Issuu

20 GreenBalanZ

38 Bolchrysant

40 Danny Dens

staan nog steeds

Cover-nw.indd 1

29-10-14 14:42

Flora Holland Trade Fair STANDNUMMER STANDNUMMER Aalsmeer stand10.0204 1 HORTIFAIR 10.0204 HORTIFAIR

604494.indd 2

29-10-2014 12:34:06

B 20 ’Duurzaamheid uitdragen om

Vakblad voor de

Opinie 4

Interview: ’EU-regels gaan middelenpakket drastisch beperken’

Commentaar:

Stelling: Telers moeten zelf hun potgrond controleren

Nieuws 6

Een selectie uit het meest recente nieuws

B 9

24 55-plussers staan nog steeds hun mannetje

Ondernemen: Rozensector nog niet stabiel

Theama: Ontwikkelingen in bloemenwereld 10

Het gaat in geen bloemenland vanzelf

‘Nederland kan alleen winnen op onderscheidend vermogen’

14 16

’Keniaanse kwekers moeten aanbod variëren’ ’Ethiopië vreest concurrentie Kenia niet’

afbreekbaar plastic

Afzet: Hoe vergaat het enkele noviteiten van 2013?

Afzet: ’Duurzaamheid uitdragen

Column: Cok Harteveld, China

Vragen: Wat kan ik leren uit kengetallen?

Ondernemen: 55-plussers staan nog steeds hun mannetje

Markt 30 30

Gemiddelde tot iets mindere resultaten eupatorium

Aanvoerpiek en te dure euro drukken resultaat nerine

32 33

Teelt

40 ’De krimp van de sector is in alles merkbaar’

In beeld:

Gewasbescherming: Kasgeluiden

Chrysant:

Gerbera: ’De krimp van de sector is in alles merkbaar’

Teelttips: pioen, lelie, tulp, groene en bonte planten, perkgoed

Column: Kees van Egmond

Nieuws 44

Vernieuwing in de glastuinbouw stabiel rond 15%

Service 45

Kasgenoot: Corné de Wildt Agenda Voorplaat:

44 (2014)

Inhoud.indd 3

29-10-14 15:12

Opinie

’EU-regels gaan pakket middelen drastisch beperken’ De huidige Europese regelgeving zal leiden tot een drastische versmalling van het middelenpakket. ’Wat het precieze effect van alle maatregelen

verwacht wel dat telers hierdoor in de problemen gaan komen.’ Joef Sleegers jsleegers@hortipoint.nl

door het Europese toelatingsbeleid? „Ja. Er zijn allerlei ontwikkelingen gaande in Europa op het gebied van toelating. Niemand weet hoe deze precies gaan uitpakken, maar ze zullen wel leiden tot een forse versmalling van het middelenpakket. In Engeland is onlangs een rapport verschenen over het effect van het verlies aan gewasbeschermingsmiddelen op de tuinbouw en de economie. Volgens de onderzoekers worden 87 van de 250 actieve stoffen bedreigd door de opeenstapeling van maatregelen. Daarvan zullen 40 stoffen vrijwel zeker verdwijnen. Als in één klap zoveel middelen hun toelating verliezen, dan heeft dat grote gevolgen voor landen tuinbouw.”

van actieve stoffen zal Europa meer gaan kijken naar de eigenschappen van een stof en daar conclusies aan verbinden, zonder te kijken naar de risico’s bij het gebruik. Dit heeft vooral gevolgen voor gewasbeschermingmiddelen wanneer die als hormoonverstorend worden aangemerkt. Daarnaast komt Europa binnenkort met een lijst van stoffen die vervangen moeten worden als daar alternatieven voor zijn, ook als ze aan alle criteria voldoen. Dit is heel frustrerend voor fabrikanten die zich hebben ingespannen om een toelating te krijgen, en dan toch hun product van de markt zien verdwijnen. Op nationaal niveau is er dan nog de heretikettering, waarbij het maximale aantal toepassingen op het etiket komt te staan.”

Hoe pakt die heretikettering uit? „Het gaat om de impact van Europese regelgeving, dus dat geldt voor alle lidstaten.”

Wat is het grootste probleem? „De grootste bedreiging komt vanuit de zogeheten cut-off-criteria. Bij de toelating

„Voor herbiciden lijkt het mee te vallen. Er is nog wel discussie over lage doseringen: wil een teler niet driemaal een liter gebruiken, zoals op het etiket staat, maar zesmaal een halve liter, dan mag dat niet omdat daarvan de gevolgen niet zijn onderzocht.”

En voor andere middelen? „Voor fungiciden en insecticiden is de impact groter. Daar wordt het maximale aantal toepassingen straks een stevig issue als andere mogelijkheden voor gewasbescherming niet worden uitgebreid of als teeltsystemen niet worden aangepast.”

„Vooral de kleine teelten. Die hadden het al lastig en die krijgen het nu weer voor de kiezen. En bedenk: in Nederland zijn eigenlijk alle siergewassen kleine teelten.”

Die willen toch meer chemie? „Dat ligt genuanceerder. De industrie ondersteunt geïntegreerde gewasbescherming. Als het zonder chemie kan, dan is dat prima. De chemische bedrijven investeren de laatste jaren niet voor niets in biologische gewasbescherming. Geïntegreerd is de gangbare praktijk en dat is goed. Maar chemische middelen blijven wel nodig.”

Commentaar Elbert van den Berg hoofdredacteur evandenberg@hortipoint.nl

at de bloemenproductie dáár plaatsvindt waar die ecomomisch het beste uit kan, is de laatste decennia wel gebleken. Vraag het aan ex-telers van Nederlandse anjers en rozen en ze zullen die redenering – al dan niet knarsentandend – beamen. De anjerteelt is hoegenaamd helemaal uit Nederland verdwenen en ook het rozenareaal is drastisch gekrompen. Dit ten faveure van de bloemenindus’emigrerende’ Nederlandse ondernemers. Deze ontwikkeling leidt nogal eens tot sombere menteelt in Nederland. Op basis van onder meer

Opinie_NW.indd 4

de genoemde voorbeelden zou daar alle aanleiding liggen genuanceerder. Want Nederland heeft meer nog valt op te merken dat er voor een beperkt deel tief wordt bepaald door het onderscheidend vereigenschappen van een gewas of een cultivar (onder meer kleur, kwaliteit, productie, gewicht). Dat geldt niet alleen voor de Nederlandse bloementeelt, maar ook voor telers in concurrerende productielanden. 44 (2014)

29-10-14 15:12

Wilt u uw mening geven? Stuur een brief naar postbus 9324,

Stelling

Telers moeten zelf hun potgrond controleren „Het is mogelijk om zonder chemie heel ver te komen; denk aan biologische gewasbescherming en weerbare teeltsystemen. Toch kun je nooit uitsluiten dat een plaag uit de hand loopt. In dat geval moet je kunnen ingrijpen om de oogst niet te verliezen. Een andere reden is dat men schoon aan een nieuwe teelt wil beginnen.”

Marc Aarts,

Ziet de politiek dit belang in? „De politiek streeft vooral naar minder gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen. In de maatschappij leeft nog altijd de gedachte dat chemie niet goed is. De natuur zit echter ook vol met chemie. Uiteindelijk gaat het om de risico’s voor mens en milieu. Het is bijna onmogelijk om de bezorgdheid over chemie weg te nemen.”

bewaken en garanderen, geldt dit ook voor de

geen meerwaarde voor kwekers. Ik vind

eventuele schade die kan ontstaan door

aan het kortste eind. Potgrondleveranciers moeten zorgen voor een gezond -

Wat kunnen telers zelf doen?

afnemer moet je er vanuit kunnen gaan

„Het is belangrijk dat telers heel zorgvuldig met middelen omgaan. De voorschriften lezen, emissies beperken, verpakkingen netjes inleveren, praten met omwonenden. Goed gedrag is belangrijk voor het behoud van het pakket, op nationaal niveau. Wat er in de EU gaande is, heeft de teler geen invloed op. Daar is een lobby voor nodig.”

Peter van der Plas, „Ik denk dat het verstandig is om de boel te kunnen verzekeren. We werken

zegevieren maar het beste is om het te voorkomen. Ik heb, zoals vele kwekers, -

wen. Laat de RHP een zo

Worden de regels versoepeld als de glastuinbouw 100% recirculeert? „Daar ziet het niet naar uit. Wel is het zo, dat als waterschappen geen normoverschrijdingen meer in het oppervlaktewater vinden, er geen middelen acuut zullen worden verboden.” <

laten we de monsters van de grond lang genoeg bewaren. Mocht er dan een

gehandeld. De verzekering kan dan ook sneller uitbetalen. Het voor de rechter brengen van een deze ellende is en wens hem zeer veel beschreven is een lange en zware weg.

„Dat zou voor de -

De noodzaak en dwang om zich te kunnen onderscheiden leiden tot voortdurende bewegingen in de internationale bloemenwereld. Die

misschien wel aardig uitkomen maar ik vind dat de wereld een beetje omdraaien. Ik meen te

geleverd met een te hoog boriumgehalte

moeten houden aan de RHP-regels die

zitten. Dit bracht veel schade met zich

mee omgaan – en dus ook meebewegen – dra-

moeten gaan doen zullen ze dan ook

fabrikant te laten en het zou wel handig

vermogen van een sector.

te veel ziekteverwekkers bevat? En

44 (2014)

Opinie_NW.indd 5

29-10-14 15:12

Nieuws Lees meer op de website

Ilex drie weken vroeger

Op deze pagina’s vindt u een selectie uit het nieuws. Een uitgebreide versie van deze berichten maar ook ander

De ilex die inleenkrachBoskoop aan het knip-

■

inmiddels al weer twee weken onder zwart zeil te broeien. Deze extra maatregel is nodig om de takken te ontbladeren. „Zes tot zeven jaar geleden ging blad nog van nature op het veld eraf. Toch wel een indicatie dat het klimaat verandert”, meldt Brou-

Door slim gebruik van leds kan de glastuinbouw tot 50% energie besparen. Dat stelde Leo Marcelis op 30 oktober bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie aan Wageningen Universiteit. In zijn onderzoek legt Marcelis de nadruk op hoe fysiologische processen in gewassen de gewasproductie en -kwaliteit beïnvloeden. Hij vindt niet alleen de groei van planten belangrijk, maar ook de behandeling van producten na de oogst. Nu gaat een derde van alle producten na de oogst nog verloren. Dat moet volgens Marcelis met de helft omlaag kunnen.

kweker in twee fasen, eerst 0,3 ha en daarna nog eens 0,1 ha. De 0,1 in de eerste week van december, de 0,3 ha een maand eerder. Door deze eerste oogstperiode drie weken moeten vervroegen om vogels

■ Leliekwekerij De Plas organiseert haar jaarlijkse show en verkiezing van De Plasbokaal voor het eerst in Naaldwijk. De datum – van 4 tot en met 7 november, tijdens de Horti Week – is later dan normaal. Kwekerij De Plas is verhuisd van Noorden (gemeente Nieuwkoop) naar Almere. Omdat er op de nieuwe locatie onvoldoende ruimte voor de show is, wordt nu uitgeweken naar Naaldwijk.

■ De achterban van werkgevers en werknemers heeft onlangs ingestemd met het akkoord over de cao voor de open teelten, waarmee de overeenkomst definitief is. Hoofdpunten zijn: een looptijd van 1 juli 2014 tot en met 30 juni 2015, een loonsverhoging per 1 januari 2015 van 1,5% en de nieuwe regeling Piekarbeid die per 1 januari 2015 ingaat (acht weken premievrij werken). Verder komt er onderzoek naar het voorkomen van oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden en het tegengaan van (schijn)constructies.

■ Het Duitse energieconcern RWE – moederbedrijf van Essent – vreest in de toekomst geen geld meer te kunnen verdienen met het opwekken en verkopen van stroom en gas alleen. Het bedrijf zoekt daarom zijn heil in ICToplossingen voor huishoudens, zo meldt het Financieele Dagblad.

Nieuwskort2.indd 6

perceel met ilex spant vogelnet. Voor de afzet

■ LLTB en Arvalis introduceren

■

De LLTB en adviesbureau Arvalis komen met een bedrijfsscan voor Limburgse ondernemers in de open en bedekte teelten, de fruit- en boomteelt. De scan bestaat uit persoonlijke adviesgesprekken, een analyse en een rapport. De ’Scan Ondernemersperspectief met Toekomst’ is onderdeel van de onlangs door de provincie Limburg gelanceerde Tuinbouwversnellingsagenda.

■

De komende jaren moeten gewasbeschermingsmiddelen gaan ’vergroenen’. Dat schrijft staatssecretaris Dijksma (EZ) in een brief aan de Tweede Kamer. „Samen met gelijkgezinde landen wil ik in Europees verband komen tot een actieprogramma om over te schakelen op een pakket van gewasbeschermingsmiddelen met minder risico’s voor mens, dier en milieu. Het gebruik van neonicotinoïden wil ik in Nederland en Europa terugdringen.” Ze wil dat er snel meer duidelijkheid komt over de effectiviteit van de maatregelen die zijn genomen om normoverschrijdingen van imidacloprid in het oppervlaktewater terug te dringen.

LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken gaan samen na hoe het vorige week overeengekomen Europese klimaatakkoord zich vertaalt naar de glastuinbouw. Dat moet volgend jaar resulteren in een gezamenlijke klimaatvisie voor 2030.

■ Onderzoekers van Wageningen UR onderzoeken momenteel of de bloemen, stengels en wortels van bepaalde (doordraai)bloemen en planten, afkomstig van FloraHolland, stoffen bevatten die werken als natuurlijk gewasbeschermingsmiddel tegen de vijf belangrijkste ziekten en plagen in de sierteelt. De onderzoekers hopen half november de eerste resultaten van dat onderzoek naar buiten te kunnen brengen, zo meldt Bio Base Westland.

■ Bernhard Plantenkwekerij in Luttelgeest – een bedrijf dat phalaenopsis, snijrozen, perkgoed en kuipplanten teelt – onderzoekt de mogelijkheid van aardwarmte voor de verwarming van 44 (2014)

29-10-14 15:23

FOTO: KOOS VAN DER SPEK

Gelezen op Twitter

River Flowers @_RiverFlowers waarmee zij de blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen beter kan bepalen. Daarmee wil de EFSA bereiken dat alle EU-lidstaten op dezelfde manier naar gegevens over blootstelling kijken. Ook moeten wetenschappers en industrie via de methode beter kunnen inschatten wat de mogelijke risico’s van blootstelling zijn.

■ Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden heeft ingestemd met de herregistratie van Turex spuitpoeder. De toelating van Wopro Bifenazate is ingetrokken door de toelatinghouder. Turex spuitpoeder bestrijdt in bloemisterijgewassen diverse rupsen. Wopro Bifenazate was in bloemisterijgewassen te gebruiken tegen de bonenspintmijt.

We zijn nieuw op twitter! Welkom toekomstige volgers!

Niels Jonker (@jonkerflowers) Mooie bloemstukken bij de #Bloemenoverval !! #spatzuiver #goedereclame

Hermen de Graaf (@hermendegraaf) 23-10-14 Op @FloraHolland Aalsmeer is gisteren de allerlaatste kar met bloemen fysiek geveild. Nu 100% beeldveilen bij bloemen. Historisch moment?

Kees van Egmond @KeesvE) Ja hoor, maak ik eindelijk productfoto's, hoor ik net dat je elk identificatienr maar 1 x kan gebruiken! #fail #floraholland #niethandig

■

kassen. Eerder dit jaar werd al een opsporingsvergunning verleend. De orchideeënteler wil de aardwarmtebron samen met Hoogweg Kwekerij (paprika) gaan exploiteren.

Topbloemen.NL

Bisselingskaat @bisbb

Door samen te werken met Topbloemen.NL is Fair Flowers Fair Plants (FFFP) in één klap driehonderd bloemisten rijker bij wie FFFP-producten zijn te bestellen. Het is de eerste grote online aanbieder die het consumentenmerk gaan voeren.

Binnenkort een reportage van #Bisselingskaat in het vakblad @ bloemisterij N.a.v. het behalen van certificaat #biologisch #zeldzaam Blij mee!

■ Nieuwe sierteeltbeurs in Zweden

Een Franse Roos speciaal ontwikkeld voor de cosmetische industrie! Dat kan de Nederlandse sierteelt sector toch ook?

■ Veel installaties voor warmte-koudeopslag (WKO) blijken niet optimaal te werken waardoor de beoogde energiebesparing niet wordt gehaald. Dat blijkt uit een enquête onder eindgebruikers en beheerders van WKOinstallaties, zo meldt brancheorganisatie BodemenergieNL.

■ ’It’s okay to throw a plant away’ ’It’s okay to throw a plant away’. Dat is de slogan van de online campagne die Bloemenbureau Holland (BBH) onlangs is gestart. BBH wil consumenten aansporen hun oude plant te vervangen door een nieuwe plant.

■ Europese meetmethode blootDe Europese autoriteit voor voedselveiligheid EFSA heeft een nieuwe methode ontwikkeld 44 (2014)

Nieuwskort2.indd 7

In het Zweedse Malmö gaat volgend jaar een nieuwe sierteeltbeurs van start. Van 13 tot en met 15 april 2015 organiseert Nova Exhibitions voor de eerste keer de Nordic Flower Expo. Deze handelsbeurs richt zich op het internationale groenvak in Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland en de Baltische Staten. BureauSierteelt.nl organiseert een collectieve deelname met bloemen-, planten-, bomen-, bollen- en toegevoegde waardeleveranciers. Deze gezamenlijke stand zal een Holland-uitstraling hebben.

■ Bodemtoplaag in alstroemeria De beste bodemtoplaag om roofmijten te laten vestigen in alstroemeria bestaat uit een mengsel van zemelen, bark en gist. Dat blijkt uit onderzoek dat Wageningen UR eerder dit jaar uitvoerde naar de bestrijding van trips in alstroemeria.

