Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir 2 Padşahlar 18-19 2 Padşahlar 18 1 İsrail padşahı Ela oğlu Huşənin padşahlığının üçüncü ilində Yəhuda padşahı Axaz oğlu Xizqiya padşahlıq etməyə başladı. 2 O, padşahlığa başlayanda iyirmi beş yaşında idi və Yerusəlimdə iyirmi doqquz il padşahlıq etdi. Anasının adı da Zəkəriyyənin qızı Abi idi. 3 O, babası Davudun etdiyi kimi Rəbbin gözündə doğru olan işləri gördü. 4 O, səcdəgahları aradan qaldırdı, bütləri sındırdı, Aşera bütlərini kəsdi və Musanın düzəltdiyi tunc ilanı parça-parça etdi, çünki İsrail övladları o günlərə qədər ona buxur yandırırdılar və o, bu ilanı Nexuştan adlandırdı. 5 O, İsrailin Allahı Rəbbə güvəndi, ona görə də ondan sonra nə Yəhuda padşahları arasında, nə də ondan əvvəl olanlar arasında onun kimisi olmadı. 6 Çünki o, Rəbbə bağlı qaldı və Onun yolundan dönmədi, Rəbbin Musaya əmr etdiyi əmrlərə əməl etdi. 7 Rəbb onunla idi və hara gedirdisə, orada uğur qazanırdı. O, Aşşur padşahına qarşı üsyan qaldırdı və ona qulluq etmədi. 8 O, gözətçi qülləsindən qalalı şəhərə qədər Qəzzaya və onun sərhədlərinə qədər Filiştliləri məğlub etdi. 9 Xizqiyanın padşahlığının dördüncü ilində, yəni İsrail padşahı Ela oğlu Huşənin hakimiyyətinin yeddinci ilində Aşşur padşahı Şalmaneser Samariyaya hücum etdi və onu mühasirəyə aldı. 10 Üç ildən sonra oranı ələ keçirdilər. Xizqiyanın padşahlığının altıncı ilində, yəni İsrail padşahı Huşənin doqquzuncu ilində Samariya ələ keçirildi. 11 Aşşur padşahı İsrailliləri Aşşura sürgün etdi və onları Halahda, Qozan çayı kənarındakı Xaborda və Midiya şəhərlərində yerləşdirdi. 12 Çünki onlar özlərinin Allahı Rəbbin sözünə qulaq asmadılar, Onun əhdini və Rəbbin qulu Musanın əmr etdiyi hər şeyi pozdular, onlara nə qulaq asdılar, nə də əməl etdilər. 13 Xizqiyanın padşahlığının on dördüncü ilində Aşşur padşahı Sanxeriv Yəhudanın bütün qalalı şəhərlərinə hücum edib onları ələ keçirdi.
1
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
14 Yəhuda padşahı Xizqiya Lakişə, Aşşur padşahına xəbər göndərib dedi: «Mən günah işlətdim, üzr istəyirəm, mənə nə yükləsən, onu daşıyacağam». Aşşur padşahı Yəhuda padşahı Xizqiyaya üç yüz talant gümüş və otuz talant qızıl təyin etdi. 15 Xizqiya Rəbbin məbədində və padşah sarayının xəzinələrində tapılan bütün gümüşü ona verdi. 16 O vaxt Xizqiya Rəbbin məbədinin qapılarından və Yəhuda padşahı Xizqiyanın örtdüyü sütunlardan qızılı kəsib Aşşur padşahına verdi. 17 Aşşur padşahı Tartanı, baş rəis və baş rəis əl- ... 18 Onlar padşahı çağıranda saray rəisi Xilqiya oğlu Elyaqim, mirzə Şevna və salnaməçi Asəf oğlu Yoah onların yanına çıxdılar. 19 Baş vəzir onlara dedi: «İndi Xizqiyaya deyin ki, böyük padşah, Aşşur padşahı belə deyir: “Sən nəyə güvənirsən?” 20 Sən deyirsən ki, (amma bunlar boş sözlərdir), müharibə üçün məsləhətim və gücüm var. İndi kimə güvənirsən ki, mənə qarşı üsyan edirsən? 21 İndi sən bu əzilmiş qamışın əsasına, Misirə güvənirsən. Əgər kimsə ona söykənsə, əlinə girib onu deşər. Misir padşahı firon ona güvənənlərin hamısına belədir. 22 Amma əgər mənə ‹Biz Allahımız Rəbbə güvənirik› desəniz, bu, Xizqiyanın səcdəgahlarını və qurbangahlarını aradan qaldırıb Yəhudaya və Yerusəlimə ‹Yerusəlimdəki bu qurbangahın qarşısında ibadət edəcəksiniz› dediyi deyilmi? 23 İndi xahiş edirəm, ağam Aşşur padşahı ilə and iç ki, əgər bacarsan, onlara minən iki min at verərəm». 24 Bəs sən ağamın ən kiçik qullarından birinin başçısını necə rədd edəcəksən? Araba və süvarilər üçün Misirə necə güvənəcəksən? 25 İndi mən bu yeri viran etmək üçün Rəbbin iradəsi olmadan gəlmişəmmi? Rəbb mənə dedi: “Get bu torpağa hücum et və onu viran et”. 26 Xilqiya oğlu Elyaqim, Şevna və Yoah baş rəbşaqa dedilər: «Xahiş edirəm, qullarınla Arami dilində danış, çünki biz onu başa düşürük. Divardakı xalqın qulağında bizimlə yəhudi dilində danışma». 27 Lakin baş rəbşak onlara dedi: «Ağam məni bu sözləri ağanın və sizə deməyim üçün göndəribmi? Məgər o məni divarda oturan adamların yanına göndərməyibmi ki, sizinlə birlikdə öz nəcislərini yeyib, öz sidiklərini içsinlər?» 28 Onda baş vəzir ayağa qalxıb Yəhudi dilində ucadan qışqırdı: «Böyük padşahın, Aşşur padşahının sözünü eşidin. 29 Padşah belə deyir: “Qoy Xizqiya sizi aldatmasın, çünki o sizi onun əlindən qurtara bilməyəcək. 30 Qoy Xizqiya sizi Rəbbə etibar etdirib ‹Rəbb bizi mütləq qurtaracaq və bu şəhər Aşşur padşahının əlinə təslim edilməyəcək› deməsin. 