɲuman
Neema min bɛ baara kɛ: Samarika ka hinɛ tun bɛ musaka caman bɔ, farati tun bɛ a la, wa a tun tɛ dantigɛli kɛ. A y’a ka lakana bila farati la sira faratilen dɔ kan, ka baara kɛ n’a yɛrɛ ka tulu ni diwɛn ye, k’a ka sogo bila, k’a ka wari musaka, ka layidu ta ko a bɛna segin ka dɔ fara a kan. Ala cogoya jirali: Bibulu ka diinɛko la, hinɛ ( hesed Heburukan na, eleos Gɛrɛkikan na) tɛ hinɛ dɔrɔn ye; o ye layidu talen ye, hinɛ min bɛ kɛ. Samarika kɛra Ala ka nɛɛma ja ye, a kɛtɔ ka nɛɛma jira mɔgɔ la min ma sɔrɔ a la, n’a sɔrɔ a tun b’a jate jugu ye.
Tariku kɔrɔfɔcogo misali (Christological View) . Egilisi tariku kɔnɔna bɛɛ la, diinɛko dɔnbaga fɔlɔw (i n’a fɔ Agustin, Origène ani Chrysostome) fana ye Krisita ka barokun juguba dɔ ye min tun sirilen bɛ o ntalen kɔnɔ: Taamakɛla min binna: Hadamadenw, tilennenya bɔra u la ani jurumu ye u jogin, u tora u tilancɛ la diɲɛ binna sira kan. Sarakalasebaa ni Levite: Sariya ni sarakabɔcogo, min tun bɛ se ka hadamadenw ka binkanni kɔlɔsi nka fanga tun t’a la k’a kɛnɛya walima k’a kisi. Samarika ɲuman: Yesu Krisita yɛrɛ —diinɛ jɛkulu ye Yesu Krisita mafiɲɛya, ka ban a la, ani k’a jate kɛnɛma mɔgɔ ye, o bɛɛ n’a ta, a bɛ na k’a ɲɛsin hadamadenw dalen bɛ yɔrɔ min na ka sa. Tumu, Diwɛn ani Inn: Ala ka nɛɛma, Ni Senu, ani Egilisi iko yɔrɔ senuma kɛnɛyali kama fo ka se a seginni ma. Hali ni tariku kɔnɔko fɔlɔ ye jogoɲumanya ni layidu kalan ye, nin Krisita ka laadala miiriya b’a jira ko an bɛ se ka hinɛba jira mɔgɔ wɛrɛw la dɔrɔn bawo Krisita ye hinɛba jira an na fɔlɔ tuma min na an tun ye dɛsɛbagatɔw ye alako ta fan fɛ.
5