Debora, Barac ukat Jael sat chacha warminaka Jueces 4. Ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi 1 Israelitanakax wasitat Tatitun nayraqatapan jan walinak lurapxäna, Ehud chachan jiwatapatxa. 2 Tatitusti Canaán markankir Jabín reyin amparaparuw aljantäna, jupasti Hazor markan apnaqäna. Ejercitopan p'iqinchiripasti Sisara satänwa, jupasti jan judiöpkis uka Haróset markan jakasiri. 3 Israelitanakax Tatituruw art'asipxäna, llätunk patak hierro carronakanïtap layku. Pä tunka maraw israelitanakar t'aqhisiyatayna. 4 Debora sat profeta, Lapidot chachan warmipänwa, jupaw uka tiempon Israel markar juchañchäna. 5 Uka warmisti Debora sat palmera taypinwa jakasïna, Ramá, Betel sat cheqan chika taypinsa, Efraín sat qollunjja. 6 Uca warmisti Abinoam chachan Barac yokapar jawsasin Cedesnaftalí markat sänwa: —¿Janit Israelan Tabor Diosapajj akham sisqui: ‘Tabor sat qolluru saram, Neftalí, Zabulón chachat tunka waranqa jaqenak irpapjjam? 7 Jabín chachan ejercitopan pʼeqtʼiripa Sísara sat Cisón jawiraruw carronakapampi, walja jaqenakamp chika irpäjja. Nayasti amparamaruw katuyä —sasa. 8 Barac chachasti sarakïnwa: —Jumatix nayamp chik sarañ munstaxa, nayax saraskäwa, ukampis jumatix nayamp jan sarkätaxa, janiw sarkäti —sasa. 9 Jumajj sarakïnwa: “Nayajj jumamp chikaw sarä, kawkïr thaktï sarkäta ukajj janiw jumar jachʼañchatäkaniti. Tatitux Sisararux mä warmin amparaparuw aljani. Ucat Debora warmejj Barac chachamp chikaw Cedes markar sarjjäna. 10 Barac chachasti Zabulón, Neftalí sat markanakaruw Cedes markar jawsäna. Jesusax tunka waranqa jaqinakampiw kayunakap jak'achasisin saräna, Deborasti jupamp chikaw sararakïna. 11 Moisesan suegron Hobab chachan wawanakapat jutir Heber sat cenita jaqisti, cenita jaqinakat jithiqtxäna, ukat Zaanaim pamparuw carpa sayt'ayasïna, uka pampax Cedes jak'ankiwa. 12 Abinoam chachan Barac yokapajj Tabor sat qollur makatatapwa Sisararojj yatiyapjjäna. 13 Sisarajj llätunka patak hierro carronakapsa, jupamp chik saririnakarusa, jan judiöpkis uka Haróset sat cheqat Cisón jawirkamaw tantachthapïna.
1
Debora, Barac ukat Jael sat chacha warminaka
14 Ucat Deborajj Barac chacharojj säna: —Sartam; Tatitux Sisararux jumar katuykani uka uruxa, ¿janit Tatitux juman nayraqatam mistuwayxi? Ukat Barac chachax Tabor qullut saraqanïna, tunka waranqa jaqinak qhipat saraqasinxa. 15 Tatitusti Sisararu, taqpach carronakaparu, taqpach ejercitoparu, mä espadampiw Barac nayraqatan jan walt'ayäna. Sísarax carropat saraqasinxa, kayunakapampiw jaltxatayna. 16 Ucampis Barac chachajj carronacaru, ejercitoparu arknaqäna, jan judiöpkin Haróset sat marcapkama. ucat janiw mä jaqes qheparjjänti. 17 Ucampis Sisarajj kayukiw jaltjjäna, Jael sat chachan carpaparu, Heber sat heber sat cenitan warmipan carpaparu. 18 Jael chachasti Sisararu katuqiriw mistuwayäna, ukatsti sänwa: —Tatay, nayar mantam! jan axsaramti. Ucatsti carpar mantasinsti, mä isimpiw imt'asïna. 19 Jupasti sarakïnwa: —Mä juk'a uma umt'ita; Nayajj umat pharjataw uñjasta. Ukatsti mä leche botella jist'arasaw umañ churäna, ukatsti imt'arakïna. 20 Mayampiw Jesusax juparux säna: —Carpa punkun sayt'asim, kunapachatix maynix jumar jiskt'ir jutani, ukat akham saspa: “¿Khitis akan utji?” ukat jumax akham säta: ‘Janiwa’ sasa. 21 Jael Heber chachan warmipax carpan mä clavo aptasin mä martillo amparapar apt'asisinxa, llamp'u chuymampiw jupan ukar saräna, ukatsti clavompiw templonakapar ch'allt'äna, ukatsti uraqiruw chint'äna. Ukatwa jiwjjäna. 22 Barac chachajj Sisarar arknaqaskäna ukhajja, Jael chachajj jupamp jikisiñatakiw mistunïna, akham sasa: “Jutam, nayajj khitirutï thaqkta uka jaqerojj uñachtʼayäma” sasa. Carpapar purisasti, Sisarax jiwat ikiskir uñjäna, uka clavosti templonakapan utjarakïnwa. 23 Uka urux Diosax Canaán markankir Jabin reyiruw israelitanak nayraqatan apnaqayäna. 24 Ukatsti israelitanakan amparapampiw Canaán markankir Jabín reyir atipjapjjäna, Canaán markankir Jabín reyir tukjañkama.