31 Xizqiyaya qulaq asmayın, çünki Aşşur padşahı belə deyir: “Mənimlə hədiyyə olaraq əhd bağlayın və yanıma gəlin. Hər kəs öz üzüm tənəyinin, əncir ağacının bəhrəsini yeyin və öz quyusunun suyundan için. 32 Mən gəlib sizi öz torpağınız kimi bir torpağa – taxıl və şərab torpağına, çörək və üzüm bağlarına, yağlı zeytun və bal torpağına aparana qədər belə edin. Ta ki ölmədən yaşayasınız. Xizqiya sizi “Rəbb bizi xilas edəcək” deyə azdıranda ona qulaq asmayın. 33 Millətlərin allahlarından hansısa öz torpağını Aşşur padşahının əlindən qurtardımı? 34 Xamat və Arpad allahları haradadır? Sefarvayim, Hena və İva allahları haradadır? Onlar Samariyanı mənim əlimdən qurtardılarmı? 35 Ölkələrinin allahları arasında hansıları var ki, öz ölkələrini mənim əlimdən qurtardı ki, Rəbb Yerusəlimi mənim əlimdən qurtarsın? 36 Lakin xalq susdu və ona bir kəlmə də cavab vermədi, çünki padşahın əmri «ona cavab verməyin» idi. 37 O zaman saray rəisi Xilqiya oğlu Elyaqim, mirzə Şevna və salnaməçi Asəf oğlu Yoah cırılmış paltarları ilə Xizqiyanın yanına gəldilər və baş rəbbanın sözlərini ona çatdırdılar.
2
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
2 Padşahlar 19 1 Padşah Xizqiya bunu eşidəndə paltarlarını cırdı, çul geyinib Rəbbin məbədinə girdi. 2 O, saray rəisi Elyaqimi, mirzə Şevnanı və kahinlərin ağsaqqallarını çul geyinərək Amots oğlu Yeşaya peyğəmbərin yanına göndərdi. 3 Onlar ona dedilər: «Xizqiya belə deyir: “Bu gün bəla, məzəmmət və küfr günüdür, çünki uşaqlar doğuşa yaxınlaşıblar, amma doğmağa güc yoxdur”». 4 Bəlkə Allahın Rəbb ağası Aşşur padşahının var olan Allahı təhqir etmək üçün göndərdiyi baş rəbbanın bütün sözlərini eşidəcək və Allahın Rəbbin eşitdiyi sözləri danlayacaq. Buna görə də sağ qalanlar üçün dua et. 5 Beləliklə, Xizqiya padşahın əyanları Yeşayanın yanına gəldilər. 6 Yeşaya onlara dedi: «Ağanıza belə deyin: Rəbb belə deyir: “Aşşur padşahının əyanlarının Mənə küfr etdiyini eşitdiyin sözlərdən qorxma”». 7 Bax Mən onun üzərinə bir nəfəs göndərəcəyəm, o, bir xəbər eşidib öz torpağına qayıdacaq və onu öz torpağında qılıncla öldürəcəyəm. 8 Rəbşak geri qayıdanda Aşşur padşahının Libnaya qarşı müharibə etdiyini gördü, çünki onun Lakişdən ayrıldığını eşitmişdi. 9 O, Efiopiya padşahı Tirhaka haqqında «bax o, səninlə vuruşmağa çıxır» sözlərini eşidəndə yenidən Xizqiyanın yanına qasidlər göndərib dedi: 10 Yəhuda padşahı Xizqiyaya belə deyin: “Qoy güvəndiyin Allahın 'Yerusəlim Aşşur padşahının əlinə təslim edilməyəcək' deyib səni aldatmasın”. 11 Bax sən Aşşur padşahlarının bütün ölkələri tamamilə məhv edərək onlara nə etdiyini eşitmisən. Bəs sən xilas olacaqsanmı? 12 Atalarımın məhv etdiyi millətlərin allahları, Qozan, Haran, Resef və Telasarda olan Eden oğulları onları xilas etdimi? 13 Xamat padşahı, Arpad padşahı, Sefarvayim şəhərinin, Hena və İvanın padşahı haradadır? 14 Xizqiya qasidlərin məktubunu alıb oxudu. Xizqiya Rəbbin məbədinə qalxıb onu Rəbbin hüzurunda yaydı. 15 Xizqiya Rəbbin hüzurunda dua edib dedi: «Ey keruvlar arasında məskən salan İsrailin Allahı Rəbb, yer üzünün bütün padşahlıqlarının tək Allahı Sənsən, göyü və yeri Sən yaratmısan». 16 Ya Rəbb, qulağını aşağı dikib eşit. Ya Rəbb, gözlərini açıb gör. Sanxerivin sözlərini eşit, o, var olan Allahı təhqir etməyə onu göndərdi. 17 Ya Rəbb, doğrudan da, Aşşur padşahları millətləri və onların torpaqlarını viran qoyublar, 18 Onların allahlarını oda atdılar, çünki onlar allah deyil, insan əllərinin işi, ağac və daş idilər. Buna görə də onları məhv etdilər. 19 İndi, ey Allahımız Rəbb, yalvarıram, bizi onun əlindən qurtar. Qoy yer üzünün bütün padşahlıqları bilsin ki, Sən yalnız Sənsən, Rəbb Allahsan. 20 Amoz oğlu Yeşaya Xizqiyaya xəbər göndərib dedi: «İsrailin Allahı Rəbb belə deyir: “Aşşur padşahı Sanxerivə qarşı Mənə etdiyin duanı eşitdim”». 21 Rəbb onun haqqında belə dedi: “Bakirə Sion qızı səni xor gördü, lağa qoydu, Yerusəlim qızı sənə başını yellədi. 22 Kimi təhqir edib küfr etdin? Kimə qarşı səsini qaldırdın, kimə qarşı lovğalandın? İsrailin Müqəddəsinə qarşı. 23 Qasidlərin vasitəsilə Rəbbi təhqir edib dedin: “Çoxlu arabalarımla dağların zirvəsinə, Livanın ən yüksək nöqtələrinə çıxdım, hündür sidr ağaclarını və seçmə küknar ağaclarını kəsəcəyəm. Onun sərhədlərinin məskənlərinə, Karmel meşəsinə girəcəyəm”. 24 Mən yad yerlərin sularını qazıb içdim, Mühasirəyə alınmış yerlərin bütün çaylarını ayaqlarımın dabanı ilə qurutdum. 25 Eşitməmisənmi ki, Mən bunu çoxdan, Qədim zamanlardan bəri necə etmişəm? İndi isə yerinə yetirmişəm ki, Sən hasarlı şəhərləri viranəliyə çevirib xarabalığa çevirəsən.