Plantenstoffen @Plantenstoffen

Discussie op LinkedIn Wordt het ooit nog wat met de Nederlandse roos? En weer viel recent een aantal Nederlandse rozenbedrijven om. Het areaal blijft maar dalen. Stopt die neergang ooit? Is herstel mogelijk? Wat denkt u? Wordt het ooit nog wat met de Nederlandse roos?

29-10-14 15:23

STAND B5.34

Advertentie Bloemisterij 1_8 pagina_actie.indd 1

4-6-2014 10:41:55

• • •

Florensis, uw veredelaar & vermeerderaar voor elk seizoen!

Florensis B.V. T: +31 78 623 3200

F: +31 78 610 1077 E: sales@florensis.com

www.florensis.com

604488.indd 8

28-10-2014 16:39:26

Rozensector nog niet stabiel foto: Hans neefjes

Zuurbier & Co uit Heerhugowaard vraagt uitstel van betaling aan. Steejo uit Bergschenhoek is failliet verklaard. In week 43 tweemaal negatief nieuws over aan de hand met de Nederlandse rozensector?

Hans Neefjes hneefjes@hortipoint.nl

e krimp van het areaal Nederlandse rozen stopt voorlopig niet. Die conclusie trekken bijna alle telers, adviseurs, handelaren en andere vakgenoten als je ze confronteert met het recente nieuws over twee bekende rozenbedrijven. De sector wordt al langer geconfronteerd met bedrijfsbeëindiging. Gebeurt het bij roos, dan lijkt het wel of het hart van de Nederlandse sierteeltsector wordt geraakt. Meer betrokkenheid en verwondering klinkt door in reacties. Ook respect voor het feit dat de getroffenen het zo lang volhielden. Het huidige areaal rozen ligt tussen de 300 en 250 ha. „Er gaat jaarlijks 8-10% van het areaal af. De snelheid van de krimp daalt iets”, schat DLV’er Edwin van der Knaap in.

Druppel De exacte reden voor de recent gesloten deuren bij Zuurbier (13 ha) en Steejo (4,5 ha) blijft ongewis. Vakgenoten stellen dat in ieder geval niet de sterk afnemende vraag vanuit Oost-Europa de spreekwoordelijke druppel kan zijn, zoals de bewindvoerder van Zuurbier in het Financieel Dagblad meldde. Toegenomen concurrentie van rozen uit andere landen en heel veel andere bloemen zit een optimale prijsvorming ook in de weg. En in tijden van tegenvallende prijzen komt het extra aan op de vaste lasten van een bedrijf, de kwaliteiten van het management, ’de naam van de kweker’ en de technische uitrusting van het bedrijf, om maar een paar aspecten te noemen. Dan nog kan een recente investering of een tegenvallende cultivar een te diep gat slaan in de begroting. 44 (2014)

roosfailliet.indd 9

Om niet te spreken over de gasprijs. Als je minstens 100 m3 per m2 nodig hebt voor de energiebehoefte, dan hakt de gasprijs er hard in. Gas bepaalt ruim eenderde van de kosten. De relatief lage gasprijs van 2014 geeft telers daarom enige ’lucht’. Adviseur Van der Knaap weet dat meerdere rozenbedrijven in Nederland zwarte cijfers schrijven. Zij hebben hun zaken op alle fronten voor elkaar en bleven investeren in een gezonde, competatieve bedrijfsvoering, rekening houdend met sociale aspecten als stress, vergrijzing en opvolging.Toch zijn een positieve boekhouding en bedrijfsvoering geen garantie voor de toekomst. Waardevermindering van de bedrijven weegt zwaar door. Als je een gewas moet vervangen, dan financiert de bank hooguit de helft van de investering. De teler moet zo’n € 25 per m2 zelf bekostigen. Daarbovenop komen de aanloopverliezen van € 15 tot 20 per m2 in het eerste jaar omdat een nieuw gewas niet direct produceert en de eerste takken zijn niet allemaal van A1-kwaliteit. Bekende zaken en bedragen voor rozentelers die in de loop der jaren steeds moeilijker te overbruggen werden. De keuze voor nieuw sortiment luistert steeds nauwer. En zelfs de keuze voor een populair productieras als Avalanche+ is geen garantie op succes. Daarvan is niet alleen Steejo het levende bewijs. Kiezen voor niches, wat Zuurbier deed, deden ook anderen die investeerden in nieuwe kassen, lampen of andere optimalisatie. Voordeel is dat zij in tegenstelling tot collega’s met oudere kassen en minder assimilatielicht wel kunnen voldoen aan jaarrond aanbod van goede kwaliteit.

Zodoende is de kans groter dat de handel een niche oppikt.

Pluspunt Handelaren melden dat er een zeker volume Nederlandse rozen moet zijn om interessant te blijven. Areaal blijft dus een belangrijke factor. De kwaliteit vanuit Holland is nog altijd beter dan het importaanbod, maar de toekomst wordt lastiger. Ook door de verschraling van het Hollandse assortiment naar de kleuren rood en wit. Handelaren zien overigens steeds mooiere rode en witte rozen uit Afrika komen. De sortimentsverbetering daar zet door, mede dankzij de inspanning van veredelaars, getuige bijvoorbeeld de opmerking van Rokus Hassefras van Lex+. „Onze Glacier+ vanuit Afrika lijkt in knopgrootte op onze Avalanche+. We gaan hem ook bij Nederlandse kopers promoten.” Velen begrijpen die werkwijze, zo blijkt bij navraag. Het is vrij ondernemerschap en de rozensector kent geen grenzen meer. Het is wereldhandel, waarbij de noodzaak voor directe afzetlijnen en klantspecifieke levering toeneemt. Betrouwbaarheid en kwaliteit omzetten in positieve opbrengstprijzen lukt dan het beste, volgens adviseur Johan Sonneveld. „Maar afzet optimaliseren kost jaren.” Profiteren van instabiliteit door importheffing of handelsakkoorden is onderdeel geworden van de bedrijfsvoering in Nederland. Net als promotie en inhaken op technische verbeteringen zoals de recent in gang gezette aanpassing van bosmachines. Rozen telen is topsport en topsport is hard, melden meerderen nuchter. <

29-10-14 15:06

Het gaat in geen b Belangrijkste bloemenlanden In deze special aandacht voor de zes grootste expor-

Kenia en Ethiopië hebben nog steeds de beste concurrentiepositie in de bloementeelt. Maar vanzelf gaat het niet in deze landen. En Colombia, Ecuador, Nederland en Israël geven zich niet zomaar gewonnen.

terende bloemenlanden. In volgorde van belangrijkheid naar areaal zijn dit Colombia, Ecuador, Kenia, Nederland, Ethiopië en Israel. Drie jaar terug maakte het Vakblad eveneens een speciaal nummer over dit onderwerp. Het is daardoor mogelijk de positie ten opzichte van elkaar. te schetsen. Dit gebeurt in de analyse hiernaast. Verder geven voormannen van de tuinbouwbelangenverenigingen uit de diverse landen hun visie op de positie van ’hun’ land. Het geheel wordt gelardeerd door de cijfers over areaal, exportwaarde, belangrijkste teelten en bestemmingen van de bloemen.

Frans van den Houdt, Arie-Frans Middelburg, Hans Neefjes

Thema-Algemeen-Opener.indd 10

enia en Ethiopië hebben de beste kaarten’ kopte de analyse in de special over de belangrijkste exporterende productielanden van bloemen in het Vakblad van week 40 2011. Drie jaar later staat deze constatering nog behoorlijk stevig overeind. De productiekosten zijn er relatief laag en Kenia en Ethiopië zitten dicht op belangrijke markten als Europa en Rusland. Beide landen breidden uit en Ethiopië ontving telers uit Zuid-Amerika die de loonkosten in eigen land zagen stijgen en dichter op de Europese en Russische markt wilden zitten. Drie jaar terug hadden ook de andere vier landen, Colombia, Ecuador, Israël en Nederland, het lastig. Ze voelden de concurrentie van de Afrikaanse landen met hun lage productiekosten. Colombia worstelde bovendien met de dure peso en net als Ecuador met stijgende loonkosten. Israël en Nederland hadden te maken met structureel hogere productiekosten ten opzichte van de grote concurrenten in Afrika. Deze vier landen maakten pas op de plaats. Neergang van de arealen en exportwaarden waren ingezet en een verdere verslechtering van de bloementeelt in die landen lag in het verschiet.

Niet gewonnen Het is iets anders gelopen. De vier landen hebben zich niet gewonnen gegeven. In Colombia en Ecuador zijn de exportwaarden van de bloemen zelfs gestegen. In Israël is de bloementeelt qua oppervlakte en exportwaarde nagenoeg gestabiliseerd. Dat ging uiteraard niet vanzelf. Landen bewogen hevig. De schaalvergroting zette door, er werd geïnvesteerd in teelttechnieken om kosten te besparen en andere markten werden aangeboord. De consolidatie betekent niet dat de Colombia, Ecuador en Israël het nu makkelijk hebben, integendeel. Tekenend is de waarschuwing van Israëlier Avner Sheer. Hij ziet

dat een belangrijke teelt voor Israël, waxflower, elders mogelijk goedkoper geteeld gaat worden. Israëli’s zouden daar nu al op moeten anticiperen. Nederland weet er alles van dat de teelt van gewassen zich daarheen verplaatst waar die met de beste kwaliteit/ prijsverhouding geteeld kunnen worden, getuige de ’emigratie’ van roos, anjer en diverse zomerbloemen naar Afrika. Colombia, Ecuador, Israël en Nederland moeten continu laveren. Eigenlijk geldt dat voor alle landen. Dus ook voor Kenia en Ethiopië. Feitelijk is ieder land continu op zoek naar haar bestaansrecht, naar een stuk onderscheidend vermogen, naar haar sterke punten. Colombia, nog altijd het grootste productieland van bloemen, is sterk op de retail in Noord-Amerika, Ecuador beweegt zich met haar belangrijkste product roos wereldwijd aan de bovenkant van de markt en bedrijven proberen er efficiënter te werken. Israël probeert continu onderscheidend te blijven met het assortiment. Nederland, dat het bloemenareaal en de exportwaarde ziet dalen (het aandeel re-export is gestegen) heeft onderscheidend vermogen als voornaamste voorwaarde voor het voortbestaan van het bloemenareaal, aldus voorman Nico van Ruiten. En onderscheidend vermogen is volgens hem meer dan een cultivar die elders niet geteeld wordt.

Nergens vanzelf Ondanks een sterke concurrentiepositie van Kenia en Ethiopië kennen ook deze landen hun problemen. Productiekosten zijn weliswaar nog gunstig, maar stijgen wel. Teler Simon van der Burg vertelt elders in dit blad dat de kosten voor het eerst structureel behoorlijk stijgen in Kenia. Bovendien kwam er recent een flinke kink in de kabel. De bloemen die uit Kenia naar de Europese Unie worden gestuurd zijn sinds 1 oktober niet langer gevrijwaard van importbelasting. 44 (2014)

29-10-14 14:11

n bloemenland vanzelf 3500

Areaal (ha)

Exportwaarde (x € miljoen)

3000 2500

9000 2010

8000

2010

2013

7000

2013

6000

2000

5000

1500

4000

1000

3000

500

2000

0 Nederland Ecuador Colombia

Kenia

Hoewel tijdelijk – over twee tot zes maanden is de inkomstenbelasting weer verleden tijd – betekent het een verslechtering van de concurrentiepositie. Jane Ngige roept telers in Kenia niet voor niets op om andere ge44 (2014)

Thema-Algemeen-Opener.indd 11

Ethiopie

Israel

1000

Nederland Ecuador Colombia

wassen te telen om meer variatie te kunnen aanbrengen in het aanbod. Zelalem Messele schetst weliswaar een gunstige positie voor Ethiopië ten opzichte van buur Kenia, maar merkt ook op dat

Kenia

Ethiopie

Israel

de economische ontwikkelingen in de EU een onzekere factor vormen. En Ethiopië is nogal afhankelijk van juist dat afzetgebied. De Afrikaanse landen staan er wat gunstiger voor, maar nergens gaat het vanzelf. <

29-10-14 14:11

'Nederland kan alleen winnen op onderscheidend vermogen In bepaalde bloemen is Nederland niet meer onderscheidend, maar wat de breedte van het

Nederland geteeld kan worden verliezen we”, zegt Van Ruiten. „De kosten voor grond, arbeid,

Nico van Ruiten

Nederland

zeker toonaangevend, zegt Nico van Ruiten, voorzitter van LTO Glaskracht Nederland. „Marktgericht en vraaggestuurd produceren heeft de toekomst.” Sommige gewassen in de marktwerking door de concurrentie ingehaald. Door een betere verhouding tussen om bloemen in andere landen te telen. Nederland zag zo de afgelopen jaren het areaal van roos, anjer en een aantal zomerbloemen dalen. Afrikaanse „Wat elders net zo goed als in

alleen kunnen we het niet winnen en die kent bovendien een producten wel bereikt.” Van Ruiten ziet een aantal bedreigingen voor de Nederlandse bloementeelt. De eerste die op het gebied van plantgezondheid. „Daar kunnen we stappen maken want er wordt steeds meer geïntegreerd gemiddelen van de overheid?” De tweede bedreiging is dan ook de plantgezondheid zelf; doordat er te weinig maat-

het gewas niet meer schoon gehouden worden. De derde bedreiging is nog steeds de Van Ruiten is – hoewel de bloementeelt in Nederland momenteel onder druk staat – niet negatief gestemd over de

Kansen De eerste en grootste kans absolute voorwaarde voor de Nederlandse bloementeelt – is onderscheidend vermogen. „Niet onderscheidend op het gebied van ras. Het gaat om het hele pakket: sortiment, en de manier van telen.” Als

’Stabilisatie Israël dankzij niches’

Avner Sheer

Israël

De sierteelt in Israël zat jarenlang in een neerwaartse spiraal. Nu is er, volgens Avner Sheer van een van de twee grote Israëlische exportorganisaties, Arava-optimum, sprake

terugliep. Alleen voor de lokale markt wordt in Israël nu nog roos gekweekt.” Een tweede punt is volgens

de focus op niches. Maar vanzelf gaat het allemaal niet.

enorm gedaald is. En ook hier speelde buitenlandse concurrentie van goedkopere productiegebieden een

Sheer, zelf ook kweker, aan voor de neergang van de Israëlische sierteelt in de afgelopen twee decennia. Ten eerste was er de opkomst van de productie van roos in Afrika zo rond de eeuwwisseling. In Kenia en Ethiopië telen; arbeid, energie en grond kosten er veel minder dan in Israël. Sheer: „Dat zorgde ervoor dat roos en solidago in

Thema-Nederland-Israel.indd 12

proberen kwekers steeds nieuwe cultivars te vinden, net als de Nederlandse kwekers.” Israëlische kwekers onderhouden daarom goed contacten met onder meer Italiaanse en Nederlandse veredelaars. Als er iets nieuws Israëliërs vooraan om het in het assortiment op te nemen,

groene producten als aralia en

’concullega’ Moshe Perets van Aviv Flowers deed vorig jaar hetzelfde in het Vakblad – dat Israëli’s er succesvol in

Focus op niches

Israëlische bloemen en het aantal hectare bloementeelt

De stevige concurrentie van goedkopere productielanden maakt dat Israëlische kwekers niches. „We waren groot in massaproducten, maar nu

focus op nicheproducten. Maar vanzelf gaat het niet in Israël, zegt Sheer. Niches van vandaag kunnen morgen

44 (2014)

29-10-14 14:49

vermogen'

Landeninfo Areaal: Exportwaarde: Gewas (ha):

Exportbestemmingen: -

Landeninfo Areaal: Exportwaarde: Gewassen:

Bedreigingen

Exportbestemmingen:

44 (2014)

Thema-Nederland-Israel.indd 13

29-10-14 14:58

Extra focus op efficiency en topkwaliteit in Ecuador De sector consolideert na -

Ecuador

Actief in Afrika

In Colombia vooral expansie bij grote bedrijven teiten en vinden veredelaars

Colombia

Nieuw sortiment -

Thema-Colombia-Ecuador.indd 14

44 (2014)

29-10-14 14:49

Landeninfo Areaal: Exportwaarde: Gewassen:

Exportbestemmingen:

Structurele verandering

Landeninfo Areaal: Exportwaarde: Gewassen (ha): Exportbestemmingen: .