Jueces ukanaka 5.1 1 Uka urux Deborampi, Abinoam chachan Barac yuqapampix akham sasaw q'uchupxäna: 2 Tatitur jach'añchapxam Israelan vengasiñap layku. 3 Reyinaka, ist'apxam; Jilïr irpirinaka, ist'apxam; Naya, naya Tatitur q'uchuñ munta; Israelan Tatit Diosapar yupaychañ q'ochurakï. 4 Tatay, Seír markat mistkasa, Edom pampat sarkasaxa, uraqix khathatirakïnwa, alaxpachas liwxatarakïnwa, qinayanakax uma jalsurakïnwa. 5 Qullunakax Tatitun nayraqatapat ch'amakt'awayxänwa, Sinaí markax Israelan Tatit Diosapan nayraqatapat ch'amakt'äna. 6 Anat chachan Samgar yokapan urunakapanjja, Jael chachan urunakapanjja, jachʼa thakinakajj janiw khitis utjkänti, uka thakinakan sarnaqerinakas uka thakinakanwa sarnaqapjjerïna. 7 Ayllunakan jakirinakax janiw tukusxapxänti, Israel markanx janiw utjxapxänti, naya Deborax sartxañkama, Israel markan taykäñapkama. 8 Jupanakax machaq diosanak ajllipxäna; ukapachaw punkunakan nuwasiñax utjäna: ¿Israel markan pusi tunka waranqa jaqinak taypin mä escudo jan ukax lanza uñjatäpachati? 9 Israel markan gobernadoranakaparuw chuym ch'allxtayi, jupanakax taqi chuymaw marka taypin luqtasipxäna. Tatitur jach'añchapxam. 10 Jumanaka, janq'u asnonak lakat saririnaka, taripäwin qunt'atäpkta, thakin sarnaqapki uka jaqinaka, arsupxam. 11 Uma apsuñ chiqanakan arqueronakan ch'axwatapat qhispiyatäpki ukanakax ukanwa Tatitun aski luräwinakap yatiyapxani, Israel markan ayllunakapan jakirinakarus aski luräwinakap uñt'ayapxani. 12 Debora, sartam, sartam, sartam, mä q'uchu arsum, sartasim, Barac, katuntat jaqimarux katuntapxam, Abinoam yuqa.
2
Debora, Barac ukat Jael sat chacha warminaka
13 Ukxarusti khititix qhiparki ukarux marka taypin jach'a jilïrinakar apnaqañapatakiw tukuyi, Tatitux ch'aman jaqinakar apnaqañapatakiw tukuyitu. 14 Efraín markat mä saphiw Amalec contra sayt'äna. jumat qhiparux Benjamín, markam taypin; Maquir markatsti gobernadoranaka, Zabulón markat mistunipxäna, qillqirin plumap apnaqirinaka. 15 Isacar markan jilïrinakapax Debora warmimp chikaw sarapxäna. Isacar, Barac sat chacharusti, kayukiw valleru khithatäna. Rubenan tʼaqa tʼaqanakapatakejja, chuymapan jachʼa amuyunakapaw utjäna. 16 ¿Kunatarak ovejanakan arnaqasitanakap ist'añatakejj ovejanak taypin jakasktasti? Rubén chachan tʼaqa tʼaqanakapatakejja, chuymapan jachʼa thaqtʼäwinakaw utjäna. 17 Galaad markax Jordán jawir khurkataruw jakasïna, ¿kunatsa Dan chachax barconakan qhiparäna? Aserax quta thiyaruw saraskakïna, ukat p'akjatanakapan qhipararakïna. 