Nieuws Lees meer op de website Op deze pagina’s vindt u een selectie uit het nieuws. Een uitgebreide versie van deze berichten maar ook ander nieuws vindt u op www.vakbladvoordebloemisterij nl.
n ’Zuiveringscollectief vóór 1 december aanmelden’ LTO Glaskracht Nederland roept de glastuinbouw op collectieve zuiveringsprojecten vóór 1 december 2015 bij haar aan te melden. Alleen dan kan een project tot uiterlijk 1 januari 2021 uitstel van de zuiveringsplicht krijgen. Tijdig aangemelde ideeën voor een collectief kunnen in 2016 worden uitgewerkt tot businessplan en eind dat jaar, begin 2017 worden beoordeeld. Zie ook pagina 8 en 9.
n LTO Nederland wil afspraken over toepassing WWZ „Het is wat LTO betreft nu tijd om de laatste knopen door te hakken en een gezamenlijk akkoord te sluiten.” Dat schrijft LTO Nederland in een persverklaring over de onderhandelingen met de vakbonden over seizoenswerk in de Wet Werk en Zekerheid (WWZ). LTO stelt voor om na drie contracten binnen hooguit negen maanden een onderbreking aan te houden van drie maanden. Dat is conform de huidige praktijk bij seizoensarbeid. De vakbonden hebben vorige week een tegenvoorstel gedaan waarbij de ’pauze’ tussen contracten 15 maanden moet zijn.
n Groot draagvlak voor leliepromotieplan Het promotieplan Yourlily kan rekenen op steun van 80% van de leliebroeiers die onlangs bijeen waren tijdens een FPC-leliebijeenkomst. De uitgebrachte stemmen vertegenwoordigden 75% van de FloraHolland lelieomzet. Daarmee dragen alle leliebroeiers gedurende drie jaar 0,1% promotieheffing af van hun omzet via FloraHolland. Het promotieplan voor de komende drie jaar is een vervolg op de ingeslagen weg van de afgelopen twee jaar, aangevuld met een aantal nieuwe activiteiten.
n Leeuwaarden beëindigt loop-
baan bij FloraHolland Na bijna 24 jaar neemt voormalig financieel directeur Leeuwaarden afscheid van FloraHolland. Hij was sinds 1992 in dienst bij de veiling en speelde een belangrijke rol in de financiële ontwikkeling en dagelijkse bedrijfsvoering van de coöperatie.
6
Oogst ilex begint in druilerig weer Medewerkers van Van Dolder Siertakken in Hazerswoude oogstten in week 42 de eerste ilex verticillata in druilerig weer. De houding is: ’liever droog weer met een mooie nazomerzon, maar het is niet anders’. De oogst op 5 ha gaat door tot kerst. Eenmaal van het land verdwijnen de takken onder zeil zodat de bladeren eraf worden gebroeid. Daarna worden ze bijgeknipt en naar de veiling en handel gebracht. Over de beszetting zijn veel ilexkwekers tevreden, zeker degenen die de zetting ondersteund hebben met bijenkasten. De prijsvorming zo aan het begin van het seizoen is heel goed. Een begin dat ongeveer normaal valt; vergeleken met vorig jaar echter later. Toen zorgde zacht nazomerweer voor een vroeger afzetseizoen.
n Plantion en FleuraMetz haken in op Fairtrade Week Veiling Plantion en FleuraMetz haken met speciale activiteiten in op de Fairtrade Week (van 24 oktober tot en met 1 november). Plantion zal gedurende vijf dagen Fairtrade rozen van Rosa Plaza Fairtrade veilen. Bij FleuraMetz zijn die week Fairtrade rozen van Karen Roses te koop.
n Flinke vertragingen door bestormingen Kanaaltunnel Migranten die de Kanaaltunnel tussen Frankrijk en Groot-Brittannië bestormden, hebben op 19 en 20 oktober voor forse vertragingen in het treinverkeer gezorgd. Volgens TLN lijden transporteurs tienduizenden euro’s schade aan voertuigen, ladingen, vertragingen en onterechte boetes door illegale immigranten die als verstekeling aan boord van vrachtauto’s proberen te komen.