3
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
26 Buna görə də onların sakinləri zəiflədi, çaşqınlığa düşdülər və xəcalət çəkdilər; Onlar çöl otu, yaşıl ot, damlardakı ot, yetişməmişdən əvvəl quruyan dənli bitkilər kimi idilər. 27 Amma Mən sənin məskənini, çıxıb-girişini və mənə qarşı qəzəbini bilirəm. 28 Mənə qarşı qəzəbin, üsyankarlığın qulağıma çatdığı üçün Mən də qarmağımı burnuna, cilovumu dodaqlarına taxacağam və səni gəldiyin yolla geri qaytaracağam. 29 Sənə bir əlamət bu olacaq: bu il öz-özünə bitənləri, ikinci il isə ondan çıxanları yeyəcəksiniz, üçüncü il isə əkib biçəcəksiniz, üzüm bağları salıb meyvələrini yeyəcəksiniz. 30 Yəhuda nəslindən sağ qalanlar yenə aşağıya doğru kök salacaq və yuxarıya doğru bəhrə verəcəklər. 31 Çünki sağ qalanlar Yerusəlimdən, xilas olanlar Sion dağından çıxacaq. Ordular Rəbbinin qeyrəti bunu edəcək. 32 Buna görə də Rəbb Aşşur padşahı haqqında belə deyir: “O, bu şəhərə girməyəcək, oraya ox atmayacaq, qarşısına qalxanla çıxmayacaq və ona qarşı sədd qurmayacaq. 33 Rəbb belə bəyan edir: «Gəldiyi yolla geri dönəcək, bu şəhərə girməyəcək». 34 Çünki Mən bu şəhəri Özüm və qulum Davudun xatirinə xilas etmək üçün onu müdafiə edəcəyəm. 35 O gecə Rəbbin mələyi çıxıb Aşşurluların ordugahında 185000 nəfəri qırdı. Səhər tezdən duranda gördülər ki, hamısı ölü cəsədlərdir. 36 Aşşur padşahı Sanxeriv yola düşdü, gedib Ninevayada qaldı. 37 O, tanrısı Nisrokun məbədində ibadət edərkən oğulları Adrammelek və Şareser onu qılıncla öldürdülər və Ermənistan torpağına qaçdılar. Onun yerinə oğlu Esarhaddon padşah oldu.
2 Salnamələr 32:1-23 1 Bu hadisələrdən və onun qurulmasından sonra Aşşur padşahı Sanxeriv gəlib Yəhudaya hücum etdi və qalalı şəhərlərin qarşısında ordugah qurdu və onları özünə ələ keçirməyi düşündü. 2 Xizqiya Sanxerivin gəldiyini və Yerusəlimə hücum etmək niyyətində olduğunu görəndə 3 O, şəhərin kənarındakı su mənbələrini bağlamaq üçün rəisləri və cəngavərləri ilə məsləhətləşdi və onlar ona kömək etdilər. 4 Çoxlu adam toplaşdı və bütün su mənbələrini və ölkənin ortasından axan çayı bağlayaraq dedilər: «Aşşur padşahları nə üçün gəlib bol su tapmalıdırlar?» 5 O, özünü möhkəmləndirdi, bütün dağılmış divarı tikdi, onu qüllələrə qədər qaldırdı və çöldə başqa bir divar tikdi. Davudun şəhərindəki Millonu təmir etdi və çoxlu ox və qalxan düzəltdi. 6 O, xalqın üzərinə hərbi sərkərdələr qoydu və onları şəhər darvazasının küçəsində yanına topladı və onlara ürəkləndirərək dedi: 7 Möhkəm və cəsarətli olun, Aşşur padşahından və onunla olan bütün qoşundan qorxmayın və ruhdan düşməyin, çünki bizimlə olan onunla olandan daha çoxdur. 8 Onunla birlikdə insan gücü var, amma bizimlə birlikdə bizə kömək edən və döyüşlərimizi aparan Allahımız Rəbb var. Xalq Yəhuda padşahı Xizqiyanın sözlərinə güvəndi. 9 Bundan sonra Aşşur padşahı Sanxeriv bütün qoşunu ilə birlikdə Lakişi mühasirəyə alarkən öz əyanlarını Yerusəlimə, Yəhuda padşahı Xizqiyaya və Yerusəlimdə olan bütün Yəhudalılara göndərib dedi: 10 Aşşur padşahı Sanxeriv belə deyir: “Yerusəlimdə mühasirədə qalmağa nəyə güvənirsiniz?” 11 Xizqiya sizi aclıq və susuzluqdan ölməyə təslim etmək üçün ‹Allahımız Rəbb bizi Aşşur padşahının əlindən qurtaracaq› deyib sizi aldatmırmı? 12 Həmin Xizqiya onun səcdəgahlarını və qurbangahlarını aradan qaldırıb Yəhudaya və Yerusəlimə “bir qurbangahın qarşısında ibadət edəcək və onun üzərində buxur yandıracaqsınız” deyə əmr etmədimi? 13 Mənim və atalarımın başqa ölkələrin xalqlarına nə etdiyini bilmirsinizmi? O ölkələrin xalqlarının allahları öz torpaqlarını mənim əlimdən qurtara bildilərmi?