Export

44 (2014)

Thema-Colombia-Ecuador.indd 15

29-10-14 14:59

’Keniaanse kwekers moeten aanbod variëren’

Jane Ngige

Kenia

Doordat EU en East African

versturen naar Europa. Ken-

gegaan. Ngige: „De bloemen-

Economic Partnership Agreement (EPA) sloten, is Jane Ngige, directeur van de Kenya Flower Council (KFC), nu veel positiever gestemd over de Keniaanse sierteelt. De tweede

Ngige voorziet een gezonde groei voor de sector. „De

Terecht, voegt ze eraan toe, want de positie van het land is -

hectisch, stelt ze. Als lobbygroep werd haar Flower Coun-

alle rozencultivars en veel andere soorten, het personeel is goed geschoold op het gebied port, taal is geen probleem en -

groeit met 5%. Kenia moet -

door telers om de Keniaanse -

aanboren, zoals Oost-Europa,

Vertrouwen onderhandelingsronde heeft veel langer geduurd dan ver-

er een groot aantal vrachtvluchten richting Europa, waardoor

’Ethiopië vreest concurrentie Kenia niet’ Jong, levendig, gezond en veelMessele, voorzitter van de Zelalem Messele Ethiopian Horticulture Producer

Ethiopië

„Doel van onze inspanningen is ten en fruit te produceren,

zomerbloemen) verbouwen, in alle soorten en maten,

bloemen wordt verhandeld. De

grootbloemigen met lange stelen in de hooglanden tot de in lager gelegen gebieden. In EHPEA-voorzitter. „In sommige landen gaat het inmiddels om -

zeer ambitieus uit de mond van rozen verbouwt. „Uitbreiding met een aantal hectaren staat goed. De vraag neemt toe en De bloemensector in Ethiopië is ruim tien jaar oud en telt op

Thema-Kenia-Ethiopie.indd 16

grootste bloemenproducent, een voorsprong geeft op de

verse stimuleringsmaatregelen

(Kenia, Colombia, Ecuador) is

nieuwe investeerders de eerste

ten in Europa en het MiddenOosten. „Binnen zeven uur ben je op de veiling in Nederland,

de regio) geen belasting te -

44 (2014)

29-10-14 14:49

Landeninfo Verder is en wordt er veel ge誰nvesteerd in duurzaamheid

met het afgeven van vergunnin-

Areaal: Exportwaarde: Gewassen:

Exportbestemmingen: ningsinstallaties die zo weinig wordt door de overheid gesti-

en daarom allerlei nieuwe -

fors onder te waarderen en ze vervolgens via een ander land

moeten Keniaanse telers wel

Maar helemaal over rozen gaat -

spreiden en de veeleisende

Landeninfo Areaal: Exportwaarde: $ Gewassen: Exportbestemmingen:

Klagen telers in omringende landen voortdurend over snel volgens Messele valt het in Keniaanse exporteurs naar de -

Investeringen

44 (2014)

Thema-Kenia-Ethiopie.indd 17

29-10-14 15:01

Hoe vergaat het enkele noviteiten van 2013? Volgende week worden er weer verschillende noviteiten gepresenteerd op de FloraHolland Trade Fair. Maar hoe staat het ervoor met een aantal nieuwigheden dat vorig jaar geïntroduceerd werd? Een korte update. Cindy van der Zwet cvanderzwet@hortipoint.nl

Growing Secrets in de testfase

Merk ChiChi valt op in het schap Een nieuwe naam en uitstraling moest de afzet van paphiopedilum Amerikaanse Hybride van c in Naaldwijk een duwtje in de goede richting geven. Een jaar later vindt Ron Tiegelaar dat dat goed gelukt is. Het bedrijf zet sinds een jaar orchideeën af onder de naam ChiChi en dat heeft volgens de teler positief uitgepakt. „De plant heeft een chiquere uitstraling gekregen en hierdoor val je toch eerder op in het schap en kun je de consument beter verleiden. De planten gaan makkelijker de deur uit”, ervaart Tiegelaar. Ook over de prijsvorming is hij tevreden. Momenteel wordt ruim de helft van de planten onder het label verkocht; de rest van paphiopedilums verlaat de kwekerij in een blanco hoes. De teler hoopt dit aandeel de komende jaren op te schroeven. „Je moet een merk een aantal jaren opbouwen. Sommige eindklanten willen hun private label aan de planten hangen en dat heeft natuurlijk niet onze voorkeur. Wij steken ons nek uit en willen het liefst herkenbaar in het schap staan. Daar moet je een weg in zien te vinden”, geeft Tiegelaar aan.

Roma Nova uit Voorhout introduceerde vorig jaar het concept Growing Secrets. In dit concept groeien de hyacintbollen op een spons, waardoor de bloemen niet verdrogen en dit dus de houdbaarheid van het product ten goede komt. Nu, een jaar later, is het bedrijf het concept nog aan het testen in de keten. „Het vorige seizoen hebben we monsters aan klanten uitgedeeld. Op die manier konden ze kennis maken met het nieuwe concept”, zegt Brenda Willemse van het bedrijf. Klanten moeten het twaalf weken van te voren reserveren; het is niet via de daghandel te verkrijgen. Een klant van Roma nova gaat aankomend seizoen er een order mee draaien en dan zullen ook de reacties van de consument gepeild gaan worden. „De handel staat open voor nieuwigheden, maar een introductie verloopt echt stapje voor stapje. De handel is vrij behouden en ze gaan graag op safe”, ervaart Willemse.

Zuurstokroze bouvardia draait in massa mee Bouvardia Royal Roza wordt volgens Jaap Vreeken uit Rijsenhout goed opgepakt door de handel. Volgens de teler maakt vooral de zuurstokroze kleur het product onderscheidend. Verschillende markten nemen het soort af en ook voor de klok vindt het goed aftrek. „Qua prijsvorming draait hij goed mee met de massa”, geeft Vreeken aan. In 2013 had hij een hectare van Royal Roza in productie; daar is onlangs 6.000 m bijgekomen. Vorig jaar was Vreeken, in algemene zin, niet tevreden over de prijsvorming van bouvardia en ook dit jaar was het volgens hem best wel moeizaam. „Het heeft zich gelukkig wel weer iets hersteld, maar echt veel beter is het niet. Hoe het komend jaar zal verlopen, daar durf ik niets over te zeggen. Er komt weer twee hectare uitbreiding bij. We zullen zien of de markt dit aankan”, aldus Vreeken.

TopperFlopper.indd 18

44 (2014)

28-10-14 17:18

Concept Ficus Tresor nog niet omarmd

Tuincentra en bouwmarkten interesse voor cactuspicker Handelskwekerij Ubink introduceerde vorig jaar op de FloraHolland Trade Fair de cactuspicker. Volgens Gert Ubink is de beursvloer een goede plek voor introducties. Vooral het contact met eindklanten heeft hij als waardevol ervaren. „De tussenhandel is vooral gericht op de meerprijs van de cactuspicker, terwijl eindklanten meer naar het product kijken”, zegt Gert Ubink. Met name aan bouwmarkten en tuincentra worden er regelmatig cactuspickers bij de kleine potmaten geleverd, zodat de consument de cactussen makkelijker uit de tray kan pakken. Bij grootwinkelbedrijven is er minder interesse voor de toevoeging. „De omloopsnelheid is daar hoog; deze klanten willen de planten in een hoes geleverd krijgen. Bij tuincentra staan de cactussen vaak wat langer en is een hoes juist niet handig voor het watergeven”, legt Ubink uit. Hij vervolgt: „We leveren het dus zeker niet aan elke klant, maar elke week gaan er weer meer cactussen met cactuspicker de deur uit.”

John Langeslag, Jan van Geest en Jeroen Persoon (vlnr).

Met de aanschaf van de nieuwe Ficus Tresor dragen consumenten tegelijkertijd hun steentje bij aan een stukje natuurbehoud. Met dit concept, dat Ficus Forever vorig jaar introduceerde op de Trade Fair, hoopte zij de markt voor de groene planten weer een beetje in beweging te krijgen. „Groene planten kunnen in de verkoop en marketing wel een initiatief gebruiken. We hadden verwacht met dit concept daar nieuw leven in te kunnen blazen. Maar dat is nog niet helemaal gelukt. Het is moeilijk”, ervaart John Langeslag. Klanten reageren volgens de manager marketing en sales wisselend op het concept. De ene klant is positief, maar anderen zijn terughoudend. Volgens hem om verschillende redenen. „Of het past niet in de huisstijl, of klanten vinden het concept te smal en willen graag meer planten met zo’n verhaal kunnen verkopen. We hebben best wel wat succesjes geboekt, maar ik had gehoopt dat het concept meer omarmd zou worden.” Langeslag geeft aan dat een concept in de markt zetten tijd kost. De groep blijft Ficus Tresor daarom het komende jaar onder de aandacht brengen bij klanten.

Vraag naar Fair Trade planten moet gaan groeien Langzaam krijgen klanten van VDA-plant interesse voor planten die Fair Trade geproduceerd zijn. „Het gaat niet zo hard als wij hadden gehoopt, maar het moet gaan groeien. Je merkt dat er ontwikkeling in zit”, ervaart verkoper William Fransen van het bedrijf. Vorig jaar introduceerde de potplantenkwekerij uit De Lier areca’s onder het Fair Trade-label op de beurs. Over een half jaar zullen er meer producten onder dit keurmerk te verkrijgen zijn, waaronder dracaenea en de roebelinii. „Dan wordt het concept krachtiger. Nu vinden klanten het assortiment soms te beperkt. Als je een breder assortiment aanbiedt, dan kan de klant een consumentgericht schap inrichten”, weet Fransen. Een klant uit Zwitserland verkoopt de areca’s onder het Fair Trade-label en momenteel vinden er ook testen plaats in Duitsland. Tevens zijn er gesprekken gaande met een nieuwe keten. „Het begint een beetje te komen. De meerprijs is geen probleem, maar dan moet er wel een goed verhaal bij zitten. Dat is een vereiste.”

44 (2014)

TopperFlopper.indd 19

28-10-14 17:18

afmiddelburg@hortipoint.nl

te behouden. Een deel van de productie wordt namelijk volledig biologisch geteeld en daarvoor mag het bedrijf sinds afgelopen februari het SKAL-certificaat voeren. De reguliere teelt noemt GreenBalanZ 99% biologisch.

Tijdens de huisbeurs in week 41 stond er een lijstje aan duurzame maatregelen te lezen op een poster op de kwekerij van GreenBalanZ. Lage CO2 -uitstoot, laag gasverbruik, hergebruik, FFP, groene energie en afvalscheiding. Het zijn maatregelen waarmee meer phalaenopsistelers zich profileren,

legt Van der Weijden uit. „Maar wij zijn echt de weg ingeslagen om 100% biologisch te telen. Op dat gebied zijn we verder dan de andere bedrijven.” In een afgesloten kas wordt biologisch geteeld. Er worden geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen gebruikt vanaf de verspeenfase. Van der Weijden zet onder meer nuttige insecten (preventief) in om schadelijke insecten als sciara te bestrijden. Hij wil echter niet te veel over de inzet van insecten en dergelijke kwijt. „Het is wat tegenstrijdig wellicht. De tuinbouw is groot geworden door kennisuitwisseling, maar dit geeft ons een concurrentievoordeel. We zitten in een teeltclub en wisselen informatie uit over de

Foto: Arie-FrAns Middelburg

ot nu toe stond GreenBalanZ bekend vanwege het onderscheidende assortiment phalaenopsis, dat onder meer bereikt werd door drie- tot viermaal per jaar Azië te bezoeken om daar aparte cultivars (DesignZ) te scoren en door de lijn met aparte plantvormen (ShapeZ). GreenBalanZ onderscheidt zich nog steeds met haar assortiment, dat opvallend breed is met meer dan 75 rassen die op soort verkocht worden. Van der Weijden heeft echter de indruk dat onderscheidend zijn op het gebied van assortiment eindig is. „Je bent dan in te halen”, zegt hij. Het bedrijf gaat daarom tevens de duurzame productiewijze benutten om de koploperspositie

Greenbalanz.indd 20

44 (2014)

29-10-14 11:48

Column Cok Harteveld cok@vandenberg-roses.com

China

teelt, maar niet over de biologische bestrijding. We zijn er vijf jaar mee bezig geweest. Er zitten veel uren en kapitaal in.” Behalve de biologische bestrijders gebruikt Van der Weijden in de biologische kas ook natuurlijke meststoffen. Het was een eis van SKAL. De natuurlijke meststoffen en het droger telen om schade door de potworm te voorkomen maken dat de biologische teelt op een teeltduur van anderhalf jaar een paar maanden langer duurt. Bovendien kost het meer arbeid en zijn biologische bestrijdingsmiddelen duurder dan chemische. „Maar het is niet zo dat de kosten van de biologische teelt twee keer zo hoog zijn”, zegt hij.

„Elke medewerker van de supermarktketen heeft een duurzame doelstelling”, legt Van der Weijden uit. „Daar zit duurzaamheid in het DNA van de medewerkers.” Daarnaast zijn de tuincentra Intratuin, Botanic en Kölle afnemer van de Bio-lijn van GreenBalanZ. Zij willen zich net als kwekers onderscheiden. Van der Weijden denkt dat ook het luxere supermarktsegment zich prima voor de biologische phalaenopsis leent. Wellicht liggen er ook mogelijkheden op een geheel nieuwe markt: de biologisch/ecologische winkels in heel Europa, aldus van der Weijden die de biologie probeert door te geven aan zijn leveranciers. Een biologische pot die anderhalf jaar goed blijft, is er bijvoorbeeld niet.

Adviseurs -

Kopiëren Van der Weijden heeft afgelopen jaren toepassingen in de biologische teelt, die nu 5% van de productie uitmaakt, gekopieerd naar de reguliere teelt. Het gaat dan met name om het inzetten van biologische bestrijders en biologische middelen. Natuurlijke meststoffen gaat hij niet in zijn reguliere teelt gebruiken. Die vertragen de groei nog te veel. Van der Weijden: „Natuurlijke meststoffen zitten me in de reguliere teelt in de weg. Voor SKAL is het een verplichting, maar voor de branche-gerelateerde ’groene’ keurmerken is het geen vereiste. Al met al zegt Van der Weijden in de reguliere teelt ook heel groen te telen. Het afgelopen halfjaar werd er slechts pleksgewijs nog chemisch ingegrepen. „GreenBalanZ gaat de markt op met het verhaal dat een deel van de teelt biologisch is en vertelt erbij dat de reguliere teelt heel duurzaam is. Het is alleen niet gecertificeerd met SKAL, maar wel met Florimark en FFP. Ook die phalaenopsis is duurzaam, oftewel 99% biologisch.”

Labels Pure Bio en Pure Green De biologische phalaenopsis krijgt het label Pure Bio mee. Phalaenopsis uit de reguliere teelt draagt het label Pure Green. GreenBalanZ begon vijf jaar geleden op verzoek van de Zwitserse supermarktketen Coöp met de biologische teelt van phalaenopsis. Zij vroeg Van der Weijden of hij 100% biologisch kon produceren. Het antwoord was ’nee’. De reactie van Coöp was dat het dan een mooie uitdaging was voor GreenBalanZ. Vijf jaar later is Coöp een belangrijke afnemer van de biologische phalaenopsis. 44 (2014)

Greenbalanz.indd 21

De teler uit Kudelstaart antwoordt bevestigend als hem gevraagd wordt of afnemers bereid zijn een hogere prijs voor de biologische phalaenopsis te betalen. „Anders zou ik het niet doen. Maar tegelijkertijd merk ik wel dat er veertig weken per jaar overproductie is en dat levert spanning op. Tegen welke prijs staan de biologische phalaenopsis en de andere phalaenopsis in de winkel? Daar moet een balans in zitten.”Van der Weijden is er wel achter dat de biologische phalaenopsis in de supermarkt weg moet uit de phalaenopsishoek en meer tot recht komt in de biologische kruidenhoek. „Dan heb je een heel andere discussie over de prijs met de retailer.”

Biologische teelt als usp Tijdens het open huis reageerden handelaren positief op het feit dat GreenBalanZ de biologische teelt als usp gaat hanteren. Een aantal legt het voor aan hun klanten, voor anderen is het nog een stap te ver. Maar het heeft wel de toekomst. „ Kijk alleen maar naar de uitbreiding van het bioschap in de supermarkten het afgelopen jaar. Hiernaast ben ik voor 100% van mijn omzet afhankelijk van phalaenopsis en de handel voor 30%. Ook zij willen uit die negatieve prijsspiraal. Twee planten voor € 5,99 bij Albert Heijn kan niet meer en de consument wil dat ook niet meer. Die wordt echt vanuit allerlei hoeken geconfronteerd met het belang van (echte) duurzaamheid. Ik vond het positief dat de handel zei dat er iets moet veranderen. En wij zijn er klaar voor; in 2018 is een kwart van onze productie Pure Bio en driekwart Pure Green.” <

29-10-14 11:48

The orchid professionals

ÂŽ

since 1933

De specialist in uitgangsmateriaal van orchideeĂŤn +31 (0)251 20 30 60 FloraHolland Trade Fair Aalsmeer, standnr.: 20.6

www.floricultura.com 3A

604490.indd 22

28-10-2014 16:40:28

Vragen Stuur uw vragen naar Postbus 9324, 2300 PH Leiden. U kunt ook bellen, faxen of mailen: Peter van Leth, 071-56 59 688, pvanleth@hortipoint.nl

Wat kan ik leren uit kengetallen? positie. Waar moet ik op letten?

komt met een duidelijke, eigen visie. U bent ervan doordrongen dat een succesvol ondernemer goed moet kunnen rekenen. Eén keer per jaar een rapport van de boekhouder met kengetallen is niet genoeg. Uw vraag is samengevat: ’Hoe kan ik leren van kengetallen uit het verleden voor de strategie van de toekomst?’ Kengetallen zijn cijfers die bijvoorbeeld ontleend worden uit financiële gegevens, (bijvoorbeeld gewasbeschermingskosten per ha), technische gegevens (zoals aantal uren bossen per m2). Belangrijk bij deze kengetallen is dat u weet hoe dit bij uw bedrijf ligt, zodat u voor het nieuwe seizoen een prognose kunt maken. Daarbij blijft het altijd een prognose, want het weer en de marktomstandigheden (om nu maar Rusland te noemen) hebben ondernemers niet in de hand. Dit keer willen we echter stilstaan bij enkele specifieke kengetallen, waaraan u kunt ontlenen of de financiële uitgangspositie van uw bedrijf verbetert.

IllustratIe: Peter moorman

Solvabiliteitskengetallen Kan er op termijn aan alle financiële verplichtingen worden voldaan? Ofwel hoeveel vet heeft het bedrijf op de botten? Een kengetal is bijvoorbeeld het percentage eigen vermogen ten opzichte van totaal vermogen, te berekenen uit het boekhoudrapport. Voor een gezond bedrijf moet dit rond de 30% tot 40% liggen. Bij een bedrijf met veel onroerend goed in eigendom mag het lager zijn dan bij een bedrijf met een groot pachtareaal.

(vlottende activa – voorraad) / (kortlopende schulden, inclusief aflossingsverplichting komend jaar). Een gezonde uitkomst is tussen 0,8 tot 1,2. Te laag betekent dat er te weinig middelen zijn om de schulden af te lossen. Te hoog, dan is de voorraad te laag om in de toekomst voor voldoende omzet te zorgen of er is een overschot aan geld op de rekening courant.