n De Boon: ’Bestaande sierteeltketen niet houdbaar’ De stijgende ketenkosten in de sierteelt zijn volgens VGB-voorzitter De Boon op den duur niet houdbaar. Tijdens de algemene ledenvergade-
ring van de vereniging op 15 oktober pleitte hij daarom voor efficiëntere distributiesystemen. Het regent volgens De Boon weliswaar visies op de sierteelt, gepresenteerd door allerlei partijen, maar nog steeds is onzeker wie er in de totale keten overeind kan blijven.
n Trekkerkenteken vanaf 2018 Het kabinet is akkoord met het voorstel een kentekenplicht in te voeren voor snelle trekkers. De maatregel geldt vanaf 1 januari 2018 voor snelle trekkers en zelfstandigrijdende machines. Nieuwe trekkers krijgen vanaf 1 januari 2017 al een kenteken, bestaande trekkers vanaf februari 2017 tot en met mei 2018.
n Dekkingsgraad BPL onder 100% De actuele dekkingsgraad van het Bedrijfspensioenfonds voor de Landbouw is in augustus onder de 100% gedoken. Pensioenfondsen hebben last van de lage rente en lagere beleggingsresultaten.
n Sierteeltreis naar Turkije FloraHolland organiseert van 24 tot en met 27 november 2015 een studiereis naar Turkije, Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Hoofdlijnen zijn bekend, nu nog afspraken over details
Akkoord waterzuivering bevat nog losse eindjes Nu er een bestuurlijk akkoord op tafel ligt, is het duidelijk: vanaf 2018 moet in principe iedere glastuinder over een zuiveringsinstallatie beschikken met een rendement van minimaal 95%. Alleen wie meedoet aan een collectief zuiveringsproject, kan nog onder die deadline uitkomen. Het zijn echter afspraken op hoofdlijnen. De details moeten nog worden uitgewerkt. Quincy von Bannisseht qvb@hortipoint.nl
D
tijd is het verplichte zuiveringsrendement van minimaal 95% naar voren gehaald. Inmiddels ligt echter het ’Hoofdlijnenakkoord waterzuivering glastuinbouw’ op tafel, ondertekend door I&M, waterschappen, gemeenten, Ctgb, Nefyto én LTO Glaskracht Nederland. De glastuinbouwbelangenbehartiger heeft zich erbij neergelegd dat Mansveld per 2018 een hoger zuiveringsrendement eist. Alleen zo kon namelijk duidelijkheid worden verkregen over de verplichting en meer zekerheid over het toekomstige gewasbeschermingsmiddelenpakket.
Losse eindjes Zoals de naam al aangeeft, gaat het in het akkoord om globale afspraken, die nog op
Foto: Quincy von Bannisseht
e invoering van de zuiveringsplicht voor individuele glastuinbouwbedrijven zal niet per 1 januari 2016 plaatsvinden, maar per 1 januari 2018. Zuiveringsinstallaties moeten op díe datum – en dus niet pas in 2021, zoals oorspronkelijk gepland – over een rendement van minimaal 95% beschikken. Een uitzondering wordt gemaakt voor zuiveringscollectieven. Die kunnen daarvoor, onder voorwaarden, tot 2021 de tijd krijgen. Dat was de strekking van de brief die staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu (I&M) vóór de zomer aan de Tweede Kamer heeft gestuurd. Een boodschap met twee gezichten: de sector krijgt twee jaar extra om zich op de zuiveringsplicht voor te bereiden, maar tegelijker-
Het project Glas Zuiver Water in het Drentse Klazienaveen is een van de vier pilotprojecten waarin de mogelijkheden van collectieve zuivering worden onderzocht. De andere pilots liggen in Bleiswijk (AquaReUse), Dinteloord en de Bommelerwaard.