4
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
14 Atalarımın tamamilə məhv etdiyi millətlərin bütün allahları arasında hansı biri öz xalqını mənim əlimdən qurtara bilərdi ki, Allahın sizi mənim əlimdən qurtara bilsin? 15 İndi Xizqiya sizi aldatmasın, bu yolla sizi azdırmasın və ona inanmasın. Çünki heç bir millətin və ya padşahlığın tanrısı öz xalqını mənim və atalarımın əlindən qurtara bilmədi. Allahınız sizi mənim əlimdən nə qədər qurtara bilər ki? 16 Onun əyanları Rəbb Allaha və Onun qulu Xizqiyaya qarşı daha çox danışdılar. 17 O, həmçinin İsrailin Allahı Rəbbə qarşı təhqiramiz məktublar yazdı və ona qarşı belə dedi: «Başqa ölkələrin xalqlarının allahları öz xalqlarını mənim əlimdən qurtara bilmədikləri kimi, Xizqiyanın Allahı da Öz xalqını mənim əlimdən qurtarmayacaq». 18 Onlar divarın üstündə olan Yerusəlim xalqını qorxudub narahat etmək üçün Yəhudi dilində ucadan qışqırdılar ki, şəhəri ələ keçirsinlər. 19 Onlar Yerusəlim Allahına qarşı, yer üzündə yaşayan insanların insan əlinin işi olan allahlarına qarşı danışdılar. 20 Buna görə də padşah Xizqiya və Amots oğlu peyğəmbər Yeşaya dua edib göyə fəryad etdilər. 21 Rəbb bir mələk göndərdi və o, Aşşur padşahının düşərgəsindəki bütün igid döyüşçüləri, sərkərdələri və sərkərdələri məhv etdi. O, rüsvayçılıqla öz torpağına qayıtdı. O, öz allahının məbədinə girəndə öz bətnindəkilər onu orada qılıncla öldürdülər. 22 Beləliklə, Rəbb Xizqiyanı və Yerusəlim sakinlərini Aşşur padşahı Sanxerivin və bütün başqalarının əlindən qurtardı və onları hər tərəfdən idarə etdi. 23 Çoxlu adam Yerusəlimə Rəbbə hədiyyələr, Yəhuda padşahı Xizqiyaya isə hədiyyələr gətirdi. Bundan sonra o, bütün millətlərin gözündə ucaldı.
Yeşaya 36-37 Yeşaya 36 1 Xizqiya padşahının on dördüncü ilində Aşşur padşahı Sanxeriv Yəhudanın bütün müdafiə olunmuş şəhərlərinə hücum edib onları ələ keçirdi. 2 Aşşur padşahı baş rəbbanı böyük bir ordu ilə Lakişdən Yerusəlimə, padşah Xizqiyanın yanına göndərdi və o, yuxarı hovuzun su kəmərinin yanında, doldurucunun tarlasının yolunda dayandı. 3 Onda saray rəisi Xilqiya oğlu Elyaqim, mirzə Şevna və salnaməçi Asəf oğlu Yoah onun yanına gəldilər. 4 Baş vəzir onlara dedi: «İndi Xizqiyaya deyin ki, böyük padşah, Aşşur padşahı belə deyir: “Sən nəyə güvənirsən?” 5 Sən deyirsən ki, müharibə üçün məsləhətim və gücüm var, amma boş sözlərdir. İndi kimə güvənirsən ki, mənə qarşı üsyan edirsən? 6 Bax sən bu qırılmış qamışın əsasına, Misirə güvənirsən; əgər kimsə ona söykənsə, əlinə girib onu deşər. Misir padşahı firon da ona güvənənlərin hamısına belə edər. 7 Amma əgər mənə “Allahımız Rəbbə güvənirik” desən, bu, Xizqiyanın Yəhudaya və Yerusəlimə “bu qurbangahın qarşısında ibadət edəcəksiniz” dediyi səcdəgahları və qurbangahları aradan qaldıran Allah deyilmi? 8 İndi ağam Aşşur padşahı ilə and iç, əgər bacarsan, onlara minənlər qoya bilərsənsə, sənə iki min at verəcəyəm». 9 Bəs sən ağamın ən kiçik qullarından birinin başçısını necə rədd edəcəksən? Araba və süvarilər üçün Misirə necə güvənəcəksən? 10 İndi mən bu torpağı viran etmək üçün Rəbbin iradəsi olmadan gəlmişəmmi? Rəbb mənə dedi: “Get bu torpağa hücum et və onu viran et”. 11 Elyaqim, Şevna və Yoah baş rəbşaqa dedilər: «Xahiş edirəm, qullarınla Arami dilində danış, çünki biz onu başa düşürük. Divardakı xalqın qulağına bizimlə yəhudi dilində danışma».