18 Zabulón, Neftalí markanakax pampan jach'a chiqanakan jiwañar puriñkamaw jakañap jan walt'ayapxäna. 19 Reyinakax jutasin nuwasipxäna, ukatsti Canaán reyinakampiw Taanac markan Meguido uma jak'an nuwasipxarakïna. janiw qullqi jikxatañsa aptʼapkänti. 20 Alaxpachatpach nuwasipxäna; warawaranakax thakhinakapan Sisarampiw nuwasipxäna. 21 Cisón jawiraw jupanakarux q'al ch'allxtayäna, uka nayra jawira, Cisón jawira. Almaxay, ch'am ch'am ch'allxtawaytaxa. 22 Ukatsti caballonakan chʼakhanakap pʼakjatäjjänwa, chʼamani jaqenakan chʼakhanakapampiw pʼakjatäna. 23 Meroz markar ñanqhachapxam, sasaw Tatitun angelapax säna, uka markan jakirinakarux k'allk'u maldecapxam; Jupanakasti janiw Tatitun yanapiripar puripkänti, ch'aman jaqinakar jan walt'ayañataki. 24 Jael sat chachan warmipajj warmit sipansa jukʼamp bendicitäniwa, jupajj carpankkäna uka warminakat sipansa jukʼamp bendicitäniwa. 25 Uma mayïna, warmisti leche churäna; jupax mä señor plato ukan mantequilla apsüna. 26 Amparapampiw clavoru uskt'äna, kupi amparapasti irnaqirinakan martilloparuw ucharakïna. Martillompiw Sisararux jawq'jäna, p'iqipsa jawq'jäna, kunapachatix templonakap ch'uqt'äna, ch'allt'arakïna. 27 Uka warmin kayunakaparuw qunqurt'asïna, qunqurt'asïna, qunqurt'asïna, kayunakaparuw qunqurt'asïna, kawkhantï qunqurt'askäna uka chiqanw jiwat qunt'asïna. 28 Sísara chachan taykapajj mä ventanatwa uñtäna, ukatsti rejilla taypit jachʼat artʼasïna: “¿Kunatsa carropajj jaya tiempo jutaski?” ¿kunatsa carronakapan ruedanakapajj qheparaspa? 29 Yatiñ munir warminakax juparux sapxarakïnwa: 30 ¿Janit jupanakajj jankʼakïpki? janit uka uywanak jaljapkatayna; sapa mayniru mä tawaquru jan ukax paniniru; Siserarux mä presa de buceadores colores, mä presa de buceadores colores de aguja, de buceadores colores de agujas pä tuqit, tantachasipxi kunkanakapataki khitinakatix botín aptapki ukanakataki? 31 Tatitu, taqi uñisirinakamax jiwarapxpan, ukampis khitinakatix jupar munapki ukanakax intix ch'amapampi mistunki ukkhax tukupxpan. Uca orakesti pusi tunka maraw samarañapa.
Qhanañchäwi Debora, Barac ukat Jael chachan sarnaqäwipajj Jueces 4 ukat 5 jaljanakanwa jikjjatasi israelitax yaqha markanakat tʼaqhisiyatäñat qhispiyatäkäna ukanakat maynïritwa qillqtʼasi. Ukanjja, Diosan apnaqäwipa, jan ajjsartʼas pʼeqtʼirïtapa ukat kunjamsa Diosajj amtanakap phoqañatakejj jan suytʼat instrumentonak apnaqi ukanak uñachtʼayi.