8
detailniveau moeten worden uitgewerkt. Daarover leven echter nog wel prangende vragen, zo bleek vorige week tijdens een Kamerdebat. Met name CDA, SP en VVD lieten de indruk achter dat het akkoord nog de nodige losse eindjes bevat, waarover zij hun zorgen hebben. Zo staat in het akkoord dat het „denkbaar is kleine glastuinbouwbedrijven (tot 2.500 m2 en/of een jaarlijkse stikstofemissie van maximaal 25 kg per ha) tot 1 januari 2021 de tijd te geven om te voldoen aan de zuiveringsplicht”. Of dat ook zal gebeuren, is nog maar de vraag. Zeker omdat het akkoord al meldt dat zo’n uitzondering via het etiket op gewasbeschermingsmiddelen heel lastig is te regelen. In het akkoord is ook afgesproken dat Economische Zaken (EZ) zal nagaan of er investeringssubsidies mogelijk zijn. Het lijkt onverstandig daar hoge verwachtingen van te koesteren, gezien een opmerking die staatssecretaris Sharon Dijksma (EZ) in dat kader tijdens het debat maakte: „We hebben op dit punt nog niet het Ei van Columbus gevonden, want anders had dat wel in het akkoord gestaan”. Het akkoord stelt verder: „Voor bedrijven die te maken hebben met veel kwel en inzijging zal worden bekeken of het mogelijk is een oplossing te vinden waardoor het te zuiveren volume kan worden beperkt”. Van een concrete oplossing is dus echter nog geen sprake. Onduidelijk is het akkoord eveneens over de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen met een etiket waarop staat dat het betreffende middel tot 2018 is uitgezonderd van de zuiveringsplicht, iets wat niet matcht met het uitstel voor collectieven tot 2021. Tijdens het Kamerdebat liet het ministerie Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
standaard’ goede kwaliteit tegen een gemiddelde prijs leveren verliezen terrein. Aan de rechterzijde van het spectrum zijn er supermarkten die toegevoegde waarde leveren tegen een relevante prijs. Zij winnen juist weer terrein, schetste Hazewinkel. In Duitsland is het marktaandeel van de discounters 50%. Supermarkten in het middensegment als Edeka, Real, Rewe, Metro en Hit verliezen terrein. Maar luxere supermarkten als Hieber’s en Zurheide zijn in opkomst. „Zij zorgen door toegevoegde waarde voor hernieuwd elan”, sprak Hazewinkel. In Engeland is volgens Hazewinkel een zelfde patroon te zien. De ’midmarkets’ Tesco. Sainsbury’s en Morrisons hebben het moeilijk. Hazewinkel: „Tesco voert al vijf jaar een prijzenoorlog, maar haar marktaandeel is wel gedaald met 1,4%.” De marktaandelen van discounters Aldi en Lidl zijn gestegen. Net als dat van de meer luxe supermarkt Waitrose. In Nederland is eenzelfde beeld te zien. De marktaandelen van Lidl, Aldi, Jumbo Foodmarkt, Marqt en Landmarkt stijgen. Dat van Albert Heijn daalt. „Lidl heeft in Nederland een hoger aandeel dan C1000 ooit heeft gehad.”
De cijfers Volgens Hazewinkel werken de prijsstrategieën van de supermarkten in het midden niet. De verschuiving naar de discounters laat zien dat er een andere definitie van waarde is. De moderne discounters dicteren de prijs-waarde verhouding. Uit onderzoek van EFMI blijkt dat op bijvoorbeeld ’goed aanbod van verse producten’ Lidl met een 7,91 wordt beoordeeld door de shoppers. Alle andere supermarkten bij elkaar scoren een 7,47. De versafdeling van Albert Heijn scoort weliswaar hoger dan Lidl op het gebied van kwaliteit, keuze en presentatie. Maar in de categorie ’waar voor je geld’ scoort Lidl hoger, liet Hazewinkel zien. „Soms scoort Albert Heijn beter, maar qua prijs is Albert Heijn stukken minder gunstig. Ze moet haar prijzen enorm verlagen om Lidl te kunnen verslaan.” Hazewinkel liet daarnaast zien dat uit onderzoek blijkt dat 65% van de shoppers Lidl op productkwaliteit dezelfdse score geeft als de beste formules in het marktgebied van de ondervraagden. Daarbij is Lidl 21% goedVakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
„Marktgericht ondernemen raakt de sector en de wijze waarop bedrijven functioneren in al haar facetten”, aldus Koen Hazewinkel.
koper dan Albert Heijn, 13% goedkoper dan Jumbo en 7% goedkoper dan Dirk. De huismerken van Lidl zijn ook beter dan van de andere supermarkten, liet Hazewinkel zien. „Alleen AH Basic is goedkoper, maar niet zo lekker als het huismerk van Lidl. De rest is gewoon duurder.’ Het onderzoek van EFMI laat volgens Hazewinkel zien dat de moderne discounters de standaard zetten. Het verdienmodel van de klassieke supermarkten staat fundamenteel onder druk. „Lidl zet de standaard. Dit gaat over alles, over alle boodschappen. Het landschap waar de telers aanleveren gaat polariseren.”