5
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
12 Amma baş rəbşak dedi: «Ağam məni sənin ağanına və sənə bu sözləri demək üçün göndəribmi? Məgər o məni divarda oturan adamların yanına göndərməyibmi ki, onlar da sizinlə birlikdə öz nəcislərini yeyib, öz sidiklərini içsinlər?» 13 Onda baş rəbşak ayağa qalxıb yəhudi dilində ucadan qışqırdı: «Böyük padşahın, Aşşur padşahının sözlərini eşidin». 14 Padşah belə deyir: “Qoy Xizqiya sizi aldatmasın, çünki o sizi xilas edə bilməyəcək. 15 Qoy Xizqiya sizi Rəbbə etibar etdirib ‹Rəbb bizi mütləq qurtaracaq› deməsin. Bu şəhər Aşşur padşahının əlinə təslim edilməyəcək›». 16 Xizqiyaya qulaq asmayın, çünki Aşşur padşahı belə deyir: “Mənimlə hədiyyə olaraq əhd bağlayın və yanıma gəlin. Hər kəs onun üzüm tənəyinin, əncir ağacının bəhrəsini yeyin və öz quyusunun suyundan için. 17 Mən gəlib sizi öz torpağınız kimi bir torpağa, taxıl və şərab torpağına, çörək və üzüm bağları torpağına aparana qədər. 18 Qoy Xizqiya sizi ‹Rəbb bizi qurtaracaq› deyib aldatmasın. Millətlərin allahlarından biri öz torpağını Aşşur padşahının əlindən qurtardımı? 19 Xamat və Arfad allahları haradadır? Sefarvayim allahları haradadır? Onlar Samariyanı mənim əlimdən qurtardılarmı? 20 Bu ölkələrin bütün allahları arasında torpaqlarını mənim əlimdən qurtaran kimdir ki, Rəbb Yerusəlimi mənim əlimdən qurtarsın? 21 Lakin onlar susdular və ona bir kəlmə də cavab vermədilər, çünki padşahın əmri «ona cavab verməyin» idi. 22 O zaman saray rəisi Xilqiya oğlu Elyaqim, mirzə Şevna və salnaməçi Asəf oğlu Yoah cırılmış paltarları ilə Xizqiyanın yanına gəldilər və baş rəbbanın sözlərini ona çatdırdılar. Yeşaya 37 1 Padşah Xizqiya bunu eşidəndə paltarlarını cırdı, çul geyinib Rəbbin məbədinə girdi. 2 O, saray rəisi Elyaqimi, mirzə Şevnanı və kahinlərin ağsaqqallarını çul geyinmiş halda Amots oğlu Yeşaya peyğəmbərin yanına göndərdi. 3 Onlar ona dedilər: «Xizqiya belə deyir: “Bu gün bəla, məzəmmət və küfr günüdür, çünki uşaqlar doğuşa yaxınlaşıblar, amma doğmağa güc yoxdur”». 4 Bəlkə Allahın Rəbb ağası Aşşur padşahının var olan Allahı təhqir etmək üçün göndərdiyi baş rəbbanın sözlərini eşidər və Allahın Rəbbin eşitdiyi sözləri ifşa edər. Buna görə də sağ qalanlar üçün dua et. 5 Beləliklə, Xizqiya padşahın əyanları Yeşayanın yanına gəldilər. 6 Yeşaya onlara dedi: «Ağanıza belə deyin: Rəbb belə deyir: “Aşşur padşahının əyanlarının Mənə küfr etdiyini eşitdiyin sözlərdən qorxma”». 7 Bax Mən onun üzərinə bir nəfəs göndərəcəyəm, o, bir xəbər eşidib öz torpağına qayıdacaq və onu öz torpağında qılıncla öldürəcəyəm. 8 Rəbşak geri qayıdanda Aşşur padşahının Libnaya qarşı döyüşdüyünü gördü, çünki eşitmişdi ki, onun Lakişdən getdiyini görmüşdü. 9 O, Efiopiya padşahı Tirhaka haqqında «O, səninlə müharibə etməyə gəlir» deyə bir xəbər eşitdi. Bunu eşidəndə Xizqiyaya qasidlər göndərib dedi: 10 Yəhuda padşahı Xizqiyaya belə deyin: “Qoy güvəndiyin Allahın səni aldatmasın və desin ki, Yerusəlim Aşşur padşahının əlinə təslim edilməyəcək”. 11 Bax, Aşşur padşahlarının bütün ölkələri tamamilə məhv edərək onlara nə etdiyini eşitmisən, bəs sən xilas olacaqsanmı? 12 Atalarımın məhv etdiyi millətlərin allahları, Qozan, Haran, Resef və Telassarda olan Eden oğulları onları xilas etdimi? 13 Xamat padşahı, Arpad padşahı, Sefarvayim, Hena və İva şəhərlərinin padşahı haradadır?