3
Debora, Barac ukat Jael sat chacha warminaka
1 tʼaqa: Mä jiskʼa tʼaqa tʼaqa tʼaqa Jueces 4 tʼaqa: Qhispiyasiñ tuqit sarnaqäwi 1–3 jiskʼa tʼaqanaka: Israel markan juchapa ukat jan sinttʼasis tʼaqhisiyatapa Ehud juezajj jiwjjäna uka qhepatjja, wasitatwa israelitanakajj Tatitun nayraqatapan jan walinak lurapjjäna. Ukatwa Diosajj Canaán markankir Jabín sat reyin amparapar katuyäna (jupajj Hazor markanwa apnaqäna), jupajj Sísara satänwa . Sísarax pä tunk maraw Israel markar sinti t'aqhisiyatayna , 900 hierrot lurat carronakan wali axsarkañ pallapallanakan ch'amapampi . Israelan wawanakapax Tatituruw yanap mayipxi. 4–9 jiskʼa tʼaqanaka: Deborampi Baracampi jawsatapa Debora , mä profeta ukat Lapidot chachan warmipawa, jupax aka pachanx Israel markaruw taripiski, Deboran palmera quqa manqhan qunt'atawa. Abinoam chachan Barac yokaparuw jawsayäna , ukatsti Diosan mä kamachip yatiyäna: Neftalí, Zabulón markankir 10.000 jaqinakaruw Tabor sat qullur irpañapa, ukat Diosax Sisararu, carronakapampix Cisón jawiraruw irpxaruwayani. Barac chachajj akham sasaw qhanañchi: “Jumatï nayamp sarañ munsta ukhajja, nayajj saraskäwa, ukampis jumatï nayamp jan sarkäta ukhajja, janiw sarkäti” . Deborax sarañ iyaw sataynawa, ukampis uka thakhix janiw jach’añchatäkaniti sasaw profecía arsüna , kunatix Tatitux Sisararux mä warmin amparaparuw aljani. 10–16 jiskʼa tʼaqanaka: Tabor ukat Cisón sat qullunakan nuwasïwipa Barac chachax Zabulón ukat Neftalí sat chachanakaruw Cades markar jawsayäna, ukat 10.000 arkirinakaruw tantachtʼäna, Debora kullakasti jupamp chik sararakïna. Uk istʼasajja, 900 hierrot lurat carronakapampi, taqe ejercitopampiw Cisón jawirar apthapïna. Debora kullakajj Barac chacharuw sartañapatak säna, akham sasa: “¿Janit Tatitux jumat nayrat mistuwayki?” Barac chachajj jaqenakaparuw qollut saraqayäna, ukat Tatitojj Sisararu ukat ejercitoparuw jan waltʼayäna (rutas) . Sísara chachan ejercitopajj espadampiw qʼal tukjatäna, janiw khitis jakkänti, Sísarajj carrop jaytasaw kayukiw jaltjjäna. 17–22 jiskʼa tʼaqanaka: Jael ukat Sísara chachan atipjatapa Jael , Heber quenitan warmipan carpaparuw jaltxatayna , kunatix Jabin reyin utapampix Heberan familiapampix sumankañaw utjäna. Jael chachajj jupamp jikisiñatakiw mistuwayäna, ukar mantañapatakiw invittʼäna, ukat imtʼarakïnwa. Sisaraxa uma mayitayna; jan ukasti, mä señor platoruw mantequilla (leche cuajada) churaraki . Sisarajj qarjata ukat confiyasajj jankʼakiw ikirïna. Jael chachajj amukiw mä carpa clavo (clavija) ukat mä martillo amparapar aptʼasisin llampʼu chuymamp jupar jakʼachasïna, ukat uka clavojj templonakapat oraqer jaqontäna, ukat mä ratukiw jiwayäna. Kunapachatï Barac chachajj arknaqir purinkäna ukhajja, Jael chachajj uñisirinakan jiwat pʼeqtʼirip uñachtʼayäna, ukhamatwa Deboran profeciap phoqäna. 23–24 jiskʼa tʼaqanaka: Jabín reyin apnaqatäñapa Uka uruxa, Diosax Jabín reyiruw Canaán reyirux israelitanak nayraqatan apnaqayäna, ukat Israelan amparapampiw atipjäna, t'unjatäñapkama. Jueces 5 tʼaqa: Debora ukat Barac chachan qʼochunakapa 1–5 jisk’a t’aqanaka: Tatitur jach’añchapxam Deborampi Baracmpejj atipjañatak mä qʼochu qʼochupjje, Israel markan munañaparjam pʼeqtʼirinakapata ukat taqe chuyma markachirinakapat Diosar jachʼañchasa. Diosajj Seir ukat Edom markat mistunkäna ukhajj wali jachʼa, uraq khathatiw ukankäna uk amtapjje.
