Դեբորա, Բարակ և Հայել Դատավորներ 4 1 Եվ Իսրայելի որդիները շարունակեցին չարիք գործել Տիրոջ աչքի առաջ, երբ Ավոդը մահացավ։ 2 Եվ Տերը նրանց մատնեց քանանացիների թագավոր Հաբինի ձեռքը, որը թագավորում էր Հասորում, և որի զորագլուխը Սիսարան էր, որը բնակվում էր ազգերի Արիսոթում։ 3 Իսրայելի որդիները աղաղակեցին Տիրոջը, որովհետև նա ինը հարյուր երկաթե կառք ուներ, և քսան տարի սաստիկ նեղում էր Իսրայելի որդիներին։ 4 Եվ Դեբորա մարգարեուհին՝ Լաբիդոթի կինը, այդ ժամանակ դատավորություն էր անում Իսրայելում։ 5 Եվ նա բնակվում էր Դեբորայի արմավենու տակ՝ Ռամայի ու Բեթելի միջև, Եփրեմի լեռան վրա, և Իսրայելի որդիները նրա մոտ էին գալիս դատաստանի համար։ 6 Նա մարդ ուղարկեց ու Կեդեշնափթալից կանչեց Աբինոամի որդի Բարակին ու ասաց նրան. «Չէ՞ որ Իսրայելի Տեր Աստվածը հրաման տվեց՝ գնա՛, գնա՛ Թաբոր լեռը և քեզ հետ վերցրու Նեփթաղիմի որդիներից ու Զաբուղոնի որդիներից տասը հազար մարդ»։ 7 Ես քեզ մոտ՝ Կիսոն գետի մոտ, կբերեմ Յաբինի զորագլուխ Սիսարային՝ իր կառքերով ու բազմությամբ, և նրան քո ձեռքը կմատնեմ։ 8 Բարակն ասաց նրան. «Եթե ինձ հետ գաս, կգնամ, բայց եթե ինձ հետ չգաս, չեմ գնա»։ 9 Նա ասաց. «Ես անպայման քեզ հետ կգամ, բայց քո գնացած ճանապարհը քո փառքի համար չէ, որովհետև Տերը Սիսարային կնոջ ձեռքը կմատնի»։ Դեբորան վեր կացավ ու Բարակի հետ գնաց Կեդես։ 10 Բարակը Զաբուղոնին ու Նեփթաղիմին կանչեց Կեդես, և նա վեր գնաց՝ տասը հազար մարդ իր հետևից։ Դեբորան էլ նրա հետ վեր գնաց։ 11 Կենեցի Քաբերը, որը Մովսեսի աներ Հոբաբի որդիներից էր, առանձնացել էր կենեցիներից և իր վրանը խփել էր Զանաիմի դաշտում, որը Կեդեշի մոտ է։ 12 Եվ Սիսարային պատմեցին, որ Աբինոամի որդի Բարակը բարձրացել է Թաբոր լեռը։ 13 Սիսարան իր բոլոր կառքերը՝ ինը հարյուր երկաթե կառքեր, և իր հետ եղող ամբողջ ժողովրդին հավաքեց ազգերի Արիսոթից մինչև Կիսոն հեղեղատը։
1
Դեբորա, Բարակ և Հայել
14 Դեբորան ասաց Բարակին. «Վեր կաց, որովհետև սա այն օրն է, որ Տերը Սիսարային քո ձեռքը մատնեց։ Չէ՞ որ Տերը քո առջևից է դուրս եկել»։ Բարակը իջավ Թաբոր լեռից, և նրա հետևից տասը հազար մարդ էր։ 15 Եվ Տերը սրի բերանով խաթարեց Սիսարային, նրա բոլոր կառքերն ու նրա ամբողջ զորքը Բարակի առաջ, և Սիսարան իջավ իր կառքից ու ոտքով փախավ։ 16 Բարակը հետապնդեց կառքերը եւ բանակը մինչեւ հեթանոսների Արիսոթը։ Սիսարայի ամբողջ բանակը սրի բերանով ընկավ, եւ ոչ ոք չմնաց։ 17 Սակայն Սիսարան ոտքով փախավ դեպի կենեցի Քաբերի կնոջ՝ Հայելի վրանը, որովհետև Հասորի թագավոր Հաբինի և կենեցի