6
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
14 Xizqiya məktubu qasidlərin əlindən alıb oxudu. Xizqiya Rəbbin məbədinə qalxıb onu Rəbbin hüzurunda yaydı. 15 Xizqiya Rəbbə dua edərək dedi: 16 Ey Ordular Rəbbi, keruvlar arasında məskən salan İsrailin Allahı, yer üzünün bütün padşahlıqlarının Allahı tək Sənsən. Göyü və yeri Sən yaratmısan. 17 Ya Rəbb, qulağını əy və eşit; Ya Rəbb, gözlərini aç və gör; var olan Allahı təhqir etmək üçün adam göndərən Sanxerivin bütün sözlərini eşit. 18 Ya Rəbb, Aşşur padşahları, doğrudan da, bütün millətləri və ölkələrini viran qoyublar, 19 Onların allahlarını oda atdılar, çünki onlar allah deyil, insan əllərinin işi, ağac və daş idilər. Buna görə də onları məhv etdilər. 20 İndi isə, ey Allahımız Rəbb, bizi onun əlindən qurtar ki, yer üzünün bütün padşahlıqları bilsin ki, Sən yalnız Sənsən. 21 Amoz oğlu Yeşaya Xizqiyaya xəbər göndərib dedi: «İsrailin Allahı Rəbb belə deyir: “Aşşur padşahı Sanxerivə qarşı Mənə dua etdin. 22 Rəbbin onun haqqında dediyi söz budur: Bakirə Sion qızı səni xor gördü və lağa qoydu, Yerusəlim qızı sənə başını yellədi. 23 Kimi təhqir edib küfr etdin? Kimə qarşı səsini qaldırdın, kimə qarşı lovğalandın? İsrailin Müqəddəsinə qarşı. 24 Sən qulların vasitəsilə Rəbbi təhqir etdin və dedin: “Çoxlu arabalarımla dağların zirvəsinə, Livanın ən yüksək nöqtələrinə çıxdım, hündür sidrlərini və seçmə küknarlarını kəsəcəyəm, onun sərhədlərinin zirvəsinə və Karmel meşəsinə girəcəyəm”. 25 Mən yer qazıb su içdim, Mühasirəyə alınmış yerlərin bütün çaylarını ayaqlarımın dabanı ilə qurutdum. 26 Eşitməmisənmi ki, Mən bunu çoxdan, Qədim zamanlardan bəri necə etmişəm? İndi isə yerinə yetirmişəm ki, Sən müdafiə olunmuş şəhərləri viranəliyə çevirib xarabalığa çevirəsən. 27 Buna görə də onların sakinləri zəiflədi, çaşqınlığa düşdülər və xəcalət çəkdilər. Onlar çöl otu, yaşıl ot, damlardakı ot, yetişməmişdən əvvəl quruyan dənli bitkilər kimi idilər. 28 Amma Mən sənin məskənini, çıxıb-girişini və mənə qarşı qəzəbini bilirəm. 29 Mənə qarşı qəzəbin və üsyankarlığın qulağıma çatdığı üçün Mən də qarmağımı burnuna, cilovumu dodaqlarına taxacağam və səni gəldiyin yolla geri qaytaracağam. 30 Sənə bir əlamət bu olacaq: bu il özündən bitənləri, ikinci il isə ondan bitənləri yeyəcəksiniz. Üçüncü ildə isə əkib biçəcəksiniz, üzüm bağları salıb meyvələrini yeyəcəksiniz. 31 Yəhuda nəslindən sağ qalanlar yenə aşağıya doğru kök salacaq və yuxarıya doğru bəhrə verəcəklər. 32 Çünki sağ qalanlar Yerusəlimdən, xilas olanlar Sion dağından çıxacaq. Ordular Rəbbinin qeyrəti bunu edəcək. 33 Buna görə də Rəbb Aşşur padşahı haqqında belə deyir: “O, bu şəhərə girməyəcək, oraya ox atmayacaq, qarşısına qalxanla gəlməyəcək və ona qarşı sədd qurmayacaq”. 34 Rəbb belə bəyan edir: «Gəldiyi yolla geri qayıdacaq, bu şəhərə girməyəcək». 35 Çünki Mən bu şəhəri Özüm üçün və qulum Davudun xatirinə xilas etmək üçün onu qoruyacağam. 36 Rəbbin mələyi çıxıb Aşşurluların ordugahında 185000 nəfəri qırdı. Səhər tezdən duranda gördülər ki, hamısı ölü cəsədlərdir. 37 Beləliklə, Aşşur padşahı Sanxeriv yola düşdü, gedib Ninevayada qaldı. 38 O, tanrısı Nisrokun məbədində ibadət edərkən oğulları Adrammelek və Şareser onu qılıncla öldürdülər və Ermənistan torpağına qaçdılar. Onun yerinə oğlu Esarhaddon padşah oldu.
Ayə-ayə təhlili Xizqiya, Yeşaya, Sanxeriv və Rabşakın tarixi hekayəsi Əhdi-Ətiqdə üç əsas yerdə qeydə alınıb: 2 Padşahlar 18–19 , Yeşaya 36–37 və 2 Salnamələr 32 . 7
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
Kral Ceyms Tərcüməsindən paralel parçaların ayə-ayə təhlili və ardınca əsas dərslər verilmişdir. 1. Xizqiyanın Sədaqəti və İlkin İslahatlar 2 Padşahlar 18:1–3 – Xizqiya 25 yaşında Yəhudada padşahlıq etməyə başlayır və “Rəbbin gözündə doğru olanı” edir. 2 Padşahlar 18:4 – O, səcdəgahları aradan qaldırır, bütləri qırır, meşələri kəsir və Musanın düzəltdiyi mis ilanı (Nehuştanı) parçalayır, çünki İsrail ona buxur yandırmağa başlamışdı. 2 Padşahlar 18:5–7a – "O, İsrailin Allahı Rəbbə güvəndi; ondan sonra bütün Yəhuda padşahları arasında onun kimisi olmadı..." Rəbb onunladır və hara getsə, uğur qazanır. 