Xeyirxah Samariyalı Luka 10:25-37 25 Budur, bir qanunşünas ayağa qalxıb Onu sınağa çəkərək dedi: «Müəllim, əbədi həyatı irs olaraq almaq üçün mən nə etməliyəm?» 26 İsa ona dedi: «Qanunda nə yazılıb? Necə oxuyursan?» 27 O cavab verdi: «Allahın Rəbbi bütün qəlbinlə, bütün canınla, bütün gücünlə və bütün ağlınla sev, qonşunu da özün kimi sev». 28 İsa ona dedi: « Düz cavab verdin. Bunu et və yaşayacaqsan». 29 Amma o, özünü haqlı çıxarmaq üçün İsaya dedi: «Bəs mənim qonşum kimdir?» 30 İsa cavab verdi: « Bir nəfər Yerusəlimdən Yerixoya gedirdi. Oğrular onun paltarını soyundurub yaraladılar və onu yarımcan halda qoyub getdilər. 31 Təsadüfən bir kahin o yoldan enirdi. Onu görən kimi yolun o biri tərəfindən keçib gedirdi. 32 Həmçinin bir Levili də həmin yerə çatanda gəlib ona baxdı və yolun o biri tərəfindən keçib getdi. 33 Lakin yolda gedən bir Samariyalı onun olduğu yerə çatdı. Onu görəndə ona rəhmi gəldi. 34 O, onun yanına gedib yaralarını sarıdı, yağ və şərab tökdü və öz miniyinə mindirdi. Onu mehmanxanaya aparıb ona qulluq etdi. 35 Ertəsi gün gedəndə iki dinar çıxarıb ev sahibinə verib dedi: “Ona yaxşı bax və daha çox xərcləsən, mən qayıdanda sənə qaytaracağam”. 36 Səncə, bu üç nəfərdən hansı oğruların əlinə düşən adamın qonşusu idi? 37 O dedi: «Ona mərhəmət göstərən». İsa da ona dedi: « Get, sən də belə et». Xeyirxah Samariyalı haqqında hekayə (Luka 10:25–37) İsanın ən məşhur məsəllərindən biridir. Bu məsəldə həqiqi məhəbbət, mərhəmət və qonşu olmağın həqiqətən nə demək olduğu barədə dərin bir şərh verilir. Budur, hekayənin ayə-ayə xülasəsi, ardınca əsas dərslər və praktik tətbiqlər verilmişdir.
1
Xeyirxah Samariyalı
Ayə-ayə təhlili Luka 10:25–28 — Vəkilin Testi və Böyük Əmrlər 25-ci ayə: Musa Qanununun alimi olan bir vəkil İsanı sınamaq üçün ayağa qalxır və əbədi həyatı miras almaq üçün nə etməli olduğunu soruşur. 26-cı ayə: İsa sualı Müqəddəs Yazılara qaytararaq vəkildən Qanunu necə oxuduğunu soruşaraq cavab verir. 27-ci ayə: Vəkil dəqiq cavab verir və Qanunu iki əsas prinsipə ayırır: Allahı bütün qəlbinlə, canınla, gücünlə və ağlınla sevmək və qonşunu özünü sevdiyin kimi sevmək (Qanunun Təkrarı 6:5 və Levililər 19:18 ayələrinə istinad edərək). 28-ci ayə: İsa onun cavabını tərifləyir və deyir ki, bunu etmək həyat gətirəcək. Luka 10:29–32 — Təklif və gözlənilməz izləyicilər 29-cu ayə: Vəkil özünü haqlı çıxarmağa və ya vəzifəsinin əhatə dairəsini məhdudlaşdırmağa çalışaraq soruşur: "Bəs mənim qonşum kimdir?" 30-cu ayə: İsa məsəli başlayır. Yerusəlimdən Yerixoya gedən dik və təhlükəli yoldan keçən bir kişi oğruların qurbanı olur. Onlar onun paltarlarını soyundurur, şiddətlə döyür və yarımcan halda qoyurlar. 31-ci ayə: Bir keşiş eyni yoldan gəlir. Yaralı kişini görüb qarşı tərəfə keçir və yoluna davam edir. 32-ci ayə: Növbəti Levili (məbəd xidmətçisi) gəlir. O, yaralı adama baxır, lakin kahin kimi digər tərəfə keçir və yanından keçir. Luka 10:33–35 — Mərhəmətli Samariyalı 33-cü ayə: O dövrün bir çox yəhudiləri tərəfindən dərin nifrət edilən və uzaqlaşdırılan bir qrupun üzvü olan bir Samariyalı yoldan keçir. Yaralı kişini görəndə dərin bir şəfqət hiss edir. 34-cü ayə: Samariyalı birbaşa kişinin yanına gedir, yaralarını sarıyır, onları yağ və şərabla müalicə edir (dövrün adi müalicə üsulu), onu öz heyvanına mindirir, mehmanxanaya gətirir və gecə boyu ona qulluq edir. 35-ci ayə: Növbəti gün samariyalı əlavə qayğı üçün meyxanaçıya iki pens (denari) verir və qayıdıb çəkdiyi əlavə xərcləri ödəyəcəyinə söz verir. Luka 10:36–37 — Praktiki Nəticə 36-cı ayə: İsa ilkin sualı dəyişdirərək vəkildən üç səyahətçidən hansının qurbanın qonşusu kimi çıxış etdiyini soruşur. 37-ci ayə: Vəkil "Samariyalı" deməyə cəsarət edə bilməyərək cavab verir: "Ona mərhəmət edən". İsa ona əmr edir: " Get, sən də elə et " .