Քաբերի տան միջև խաղաղություն կար։ 18 Հայելը դուրս եկավ Սիսարային դիմավորելու և ասաց նրան. «Մտի՛ր, տե՛ր իմ, մտի՛ր ինձ մոտ, մի՛ վախեցիր»։ Երբ նա մտավ նրա մոտ՝ վրանը, կինը նրան ծածկեց վերարկուով։ 19 Եվ նա ասաց նրան. «Խնդրում եմ, մի քիչ ջուր տուր խմելու, որովհետև ծարավ եմ»։ Եվ նա բացեց կաթի տիկը, խմեցրեց նրան և ծածկեց նրան։ 20 Նա դարձյալ ասաց նրան. «Կանգնի՛ր վրանի դռան մոտ, և երբ որևէ մեկը գա ու քեզ հարցնի ու ասի՝ «Այստեղ մարդ կա՞», դու կասես՝ «Ո՛չ»։ 21 Այդ ժամանակ Հայել Քեբերի կինը վերցրեց վրանի մեխը, ձեռքը վերցրեց մուրճը և մեղմորեն մոտեցավ նրան, մեխը խրեց նրա քունքերի մեջ ու խրեց գետնին։ Նա խորը քնած էր ու հոգնած։ Այդպես նա մահացավ։ 22 Եվ ահա, երբ Բարակը հետապնդում էր Սիսարային, Հայելը դուրս եկավ նրան դիմավորելու և ասաց նրան. «Եկ, և ես քեզ ցույց կտամ այն մարդուն, որին դու փնտրում ես»։ Եվ երբ նա մտավ նրա վրանը, ահա Սիսարան մեռած ընկած էր, և մեխը նրա քունքերի մեջ էր։ 23 Այդ օրը Աստված Քանանի թագավոր Հաբինին Իսրայելի որդիների առաջ հնազանդեցրեց։ 24 Եվ Իսրայելի որդիների ձեռքը զարգացավ ու հզորացավ քանանացիների թագավոր Հաբինի վրա, մինչև որ նրանք բնաջինջ արեցին քանանացիների թագավոր Հաբինին։
Դատավորներ 5 1 Այդ օրը Դեբորան և Աբինոամի որդի Բարակը երգեցին՝ ասելով. 2 Օրհնեցե՛ք Տիրոջը Իսրայելի վրեժխնդրության համար, երբ ժողովուրդը կամավոր կերպով զոհաբերեց իրեն։ 3 Լսեցե՛ք, ո՛վ թագավորներ, ականջ դրե՛ք, ո՛վ իշխաններ, ես՝ ես, պիտի երգեմ Տիրոջը, պիտի սաղմոս երգեմ Տիրոջը՝ Իսրայելի Աստծուն։ 4 Տե՛ր, երբ դու դուրս եկար Սեյրից, երբ դու դուրս եկար Եդոմի դաշտից, երկիրը դողաց, և երկինքը կաթեց, և ամպերը ջուր կաթեցրին։ 5 Լեռները հալվեցին Տիրոջ երեսից, նույնիսկ Սինան՝ Իսրայելի Տեր Աստծո երեսից։ 6 Անաթի որդի Սամեգարի օրերին, Հայելի օրերին ճանապարհները դատարկ էին, և ճանապարհորդները շրջում էին շրջանցիկ ճանապարհներով։ 7 Գյուղերի բնակիչները պակասեցին, պակասեցին Իսրայելում, մինչև որ ես՝ Դեբորան, վեր կացավ որպես մայր Իսրայելում։ 8 Նրանք նոր աստվածներ ընտրեցին, այդ ժամանակ պատերազմ էր դարպասների մոտ. վահան կամ նիզակ տեսնվե՞ց Իսրայելի քառասուն հազարի մեջ։ 9 Իմ սիրտը Իսրայելի իշխանների վրա է, որոնք իրենց կամավոր կերպով նվիրաբերեցին ժողովրդի մեջ։ Օրհնե՛ք Տիրոջը։ 10 Խոսե՛ք, դուք, որ սպիտակ էշերի վրա եք նստած, դուք, որ դատաստանի մեջ եք նստած եւ ճանապարհով եք քայլում։ 11 Նրանք, ովքեր փրկվել են աղեղնավորների աղմուկից ջուր հանելու վայրերում, այնտեղ կպատմեն Տիրոջ արդար գործերը, արդար գործերը նրա գյուղերի բնակիչների համար՝ Իսրայելում. այն ժամանակ Տիրոջ ժողովուրդը կիջնի դարպասների մոտ։ 12 Զարթնի՛ր, զարթնի՛ր, Դեբորա։ Զարթնի՛ր, զարթնի՛ր, երգ երգի՛ր։ Վեր կաց, Բարակ, եւ գերի տար քո գերին, Աբինոամի որդի։