Liquiditeitskengetallen

Rentabiliteitskengetallen

Er zijn veel kengetallen die iets over de liquiditeit zeggen. Het gaat erover of u op korte termijn de kortlopende schulden kunt betalen. In algemeen is de Quick Ratio een goed bruikbaar kengetal, omdat wordt gecorrigeerd voor de voorraad planten/gewas op de kwekerij. Deze is te berekenen uit de balans van het boekhoudverslag. Namelijk:

Een rentabiliteitskengetal is het rendement op het eigen vermogen. Voor u als ondernemer in een vof is dit als volgt te berekenen: (bedrijfsresultaat – privélasten) / eigen vermogen x 100%. Dit rendement mag eigenlijk niet lager zijn dan de marktrente. Om te voorkomen dat u zegt dat het rendement in uw bedrijf te laag is, dan kunt u het

bedrijfsresultaat verhogen met de vermogenswinst van de grond.

U zult niet dagelijks met bovenstaande kengetallen bezig zijn. Belangrijk om te onthouden is dat uw financiële positie verbetert als de winst hoger is dan de privélasten die door het bedrijf moeten worden betaald. Privélasten zijn onder meer belastingen; zorg ervoor dat u niet te veel betaalt. Verder zijn kengetallen vaak een momentopname en zijn beïnvloedbaar door betalingen te doen of juist te laten voorafgaand aan die momentopname. <

Jan mulder, alfa accountants en adviseurs, Dodewaard, jmulder@alfa.nl

44vraag.indd 23

29-10-14 12:19

Mobiliteitscentrum bemiddelt actief 55-plussers

55-plussers staan nog steeds hun mannetje Hoewel steeds meer werkgevers willen dat werknemers tot hun pensioen-

Peter van Leth pvanleth@hortipoint.nl

e personeelsploeg op bloemisterijbedrijven vergrijst. Als gekeken wordt naar de leeftijdsverdeling van vaste krachten dan is het percentage vaste werknemers van 55 jaar en ouder op glastuinbouwbedrijven gestegen van 10% in 2010 naar 15% naar 2012. Op zomerbloemenbedrijven is de stijging zelfs 10% van 14 naar 24%, volgens de arbeidsmarktmonitor van het Productschap Tuinbouw. Toch is een speerpunt in veel sectoren om oude werkzoekenden te bemiddelen naar de betaald werk. Zo ook in de glastuinbouw door het Mobiliteitscentrum Glastuinbouw. In hoeverre staan ondernemers echter te wachten op 50-plussers? Het vizier van veel bedrijven is immers gericht op verjonging van het personeelsbestand om de kennis die nu nog aanwezig is bij de oudere werkne-

mers over te dragen op de jonge garde en zo te behouden voor het bedrijf.

Het klantenbestand van het mobiliteitscentrum bestaat voor een kwart uit voormalig werknemers van 55 jaar en ouder. Zij staan gemiddeld 33 weken ingeschreven alvorens ze succesvol bemiddeld worden naar betaald werk; 14 weken langer dan werkzoekenden van 18 tot 39 jaar. In de eerste drie kwartalen van 2014 zijn 45 55-plusssers aan een baan geholpen, nu al 5 meer dan over heel 2013. „Mooie resultaten, maar toch heeft deze doelgroep het moeilijk om aan een baan te komen. Met een aantrekkende economie en daardoor herstel van de arbeidsmarkt gaat het al iets makkelijker, is

Achtergrond

Interessante regelingen -

Regelingen waarmee werkgevers minder ken met de werknemer. Scholingsvoucher. De scholingsvoucher ding nodig heeft om de functie te kunnen

mer in dienst die 50 jaar of ouder is en die tot op dat moment een uitkering had, dan Compensatieregeling. Voor oudere, voorsoms een Ziektewet-uitkering. De uitkering

50-plusser die u wilt aannemen geschikt is voor de functie, dan kan deze werknemer

deze verrekenen met het loon van uw zieke werknemer.

en Belastingdienst te raadplegen.

50plusser.indd 24

de algemene tendens. Die tendens gaat nog niet op voor de glastuinbouwsector. Veel bedrijven zitten in zwaar weer”, motiveert mobiliteitsadviseur Frank van Baarle. Er moeten dus andere redenen zijn waarom telers met 55-plussers in zee gaan.

Wegvallen van vooroordelen De ervaring van de mobiliteitsadviseur is dat telers vooral hun heil zoeken tot oudere werknemers als ze meerdere malen hun neus hebben gestoten bij het vervullen van moeilijk opvulbare vacatures met jonge werknemers. Ze hebben dan uiteindelijk het hogere salaris ervoor over. Verder vallen veel vooroordelen van werkgevers volgens Van Baarle weg als ze oudere werknemers een kans bieden. „Het is een misvatting dat oudere werknemers minder productief zouden zijn, en dat ze niet met hun tijd mee gaan qua automatisering. Dat zijn vaak uitzonderingen, wat ook voor jongere werknemers geldt. Over het algemeen doet het arbeidsethos van de oude garde niet onder voor die van de jonge garde. Sterker nog, het arbeidsethos van oude werknemers is regelmatig beter”, typeert Van Baarle. Er zijn interessante regelingen om 50-plussers sneller aan een baan te helpen (zie kader). Bij bemiddeling worden ze aangekaart, omdat ze risico’s verkleinen en financieel voordeel opleveren. „Wellicht trekt het een enkele ondernemer over de streep, maar ik hoor deze argumenten niet”, meldt Van Baarle.

Sinds half augustus is Rob de Gruijter (56 jaar) in dienst bij chrysantenteler Guus van 44 (2014)

28-10-14 17:18

Foto: Peter van Leth

Leeuwen. Hij stuurt productiepersoneel aan en werkt zelf mee in het team. Van doorslag is geweest zijn ervaring in de chrysanten en dat hij ook in te schakelen is voor bijvoorbeeld freeswerk en bij de biologische gewasbescherming. Op zijn kleine bedrijf (2,5 ha) in Kwintsheul heeft Van Leeuwen twee mensen lopen die de productie in de gaten houden. Hij zocht dus een ervaren kracht, maar niet bewust een 55-plusser. Toen dat echter een 55-plusser werd, had de chrysantenteler geen bedenkingen. „Ik heb goede ervaring met oudere medewerkers. Ze zijn iets minder impulsief dan de jonge. Die kunnen explosief vlammen, maar zijn dan ook weer sneller uitgeblust. De mix van jong en oud in de vaste ploeg aangevuld met inleenarbeid bevalt me prima”, schetst Van Leeuwen.

legt Ellen Koeleman. Zo gezegd, zo gedaan. Met de komst van Don Keereweer (55 jaar) is volgens haar veel meer balans gekomen in de personeelsploeg. Keereweer was ooit zelfstandig glasgroenteteler in Nieuw-Zeeland en heeft daarna bijna 30 jaar in Nederland gewerkt als meewerkend voorman op een handelskwekerij van voorjaarsplanten. „Hadden we dit maar veel eerder gedaan. Don is een voorbeeld voor de jeugd, een harde werker en een rustpunt op de werkvloer. Het nadeel van jong middenkader is dat ze een kijkje in de keuken nemen en de ervaring vervolgens meenemen naar een andere werkgever. Met ouder middenkader haal je juist iemand in huis die in andere keukens heeft gekeken waarbij het bedrijf gebaat is”, typeert Koeleman.

Na een aantal mislukte pogingen om een jonge werknemer aan te stellen als assistent meewerkend voorman is bij Koeleman Potplanten in Ter Aar de koers gewijzigd, mede op advies van het personeel. „Personeel gaf duidelijk aan een anker te wensen op die positie. Iemand met kennis en ervaring, maar vooral iemand met overwicht. Daarom zijn we afgestapt van het idee een jong iemand te kneden voor die functie”,

Op leliekwekerij Montagne is bewust gekozen voor een oudere kandidaat als meewerkend voorman. Het bedrijf in Maasdijk kent geen opvolgers en heeft twee parttime vaste krachten in dienst van 53 en 61 jaar. Eigenaar Ted van den Berg is zelf bijna 60 en hoopt met het aantrekken van de markt zijn bedrijf uiteindelijk op een goede manier te beëindigen. De vorige, jongere meewerkend voorman is dit beeld op een positieve

44 (2014)

50plusser.indd 25

wijze voorgespiegeld. Gezamenlijk is tot de conclusie gekomen dat het beter was dat de wegen zouden scheiden. Alle medewerking is verleend om hem te begeleiden naar ander werk, wat is gelukt. Toen is 54-jarige John van Kester de gelederen komen versterken. „Een uitstekende kandidaat met zijn 37 jaar werkervaring bij een anthuriumkweker. „Hij past heel goed binnen ons team, omdat we allemaal in dezelfde levensfase zitten, is leergierig en heeft daarbij de conditie van een jonge vent”, aldus Lonnie van den Berg. Sowieso is zij te spreken over oudere werknemers: „Lichamelijk blijven ze misschien wat achter bij jongere, maar ze hebben geleerd om te werken voor hun geld en voelen zich vaak betrokken bij het bedrijf.”

Hoewel Van Baarle het nog niet heeft meegemaakt, kan hij zich voorstellen dat als ondernemers goede ervaring opdoen met oudere werknemers dat ze sneller hun heil ertoe zoeken bij een volgende vacature. „Waarom niet bij elke vacature ook iemand uit deze doegroep oproepen. Een gesprek zegt zoveel meer dan een cv”, adviseert Van Baarle. „En als er dan toch iemand wordt gezocht, dan heeft het Mobiliteitscentrum zeer gemotiveerde kandidaten.” <

28-10-14 17:18

• • •

Florensis B.V. T: +31 78 623 3200 F: +31 78 610 1077 E: sales@florensis.com P. v.d. Haak Handelskwekerij T: +31 174 413 723 F: +31 174 412 430 E: info@pvdhaak.nl

www.toscanapelargonium.com

C5.03

604491.indd 26

28-10-2014 16:41:07

M K Groene planten

Snijbloemen 2012

2013

2014

2012

2014

20 15

120 110 100 90

33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 week

De stijging zet door met een plus van 3 cent tot 30 cent. De middenprijs was in week 43 in 2012 28 cent en in 2013 29 cent.

2014

140 Middenprijs in centen

2013

150

130 Middenprijs in centen

Middenprijs in centen

2013

140

Bloeiende planten

130 120 110 100 90

33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 week

Een verdere daling van de middenprijs. In week 43 ging er 4 cent af tot 99 cent. Vorig jaar in dezelfde week was deze eveneens 99 cent.

33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 week

De middenprijs blijft in week 43 onveranderd op 111 cent. In 2012 en 2013 lag deze respectievelijk op 119 en 125 cent.

Simon van der Burg:

’Kosten zijn structureel behoorlijk gestegen’ Bedrijf: Timaflor Week: 43

Maandag „Voorheen was het Kenyatta day, maar nu heet het De dag van de helden. Op de kwekerij is het een dag waar je extra uren kan maken, dus iedereen aanwezig. Wij proberen nog wat extra bloemen te sturen voor 1 november, maar het is koud en nat dus het valt niet echt mee.”

Dinsdag „Het is alweer een paar weken geleden, maar ik ben met mijn laatste verjaardag (65) meer bezig dan met al die vorige. Met pensioen heb ik al een paar keer eerder geprobeerd, dus dat wordt het niet. Ik heb wel het gevoel dat als ik nog wat wil, het nu moet. Over een jaar weten we of er weer een kwekerij bij is gekomen, of dat we naar plekken zijn geweest die we nog niet hadden gezien. Het zal wel een beetje van beide zijn, dus eigenlijk verandert er dan niet zo veel.”

Woensdag „Met Siem (jr) op de tuin wordt er nog vaker naar nieuwe soorten gekeken. Heb nu elke week een vaas op mijn kantoor met een nieuw soort. De een nog mooier dan de ander. Onze veredelaars zitten niet stil. Terwijl onze oude soorten na een verjonging nog heel gewild zijn. Gelukkig ver44 (2014)

Markt-1-prijsbeelden-nw.indd 27

vangen we volgend jaar veel. Ook in Kenia heeft het geen zin gewassen langer dan zes, zeven jaar te laten staan.”

Donderdag „Om 6.00 uur zitten we in de auto naar Naivasha, daar presenteert FloraHolland het plan 2020. Lucas en Dirk zijn overgevlogen om het aan de Keniaanse leden te presenteren. Toevallig is het ook DIWALI nieuwjaar in India met als gevolg dat onze Indische vrienden het laten afweten. Lucas en Dirk geven een spetterende show, waarvan ik zeg: komt er 10% van terecht dan hebben we meer bereikt dan de laatste tien jaar. De toverwoorden zijn bezuinigen, corebusiness, klok en promotie. Hier horen betrouwbare aanvoerders bij en die waren nu net niet aanwezig!”

Vrijdag „Het is niet alleen koud in Timau, maar in heel Kenia. Vliegtuigen zitten niet vol, prijzen op de klok stijgen verder. Minder bloemen voor een betere prijs is voor iedereen goed, zeker nu we invoerrechten (5%) betalen. Voor het eerst in veel jaren zijn de kosten structureel behoorlijk gestegen. Ook luchtvracht is duurder en een zwakke euro helpt zeker niet. Kassenbouwers merken dit ongetwijfeld: geen 200 maar 100 ha erbij in 2015.”

28-10-14 17:18

In de grafieken wordt de procentuele verandering (= index) weergegeven van de prijs en de totale aanvoer ten opzichte van vorig jaar.

Snijbloemen Ontwikkelingen afgelopen zes weken t.o.v. een jaar eerder 150

in procenten

125

100

43 week

Prijs index

Aanvoer index

Stabiel bij een lichte aanvoerdaling De gemiddelde snijbloemenprijs kwam in week 43 uit op 27 cent. Dit was gelijk met vorig jaar bij een lagere aanvoer van 1,6%. Er werden vooral minder rozen aangevoerd. De aanvoer van roos grootbloemig daalde met ruim 7%. De prijs profiteerde hier niet van en bleef gelijk. In de aanloop naar 1 november neemt de vraag naar chrysanten toe. De prijs van troschrysant bleef de afgelopen weken stijgen en ook in week 43 lag de prijs 3 cent hoger dan de week ervoor. In vergelijking met

2013 was er voor troschrysant ook een positief resultaat: een prijsstijging van 10% bij een aanvoerdaling van 2%. Bij chrysant geplozen was het tegenovergestelde beeld te zien; een prijsdaling van 12% bij een aanvoerstijging van 5%. Het amaryllisseizoen is al een aantal weken bezig. Er is in vergelijking met vorig jaar fors meer aanbod. In week 43 werd er 28% meer aangevoerd dan in 2013. Prijs kwam hierdoor onder druk te staan en daalde met 16%.

Kamerplanten Ontwikkelingen afgelopen zes weken t.o.v. een jaar eerder 200

in procenten

150

100

Aanvoer index

43 week

Prijs index

Aanvoer stijgt door roos en chrysant Er werden in week 43 6% meer kamerplanten verkocht dan het jaar ervoor. De prijs daalde met 5%. Dit beeld was totaal niet het geval bij de belangrijkste omzetmaker phalaenopsis. Hier zien we juist een opvallend stabiel beeld. Het aanbod phalaenopsis was nagenoeg gelijk met vorig jaar en de prijs steeg met 0,2%. Totaal anders dan bij potroos waarvan het aanbod in week 43 met ruim 35% steeg. De prijsdaling bleef beperkt tot 8% waardoor de potrozenomzet steeg met 25%. De

aanvoer van potchrysanten steeg met 10% en ook hier bleef de prijsdaling beperkt tot 2,5%. De prijs daalde wel fors bij cyclamen met 15%. De omzet van cyclamen was dan ook lager dan vorig jaar ondanks dat 14% meer werd aangevoerd. De belangrijkste stijgers in prijs waren in de verslagweek kalanchoĂŤ en ficus waarvan de prijs respectievelijk steeg met 9% en 15%. De totale kamerplantenomzet kwam uit op â‚Ź 23,7 miljoen, 1% hoger dan in 2013.

Tuinplanten Ontwikkelingen afgelopen zes weken t.o.v. een jaar eerder 200

in procenten

150

100

38 Aanvoer index

Markt-2-Veilingbijdragen-nw.indd 28

41 Prijs index

43 week

Fors minder tuinplanten verkocht In week 43 werden 15% minder tuinplanten verkocht dan in 2013. In stuks uitgedrukt is dit 1 miljoen minder. De middenprijs totaal steeg van 70 naar 78 cent. Grootste daler in stuks was gaultheria met 25% met een positief effect op de prijs die met 16% steeg. Calluna staat op nummer 1 in de top 10 tuinplanten, maar ook hier een aanvoerdaling van 16%. De omzet van calluna bleef ondanks minder stuks gelijk doordat de prijs met 17% steeg. Het wordt steeds meer tijd voor helleborus die langzaam in de

top 10 klimt en inmiddels viool voorbij is gegaan. De prijs van helleborus is hoger dan vorig jaar; een prijsstijging van 16% bij gelijkblijvend aanbod. In de top 10 maar twee producten waarvan het aanbod wel hoger was dan in 2013, namelijk skimmia (+7%) en calocephalus (+17%). De prijs van beide producten bleef stabiel.

44 (2014)

28-10-14 17:18

Nederland

Over de toonbank Dordrecht

Caroline Augustijn

FOTO: PETER VAN LETH

’Webshop trekt ook weer nieuwe klanten aan’

Caroline Augustijn (linksboven) met medewerkers Merel (rechtsboven), Carly (linksonder) en Dasja (rechtsonder)

Naam: ’t Kroontje Locatie: Dordrecht Sortiment: 90% bloemen, 10% planten, zijdebloemen en zeer berperkt woonaccessoires Specialiteit: breed assortiment snijbloemen Aantal medewerkers: 4

Aangesloten bij Drechtvers.nl? „Ja sinds kort naar het voorbeeld van Bergvers uit Bergen op Zoom. Ik ben voor deze online webshop gevraagd. Na informatie ingewonnen te hebben bij het initiatief in Bergen op Zoom, was ik gelijk om. Met onder meer een regionale

Standpunt

ten is een roos vaak de finishing touch voor de schoonheid die een boeket moet uitstralen. Dan wel met rozen die 1,5 tot 2 weken staan. Dat is mijn standaard bij al mijn bloemen, zeker als je ze verwerkt in exclusieve boeketten, gestylde rouwstukken of persoonlijke bruidswerken.”