Əsas Dərslər və Həyat Tətbiqləri "Qonşu" anlayışının yenidən müəyyən edilməsi: Qonşu olmaq coğrafi, etnik və ya sosial sərhədlərlə deyil, ehtiyacı olan hər kəsə sevgi və mərhəmət göstərmək istəyi ilə müəyyən edilir. Ənənəyə Qarşı Şəfqət: Fəal sevgi olmadan dini bilik və ya sosial status az şey ifadə edirdi. Həm kahin, həm də Levili insan empatiyası hesabına dini saflığı və ya rahatlığı qoruyub saxlayırdılar. Fəaliyyətə Yönlü Sevgi: Əsl sevgi praktik və baha başa gələn hərəkət tələb edir. Samariyalı bir qəribi sağaltmaq üçün vaxtını, resurslarını, təhlükəsizliyini və şəxsi rahatlığını qurban verdi.
2
Xeyirxah Samariyalı
Xurafatların öhdəsindən gəlmək: Kömək və yaxşılıq çox vaxt gözlənilməz mənbələrdən gəlir. Bu məsəl bizi ictimai qərəzlərdən kənara baxmağa və hər kəsdə insanlığı görməyə çağırır.
Yəhudilər və Samariyalılar arasında tarixi tarix Birinci əsrdə yəhudilər və samariyalılar arasındakı düşmənçilik sadəcə mülayim sosial rəqabət deyildi; bu, etnik mənsubiyyətə, siyasətə və əsas dini inanclara əsaslanan dərin kök salmış, əsrlər boyu davam edən bir ayrılıq idi. Luka 10-da İsanın dinləyicilərinin hekayənin qəhrəmanı kimi samariyalı kimi təqdim olunmasının nə üçün şoka düşəcəyini tam başa düşmək üçün bu düşmənçiliyin necə inkişaf etdiyini anlamaq kömək edir.
1. Tarixi Bölünmə: Bölünmüş Mənşələr Assuriya fəthi (e.ə. 722): Assuriya İmperiyası Şimali İsrail Krallığını (Samariya) fəth etdikdə, bir çox israilli sürgün edildi və əraziyə xarici xalqlar yerləşdirildi. Qarışıq Soy: Xarici köçkünlərlə qarışıq nikahda qalanların nəsilləri. Samariyalılar şimal qəbilələrinin (Efrayim və Menaşşe) əsl, fasiləsiz nəsilləri olduqlarını iddia etsələr də, yəhudilər onları həm etnik saflığı, həm də sadiq ibadəti pozmuş pozğun "qarışıq irq" və ya yarımqanlılar kimi görürdülər.
2. Məbədin yenidən qurulması və siyasi münaqişə Ezra və Nehemyaya qarşı müxalifət (e.ə. V əsr): Yəhudi sürgünləri Yerusəlimi və İkinci Məbədi bərpa etmək üçün Babildən qayıtdıqda, Samariyalılar layihəyə qoşulmağı təklif etdilər. Yəhudi liderləri onları dini cəhətdən güzəştə getmiş hesab edərək onların köməyini rədd etdilər. Cavab: Buna cavab olaraq, Samariyalı liderlər Yerusəlimin yenidən qurulmasını təxirə salmaq və pozmaq üçün Fars hökumətinə fəal şəkildə lobbiçilik etdilər. Bu, davamlı siyasi kin yaratdı.