2
Դեբորա, Բարակ և Հայել
13 Ապա նա մնացածին տիրեց ժողովրդի մեջ եղած ազնվականների վրա. Տերը ինձ տիրեց հզորների վրա։ 14 Եփրեմից նրանցից արմատներ ելան Ամաղեկի դեմ, Բենիամինից՝ քո ժողովրդի մեջ, Մաքիրից իջան կուսակալներ, իսկ Զաբուղոնից՝ գրողի գրիչ բռնողներ։ 15 Իսաքարի իշխանները Դեբորայի հետ էին, Իսաքարը, ինչպես նաև Բարակը։ Նա ոտքով ուղարկվեց հովիտ։ Ռուբենի զորքերի մեջ մեծ մտադրություններ կային։ 16 Ինչո՞ւ ես մնում ոչխարների փարախների մեջ՝ լսելու հոտերի մռնչյունը։ Ռուբենի ցեղերի համար սրտի մեծ մտորումներ կային։ 17 Գաղաադը Հորդանանի այն կողմում մնաց։ Եվ ինչո՞ւ Դանը նավերի մեջ մնաց։ Ասերը ծովի ափին մնաց և իր ճեղքերում մնաց։ 18 Զաբուղոնն ու Նեփթաղիմը այն ժողովուրդն էին, որ իրենց կյանքը մահվան մատնեցին դաշտի բարձունքներում։ 19 Թագավորները եկան ու կռվեցին, ապա կռվեցին քանանացիների թագավորների դեմ Թանաքում՝ Մեգիդդոյի ջրերի մոտ։ Նրանք ոչ մի փող չշահեցին։ 20 Նրանք երկնքից կռվեցին, աստղերը իրենց ընթացքի մեջ կռվեցին Սիսարայի դեմ։ 21 Կիսոն գետը քշեց նրանց, այդ հին գետը՝ Կիսոն գետը։ Ո՛վ իմ հոգի, դու ոտնակոխ արեցիր զորությունը։ 22 Այն ժամանակ ձիերի սմբակները կոտրվեցին վազվզոցից՝ նրանց հզորների վազվզոցից։ 23 «Անիծե՛ք Մարոզը», - ասաց Տիրոջ հրեշտակը, - «Դառնորեն անիծե՛ք նրա բնակիչներին, որովհետև նրանք չեկան Տիրոջ օգնությանը՝ Տիրոջ օգնությանը՝ հզորների դեմ»։ 24 Օրհնյալ լինի կանանց մեջ Հայելը՝ կենեցի Քաբերի կինը, օրհնյալ լինի վրանի մեջ գտնվող կանանց մեջ։ 25 Նա ջուր խնդրեց, և նա կաթ տվեց նրան։ Նա կարագ բերեց մեծ ամանի մեջ։ 26 Նա ձեռքը մեկնեց մեխին, աջը՝ արհեստավորի մուրճին, և մուրճով հարվածեց Սիսարային, կտրեց նրա գլուխը, երբ խոցեց ու խոցեց նրա քունքերը։ 27 Նրա ոտքերի տակ նա խոնարհվեց, ընկավ, պառկեց. նրա ոտքերի տակ նա խոնարհվեց, ընկավ. որտեղ նա խոնարհվեց, այնտեղ էլ ընկավ մեռած։ 28 Սիսարայի մայրը պատուհանից դուրս նայեց ու ճաղերի միջով գոռաց. «Ինչո՞ւ է նրա կառքը այդքան ուշանում, ինչո՞ւ են նրա կառքերի անիվները ուշանում»։ 29 Նրա իմաստուն կանայք պատասխանեցին նրան, և նա ինքն իրեն պատասխանեց. 30 Մի՞թե նրանք չեն շտապել, մի՞թե նրանք չեն բաժանել ավարը. ամեն մեկին մեկ կամ երկու աղջիկ, Սիսարային՝ բազմագույն ավար, բազմագույն ասեղնագործ ավար, բազմագույն ասեղնագործություն երկու կողմերից էլ, ավարը գողացողների պարանոցների համար։ 31 Այսպես թող կորչեն քո բոլոր թշնամիները, Տե՛ր, իսկ նրան սիրողները թող լինեն ինչպես արևը, երբ նա ծագում է իր զորությամբ։ Եվ երկիրը հանգստացավ քառասուն տարի։