Wat is uw kracht?

Kortom Nederlandse of Ecuadoriaanse rozen?

„Kwaliteit leveren en servicegericht zijn. In winkels waar de klant geen koning is, sta ik binnen vijf minuten weer buiten. Met een persoonlijke benadering bereik je veel. Verder wordt gewaardeerd dat ik zes volledige dagen open ben, dus ook maandagochtend en tussen de middag. In de zomervakantie gaan de winkeldeuren ook niet voor enkele weken dicht.”

Bevalt zakendoen met één groothandelaar? „Jazeker als die dezelfde waarden hoog in het vaandel heeft in het zakendoen zoals ik. Als ik eenmaal tevreden ben, ga ik niet voor een dubbeltje goedkoper shoppen bij een ander.”

Met welke bloem werkt u het liefst? „Dat is een lastige vraag, maar als ik zou moeten kiezen toch de roos. Deze bloem past zowel in moderne als klassieke boeketten. In boeket-

„Ecuadoriaanse rozen hebben mijn voorkeur boven het standaardassortiment uit Nederland, ook al zitten daar eveneens mooie producten tussen. Ecuadoriaanse rozen stralen klasse uit en zijn in allerlei kleuren verkrijgbaar.”

Bent u al lang bloemist? „Pas zeven jaar. Ik heb eerst in het familiebedrijf gewerkt die opereerde in de wegen waterbouw. Toen de gelegenheid zich voordeed om een bloemenwinkel te beginnen, heb ik die met beide handen aangegrepen. Ik heb toen van mijn hobby mijn beroep gemaakt.”

Nog een advies voor telers? „Direct contact met telers heb ik niet. De huidige ketensituatie in bloemisterijproducten bevalt me. Ieder zijn specialiteit zou ik maar zeggen.”

’Lucas Vos pakt de koe bij de horens’

Bernhard Nanninga, Agrado, Marketing en Stategie

Mee eens, oneens of denkt u er heel anders over? Reageer dan bij de marktredactie: A.F. Middelburg, 06-23631549 of mail afmiddelburg@hortipoint.nl

44 (2014)

Markt-3-Toonbank-nw.indd 29

bakker, slager, visspecialist en wijnhandelaar hebben we toen een maatschap opgericht. Voor mij enerzijds om met de tijd mee te gaan, anderzijds omdat het nieuwe klanten trekt voor de winkel. Ze zijn nieuwsgierig zodat ze toch een kijkje komen nemen.”

et groot genoegen las ik onlangs in dit vakblad het interview met Lucas Vos over de nieuwe strategie van FloraHolland. Vos getuigt van visie en missie en pakt de koe bij de horens. Het is een verademing te ervaren hoe deze nieuwe voorman van FloraHolland de zaken durft te benoemen. Niet vanuit een arrogante betweterigheid, maar meer vanuit kennis, gevoel en kwetsbaarheid. Niet op de stoel van de handelsklant willen zitten, maar juist de klant centraal stellen en de krachten bundelen. Zo las ik bijvoorbeeld dat FloraHolland het innovatiecentrum wil zijn met kennis van markten en consumenten. Dit impliceert volgens mij dat er

ketenomkering gaat plaatsvinden en dus meer vraaggestuurd zal worden aangeboden. Dat zou een revolutie in de sector betekenen; één die nieuw perspectief biedt. Het perspectief van het in staat zijn te concurreren met de cadeaubon, wijn, chocolade, bijzettafeltje en andere decoratieve artikelen. Niet langer elkaars product via de FPC’s beconcurreren, maar zorgen dat de collectieve taart gericht wordt vergroot. Ik denk dat we met Vos een vernieuwende denker in huis hebben die we de ruimte moeten geven in de uitvoering. Die zal per definitie stuiten op veel weerstand, vanwege het vastzittend denken in een overwegend

conservatieve sector. Aan hem en het bestuur de uitdagende taak draagkracht te creëren voor deze nieuwe koers. Als voorbeeld hoe het kan, denk ik aan alle champagnemerken die in het schap hun positie innemen of FrieslandCampina die met sterke zuivelmerken positie verovert. Natuurlijk blijft er ruimte voor bulk tegen lage kosten dit blijft een kwetsbare koers. De consument intrigeren en verleiden waardoor de suffe cadeaubon van de eerste plaats wordt gestoten door prachtige bloemen en planten zou een mooi concreet marketingdoel zijn! Alleen de gedachte hieraan levert mij al een sprankelend idee voor een commercial op…

28-10-14 17:19

Gemiddelde prijs in centen

Aanvoerstijging bouvardia zet volgend jaar ook door

40.000

35.000

30.000

25.000

20.000

15.000

10.000 5.000

5 0

’98 ’99 ’00 ’01 ’02 ’03 ’04 ’05 ’06 ’07 ’08 ’09 ’10 ’11 ’12 ’13

’12 ’13 ’14 t/m sep

Verkochte aantallen x duizend

Aanvoer en gemiddelde prijs bouvardia (enkel en dubbel samen) op de Nederlandse bloemenveilingen sinds 1998. (Bron: VBN/FloraHolland)

„De kwaliteit is goed, maar nog niet van alle kleuren en soorten”, is de ervaring van inkoper Dennis Dekker van OZ Export over bouvardia. „Redelijk tot goed, vroeger was het minder”, oordeelt Rick Molema van Dobbe Flowers. „Van klanten horen we nog altijd, dat de houdbaarheid niet goed was”, meldt een inkoper van een Tilburgse groothandel, die niet met naam genoemd wil worden. Stefan den Haan van A. Heemskerk: „De kwaliteit is goed. Bouvardia is een mooi product dat bij de exclusievere bloemen hoort. We verkopen via webshops elke dag zo vers mogelijk. In kleine aantallen, dat wel.” Door de gestage vernieuwing van het assortiment in combinatie met betere teelten voorbehan-

Foto: DE GRAAF VAN DEN ZANDE

„Er is een beetje vraag naar eupatorium, maar een hoogvlieger is het niet”, positioneert inkoper

Markt-4-Snijbloemanalyses-nw.indd 30

delingstechnieken is de kwaliteit van bouvardia veel beter geworden. Ooit gaven bouvardiatelers een houdbaarheidsgarantie aan de groothandel. Dat bevestigde eerder het toen nog slechte imago en had een tegengesteld effect. Tegenwoordig doet de bloem het goed, al is dat nog niet tot alle schakels in de keten tot aan de consument doorgedrongen.

Uitbreiding Tot en met september dit jaar is de aanvoer op de vestigingen van FloraHolland met 25% gestegen tot bijna 18 miljoen stelen. Daarvoor werd gemiddeld 30 cent per steel betaald. Dat is 1 cent minder dan vorig jaar en 3 cent minder dan in 2012, toen de aanvoer op 12,5 miljoen ste-

René Endhoven van OZ Export eupatorium in het snijbloemenassortiment. „Niet heel veel”,

len lag. De geringe prijsdaling bij de forse aanvoerstijging is opmerkelijk, maar verklaarbaar. Dit jaar komt de aanvoer op de Nederlandse bloemenveilingen uit op zo’n 25 miljoen stelen, vijftien jaar geleden waren het er 40 miljoen. Toen lag de middenprijs op 16 cent en zette een structurele daling in tot 10 miljoen stelen in 2010. De middenprijs klom stapsgewijs naar 32 cent in 2010 en is sindsdien boven 30 cent blijven hangen.

De verschillen in prijs zijn per cultivar, bedrijf en periode groot. „Dit jaar is het iets beter dan vorig jaar, maar het houdt niet over”, is het oordeel van Jaap Vreeken

van Vreeken Sierteelt in Rijsenhout. Lies van Wijk, van kwekerij Chrywijk in Brakel teelt dit jaar voor het eerst bouvardia. Op een andere manier dan gebruikelijk, vergelijkbaar met de chrysanteelt. „We hebben veel geleerd en zijn tevreden.” Van Wijk breidt de bouvardiaproductie uit van 1 tot 3 ha en komt met de extra stelen in een sterk vernieuwd assortiment vanaf begin volgend jaar op de markt. Omdat een andere bouvardiateler tijdelijk overschakelt op chrysanten wordt volgend jaar gerekend op een plus in de aanvoer van 10% tot 15%. De Brakelse teler verwacht dat de markt nog meer bouvardia’s kan opnemen. ■

verkoopt Jamie den Haan van Van der Plas. „Maar de kwaliteit is goed, zoals het moet.” Net als vorig jaar krimpt het aanbod van eupatorium (leverkruid of koninginnekruid) op de vestigingen van FloraHolland. Tot en met september lag de achterstand op 5% en kwam de aanvoer uit op 4,4 miljoen stelen. Gemiddeld werd hiervoor 23 cent betaald, 1 cent minder dan in 2013 en hetzelfde als in 2012. „Het is een gemiddeld jaar”, stelt Cor Langendoen van de gelijknamige kwekerij in Rockanje vast. Dezelfde mening is Peet Kester van Kester Flowers in ’s-Gravenzande toegedaan. „Terwijl de kwaliteit beter was.” Meer dan 80% van het eupatoriumaanbod bestaat uit de witte cultivar Braunlaub. „Er waren dit

jaar af en toe nieuwe roze, best leuk”, aldus Jamie den Haan. Kweker Ruud Klein in Roelofarendsveen bracht dit jaar voor de tweede keer eupatorium op de markt van half september tot begin oktober. „Met de nieuwe Lucky Moments, tot tevredenheid. Volgend jaar telen we die weer en daar komt dan de nieuwe Lucky Pink bij.” Jaarrondteler Peter Nabuurs van Bloemkwekerij Nabuurs in St. Hubert denkt dat de markt voor andere dan witte kleuren beperkt is. De veredelingsactiviteiten zijn gericht op nog meer roze kleuren, hardere bloemschermen en makkelijker te telen cultivars. „Aanvoer in geperforeerde hoezen, dat voorkomt bladschade tijdens transport”, tipt Stefan den Haan van A. Heemskerk. ■ 44 (2014)

28-10-14 17:19

Aanvoerpiek en te dure euro drukken resultaat nerine

„Op zich loopt het dit jaar goed met nerine, maar de lage koers van de yen heeft absoluut een drukkend effect op de afzet”, geeft inkoper Dennis Dekker van OZ Export aan over Japan, de belangrijkste markt voor deze Nederlandse bloem. „Het gaat naar alle landen, maar in vergelijking met Japan mondjesmaat.” Rick Molema van de cash-and-carry Dobbe Flowers, waar voornamelijk Nederlandse bloemisten komen, vindt de vraag goed. Stefan den Haan van A. Heemskerk noemt nerine een product, dat niet heel goed loopt. „Bij onze klanten in Engeland en Frankrijk is het een prijsgevoelig artikel”, licht hij toe.

Lagere middenprijs Tot en met september lag de middenprijs voor iets meer dan 2 miljoen stelen bij FloraHolland dit jaar op gemiddeld 35 cent. Dat is 8 cent minder dan

in 2013 en 6 cent minder dan in 2012. „Qua prijsvorming is het een slecht jaar”, stelt seizoensaanvoerder Cor Winter van J. Winter en Zoon in Heemskerk. Hij voert normaliter vanaf augustus tot en met oktober aan. „Door het warme najaar in 2013 is de bloemaanleg van de bollen uitgesteld en door de warme zomer kwamen ze juist eerder. Dat leidde tot een aanvoerpiek”, is zijn verklaring. Bij FloraHolland verdubbelde de aanvoer in september tot 1,2 miljoen stelen en kromp de middenprijs van 30 cent vorig jaar tot 21 cent per stuk. Vooral de klassieke cultivars als Ras van Roon en Favoriet vielen in prijs ver terug. „Aparte en nieuwe soorten werden wel beter betaald, maar nog absoluut niet voldoende”, stelt jaarrondteler Bas van Keulen van de gelijknamige kwekerij in Heemskerk. „De laatste vier tot vijf weken was het tegenvallend”,

Foto: DE GRAAF VAN DER ZANDE

Een hausse in de traditionele piekperiode en uitgevallen vraag in verre, niet-eurolanden drukken dit jaar het resultaat van nerine. Langzaam verbreedt het assortiment.

vult Robbert de Wit van jaarrondkwekerij P.J.L. de Wit in dezelfde plaats aan. Gegeven de tegenvallende resultaten met nerine in de afgelopen jaren is Winter van plan zijn kwekerij verder te ontwikkelen met de andere bolgewassen die hij teelt, zoals eremurus, tulpen en allium.

Amarine belladiva Het is eigenlijk geen nerine, maar het resultaat van een kruising tussen nerine en amaryllis, echter de nieuwe Amarine belladiva wordt wel tot de productgroep gerekend. Het is illustratief voor de vernieuwing in de veredeling. „Vorig jaar

heel goed gewaardeerd, dit jaar door de marktomstandigheden minder”, is de ervaring van Van Keulen. Uit speciale kruisingsprogramma’s komen meer noviteiten, maar dat vergt veel tijd. Volgend jaar verwacht Van Keulen bijvoorbeeld de eerste bloemen van de rode Amor te kunnen veilen. „Een paar emmertjes”, kondigt hij aan. Den Haan suggereert witte nerine blauw te verven, maar dat lukt niet. Vijftien jaar geleden werd een gele nerine getoond, als zogenaamd resultaat van een kruising met lycoris, maar dat bleek een grap met geverfde nerine. ■

Marktacties Promotie Woonplant van de maand november: kerstcactus Woonplant van de maand december:phalaenopsis Tuinplant van de maand november: helleborus Tuinplant van de maand december: kerstconiferen PurE Seasonal Flowers november: euphorbia PurE Seasonal Flowers december: helleborus sep-jan ’15 Campagne ’Amazing Amaryllis’, initiatief van telers, verenigd in FH-promotiecommissie, uitvoering Fresh Retail sep-mrt ’15 Campagne snijorchidee, initiatief van telers, promotiecommissie en FloraHolland, coördinatie en uitvoering Fresh Retail 1 nov Robs Grote Tuinverbouwing met onder andere: Calathea Crocata Candela, Cyclamen Super Serie, snijhortensia, droge bollen, bol-op-pot: tulp, hyacint, narcis, eucomis, glamini en freesia, groene planten, Pinus picea Silver Crest, schlumbergera, potanthurium, kerstcactus, no water flowers, Coiffeur du Jardin. SBS6 17.00 uur. 2 nov De Bloemenoverval met onder andere: Rosa sensational Fantasy, Rubus Chester, Cotinus Royal Purple, Pennesetum Magical, Hypericum Magical season en Amethyst, Lisianthus Alissa-Champagne, en Rosanna black pearl, Vanda Sunanda Himba Gold, Vanda Natcha

Mandarin, Vanda Natcha Honey Drops, Pearl Avalanche+, Sweet Avalanche+, Gerbera Universal, Gerbera Mentor, Freesia Orangina, Germini Bridal Kimsey, Asparagus falcatus, Hippeastrum Fledermaus en Naranga, alstroemeria. SBS6 17.00 uur

Bloemenagenda Bloemenbureau Holland, VBW en FloraHolland

13 okt - 9 nov: orchidee 10 nov - 7 dec: lisianthus 1 dec - 28 dec: amaryllis

Bloemendagen 4 nov Dag van de Eenheid (Rus) 9 nov Remembrance Sunday (GB) 10 nov Dag van de Mantelzorg 11 nov Bevrijdingsdag WOI (Fra), Wapenstilstand (Bel), onafhankelijkheidsdag (Pol) 15 nov Feestdag van de Duitstalige gemeenschap in België, Feest van de Dynastie (Bel) 16 nov Grootoudersdag (Bel) 19 nov Dank-, boete- en gebedsdag (Dui)

Heeft u informatie voor de agenda? Mail naar afmiddelburg@hortipoint.nl

44 (2014)

Markt-4-Snijbloemanalyses-nw.indd 31

28-10-14 17:19

Analyse bloeiende planten Foto: BArEndsEn

Exporteur over Canada

Aeschynanthus houdt goed stand Goede weers- en marktomstandigheden maakten dat een beetje wegging.

Marck Limmen:

’Canadese winter hakte erin’ Wat is er speciaal aan Canada als afzetland? „De koude winters. Afgelopen winter was zelfs extreem koud, met temperaturen van -20°C overdag. Er worden geen bloemen meer verkocht, dus valt voor ons de handel weg. We zijn net weer een beetje op peil qua omzet, dat heeft er flink ingehakt.”

Wat voor klanten heeft u in Canada? „Een ’vliegende Canadees’ die met zijn vrachtwagen de bloemenwinkels afgaat. En een aantal weddingplanners. Deze klanten kopen bij ons omdat we ons hebben gespecialiseerd in de wat aparte producten. De standaardproducten verkopen we uiteraard ook, maar we zijn niet van de massaproducten.”

Wat kopen uw klanten bij u? „De lijnrijder koopt bij ons bloemen voor het opleuken van zijn vrachtwagen, simpel gezegd. Hij koopt veel lokaal, maar om zich te onderscheiden van anderen, vult hij dat aan met Nederlandse bloemen. Het moet er vooral leuk en apart uitzien. Een voorbeeld? Lange takken met rozenbottels. En enorme takken hortensia Pimpernel Classic. Dit zijn volumineuze producten en daardoor duur qua luchtvracht, maar dat heeft hij ervoor over.”

En de weddingplanners?

Hoe staat het met de concurrentie? „Rozen verkopen we er niet veel, want die komen rechtstreeks uit Ecuador. Tulpen zijn er in Canada ook genoeg, al valt daar wel weer een mouw aan te passen. Wij zoeken het dan weer in een nicheproduct als tulpen-met-bol. Handig, want die hoeven geen water. In ons vak moet je creatief zijn!”