3. Dini Bölünmə: Gerizim Dağı və Sion Dağı Rəqabət aparan ibadət yerləri: Yerusəlim tərəfindən rədd edilən samariyalılar, Şekem yaxınlığındakı Gerizim dağında öz məbədlərini tikdilər və bunun Musa tərəfindən təyin edilmiş əsl ziyarətgah olduğunu iddia etdilər. Bir az fərqli Müqəddəs Yazılar: Samariyalılar yalnız Samariyalı Tövratı (Musanın ilk beş kitabı) müqəddəs kitab kimi qəbul edir, İbrani Peyğəmbərlərini, Yazılarını və Yerusəlim ənənələrini rədd edirdilər. Samariyalı Məbədin Dağılması (e.ə. 110): Hasmonean dövründə, yəhudi baş kahini Con Hirkanusun Samariyaya hücum etməsi və Gerizim dağındakı Samariyalı məbədi dağıtması ilə gərginlik qaynar nöqtəyə çatdı. Bu dağıntı nəsillər arasında dərin qarşılıqlı kin-küdurəti möhkəmləndirdi.
4. İsanın xidməti dövründə Birinci əsrin reallığı
Yeni Əhdi-Cədid dövrünə qədər bu bölünmə gündəlik həyata təsir göstərmişdi:
3
Xeyirxah Samariyalı
Qaçınma və Sosial Məsafə: Qalileya ilə Yəhudeya arasında səyahət edən yəhudi səyahətçilər, Samariya ərazisinə ayaq basmamaq üçün tez-tez İordan çayı vadisindən keçərək dolayı yolla gedirdilər. Mədəni təhqirlər: Bir yəhudini "samariyalı" adlandırmaq, onu kafir və ya dönük adlandırmağa bərabər olan ağır bir təhqir idi (Yəhya 8:48-də göründüyü kimi). Təhqir Hadisələri: Flavius Josephus-un tarixi məlumatlarına görə, İsanın gənclik illərində bir qrup samariyalı Pasxa bayramı zamanı Yerusəlim Məbədini murdarlamaq üçün gizlicə insan sümüklərini içəri səpələmişdi.
Niyə bu kontekst məsəli genişləndirir
Vəkil Luka 10:29 ayəsində "Bəs mənim qonşum kimdir?" deyə soruşanda , o, sərhəd xəttinin olmasını gözləyirdi — bu, "qonşu" sözünün yalnız qanuna tabe olan yəhudi vətəndaşlarına aid olduğunun təsdiqidir. İsa peyğəmbər Samariyalı ilə hekayəni bölüşəndə: Qəhrəman Şok Faktoru: Dinləyicilər Kahin, Levili və İsrailli sadə insandan ibarət üçlüyün hekayəsini gözləyirdilər. Üçüncü yerə xor baxılan bir Samariyalının qoyulması onların mədəni gözləntilərini tamamilə alt-üst etdi. Dinamikanı Geri Döndürmək: Yaralı yəhudi həyatı boyu and içmiş düşməninə güvənməli oldu. Qonşuluq sevgisinin yenidən müəyyən edilməsi: İsa sübut etdi ki, mərhəmət tarixi kin-küdurətə, qərəzə və sosial sərhədlərə məhəl qoymur. Əsl qonşuluq, mənşəyindən asılı olmayaraq, ehtiyacı olan hər kəsə qarşı şəfqətli hərəkətlərlə nümayiş etdirilir.
İlahi Mərhəmətin Radikal Təbiəti və Özünü Doğrulayan Qanunçuluq Xeyirxah Samariyalı məsəli çox vaxt xeyirxahlıq haqqında etik təlimat kimi oxunsa da, onun əsas teoloji dərinliyi daha dərindir. Bu parçadakı ən görkəmli teoloji mövzulardan biri İlahi Mərhəmətin Radikal Təbiəti və Özünü Doğrulayan Qanunçuluqdur . Bu mövzunun üç ölçüdə araşdırılması:
1. Özünü doğrultmaq və Qəlbin Dəyişməsi Dialoq hüquqi və teoloji mübahisə ilə başlayır:
Vəkilin Niyyəti: 29-cu ayədə açıq şəkildə qeyd olunur ki, vəkil "Bəs mənim qonşum kimdir?" deyə soruşur , çünki o, "özünü haqlı çıxarmaq istəyirdi". O, öhdəliklərinin ətrafında bir sərhəd çəkməyə imkan verən dəqiq hüquqi tərif axtarırdı - vəzifəsinin harada bitdiyini və harada rahatlıqla sevməyi dayandıra biləcəyini göstərən bir xətt. Teoloji Münaqişə: Vəkil salehliyə hüquqi sərhəd xətlərinin yoxlama siyahısı kimi baxırdı. İsa salehliyi qeyd-şərtsiz məhəbbətdə özünü göstərən ürəyin vəziyyəti kimi yenidən təsvir edir. Müqayisə: Əsl Allahpərəstlik vəzifələrimizi nə qədər dar şəkildə müəyyənləşdirməyimizlə deyil, Allahın mərhəmətini nə qədər geniş şəkildə yaymağımızla ölçülə bilər.