Մեկնաբանություն Դեբորայի, Բարակի և Հայելի մասին պատմությունը, որը գտնվում է Դատավորներ գրքի 4րդ և 5-րդ գլուխներում։ Գրքում նկարագրվում է Իսրայելի ամենացնցող ազատագրումներից մեկը օտարերկրյա ճնշումներից։ Այն ընդգծում է աստվածային գերիշխանությունը, քաջարի առաջնորդությունը և այն, թե ինչպես է Աստված օգտագործում անսպասելի գործիքներ Իր նպատակներն իրականացնելու համար։
Մաս 1. Տող առ տող բաժանում Դատավորներ Գլուխ 4։ Ազատագրման պատմությունը Հատվածներ 1–3։ Իսրայելի մեղքը և դաժան ճնշումը
3
Դեբորա, Բարակ և Հայել
Դատավոր Էհուդի մահից հետո իսրայելացիները կրկին չարիք են գործում Տիրոջ աչքում։ Արդյունքում, Աստված նրանց մատնում է Քանանի թագավոր Հաբինի ձեռքը (ով թագավորում է Հասորում), որի զորահրամանատարը Սիսարան է ։ Սիսարան քսան տարի դաժանորեն ճնշում է Իսրայելին՝ օգտագործելով 900 երկաթե կառքերից բաղկացած հզոր ռազմական ուժ ։ Իսրայելի որդիները օգնության համար աղաղակում են Տիրոջը։ Հատվածներ 4–9։ Դեբորայի և Բարակի կանչը Դեբորան ՝ մարգարեուհին և Լաբիդոթի կինը, դատում է Իսրայելին՝ նստած Դեբորայի արմավենու տակ։ Նա մարդ է ուղարկում Աբինոամի որդի Բարակի մոտ և Աստծո հրամանը հաղորդում. նա պետք է Նեփթաղիմից և Զաբուղոնից 10,000 մարդ տանի Թաբոր լեռ, և Աստված Սիսարային ու նրա կառքերը կքաշի Կիսոն գետը։ Բարակը պայմանականորեն պատասխանում է. «Եթե ինձ հետ գաս, կգնամ, բայց եթե չգաս ինձ հետ, չեմ գնա» ։ Դեբորան համաձայնվում է գնալ, բայց մարգարեանում է, որ այդ ճանապարհորդությունը իրեն անձնական պատիվ չի բերի , քանի որ Տերը Սիսարային կմատնի մի կնոջ ձեռքը։ Հատվածներ 10–16։ Թաբոր լեռան և Կիսոն լեռան ճակատամարտը Բարակը Զաբուղոնին և Նեփթաղիմին կանչում է Կադես՝ հավաքելով 10,000 հետևորդների, Դեբորային ուղեկցելով։ Երբ Սիսարան լսում է այդ մասին, նա իր 900 երկաթե կառքերը և բոլոր զորքերը հավաքում է Կիսոն գետի մոտ։ Դեբորան Բարակին ասում է վեր կենալ՝ հայտարարելով. «Չէ՞ որ Տերը քո առջևից է դուրս եկել»։ Բարակը իր մարդկանց լեռան լանջով իջնում է, և Տերը շփոթեցնում (փախուստի է մատնում) Սիսարային և նրա բանակին ։ Սիսարայի բանակը լիովին ոչնչացվում է սրի բերանով՝ ոչ մի կենդանի մարդ չթողնելով, մինչդեռ Սիսարան լքում է իր կառքը և փախչում