Markt-5-Exporteur-Afzetzaken-nw.indd 32

Vanaf half oktober is het erg rustig, zoals gebruikelijk. We gaan nu dan ook behoorlijk terug in aantallen.” Mona Lisa is nog altijd de meest verkochte aeschyanthus, maar de gekrulde soorten die nu enkele jaren op de markt zijn, maken een sterke opmars. „De helft van onze totale productie bestaat nu uit de gekrulde Twister en Rasta en de XLversies daarvan. Volgend jaar komt er tenminste één gekrulde bij, met grotere bloemen en langere houdbaarheid”, geeft Schouten aan. Volgens telers blijft er zeker een markt voor hangplanten zoals aeschyanthus. Schouten: „Er wordt

veel geroepen dat hangplanten naar de achtergrond verdwijnen, maar wij zien toch nog altijd een goede, sterke basis in de markt.” Wel wordt de plant – vooral de nieuwe, compacte versies – de laatste tijd ook gebruikt in vaaspotten voor op tafel. Voor kant-en-klare pot-plantcombinaties is de vraag niet groot, maar wel groeiend.

Doosje-doosje handel Bij E. den Dekker is de vraag naar aeschynanthus nu mondjesmaat. Chris Schellingerhout: „Aeschyanthus staat bij ons als hangplant op nummer twee qua omzet. Toch is het doosje-doosje handel, heel kleinschalig. In het voorjaar loopt de plant het best, in deze periode het minst. We doen er mix-dozen in, maar verkopen ook wat op soort. Met toegevoegde waarde doen we vrijwel niets. De prijzen zijn stabiel rond de vier euro, de markt is moeilijk uit balans te krijgen.” Exporteur Salomo merkt dat aeschyanthus bij de hangers leuk meeloopt, maar geen hardloper is. „Het is een vrij specialistisch product, niet echt geschikt voor supermarkten. Hangers zijn daar sowieso steeds moeilijker te verkopen. De staande toepassing is erg mooi en modern, maar als potplantcombinatie is die te duur voor onze klanten”, zegt Johan Kroet. ■

500

1.000

400

800

300

600

200

400

100

200

2009

2010

2011

2012

2013

Verkochte aantallen x duizend

„Die willen veel wit en pastel. De bruid beslist uiteindelijk welke bloemen ze wil hebben, maar typische bruidsbloemen zijn lysianthus, hortensia en orchidee. Dan krijgen we bijvoorbeeld een bestelling van tweehonderd korte, witte hortensiatakken omdat er een zaal versierd moet worden. Of grote hangende takken met orchideeën. Die kopen we dan rechtstreeks bij de kweker, want op de klok weet je nooit hoeveel takken er in een doos zitten.”

Opmars gekrulde soorten

Gemiddelde prijs in centen

Bedrijf: Barendsen BV, Aalsmeer Functie: accountmanager Belangrijkste afzetlanden: Europa en Midden-Oosten Inkoop: eigen import, klok, direct bij kwekers Aantal medewerkers: 65

Als nicheproduct met een kleine, maar vaste schare afnemers, vaart aeschynanthus bij de juiste omstandigheden een vaste koers. De bloeiende hangplant maakte van februari tot september vrijwel geen bokkesprongen en zette prijzen neer die gemiddeld 8 cent boven die van vorig jaar uitkwamen. Het grotere aanbod in aeschyanthus met keramiek dit jaar is de belangrijkste reden van de kleine prijsstijging. Bert Schouten van de gelijknamige kwekerij in Sleeuwijk: „Door het zachte weer in de winter en een mooie voorjaars- en zomerperiode bleef de afzet gelijkmatig doorlopen.”

Verkochte aantallen en middenprijs aeschyanthus bij de FloraHolland-veilingen van 2009 tot en met 2013. 44 (2014)

29-10-14 11:48

beeld: ForeVer PlAnts GrouP

Afzetzaken

Analyse tuinplanten

Eerder seizoen bolchrysant ’best gunstig’ Enkele grote Nederlandse leveranciers en afnemers van bolbest een gunstig seizoen’.

Foto: VAkblAd Voor de bloemisterij

grotere invloed van grootschalige inkoop. Doordat met name de potmaten 17 en 14 groeien in aantallen, lijken grenzen tussen bolchrysanten, gardenmums en potchrysanten verder te vervagen. Al met al werden tot en met week 42 zo’n 6,3 miljoen stuks verkocht, 4% meer dan in 2013, voor ook een 4% hogere middenprijs.

John Langeslag Wat gaat er bij Ficus Forever Sales veranderen? „We breiden de verkooporganisatie uit en krijgen daarom een nieuwe

Wel eens hectischer Hoewel Allerheiligen nog aanstaande is, worden de meeste in Nederland verhandelde bolchrysanten de laatste jaren niet meer voor die traditionele deadline, maar tussen juli en begin oktober verhandeld. Het product heeft in de loop der jaren ook een gedaanteverwisseling ondergaan van grote, in de openlucht geteelde bollen naar een overwegend kleiner formaatje kasproduct waar ook de grootschalige retail goed mee uit de voeten kan. Dat die verschuiving doorgaat, tonen ook de bolchrysantenstatistieken van FloraHolland. Ten opzichte van 2013 werd dit jaar 21% minder aan bolchrysanten verhandeld uit België, traditioneel een productiegebied van ’buitenbollen’. Ook het feit dat 24% meer stuks via Connect werden afgerekend, duidt op een

Verkooporganistie: Forever Plants Group Aanleiding: Ficus Forever

Volgens enkele leveranciers week de afname van bolchrysanten deze nazomer weinig af van de prognoses en contracten. Zij geven aan wel eens een hectischer seizoen te hebben meegemaakt. „De bolchrysanten piekten al vroeg in het seizoen”, meent Ies Schouten, inkoper bij Den Dekker. „Ze werden goed afgenomen en de prijs is een groot deel van het seizoen redelijk blijven hangen.” Winfried Hoogenboom van Ranzijn schrijft betere klokprijzen toe aan de kleinere aanvoer uit België. „Toch is het jammer als dat slag product van onze markt verdwijnt. Ik geef liever € 2 voor een mooi gekleurde, volle bol dan € 1,50 voor het mindere slag. Maar als dat laatste type in de markt te dominant wordt, is zo’n onderscheid straks niet meer te maken.” ■

Plant, kwekerij Zwethlande, kwekerij Loek Jansen enkel ficus met elkaar;

„We gaan intensiever met elkaar samenwerken, omdat we menen dat we tie, verkoop en marketing pakken wij gezamenlijk op, zodat wij kopers

Lukt dat niet met alleen ficus? drie bedrijven gaan intensiever met elkaar samenwerken en daardoor rigens al met elkaar verbonden door de gemeenschappelijke verkoop van Op de FloraHolland Trade Fair zullen we dit voor het eerst officieel naar

10.000

180

9.000

160

8.000

140

7.000

120

6.000

100

2009

2010

2011

2012

2013

5.000

Verkochte aantallen x duizend

Gemiddelde prijs in centen

200

Verkochte aantallen en middenprijs bolchrysant op de FloraHolland-veilingen van 2009 tot en met 2013. 44 (2014)

Markt-5-Exporteur-Afzetzaken-nw.indd 33

29-10-14 11:48

Kasdek

Installateurs trekken het laatste stukje folie in de 2SaveEnergykas. Deze proefkas wordt gebouwd op het

ange tijd was een kas óf van glas óf van folie. Beide materialen hadden hun voor- en nadelen. De 2SaveEnergykas heeft de voordelen van twee werelden: de stevigheid van een Venlokas en de eenvoudige constructie met een extra isolerende folie. Hij is het resultaat van een consortium van VDH Foliekassen, AGC Chemicals, Boal Systemen en Van der Valk Systemen. „De aanleiding was de Venlow Energy kas, die liet zien dat er met dubbel glas een energiebesparing van meer dan 50% mogelijk is”, vertelt Frank Kempkes, die het project begeleidt namens Wageningen UR Glastuinbouw. „Een nadeel van die kas was echter de hoge investering in dubbel glas.” De 2SaveEnergykas is een redelijk gewone Venlokas waarin een laag F-Clean is getrokken, parallel aan het glazen dek. Hierdoor ontstaat een isolerend dubbel dek. Er zijn ook kassen waarbij tijdelijk een folie op het dradenbed ligt, maar dat isoleert minder. Want hoe kleiner de tussenruimte, des te beter de isolatie. Voor traditionele luchtramen is geen ruimte meer. Daarom is er een doorlopende nokluchting gemaakt. Eventuele sneeuw kan van het dek worden gestookt door kaslucht in de spouw te blazen. Deze herfst staan er komkommers in de kas; volgend jaar tomaten. Volgens de ontwerpers zou de kas 25% energie besparen vergeleken met een kas die volledig voor Het Nieuwe Telen is ingericht, met onder meer twee beweegbare schermen, een tijdelijk vast folie en een ontvochtigingsinstallatie. Voor zwaar belichtende teelten is de kas minder geschikt, gezien de warmteoverschotten. < Tekst en foto: Joef Sleegers jsleegers@hortipoint.nl

Spread.indd 34

44 (2014)

28-10-14 17:19

44 (2014)

Spread.indd 35

28-10-14 17:19

K asgeluiden Peter van Leth, Hans Neefjes, Joef Sleegers

Bestrijding van ziekten en plagen. Hoe gaat dat in de praktijk? Wat houdt telers bezig en hoe gaan ze daarmee om? Wat zijn de geluiden uit de kas? Om de twee weken laat het Vakblad telers vertellen over chemische of geïntegreerde bestrijding.

’Consequent bestrijden om schade te voorkomen’ -

Henk Overkleeft

Plaats: Maasdijk Teelt: amaryllis en potplanten Oppervlakte: 2,4 ha

’Afwachten wat trichogramma gaat doen’ -

Nils Jacobsen

van Lots of Flowers

Plaats: Nieuwerkerk aan den IJssel Teelt: minigerbera onder 7.000 lux Oppervlakte: 38.000 m2 -

Kasgeluiden-NW.indd 36

44 (2014)

29-10-14 11:48

‘Trips neemt langzaam in aantal af’ -

Guido Halbersma Adviseur gewasbescherming van Van Iperen, onder andere in chrysant

’Spuitboom heen en weer pakt goed uit’ De preventieve blokbespuitingen die

Ed Molkenboer Gewasmanager bij C.F.F. Bakker & zn.

Plaats: Rijsenhout Teelt: pachira en ficus Oppervlakte: 3 ha

44 (2014)

Kasgeluiden-NW.indd 37

29-10-14 11:48

Ank van Lier

chrysanten in pot en hangchrysanten. De Verschures hebben een breder sortiment gewassen en proberen regelmatig te vernieuwen. „Om de aandacht van je afnemers vast te houden, moet je als ondernemer blijven innoveren, in alle opzichten.”

Zijn drang naar innovatie deed Verschure twee jaar geleden besluiten om deel te nemen aan het project ’Boer, Bier Water’. In dit project werken de nabijgelegen bierbrouwerij Bavaria, ondernemersorganisatie ZLTO en agrarische ondernemers samen aan het terugbrengen van de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen, kunstmest en grondwater. Hergebruik van het afvalwater

van de brouwerij is een ander doel. „Wij zetten vooral onkruidbestrijdingsmiddelen in tegen kiemend onkruid”, vertelt Verschure. „Om wat dit betreft winst te kunnen behalen, moest ik de noodzaak om te spuiten zien weg te nemen, zo was mijn gedachte. Zo ontstond het idee om niet meer in de vollegrond te telen, maar met biologisch afbreekbaar plastic te gaan werken; iets dat ook al gebeurt in de aardbeienteelt.” Het biologische plastic op basis van zetmeel breekt volgens de fabrikant binnen één jaar af. Hierdoor kan Verschure het plastic ook op zijn huurpercelen gebruiken. Omdat er geen kant-en-klare machine voorhanden was om de plastic neer te leggen, ontwikkelde de ondernemer er een samen met Foto: Ank vAn Lier en De Croyse Loop

ij kwekerij De Croyse Loop in AarleRixtel is het een drukte van belang. Medewerkers maken planten verkoopklaar, chauffeurs lopen in en uit en eigenaren Pieter en Maria Verschure ’vliegen’ over het bedrijf. „Ik ben verantwoordelijk voor de inkoop en de teelt, Maria doet de marketing en de verkoop”, zegt Pieter Verschure. „Daarnaast hebben we acht vaste medewerkers. In drukke tijden komen daar nog eens 40 tot 80 uitzendkrachten bij.” Tot 1990 hadden Pieter en Maria Verschure allebei een baan in het onderwijs. Het telen van bloemen deden ze erbij, als hobby. Toen deze liefhebberij steeds meer uitgroeide tot een volwaardig bedrijf, zegden ze hun baan op. De focus qua sortiment ligt al jaren op chrysanten: bolchrysanten,

Door het afbreekbare plastic is de grond warmer, verloopt de teelt beter,

verschure.indd 38

Met een apparaat van 6 m lengte achter de tractor gebeurt grondbewer-

44 (2014)

28-10-14 17:19

De Croyse Loop

Pieter en Maria Verschure zetten komende jaren meer in op teeltoptimalisatie en een exclusiever

mechanisatiebedrijf Abemec in Gemert. Voor deze machine kreeg Verschure onlangs een prijs van € 2.500, vanuit het ’Innovatiefonds voor telers’. De machine is 6 m lang en hangt achter de tractor. Hij bestaat uit een koprotereg, die de grond losmaakt, daarna volgt egaliseren en het neerleggen van de bewateringsslangen op 5 cm diepte. De machine boort ook gaten, waarin de potten komen te staan. „Het plastic van 2,30 m breed wordt automatisch afgerold en aan beide zijden ingeploegd in de grond. Vervolgens zetten we de potten handmatig in de gemaakte gaten. De voorgeboorde gaten zijn herkenbaar aan de lichtere kleur in het plastic.”

Foto: Ank vAn Lier en De Croyse Loop

Terugverdienen Het eerste jaar kende de machine de nodige kinderziekten en ook nu is Verschure nog niet helemaal tevreden. „De instelling van de plantafstanden is nog niet optimaal: daar gaan we deze winter aan sleutelen.” De ontwikkeling van de machine kostte de ondernemer € 50.000 tot € 100.000. Daar komt bij dat de biologisch afbreekbare plastic twee maal zo duur is dan reguliere plastic. Deze extra kosten verdienen Pieter en Maria Verschure op andere vlakken echter weer terug. „Onkruidbestrijdingsmiddelen hebben we bijvoorbeeld nauwelijks meer nodig: hierbij is sprake van een besparing van minimaal 80%. Daarbij blijft de grond onder het plastic vochtiger, waardoor we minder water hoeven te geven en er minder uitspoeling is van kunstmest. We besparen 35 tot 40% op watergift en nog eens 30% op voedingsstoffen.” Ook de arbeidsbehoefte ligt lager dan toen Verschure nog met druppelaars werkte, die handmatig in de potten moesten worden 44 (2014)

verschure.indd 39

gestoken. „En heel belangrijk: doordat het zwarte plastic warmte opneemt en vasthoudt, is de grond onder het plastic warmer. Dit komt de doorworteling ten goede: de bolchrysanten in de vollegrond zijn voller en intenser van kleur dan de in de kas geteelde chrysanten. Ook zijn de potten nu veel schoner. Bij teelt in de vollegrond zaten deze meestal vol zand: een bottleneck voor veel afnemers.”

Speerpunt „Ongeveer 40% van onze omzet komt uit de chrysanten”, zegt Verschure. „Aanvankelijk teelden we bolchrysanten in de kas, later zijn we deze ook buiten gaan telen. In de kas telen we de laatste jaren chrysanten met name in pot en op schaal. Hierdoor kunnen we meer planten per m2 kwijt en is ook de opbrengst per m2 omhoog gegaan.” Wat ze doen, willen de ondernemers zo goed mogelijk doen. De chrysantenteelt blijft hun belangrijkste speerpunt. „Onze mensen hebben kennis en ervaring met dit product en weten waar ze op moeten letten. Dat geeft een voorsprong in de markt.” De geschetste filosofie weerhoudt Pieter en Maria Verschure er echter niet van om een breed palet aan producten te telen (zie kader ’De Croyse Loop’). „We houden zoveel mogelijk vast aan de seizoenen. Een seizoensproduct jaarrond telen, is vragen om slechte prijzen. En we houden van afwisseling.” Tot vorig jaar hadden het echtpaar tevens een breed sortiment vaste planten. De opbrengsten vielen echter dusdanig tegen dat we hiermee gestopt zijn. Tegelijkertijd zijn we toen minder bolchrysanten gaan telen, om dezelfde reden. Van 70 à 80 ha gingen we terug naar 50 ha.”