2 Padşahlar 18:7b–8 – O, Aşşur padşahına qarşı üsyan qaldırır (ona xidmət etməkdən imtina edir) və Qəzzaya qədər Filiştliləri məğlub edir. 2 Salnamələr 32:1–8 – Sennaxeribin yaxınlaşdığını görən Xizqiya Yerusəlimin xaricindəki su mənbələrini dayandırmaq üçün şahzadələri ilə məsləhətləşir, divarlar və qüllələr tikir, silahlar düzəldir və xalqı ruhlandırır: “Möhkəm və cəsur olun... Onunla birlikdə insan qolu var; amma bizimlə birlikdə bizə kömək edən və döyüşlərimizi aparan Allahımız Rəbbdir” (2 Salnamələr 32:7–8). 2. Samariyanın süqutu və Aşşurun işğalı 2 Padşahlar 18:9–12 – Xizqiyanın hakimiyyətinin 4-cü ilində Aşşur padşahı Şalmaneser Samariyanı (İsrailin Şimali Krallığı) mühasirəyə alır və Xizqiyanın hakimiyyətinin 6-cı ilində onu ələ keçirir, çünki İsrail “Allahları Rəbbin səsinə qulaq asmadı”. 2 Padşahlar 18:13 / Yeşaya 36:1 – Xizqiyanın hakimiyyətinin 14-cü ilində Aşşur padşahı Sanxeriv Yəhudanın bütün qalalı şəhərlərinə hücum edir və onları ələ keçirir. 2 Padşahlar 18:14–16 – Qorxu içində olan Xizqiya Lakişdəki Sanxeribə xərac göndərib dedi: “Mən günah işlətdim; məndən üzr istə; mənə nə yükləsən, onu daşıyacağam.” O, 300 talant gümüş və 30 talant qızıl ödəyir, hətta Rəbbin məbədinin qapılarından və sütunlarından qızılı soyur. 3. Rəbşakın istehzaları və psixoloji müharibəsi 2 Padşahlar 18:17–18 / Yeşaya 36:2–3 – Sennaxerib Tartanı, Rabsariləri və Rabşakanı Lakişdən böyük bir qoşunla Yerusəlimə göndərir. Onlar yuxarı hovuzun kanalının yanında dayanırlar. Elyaqim, Şevna və Yoah onları qarşılamağa çıxırlar. 2 Padşahlar 18:19–21 / Yeşaya 36:4–6 – Rabşakeh Sennaxeribin mesajını çatdırır: “Bu nəyə güvənirsən?” O, Yəhudanı Misirə güvəndiyinə görə lağa qoyur və Misiri ona söykənən hər kəsin əlini deşəcək “sınmış qamış” adlandırır. 2 Padşahlar 18:22 / Yeşaya 36:7 – Rabşak Xizqiyanın dini islahatlarını təhrif etməyə çalışır və iddia edir ki, Xizqiya səcdəgahları və qurbangahları aradan qaldırmaqla Allahı incitmişdir. 2 Padşahlar 18:23–25 / Yeşaya 36:8–10 – Rəbşak istehza ilə Yəhudanın onlara süvari verə biləcəyi təqdirdə 2000 at təklif edir. Daha sonra o, Rəbbin onu Yəhudanı məhv etmək üçün göndərdiyini iddia edir: "Rəbb mənə dedi: 'Bu torpağa hücum et və onu məhv et'. 2 Padşahlar 18:26 / Yeşaya 36:11 – Elyaqim, Şebna və Yoah divardakı adi insanların panikaya düşməməsi üçün rəbşakdan yəhudilərin dilində (ibrani dilində) deyil, suriyalı (arami dilində) danışmasını xahiş edirlər. 2 Padşahlar 18:27–35 / Yeşaya 36:12–20 – Rabşak divardakı adamlara ibrani dilində qışqıraraq imtina edir. O, onları Xizqiyanın onları Allahın xilas edəcəyinə dair vədlərlə aldatmamasına çağırır. O, Xamat, Arpad, Sefarvayim və ya Samariyanın heç bir tanrısının onların torpaqlarını Aşşurdan xilas etməməsi ilə öyünür — bəs "ölkələrin bütün tanrıları arasında hansıları var ki, öz ölkələrini mənim əlimdən qurtarsın ki, Rəbb Yerusəlimi mənim əlimdən qurtarsın?" (2 Padşahlar 18:35).
8
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
2 Padşahlar 18:36–37 / Yeşaya 36:21–22 – Xizqiyanın əmr etdiyi kimi, xalq susdu və ona bir kəlmə də cavab vermədi (“Ona cavab vermə”). Rəislər paltarları cırıq halda Xizqiyanın yanına qayıtdılar. 4. Xizqiya Yeşaya peyğəmbəri və Rəbbin ilk vədini axtarır 2 Padşahlar 19:1–5 / Yeşaya 37:1–5 – Padşah Xizqiya paltarlarını cırır, çul geyinir, Rəbbin evinə gedir və Elyaqimi, Şebnanı və kahinlərin ağsaqqallarını Yeşaya peyğəmbərin yanına göndərir . Onlar deyirlər: “Bu gün bəla, məzəmmət və küfr günüdür... buna görə də sağ qalanlar üçün dua et”. 2 Padşahlar 19:6–7 / Yeşaya 37:6–7 – Yeşaya Allahın sözü ilə cavab verir: “Aşşur padşahının əyanlarının Mənə küfr etdiyini eşitdiyin sözlərdən qorxma. Bax, Mən onun üzərinə bir üfürt göndərəcəyəm və o, bir xəbər eşidib öz torpağına qayıdacaq; Mən onu öz torpağında qılıncla öldürəcəyəm.” 5. Rəbşakın küfr məktubu və Xizqiyanın duası 2 Padşahlar 19:8–13 / Yeşaya 37:8–13 – Rəbşak qayıdıb Sinaxeribin Libnaya qarşı döyüşdüyünü görür. Efiopiya padşahı Tirhakanın onunla döyüşməyə gəldiyini eşidən Sinaxeribin Xizqiyaya yenidən məktub göndərdiyi məktublarda Allahın Yerusəlimi xilas edə bilməyəcəyi barədə xəbərdarlıq edilir və məhv edilmiş xalqların (Qozan, Haran, Rezef, Telassar) siyahısı sadalanır. 2 Padşahlar 19:14 / Yeşaya 37:14 – Xizqiya məktubu qasiddən alır, oxuyur, Rəbbin evinə qalxır və onu Rəbbin hüzurunda yayır . 