ոտքով։ Հատվածներ 17–22։ Հայելը և Սիսարայի պարտությունը Սիսարան փախչում է կենեցի Քաբերի կնոջ՝ Հայելի վրանը, քանի որ Հաբինի թագավորական տան և Քաբերի ընտանիքի միջև խաղաղություն է։ Հայելը դուրս է գալիս նրան դիմավորելու, ներս է կանչում և ծածկում նրան։ Սիսարան ջուր է խնդրում, փոխարենը նա նրան կարագ (թթու կաթ) է տալիս արքունական ամանի մեջ ։ Հյուծված և վստահելով՝ Սիսարան խորը քնով է ընկնում։ Հայելը լուռ ձեռքը վերցնում է վրանի մեխը (ցցը) և մուրճը , մեղմ մոտենում է նրան և մեխը խրում նրա քունքերի մեջ՝ անմիջապես սպանելով նրան։ Երբ Բարակը հետապնդում է նրան, Հայելը նրան ցույց է տալիս թշնամու սպանված հրամանատարին՝ կատարելով Դեբորայի մարգարեությունը։ Հատվածներ 23–24։ Հաբին թագավորի ենթարկումը Այդ օրը Աստված Քանանի թագավոր Հաբինին հաղթեց Իսրայելի որդիների առաջ, և Իսրայելի ձեռքը նրա դեմ հաջողություն ունեցավ ու զորացավ, մինչև որ նա կործանվեց։ Դատավորներ Գլուխ 5։ Դեբորայի և Բարակի երգը Հատվածներ 1-5։ Փառք Տիրոջը Դեբորան և Բարակը երգում են հաղթական երգ՝ գովաբանելով Աստծուն Իսրայելի կամավոր առաջնորդների և կամավոր ժողովրդի համար։ Նրանք հիշում են Աստծո վեհաշուք, ցնցող ներկայությունը, երբ Նա դուրս եկավ Սեյրից և Եդոմից։ Հատվածներ 6–11. Իսրայելի ամայացումը արդարադատության է վերածվում Երգը հիշեցնում է ճնշման մութ օրերը, երբ մայրուղիները դատարկ էին, իսկ գյուղացիները թաքնվում էին, մինչև Դեբորան հայտնվեց «Իսրայելի մայրը» ։ Այն հրավիրում է կառավարիչներին, դատավորներին և հասարակ քաղաքացիներին հավաքվել ջրհորների մոտ՝ պատմելու Տիրոջ արդար գործերի և ազատագրման մասին։
4
Դեբորա, Բարակ և Հայել
Հատվածներ 12–18. Կամակոր ցեղեր ընդդեմ ինքնագոհ ցեղերի Հաղթական կոչ է հնչում Բարակին՝ գերիներին գերի տանելու համար։ Երգը մանրամասնում է, թե որ ցեղերն են կամավորագրվել՝ Եփրեմը, Բենիամինը, Մաքիրը, Զաբուղոնը, Իսաքարը և Նեփթաղիմը , և խստորեն հանդիմանում նրանց, ովքեր մնացել են իրենց ոչխարների փարախների կամ ծովափնյա շրջանների մոտ, ինչպիսիք են Ռուբենը, Դանը և Ասերը ։ Հատվածներ 19–23։ Տիեզերական ճակատամարտը և Մերոզի անեծքը Քանանի թագավորները կռվեցին, բայց «աստղերը իրենց ընթացքի մեջ կռվեցին Սիսարայի դեմ» (ենթադրելով աստվածային միջամտություն, հավանաբար հեղեղատարափ անձրև, որը Կիսոն գետը վերածեց ջրհեղեղի, որը անշարժացրեց երկաթե կառքերը): Հին Կիսոն գետը թշնամուն քշեց-տարավ: Մարոզ քաղաքի վրա դառը անեծք է ասվում, քանի որ նրանք չեկան «Տիրոջ օգնությանը՝ հզորների դեմ»: Հատվածներ 