4
Xeyirxah Samariyalı
2. Şəfqətsiz Ritual Saflığın İllüziyası
Kahin və Levilinin iştirakı dini prioritetlə bağlı vacib bir teoloji xəbərdarlığı vurğulayır: Təmizlik Qanunları və Daha Ağır Məsələlər: Əhdi-Ətiq qanununa görə, ölü cəsədə toxunmaq kahini mərasimdə murdar edirdi (Levililər 21:1). Yolda qurban "yarı ölü" idi (Luka 10:30). Əgər kahin və ya Levili dayanıb onu ölü tapardısa, mərasimdə murdarlanmaq, dini vəzifələrini pozmaq və cəmiyyətdə mövqe tutmaq riski daşıyırdılar. Yersiz Prioritet: Onlar ritual kölgəni mənəvi mahiyyətdən üstün tuturdular . İsa İncillərdə daim sevginin, mərhəmətin və insan həyatının mərasim protokolunu (məsələn, Şənbə günü şəfa) əvəz etdiyini öyrədir. Teoloji Anlayış: İnsanı əzablara sövq etmək əvəzinə, onlardan təcrid edən din, Tanrının xarakterini əks etdirmir.
3. Mərhəmət imanın əsl ölçüsü kimi İsa vəkilin ilkin sualının bütün əsasını dəyişdirir: Vəkil soruşdu:
İsa cavab verdi:
"Mənim qonşum kimdir?" (Diqqət: Sevgimi kim qəbul etməyə layiqdir?)
"Bu üçündən hansı onun qonşusu idi?" (Diqqət: Mən necə insanam?)
Aktiv Lütf: Samariyalının mərhəməti baha başa gəlirdi, riskli və qeyd-şərtsiz idi. O, təhlükəli bir yolda təhlükəsizliyini riskə atdı, öz yağını və şərabını istifadə etdi, atından imtina etdi, pulunu xərclədi və daha çox pul ödəmək üçün geri dönəcəyinə söz verdi. Allahın Təbiətini Əks Etmək: Müqəddəs Kitab ilahiyyatında mərhəmət ( ibrani dilində hesed , yunan dilində eleos ) sadəcə rəğbət hissi deyil; bu, əhd bağlayan, aktiv şəfqətdir. Samariyalı, ehtimal ki, onu düşmən hesab edən birinə layiqincə lütf göstərərək Allahın lütfünün obrazına çevrildi.
Tarixi Alleqorik Təfsir (Xristoloji Baxış) Kilsə tarixi boyunca erkən ilahiyyatçılar (məsələn, Avqustin, Origen və Xrizostom) da məsəldə dərin bir Xristoloji mövzunun yer aldığını görmüşlər: Günahkar Səyyah: Salehlikdən məhrum edilmiş və günahdan yaralanmış, günahkar bir dünyanın yolunda yarı ölü vəziyyətdə qalan bəşəriyyət. Kahin və Levili: Qanun və Qurbanlıq Sistemi, insanın günahını müşahidə edə bilirdi, lakin onu sağaltmaq və ya xilas etmək gücünə malik deyildi. Xeyirxah Samariyalı: İsa Məsihin özü — dini qurum tərəfindən xor görülmüş, rədd edilmiş və kənar şəxs kimi qəbul edilmiş, lakin bəşəriyyətin ölümünün birbaşa olduğu yerə gəlmişdir. Yağ, Şərab və Mehmanxana: İlahi lütf, Müqəddəs Ruh və Kilsə, O qayıdana qədər şəfa üçün sığınacaqdır.
5
Xeyirxah Samariyalı
Əsas tarixi kontekst etik və əhd dərsi olsa da, bu ənənəvi Xristoloji baxış, Məsihin ilk dəfə bizə mənəvi cəhətdən yoxsul olduğumuz zaman radikal mərhəmət göstərdiyi üçün başqalarına yalnız radikal mərhəmət göstərə biləcəyimizi vurğulayır.
6