4
Debora, Barac ukat Jael sat chacha warminaka
6–11 jisk’a t’aqanaka: Israel markan t’unjatätapax chiqapar uñjatäñaruw tukuwayi Q’uchupax ch’amaka urunak t’aqhisiyat urunak amtayi, kunawsatix jach’a thakhinakax ch’usäkan ukat ayllunkirinakax imantasipxänwa Deborax “Israel markan tayka” sartañapkama . Ukanx apnaqirinakaru, taripirinakaru, uma umañ utanakan tantachasit sapürunjam markachirinakaruw jawillt’i, Tatitun chiqapar luratanakapa, qhispiyasiñ lurawinakap uñt’ayañataki. 12–18 jiskʼa tʼaqanaka: Munat tribunaka ukat complaciente tribunaka Mä atipt’ir jawsataw Barac chacharux katuntat jaqinakar katuntañatak irpxaruwayi. Uka qʼochunjja, kawkïr tribunakas wali munasiñampi yanaptʼapjjäna, mä arunjja, Efraín, Benjamín, Maquir, Zabulón, Isacar ukat Neftalí— ukat uwijanakan jan ukajj qota lakankir cheqanakan qheparapkäna ukanakarojj wal tuqinuqäna, sañäni, Rubén, Dan ukat Aser . 19–23 jisk’a t’aqa: Cósmico ch’axwäwi ukat Meroz markan maldición Canaán markankir reyinakajj nuwasipjjäna, ukampis “warawaranakajj thakinakapan Sísara sat chachampiw nuwapjjäna” (ukajj Diosan yanaptʼatapa sañwa muni, inas jachʼa jallujj Cisón jawir umajj umar tukuwaychïna, ukat hierrot lurat carronakarojj janiw sarnaqkänti). Nayra Cisón jawiraw uñisirinakarux qʼal chhaqtayäna. Mä k'allk'u maldición Meroz markarux arsusipxi kunatix janiw “Tatitun yanapt'añatakis ch'aman jaqinakar” mistunipkänti. 24–27 jiskʼa tʼaqanaka: Jael chachan jan ajjsarirïtap jachʼañchaña "warminakat sipan juk'amp bendicionata" sasaw carpan jach'añchapxi . Uka qʼochunjja, kuntï amtkäna uk sum qhanañchi, mä arunjja, martillo aptʼasisaw clavompi Sísara chachan pʼeqep taypit jaquqanïna, ukanwa chhaqtjjäna ukat kayunakaparuw jiwat jaqontäna. 28–30 jisk’a t’aqanaka: Sisara mamapan ironía Mä dramatico, irónico vinyete ukax Siseran mamaparuw mayjt’i, rejilla ventanapat uñch’ukiski, kunats yuqapan carropax jank’ak kutt’anki sasaw llakit jiskt’asi. Yatiñani señoranakapaxa, jupax yänakap jaljañakiw sasaw chuymachtʼi, mä arunxa, katuntat jaqinaka ukat qamir bordatanaka— janiw yatipkänti niyaw jiwatapxa. 31 jiskʼa tʼaqa: Tukuyañataki mayisïwi Q’uchuñax mä ch’aman mayisïwimpiw tukuyi: “Tatitu, taqi uñisirinakamax jiwarapxpan, ukampis khitinakatix jupar munapki ukanakax intix ch’amapampiw mistuni ukkhax tukupxpan”. Uka atipt’äwi qhipatxa, uka uraqix pusi tunk maraw samarañapa .
2 t’aqa: Jach’a Yatichawinaka ukhamaraki Jakawiru apnaqaña Diosax jan uñjkañ ukat ordinarionak apnaqi: Qhispiyasiñax janiw mä tradicional ejercito imperial tuqikiti, elite armanakampi, jan ukasti mä ordinario warmimpiw (Jael) utan carpa clavompi martillompi apnaqatayna, ukax uñacht’ayiw Diosax humilde herramientas ukanakamp extraordinario amtanakar apnaqañax kusisitapa. Peligro de la neutralidad espiritual y complacencia: Debora q’uchupax utan qhiparapki uka tribunakarux wali k’umiwa (Rubén ukat Dan ukanakar uñtasita) ukat Meroz kullakaruw ñanqhacharaki, jan yanapt’añ munatapata. Crisis moral pachanakanx neutralidad espiritual ukax oposición ukhamaw uñjasi; iyawsirinakax activo compromiso ukar jawsatäpxiwa, janiw estado de espectador cómodo ukar jawsatäpkiti.
5
Debora, Barac ukat Jael sat chacha warminaka
Mayachtʼasiñasa ukat chʼamañchtʼañas chʼamapa: Barac chachajj ajay toqet chʼamañchtʼatäñajj wakisitap amuyasïna, ukatwa Debora kullakarojj nuwasiñatak jupamp chik sarañapatak mayïna. Diosax sapa mayni sapa mayniru uñjañat sipansa, ajay tuqinsa ukat lurañ tuqit atipjañasatakix comunidadan, maynit maynikam cuenta churañasa ukat Diosar yupaychañ tuqitwa amti. Diosar jachʼañchäwi kuttʼayaña: Deborampi Baracmpejj pallapallanakan walja suma sarantäwip jikjjatasajj jankʼakiw jan wali yatiñanakapat jachʼañchasipkänti; jan ukasti, taqi jachʼañchäwi, sarnaqäwin chʼamapa ukat atiptʼäwip Tatitur kuttʼayañatakiw yupaychañ qʼuchupxäna. Triunfo personal jan ukax profesional ukan pachanakanxa, amuyuparjam jach’añchañasa ukat alt’at chuymanïñasa, chiqpach ch’amasan phunchhawiparuw uñt’ayarakistu.
6