24–27. Հայելի քաջության պատիվը վրանում գովաբանվում է որպես «կանանցից օրհնված» ։ Երգը վառ նկարագրում է նրա վճռական գործողությունը՝ ձեռքը մեկնելով մուրճին և մեխը խրելով Սիսարայի գլխին, որտեղ նա ընկավ նրա ոտքերի մոտ և մեռավ։ 28-30 համարներ՝ Սիսարայի մոր հեգնանքը Դրամատիկ, իրոնիկ վինետան տեղափոխվում է Սիսարայի մոր կողմը, որը նայում է իր ցանցկեն պատուհանից՝ անհանգստորեն մտածելով, թե ինչու է որդու կառքն այդքան դանդաղ վերադառնում։ Նրա իմաստուն տիկնայք մխիթարում են նրան այն պատրանքով, որ նա պարզապես բաժանում է ավարը՝ գերիներին և հարուստ ասեղնագործությունները՝ չգիտակցելով, որ արդեն մահացած է։ Հատված 31. Եզրափակիչ աղոթք Երգն ավարտվում է հզոր աղոթքով. «Այսպես թող կորչեն քո բոլոր թշնամիները, Տե՛ր, իսկ նրան սիրողները թող լինեն ինչպես արևը, երբ ծագում է իր զորությամբ»։ Այս հաղթանակից հետո երկիրը հանգիստ է ապրում քառասուն տարի ։
Մաս 2. Հիմնական դասեր և կյանքի կիրառություններ Աստված օգտագործում է անհավանականն ու սովորականը. Ազատագրումը չեղավ էլիտար զենքերով օժտված ավանդական կայսերական բանակի միջոցով, այլ տնային վրանի ցցով և մուրճով աշխատող սովորական կնոջ (Հայելի) միջոցով, ցույց տալով, որ Աստված հաճույք է ստանում համեստ գործիքներն օգտագործելուց արտասովոր նպատակներով։ Հոգևոր չեզոքության և ինքնագոհության վտանգը. Դեբորայի երգը խստորեն քննադատում է տանը մնացած ցեղերին (ինչպես Ռուբենն ու Դանը) և անիծում է Մարոզին՝ օգնելուց հրաժարվելու համար։ Բարոյական ճգնաժամի ժամանակներում հոգևոր չեզոքությունը դիտվում է որպես հակադրություն. հավատացյալներին կոչ են անում ակտիվ ներգրավվածության, այլ ոչ թե հարմարավետ դիտորդի կարգավիճակի։ Գործընկերության և խրախուսանքի ուժը. Բարակը գիտակցեց հոգևոր հիմքի կարիքը և խնդրեց Դեբորային ուղեկցել իրեն մարտի մեջ: Աստված հաճախ մեր հոգևոր և գործնական հաղթանակները նախագծում է համայնքի, փոխադարձ պատասխանատվության և աստվածային գործընկերության շուրջ, այլ ոչ թե մեկուսացված անհատականության: Աստծուն փառքի վերադարձը. Հսկայական ռազմական հաջողությունների հասնելուց անմիջապես հետո Դեբորան և Բարակը չպարծենացին իրենց սեփական մարտավարական
5
Դեբորա, Բարակ և Հայել
հանճարեղությամբ, այլ պոռթկացին երկրպագության երգի մեջ՝ ամբողջ փառքը, պատմական զորությունը և հաղթանակը վերագրելով Տիրոջը: Անձնական կամ մասնագիտական հաղթանակի ժամանակաշրջաններում միտումնավոր գովասանքն ու խոնարհությունը մեր ուշադրությունը կենտրոնացնում են մեր ուժի իրական աղբյուրի վրա:
6