Biologische bolchrysanten Het echtpaar Verschure merkt dat de nieuwe teeltwijze leidt tot betere productkwaliteit van de bolchrysant. Dat heeft ook zijn weerslag op de vraag: deze is volgens de ondernemers weer groeiende. Daarom wordt het areaal volgend jaar waarschijnlijk weer wat verder uitgebreid. „Maar alleen als de producten vooraf zijn verkocht. Telen voor de klok is geen optie: dat verstoort de markt te zeer.” Een explosieve bedrijfsgroei ambiëren Pieter en Maria Verschure niet, onder meer vanweg het feit dat zij geen opvolgers hebben. „De focus ligt de komende jaren op een verdere optimalisatie van het teeltproces en het brengen van meer exclusiviteit in ons sortiment.” Daarnaast oriënteren de telers zich op de mogelijkheden van een biologische bolchrysantenteelt: door de teelt op biologische afbreekbare plastic, is die stap een stuk kleiner geworden. „Schimmels vormen wat dit betreft nog de belangrijkste bottleneck. Maar wellicht vinden we ook hier een oplossing voor”, besluit Pieter Verschure. <

28-10-14 17:19

’De krimp van de sector is in a Een daarvan is Bloemen Dens van de familie Dens-Vereecken in Konings-

jsleegers@hortipoint.nl

rakwekerij te zien is. Danny Dens heeft deze zelf ontworpen en gebouwd om de gerbera’s naar de verwerkingsruimte te brengen. Deze transportketting is er gekomen na de eerste uitbreiding van 7.000 m² naar 12.000 m² (in 2002). „Omdat de transportsystemen zoals ze in Nederland toen gebruikelijk waren niet rond te rekenen waren op 12.000 m², en ik een smal betonpad zat was, ben ik het in de hoogte gaan zoeken. Dit neemt geen plaats in op de grond, en transporteert de bloemen perfect naar de schuur. Bovendien was het betaalbaar.” In de schuur staat een bosmachine en een boslijn, waarop de boxverpakking verwerkt wordt. Kortom, een bedrijf dat zo in Nederland had kunnen staan. Wat wel opvalt is de grote hoeveelheid

soorten. Gerberatelers hebben sowieso veel soorten staan, maar dit bedrijf spant de kroon. „Zelf heb ik ze nog niet geteld”, zegt Dens. Hij pakt de bedrijfsfolder erbij, waarin zijn sortiment staan afgebeeld: 43 mini, 30 grootbloemig en 7 specialties. „Toen ik in 2006 een stuk aan het bedrijf bouwde, heb ik ervoor gekozen om mijn assortiment uit te breiden. In Nederland heb je juist grote partijen nodig, maar voor de klok in Brussel worden grote partijen afgestraft.”

Verkoop in eigen land Voor de verkoop is Dens voornamelijk aangewezen op het eigen land. „Op deze locatie in België kan ik nooit concurreren Foto: JoeF SleegerS

et geeft een beetje het gevoel van ’De laatste der Mohikanen’, het idee van een gerberakwekerij nabij Antwerpen. Maar wie de kwekerij van 2,1 ha binnen loopt, krijgt een ander beeld. Hoewel een groot deel van het bedrijf 20 jaar oud is, ziet de inrichting er modern uit. Alles wat een modern gerberabedrijf nodig heeft zit er in. De eerste assimilatielampen dateren al van 2001, en zijn in 2013 vervangen door 1.000 W-lampen. In 2010 is de hele kas voorzien van verduisteringsdoek en zomerdoek. Dit jaar werd er verder geïnvesteerd in een verzwaring van de belichting tot 12.000 lux. Boven het middenpad hangt een transportbaan, die in geen enkele andere gerbe-

Belggerbera.indd 40

44 (2014)

29-10-14 11:48

in alles merkbaar’ met Nederlandse telers die leveren aan supermarkten en boeketterieën. Daarvoor zijn de transportkosten te hoog.” Een deel van de bloemen wordt verkocht via de Euroveiling in Brussel, een ander deel gaat naar de cash-and-carry. „Eigenlijk kun je de hele klok als cash-and-carry beschouwen, want het kooppubliek in Brussel bestaat voor een groot deel uit winkeliers. Zij kennen mijn kwaliteit en waarderen dat ik met nieuwe variëteiten op de markt kom. Wij planten elk jaar de helft van de kas opnieuw op, zodat de planten maximaal twee jaar oud worden. Daardoor hebben we bloemen met een grotere diameter, een betere kwaliteit en elk jaar nieuwe soorten. Ik hoef niet de grootste te zijn, maar wil wel de beste zijn.” Met tachtig gewassen vindt Dens het moeilijk om op productie te sturen. „Ik moet de grootste gemene deler kiezen, en daardoor haal ik niet de hoogste productie per m2. Dat proberen we dan te compenseren door veel rechtstreeks en custom-made te leveren.” Sinds enkele jaren is Bloemen Dens ook op de Nederlandse markt actief met bloemen in boxverpakking.

Krimpende sector Een van de problemen waar het bedrijf mee te maken heeft is de krimpende markt. Vroeger waren er meerdere veilingen in België; nu is er nog maar één over. De Euroveiling is de oudste en kleinste veiling in de Benelux. Deze bedient vooral de binnenlandse markt en een deel van NoordFrankrijk. Ook het aantal bloemenwinkels in België daalt gestaag. „Het aanbod op de veiling wordt te laag, waardoor kopers op de veiling moeilijk hun totale assortiment kunnen vinden en genoodzaakt zijn om via andere kanalen bloemen bij te kopen. Daarom doe ik nu ook rechtstreekse handel in Nederland.” Dens kan aan meer dingen merken dat de snijbloemensector in België aan het krimpen is. „Toen ik begon waren er acht gerberatelers. In die tijd liep ik mee met excursies. Nu er nog twee bedrijven over zijn heeft dat weinig zin meer. En Nederland is te ver weg. Bovendien leent mijn bedrijfsvoering zich niet zo goed voor excursies. Je wil toch resultaten vergelijken. Als je twaalf variëteiten hebt op twee ha, dan kun je dat makkelijk bijhouden. Met tachtig soorten is dat lastiger. 44 (2014)

Belggerbera.indd 41

Het areaal snijbloemen onder glas is in België nooit erg hoog geweest. Volgens de landbouwtellingen van de Federale Overheidsdienst Economie waren er in 1980 nog 87 ha; tegenwoordig zijn dat 28 ha. Die kleine schaal heeft ook gevolgen voor de gewasbescherming. De sierteeltsector in België is zo klein dat fabrikanten van gewasbeschermingsmiddelen vaak geen toelating aanvragen voor de Belgische markt. Eigenlijk zouden de toelatingen moeten kunnen meeliften op de aanvragen voor Nederland, vindt Dens. Dat geldt ook voor het gewasonderzoek. „Twee gerberatelers is te weinig om onderzoek te financieren.”

„Bedrijfstechnisch heeft deze locatie alleen maar nadelen”, concludeert Dens. Hij zit ver af van de handel, voorlichting, veredeling, toelevering, en het transport kost tijd en geld. Zo komen zijn gewasbeschermingsadviseur en zijn teeltvoorlichter uit Nederland. „Een bedrijf in Nederland, dicht bij de veiling, is goud waard.” Natuurlijk zijn er ook voordelen aan deze locatie. „Het is hier rustig en ik woon hier graag. Ik heb veel minder last van invlieg vanuit buurbedrijven, omdat die er niet zijn. En er is veel ruimte.” Dens heeft een regenwaterbassin van 10.000 m3, dus hij heeft niet snel problemen met zijn watervoorraad. Een ander nadeel van ondernemen in België vindt hij de regelgeving. „Twintig jaar geleden viel dat nogal mee, maar nu worden we aan alle kanten beknot om te ontwikkelen en te groeien. De bureaucratie is te groot. De hoeveelheid ambtenaren in België is zowat het hoogste in de hele EU, omdat de Vlamingen, de Walen, Brussel en de Duitstaligen hun eigen regering hebben. Die moeten allemaal worden betaald.” Want elke lidstaat binnen de EU krijgt regels opgelegd, en dat is voor België niet anders. De regels voor de Kaderrichtlijn Water, die in Nederland tot 2027 zijn uitgesteld, zijn in België al in 2010 van kracht gegaan. Mocht men dus denken dat in België alles mag, dan is dat beeld achterhaald. Op milieugebied is er een inhaalslag gemaakt. Zo heeft Dens in 1997 al een drainwaterontsmetter met lagedruk-UV neergezet. „We recirculeren nagenoeg 100%. Zelfs het spoelwater van het zandfilter gaat naar de bezinktank en wordt weer hergebruikt.”

B Bloemen Dens Teler: Danny Dens (44) Gerbera Dens (2,1 ha) teelt 80 soorten mini en grootbloemige gerbera in Koningshooikt

Met energie heeft Dens lange tijd geworsteld. Vroeger werden de serres verwarmd met extra zware stookolie. Toen de belichting haar intrede deed, werd er geïnvesteerd in WKK’s op diesel, tot in 2005 de dieselprijs fors omhoog ging. Toen besloot de teler om te investeren in een WKK op bio-olie. Het duurde echter niet lang voor de palmolie ook duurder werd. Twee jaar later kwam er aardgas in de straat. Sindsdien heeft Dens een WKK op aardgas. De WKK op bio-olie dient als backup bij storingen. De aanschaf van een WKK op bio-olie viel samen met de uitbreiding van het bedrijf met een hectare. Een bedrijfsomvang van twee hectare zou groot genoeg moeten zijn om te produceren voor de Nederlandse markt als de afzet in België spaak zou lopen, redeneerde Dens. „We zouden dan naar minder soorten kunnen teruggaan en een bosmachine neerzetten.” Sinds twee jaar staat er ook werkelijk een bosmachine. De klant kan kiezen tussen Diamond verpakkingen of bosjes.

Tevreden Als Dens nog een keer nieuw zou gaan bouwen, zou dat in Nederland zijn, dichter bij de handel. Want als hij op zijn huidige locatie zou uitbreiden, zouden de bloemen toch naar Nederland moeten gaan. Gerbera’s vervoeren gaat immers om grote volumes en relatief weinig waarde per kar. Maar van uitbreiding is op dit moment geen sprake. „Ik wil mijn kinderen niet in een bepaalde richting duwen, zeker niet in de richting van tuinder. Het rendement op arbeid en kapitaal is te laag. En het is malaise in de sector. Als we een keer geld verdienen, moeten we niet blindelings uitbreiden. Een bedrijf heeft een bepaalde grootte nodig om rendabel te kunnen draaien, maar ik heb zelf niet de intentie om heel groot te zijn. Ik wil geen honderd man aansturen. Je moet een keer tevreden zijn.” <

29-10-14 11:48

Teelttips piOen Koeling Pioenen die dit jaar nog geplant moeten worden, mogen niet bij een te lage temperatuur gekoeld worden. Worden de planten kouder dan bij 7°C bewaard, treedt er een vorm van rustdoorbreking op, die ervoor zorgt dat de planten al voor de winter gaan groeien. Het blad dat dan op de planten komt zal vrijwel zeker de winter niet overleven maar wel ten

TuLp

zOmerBLOemen koste gaan van de vitaliteit van de planten. Ook als de planten in de kas worden geplant treedt er schade op als de planten te vroeg gaan groeien. In eerste instantie lijkt dit snelle groeien een voordeel, maar deze planten gaan eerder dood en zullen minder groeien, omdat ze al blad hebben gemaakt voordat de plant wortels heeft. Sla pioenplanten dus alleen koud op als zeker is

dat de planten pas in het voorjaar worden geplant. Pioenen kunnen tot half november geplant worden. Hierna is het (zeker als de planten buiten moeten worden geplant) beter om dit pas in het voorjaar te doen.

Zanten en Purple Prince en aanverwante cultivars koud weggezet bij 2°C om te veel spruitontwikkeling te voorkomen.

te remmen. Ook wanneer er sprake is van gekoelde bollen, is het bij overmatige spruit en wortelkransontwikkeling aan te bevelen de koeltemperatuur terug te brengen naar 2°C.

Algemeen

Ongekoelde bollen

De ontwikkeling van de verschillende partijen tulpen is weer erg divers en zoals verwacht gemiddeld genomen erg ’vlot’. Bij veel partijen is er sprake van een behoorlijke spruitontwikkeling en zwelling van de wortelkransen. Er zijn reeds partijen Ben van

Momenteel ligt de beste bewaartemperatuur voor ongekoelde bollen tussen 15-17°C. Wanneer er sprake is van overmatige spruitvorming, dan kan de bewaartemperatuur teruggebracht worden naar 2°C om de spruit en wortelkransontwikkeling af

LeLie Watergeven De verdamping loopt sterk terug; de bovengrond droogt minder snel op na het gieten en ook dieper in de grond blijft vocht veel langer hangen. Het is belangrijk om uw watergeefstrategie hier goed op af te stemmen. Over het algemeen kan nu het beste

Teelttips-Schoffelen_nw.indd 42

gewerkt worden met kleinere gietbeurten. De tweede steek is nu veel sneller verzadigd met water dan in de zomer dus hiervoor hoeft u geen grote hoeveelheden water te geven. Met minder liters per beurt kunt u evengoed zo’n een keer per week gieten, wat vooral voor de ontwikkeling van de stengelwortels aan te bevelen is. Wanneer er te veel water wordt gegeven dan uit zich dat vaak in het optreden van ziekten als phytophthora

Henk van den Berg Teelt- en Bedrijfsadvies, 0252-340301

Gekoelde bollen Hoewel de aanduiding 9°C-broei anders doet vermoeden, is het ook bij deze behandelingsmethode aan te bevelen nu een koeltemperatuur van 5 of in sommige gevallen 7°C te hanteren. Deze lagere tem-

en pythium. Verder kan er sprake zijn van overmatige plasvorming.

Bemesting Omdat de totale watergift per teelt snel terugloopt, is het belangrijk dat een gift voldoende voeding bevat. Op de wat zwaardere zavel- en kleigronden kan het raadzaam zijn voor het planten een voorraadbemesting uit te voeren, omdat er op deze grondsoorten soms wekenlang geen water gegeven kan

Klimaat Bij koude kassen is te veel vocht vaak een groot probleem. Om dit af te voeren, wordt er meestal ruim gelucht. Door dit ruime luchten wordt er echter erg veel warmte verspeeld, die er juist voor kan zorgen dat de plant sneller groeit, maar ook dat er meer vocht wordt afgevoerd. Als er een verschil in temperatuur tussen de binnen- en buitenlucht gerealiseerd kan worden van minimaal 5°C, door minder af te luchten, zal er meer vocht worden afgevoerd dan wanneer de ramen helemaal open staan en de binnen- en buitentemperatuur hetzelfde is. Veel luchten betekent dus lang niet altijd meer vocht afvoeren.

Henk van den Berg Teelt- en Bedrijfsadvies, 0252-340301

peratuur zorgt straks in de kas voor een makkelijker groei en ontwikkeling van het gewas. Wanneer er op potgrond gebroeid wordt, kan er overwogen worden naar 7°C te gaan wanneer de activiteit van de wortelkransen nog niet hoog is. Zodra er echter sprake is van een spontane en vlotte beworteling, is het hier ook aan te bevelen gewoon naar 5°C te zakken.

moet minimaal 7 weken bewortelen. 5°C-broei op potgrond minimaal 3 weken bewortelen. 9°C-broei op water 3 tot 3,5 week bewortelen, tenzij er sprake is van sterk wortelende cultivars. In die gevallen volstaat 2 tot 2,5 week. 5°C-broei op water 2 weken bewortelen. Bij waterbroei is het in alle gevallen aan te bevelen om te bewortelen bij 5°C.

9°C-broei op potgrond

Alex Buis Tulpenadvies, 06-42388337 Wilfried Poland, Holland Agri Consult, 06-31698070

worden vanwege hun watervasthoudende vermogen. De keuze van de meststoffen hangt uiteraard af van de voedingstoestand van de bodem. Vaak wordt er gewerkt met mengmeststoffen van organische oorsprong. De ervaringen hiermee zijn goed. In sommige gevallen kan het echter wenselijk zijn aanvullend daarop te werken met meststoffen als patentkali of kieseriet. Patentkali is aan te bevelen als er sprake is van een

bodem die weinig kalium bevat en kieseriet voor de magnesium arme bodems.

Botrytis Door het zachte weer van de afgelopen tijd is er bovengemiddeld sprake van botrytis infecties. Wanneer u cultivars broeit die hiervoor gevoelig zijn, kunt u het beste tweewekelijks een preventieve bestrijding uitvoeren. Wilfried Poland, Holland Agri Consult, 06-31698070 44 (2014)

29-10-14 12:34

Schoffelen

groene en bonTe planTen klimaat Gemiddeld worden groene en bonte planten nu bij een lagere temperatuur gekweekt dan zo’n tien jaar geleden. Met behulp van goede apparatuur is het kasklimaat nu ook beter te regelen en kan beter ingespeeld worden op de buitenomstandigheden voor het optimaliseren van het klimaat. Belangrijk is wel om eerst de temperatuurtolerantie van uw gewassen in kaart te brengen. Vooral de ondergrens is belangrijk, waarbij er zelfs grote verschillen zijn tussen rassen, bijvoorbeeld bij calathea en philodendron. In het algemeen geldt dat voor opkweek de planten een hogere temperatuur vragen. Als het mogelijk is probeer dan de opkweek-

perkgoed Tweejarigen Gewassen als bellis en myosotis worden nu volop opgezet of zijn inmiddels al opgepot. Laat myosotis eerst goed aan de groei gaan en begin pas later voorzichtig met remmen voor een goede plantopbouw. Als u wilt remmen start met een lage dosering Alar en meng pas aan het einde van de teelt met wat Bonzi. Bellis groeit vrij snel fors weg vooral als het wat warmer is zoals nu. Rem afhankelijk van het gekozen ras bij een forse groei met Alar en voeg pas later wat Bonzi toe. Beide gewassen zijn ook gevoelig voor schimmelziekten. Een gezond en 44 (2014)

Teelttips-Schoffelen_nw.indd 43

fase in een aparte afdeling onder te brengen, eventueel gecombineerd met assimilatieverlichting wordt er dan nog een goede groeisnelheid gerealiseerd. Gewassen in de eindfase kunnen gemiddeld wel wat kouder gehouden worden, dat komt in sommige gevallen de kwaliteit ten goede (bijvoorbeeld bladkleur codiaeum). De plant wordt harder en is beter bestand tegen de condities in afzetketen. Om goed de schaarse zonnige momenten in het najaar te benutten, is een schoon kasdek belangrijk. Krijtresten slijten wel de komende maanden, maar beter is het om het kasdek goed te reinigen. Op zonnige momenten mag de kastemperatuur gerust

wat oplopen. Vooral in de namiddag is het belangrijk om de warmte van de zon in de kas te houden. Laat de verwarmingsinstelling nalopen op uw schermdoekinstelling, dus niet om 16.00 uur de kas opstoken om vervolgens een half uur later het schermdoek te sluiten. RV (VD) is bij de meeste groene en bonte planten een belangrijke groeifactor. Bij een geringe luchtbeweging in de kas kan de RV tussen het gewas makkelijk oplopen tot het dauwpunt, dat geeft een ’dood klimaat’. Voldoende luchtbeweging bevordert de verdamping en dus de groei van het gewas.

goed groeiend gewas is veel minder vatbaar. Als u een preventieve behandeling wilt uitvoeren gebruik dan breedwerkende middelen die ook bij lage temperatuur een goede werking hebben.

een goede schuilplaats voor insecten, rupsen en slakken en kunt u daarom beter afknippen. Een te dicht gewas vergroot ook de kans op schimmelziekten. Let wel goed op of de gewassen bladverliezend zijn. Lupine, aquilegia en delphinium kunnen probleemloos afgeknipt worden. Als het gewas niet te lang is, wacht dan met het afknippen tot januari; het oude blad beschermt goed tegen uitdrogen. Als u de kas vorstvrij houdt, houdt dan de potten vochtig. Bij gewassen die niet vorstvrij gehouden worden, moet u zorgen dat de potten goed nat zijn als er een vorstperiode voorspeld wordt. Bij vriezend weer drogen de potten snel uit en ontstaat er alsnog vorstschade.