2 Padşahlar 19:15–19 / Yeşaya 37:15–20 – Xizqiya dua edir: “Ey keruvlar arasında yaşayan İsrailin Allahı Rəbb, yer üzünün bütün padşahlıqlarının Allahı, tək Sənsən... Ey Rəbb, qulağını əy və eşit. Ey Rəbb, gözlərini aç və gör. Sanxerivin sözlərini eşit. O, Aşşurun digər xalqları sadəcə ağac və daş tanrıları olduğuna görə məhv etdiyini etiraf edir və dua edir: “İndi isə, ey Allahımız Rəbb, yalvarıram, bizi onun əlindən qurtar ki, yer üzünün bütün padşahlıqları bilsin ki, Sən yalnız Sənsən, Rəbb Allahsan”. 6. Allahın Yeşaya vasitəsilə cavabı 2 Padşahlar 19:20 / Yeşaya 37:21–22 – Yeşaya Xizqiyaya xəbər göndərir: “Aşşur padşahı Sanxerivə qarşı Mənə etdiyin duanı eşitdim”. 2 Padşahlar 19:21–28 / Yeşaya 37:22–29 – RƏBB Sinaxeribin qürurunu məzəmmət edir: “Kimi təhqir edib küfr etdin?... İsrailin Müqəddəsinə qarşı belə.” Allah qeyd edir ki, Aşşurun qələbələri yalnız Onun ilahi qüdrəti ilə mümkün olub (“Eşitməmisənmi ki, bunu necə etmişəm?”). Sinaxeribin qəzəbinə görə Allah bəyan edir: “Qarmağımı burnuna, cilovumu dodaqlarına taxacağam və səni gəldiyin yolla geri qaytaracağam.” 2 Padşahlar 19:29–31 / Yeşaya 37:30–32 – Allah Yəhudaya sağ qalma və böyümə əlaməti verir: Yəhuda nəslinin qalığı yenidən aşağıya doğru kök salacaq və yuxarıya doğru bəhrə verəcək. 2 Padşahlar 19:32–34 / Yeşaya 37:33–35 – Allah Aşşur padşahı haqqında vəd edir: "O, bu şəhərə girməyəcək, ora ox atmayacaq, qalxanla qarşısına çıxmayacaq və ona qarşı sədd çəkməyəcək... Çünki Mən bu şəhəri Özüm və qulum Davudun xatirinə xilas etmək üçün qoruyacağam." 7. İlahi müdaxilə və Sennaxeribin süqutu 2 Padşahlar 19:35 / Yeşaya 37:36 / 2 Salnamələr 32:21 – Elə həmin gecə Rəbbin mələyi çıxıb Aşşurluların düşərgəsində 185.000 nəfəri öldürür . Səhər tezdən duranda görürlər ki, “hamısı ölü cəsədlər imiş”.
9
Rəbbin qüdrətli mələyi Yerusəlimi müdafiə edir
2 Padşahlar 19:36 / Yeşaya 37:37 – Sinaxerib yola düşür, Ninevaya qayıdır və orada yaşayır. 2 Padşahlar 19:37 / Yeşaya 37:38 / 2 Salnamələr 32:21 – Sennaxerib tanrısı Nisrokun məbədində ibadət edərkən oğulları Adrammelek və Şareser onu qılıncla öldürərək Ermənistan torpağına qaçdılar. Onun yerinə oğlu Esarhaddon padşahlıq etdi.
Hekayədən əsas dərslər İnsan Güzəşti ilə İlahi Xilas Arasındakı Fərq Xizqiya əvvəlcə Məbəddən qızıl qoparmaqla Sennaxeribi satın almağa çalışdı (2 Padşahlar 18:14– 16), lakin Aşşur yenə də tam fəth üçün geri döndü. Allahın düşmənini razı salmaq nadir hallarda işə yarayır; davamlı sülh yalnız Xizqiya gümüşə güvənməyi dayandırıb tamamilə duaya müraciət etdikdə gəldi. Praktik Hazırlıq Mənəvi Etibarla Birləşdirilib Mühasirə başlamazdan əvvəl Xizqiya su təchizatını dayandırdı, divarları möhkəmləndirdi və müdafiəni təşkil etdi (2 Salnamələr 32:2–5). Allaha iman praktik məsuliyyəti görməzdən gəlmək demək deyil, lakin Xizqiya istehkamlarından daha çox Uca Tanrıya olan son etibarını əsaslandırdı. Lağ və Aldatmaya Qarşı Mənəvi Fərq Rabşak psixoloji taktikalardan istifadə edirdi — Müqəddəs Yazıları təhrif edir, qorxu yayır, Allahın gücünü şübhə altına alır və rəhbərliyi xalqdan ayırmağa çalışırdı (2 Padşahlar 18:22, 28–35). Xizqiyanın "Ona cavab verməyin" əmri küfr dolu istehzalarla mübahisə etməkdən imtina etməyin və məsələni birbaşa Allaha çatdırmağın müdrikliyini öyrədir. Çətinliklərimizi Rəbbin Hüzurunda Yaymaq Xizqiya Sanxerivin qorxuducu məktubunu alanda onu birbaşa məbədə apardı və "Rəbbin hüzuruna yaydı" (2 Padşahlar 19:14). Bu, dua üçün bir nümunədir: maddi təhdidləri, qorxuları və narahatlıqları birbaşa Allahın hüzuruna aparmaq və onları Onun hüzurunda açmaq. Duada Allahın izzəti ən yüksək prioritetdir Xizqiya sadəcə şəxsi sağ qalması üçün dua etmədi; o, Allahın "yer üzünün bütün padşahlıqları bilsin ki, Sən yalnız Sənsən" deyə hərəkət etməsini dua etdi (2 Padşahlar 19:19). Allahın şərəfinə yönəlmiş dualar Onun iradəsi ilə sıx bağlıdır. İnsanın Qüruru və Tanrının Hökmranlığı Sinaxerib hərbi fəthlərinin öz gücünün nəticəsi olduğuna inanırdı (2 Padşahlar 19:23–24). Allah ona xatırlatdı ki, o, sadəcə Allahın əsas planında bir alətdir (2 Padşahlar 19:25–28). Allah təkəbbürlülərə müqavimət göstərir və heç bir dünyəvi güc Onun suveren məqsədlərinə qarşı qalib gələ bilməz.
10