Vaste planten Haal vaste planten die nu buiten staan en in de kas overwinteren, voor de vorst naar binnen. Maak de planten goed schoon en spuit ze als ze in de kas staan een keer met bijvoorbeeld Daconil. Als er geen langzaam werkende meststoffen zijn gebruikt, zal er niet veel voeding meer in pot zitten. Geef daarom mest mee bij het water geven. De vaste planten die in de kas zijn opgekweekt, zijn mede door het mooie weer van de laatste maanden erg weelderig gegroeid. Het lange en slappe gewas is

Arie van Bostelen, Teelt- en Bedrijfsadvies, 06-51312208

Schneider Youngplants, 06-53281711

kees van egmond kees@kees-ineke.nl

Meer Hallo Lucas, Ik las in het FloraHolland Magazine je oproep om met ideeën te komen waardoor we meer bloemen en planten gaan verkopen. Nou, helemaal mee eens! Want als er íets is waarmee we de sector kunnen redden, dan dat wel. Dus ik dacht, weet je wat? Ik klim in de pen. Ja, ik had natuurlijk ook naar zo’n regiobijeenkomst kunnen komen, maar dat kwam een beetje slecht uit. Mijn dochter is in oktober getrouwd, dus dan weet je het wel. Andere dingen aan het hoofd. En het is mijn enige meisje, dus je begrijpt dat we ons er niet met een Jantje van Leiden vanaf wilden maken. Het was trouwens fantastisch hoor, groot feest! Maar nu over die ideeën. Ik weet nog wel wat. Allereerst moeten snijbloemen veel meer op houdbaarheid worden getest. En dat alles wat langer staat dan een week achteraan veilen. Wat zeg ik? Een paar dagen later mag ook. Want bloemen die lang staan houden vazen bezet Lucas. En dat kan niet. Mensen moeten na een week gewoon weer een vers boeket meenemen. Iets anders is de hoeveelheid. Neem nu planten. Vaak kopen ze er maar één tegelijk. Neem eens een voorbeeld aan cola of aan bier. Kratten tegelijk Lucas. Of een sixpack. Ik zag in datzelfde nummer als waar jij stond een verhaaltje van die twee neven Stolk. Die hebben een fivepack ontwikkeld. Kijk, dat is een mooi begin. Maar ook hier geldt: Zorg dat ze niet te lang staan! Ik zie het bij m’n schoonmoeder. Die vensterbank staat vol. Al een half jaar! Geloof me, je hebt jezelf ermee. Maar nog belangrijker is het volgende. Als je meer bloemen en planten wil verkopen, dan zeg ik tabak. Ik zeg alcohol. Ik zeg drugs. Valt het kwartje, Lucas? Juist, zorg dat ze er verslaafd aan raken. Dat ze iets als een geluksgevoel ervaren als ze bloemen in een vaas zetten. Die marketeers zouden moeten onderzoeken of we misschien een gelukshormoon als serotonine kunnen toevoegen. Bijvoorbeeld aan snijbloemenvoedsel. En laten we het dan voortaan niet meer over ’de consument’ hebben, maar over ’gebruikers’. Zou dat geen idee zijn? Ik hoor het wel. Met vriendelijke groet, Kees. PS Wat denk je Lucas, zouden die marketingmensen ook een oplossing weten voor de crisis waar we een jaar of vijf geleden last van kregen?

29-10-14 12:34

Nieuws

Vernieuwing in de glastuinbouw stabiel rond 15% In 2012 heeft 16% van de glastuinbouwbedrijven geïnnoveerd. Een toename van 1% in vergelijking met 2011. De drie jaar daarvoor onthielden steeds meer bedrijven zich van vernieuwingen in producten en processen. Veelal omdat de financiële ruimte ontbrak, aldus de LEI-innovatiemonitor 2013. Van alle agrarische sectoren vinden de meeste productinnovaties in de glastuinbouw plaats. Zowel in de sierteelt als de groenteteelt vindt doorlopend innovatie plaats in nieuwe rassen en variëteiten. Ook procesinnovaties vinden in de glastuinbouw veel plaats, zoals vernieuwingen rondom het sorteren en verpakken van de producten. Onder ondernemers groeit volgens LEIonderzoeker Gerben Splinter het bewustzijn dat een toekomstbestendigere (glas) tuinbouw ook is gelegen in marketinginnovatie in plaats van alleen maar producten procesinnovatie.

Financieel betere resultaten Vernieuwers behalen gemiddeld betere bedrijfsresultaten. De rentabiliteit (opbreng-

sten per € 100 kosten) van vernieuwende glastuinbouwbedrijven lag op 98 tegen 92 niet-vernieuwende ondernemingen. Resulterend in een bedrijfsinkomen van € 85.500 voor vernieuwende bedrijven tegen € 43.300 voor niet-vernieuwende bedrijven. Voor het modern en toekomstbestendig houden van het bedrijf wordt veel geïnvesteerd, grotendeels met vreemd vermogen. De solvabiliteit (aandeel eigen vermogen in het totale vermogen) van vernieuwende bedrijven ligt daardoor beduidend lager: 38 tegen 51. Daarnaast zijn vernieuwers vaak groter (gemiddeld 1,5 keer), waardoor de financieringsbehoefte meestal ook groter is.

Delen van opgedane kennis Vernieuwers hebben beduidend meer contact met kennisinstellingen dan nietvernieuwers. Van de vernieuwers heeft ruim 30% in 2012 een cursus gevolgd. Bij de achterblijvers lag het aandeel op ongeveer de helft. Ongeveer 20% deelt graag opgedane kennis met collega’s. Ze organiseren rondleidingen op hun bedrijf. Stagiairs zijn ook vaker welkom op vernieuwende bedrijven dan op niet-vernieuwende ondernemingen.

REDACTIE Schipholweg 1, Postbus 9324, 2300 PH Leiden e-mail: bloemisterij@hortipoint.nl www.vakbladvoordebloemisterij.nl

44colofon.indd 44

Overheidsnorm De glastuinbouw voldoet met 16% aan het percentage vernieuwende bedrijven dat het ministerie van Economische Zaken nastreeft in 2013: 15%. Dit percentage ligt voor de gehele agrarische sector op 13,9%. Investeren in innovaties heeft nauw te maken met het vertrouwen dat ondernemers hebben in de toekomst. Bij glastuinders ligt het vertrouwen op de lange termijn iets boven de 70%, op de korte termijn ligt dit percentage circa 15% lager. Het vertrouwen in de toekomst ligt in 2012 op ongeveer hetzelfde niveau als in 2011. In vergelijking met andere landen tuinbouwsectoren zijn glastuinders behoorlijk somber over de toekomst, zeker op de korte termijn. Alleen varkenshouders zijn somberder. <

UITGEVER BDUmedia Afdeling Vak- en Publieksmedia Postbus 67, 3770 AB Barneveld, tel 0342-49 42 63, fax 0342 41 31 41 Uitgever: Wiljo Klein Wolterink MBA Verkoopleider: Ron van de Hoef, e-mail: r.v.d.hoef@bdu.nl

Colofon

Directeur Elbert van den Berg Secretariaat Linda Laman 071-56 59 678 Alice Hoogenboom 56 59 679 Hoofdredacteur Elbert van den Berg 071-56 59 678 Eindredacteur Jenny Mostert 071-56 59 633 Vakredactie Politiek en economie Quincy von Bannisseht 56 59 637 Peter van Leth 56 59 688 Markt en afzet Arie-Frans Middelburg 56 59 687 Cindy van der Zwet 56 59 630 Teelt en techniek Hans Neefjes 56 59 638 Joef Sleegers 56 59 642

In vernieuwingsprojecten zijn adviesbureaus de belangrijkste samenwerkingspartners. De rol van klanten bij vernieuwing is beperkt. Dat is volgens de samenstellers van de innovatiemonitor opmerkelijk gezien het belang dat agrariërs hechten aan vraaggestuurd werken.

Bureauredactie Carolyne de Vries Lentsch, Jolanda de Wekker Webredactie Erik Rotteveel Vormgeving Diseno Vormgeving Fotografie Gerdien de Nooy Freelancers Gert van den Berg, Hermen de Graaf, Bernadette Hoefsloot, Harmen Kamminga, Ank van Lier, Astrid Zoumpoulis-Verbraeken

ABONNEMENTENSERVICE Mutaties en bezorging Abonnementen kunnen op elk gewenst tijdstip ingaan. Opgave via vakbladvoordebloemisterij.nl of bij de abonnementenservice. Abonnementen lopen automatisch door, tenzij uiterlijk twee maanden voor vervaldatum bij de abonnementenservice wordt opgezegd. Dit kan schriftelijk, telefonisch of per e-mail. Ook voor informatie over een lopend abonnement en klachten over de bezorging kunt u contact opnemen met de abonnementenservice, BDUmedia, afdeling Vak- en Publieksmedia, Postbus 67, 3770 AB Barneveld. Op werkdagen is de abonnementenservice telefonisch bereikbaar van 8.30 uur tot 14.00 uur op 0342-494844, e-mail: abonnementen@bdu.nl. Prijzen Jaarabonnement: € 349,60. Studenten 25% korting; 65 plussers 15% korting. Jaarabonnement Europa: € 449,65 (België: € 377,70). Jaarabonnement buiten Europa: € 466,50. Genoemde prijzen zijn inclusief 6% btw en verzendkosten. ADVERTENTIE-EXPLOITATIE Verkoopleider: Ron van de Hoef, 0342 - 494263, 06 - 51806325, e-mail r.v.d.hoef@bdu.nl Media-adviseur: Gert-Jan Bloemendal, 0342-494807 e-mail: g.bloemendal@bdu.nl

Vakblad voor de Bloemisterij is een wekelijkse uitgave van de Stichting Vakinformatie Siergewassen en BDUmedia, Vak- en Publieksmedia. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Lezers wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Algemene voorwaarden: op alle aanbiedingen, offertes en overeenkomsten van BDUmedia B.V. zijn van toepassing de voorwaarden, welke zijn gedeponeerd ter Griffie van de Arrondissementsrechtbanken en de KvK.

Druk: BDU Media

44 (2014)

29-10-14 11:48

Kasgenoten

A genda Binnenland Waterdrinker in het teken van Our World

Trade Fair, Aalsmeer.

FOTO: Hans neeFjes

13 nov

Tuinbouw relatiedagen, Venray. 10-12 feb Tuinbouw relatiedagen, Gorinchem. 19-22 feb Vaktentoonstelling, Proeftuin Zwaag-

Leeftijd: 35 Plaats: Almere Teelt: lelies, met name Oriëntals Oppervlakte: 6 ha.

Corné de Wildt

LTO Glaskracht Nederland

Een kasgenoot in pak. Waarom? Themabijeenkomst energie, Kwekerij Moors Asten-Heusden. Tuinderscafé, thema ’Het verleden heb je,

Lilies in Almere omdat de ergste drukte van de verbouwing achter de rug is.”

Lelies in Almere?

Koffie-uurtje potanthurium, Aalsmeer, 7.008.30 uur. blokken van 3 ha en de schuur in het midden. Perfect voor onze plannen.” Roelofarendsveen. Themabijeenkomst samenwerken met

U praat over we? -

Gewasbijeenkomst poinsettie (keurbijeenkomst).

mogen we nog maximaal drie jaar telen. Onze droom was om elders door te gaan met

Glastuinbouw event, De Glazen Ruimte, Maarssen. Gewasbijeenkomst bromelia.

Altijd al in de lelies willen werken?

Themabijeenkomst biologische gewasbescherming. Gewasbijeenkomst poinsettia.

Buitenland

Veel moeten verbouwen op de nieuwe locatie? lelies direct na het planten voor te trekken. Tevens bunkers voor de opslag van het ko-

en minimaal 5.000 lux belichting werpen hun vruchten af.” Flowers & Hortech, beurs, Kiev,

Nog tijd voor hobby’s? -

Onderstaande symbolen hebben de volgende betekenis en verwijzen naar de website vakbladvoordebloemisterij.nl

Documenten en linken naar website

44 (2014)

Kasgenoten agenda_nw.indd 45

Foto’s

Filmpjes

29-10-14 11:49

VA N K L I N K

STOOMKETELVERHUUR

• Sinds 1958 • Steeds vernieuwend • De specialist in teeltvloeren

QUALITY FLOORS FOR EXCELLENT PLANTS

www.erfgoed.com +31(0)79 593 38 00

BIMAR ASFALT & SERVICES B.V.

Voor andere werkzaamheden vraag naar de mogelijkheden

• Voor alle asfalt op en rond uw bedrijf • Ook zuurbestendig asfalt voor uw voersilo's en voergangen • Wij doen ook vloeistofdichte asfaltvloeren met certificaat en keuring • Wij zijn onbetwist de asfalt en silo-specialist • Reageer nu snel en wij komen bij u langs voor een geheel vrijblijvende offerte • Als u nu reageert voor 1 februari, is de kleef-laag gratis bij een 2 lagen systeem tot 500 m²

Bimar Asfalt & Services B.V. Tel: 06 47728544

www.bimar-leiden.nl

TEELTVLOER

VEBU V.O.F. Kasonderhoud Afvoergoot

- Glasreparatie - Goten smeren - Overspuiten - Goten reinigen - Diverse reparaties

GEBRUIKTE TUINBOUWMACHINES & MATERIALEN

Giet U-weg

/i °\Êä{£ÈÊÎ ££{ÇÊUÊ v JÃV i iÛ Ã° Tel. 06-51 35 04 52 e-mail: buddys37@hotmail.com

EVAL: voor elke situatie juiste installatie Een degelijk advies, prima service en een betrouwbare begeleiding… Samen met de klant bedenken onze technici steeds de beste oplossing. Daarbij kijken ze niet alleen naar het optimaal functioneren van installaties, maar ook naar betrouwbaarheid en energieverbruik. Installatieburo E VAL B.V. Galglaan 11 s 2311 ND Rijnsburg Tel. 071 402 26 21 s eval@eval.nl

www.eval.nl

;b[ajhej[Y^d_[a Ae[bj[Y^d_[a MWj[hj[Y^d_[a Ab_cWWjj[Y^d_[a

Juralink geeft juridisch advies aan Nederlandse ondernemers in Rusland. Wij hebben jarenlange ervaring op het gebied van: • • • • •

contracten (verkoop, distributie etc.); oprichting van een lokaal kantoor; arbeidsrecht (+ werkvergunningen); registratie van intellectuele eigendom; (incasso-) procedures, en veel meer.

WWW.SCHELLEVIS.NL HOEK VAN HOLLAND T 0174 64 20 40 • KASSENSLOOP • (ROZEN)GEWASSEN UITRUIMEN • GEVRAAGD: ASSIMILATIELAMPEN EN WKK-INSTALLATIES • WWW.MUSTANGDEMOLITION.NL

WWW.HORTITRADE.COM

Nie-co-rol

Voor het opbinden van bloemen- en plantentakken, leverbaar in 2 soorten trekkracht.

Voor uitgebreide informatie:

www.meten.nl

E-mail: info@nieuwkoopbv.nl Tel. 0297 325836

WILT U OOK ADVERTEREN OP DEZE PAGINA? BEL: 0342-494290

Moskou – St. Petersburg – Amsterdam Tel. 06 464 17 838 www.juralink.nl

604492.indd 46

29-10-2014 11:28:40

Wij werken aan een beter vaasleven Kijk mee in onze flowerroom! www.flowerroom.nl Vraag om de inlogcode of kom naar onze stand Flora Holland Trade Fair Aalsmeer stand 17.4 FTG

Concern voor werk begeleidt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk. Het bedrijf werkt vanuitlocaties in Emmeloord en Lelystad, terwijl ook een kassencomplex en de historische scheepswerf De Bataviawerf deel uitmaken van de infrastructuur. Voor onze Kwekerij in Emmeloord (ca. 20.000 m2) ontstaat na de pensionering van een werkleider een vacature voor de functie van

WERKLEIDER KWEKERIJ (m/v)

Fulltime; gemiddeld 36 uur per week De werkzaamheden omvatten o.a.: • De begeleiding en ontwikkeling van medewerkers met een beperking en uitvoering geven aan reintegratieactiviteiten; • Het plannen, organiseren en uitvoeren van de werkzaamheden; • Het geven van leiding aan ca. 35 medewerk(st)ers. Kijk voor een uitgebreide beschrijving van de vacature op www.concernvoorwerk.nl/vacatures

604493.indd 47

29-10-2014 11:29:09

ƉƉƉƉƉƉƉ%)ƉakkF )

: k)F k a)c ƉƉƉƉ cƉ¬ Ɖ% %

a) Ɖ cF)UƉ :){ )c )) %Ɖ UXFU ¥ ))a

604489.indd 48

29-10-2014 12:21:08