Keuzes maken Hazewinkel had met het oog op de polarisatie in supermarktland nog wat tips voor telers van bloemen, planten, groente en fruit. „Uw sector probeert alles voor iedereen te zijn, het warenhuis voor groente, fruit, bloemen en planten. We kennen het lot van warenhuizen. Ze hebben geen smoel. Zijn niets voor niemand en niet alles voor iedereen. U zult keuzes moeten maken”, sprak hij. „Opereert u uit productiewaarde of onderscheidend vermogen. Gaat u handelen of marktgericht ondernemen?” Hazewinkel verwacht dat het afzetsysteem in de agf en bloemen en planten naar een meer getrechterd model gaat. Van oudsher is het volume-georiënteerd. Transacties vinden
grotendeels op de veiling in het nu plaats. Hazewinkel: „De prijs wordt gemaakt op de veiling en morgen is de prijs weer anders.” Volgens Hazewinkel moeten agf, bloemen en planten toe naar een meer consument georiënteerd model. „Er zal een een meer intense samenwerking moeten komen tussen ketenpartijen en dan krijgen we andere marktmodellen. Volgens Hazewinkel moet er dus gekozen worden. Kiest een tuinder voor het oude model van coöperatie, groothandel/ exporteur, inkooporganisatie, formule van de winkel. Een model dat gericht is op productiewaarde, op hoeveelheid. Of gaat ze marktgericht ondernemen, kiest ze voor toegevoegde waarde en ontstaat er segmentatie en een getrechterd aanbod. Hazewinkel sloot af met een voorbeeld van deze laatste vorm van afzet. „Als de commercieel directeur van Heineken er niet uitkomt met de directeur van Carrefour dan staat er geen Heineken in het schap. Dan is er geen productiedirecteur die Carrefour belt en zegt dat hij nog 250.000 kratten bier heeft staan. Of ze een prijsje kunnen maken? Dat hoort niet bij dit segment. Kies je voor de trechter dan kun je er niet uit ontsnappen. Telers zullen dus moeten nadenken over hoe ze marktgericht willen ondernemen. Het raakt de sector en het raakt de wijze waarop bedrijven functioneren in al hun facetten. In de trechter weet je ook waar je tomaat eindigt. ” Lees verder >
13
Vervolg van pagina 13
Achtergrond
’Disrupt yourself or die’ Hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans en Yuri van Geest, ambassadeur van de Singularity University, wezen erop dat de wereld enorm snel verandert. Volgens Van Geest komt er een tsunami van nieuw technologie op ons af; biotechnologie, robotica, nanotechnologie, kunstmatie intelligentie. Om te overleven dienen bedrijven te innoveren om hun voorsprong te houden of zelfs te overleven. De 3D-printer, de nano fridge en het feit dat op basis van een dna-profiel voedsel gepersonificeerd gaat worden gaat een enorme impact hebben op de agf-sector. „Er is disruptie nodig, bedrijven moeten radicaal innoveren, aldus Van Geest. Behalve innovatie dienen organisatiemodellen van bedrijven te veranderen. „Disrupt yourself or die”, sprak Van Geest.
Het roer om Jan Rotmans stelde ook op het Westland Event dat het roer om moet in de tuinbouw. De tuinbouw moet inzetten op radicaal innoveren. „Het is waanzin om hetzelfde te blijven doen als altijd. Er zijn nieuwe verdienmodellen nodig voor nieuwe producten. Rotmans adviseert tuinders om schaduwlijnen op te zetten waarin geëxperimenteerd wordt met nieuwe verdienmodellen. Tuinders moeten nieuwe klanten en afzetmarkten zoeken. Een voorbeeld van een schaduwtraject kwam aan de orde op het Westland Event. Telers Theo van der Kaaij en Arco Vreugdenhil maken wijn van respectievelijk tomaat en paprika. Ze werken samen met een vinoloog en leveren aan de Librije in Zwolle. Het begon klein maar begint nu serieus te worden. Mogelijkheid voor tuinbouw ligt volgens Rotmans in cross-overs met andere sectoren als de farmacie, chemie of zorg. „De tuinbouw staat aan de vooravond van de grootste transitie in 150 jaar. Er is durf en nodig om te investeren in radicale innovatie.” Rotmans is ervan overtuigd is dat er een nieuwe samenleving en een nieuwe economie aan het ontstaan is. „De wereld verandert razendsnel. „We leven in een verandering van tijdperken. De aard, omvang en snelheid van de transitie zijn buitengewoon.” De laatste keer dat er een dergelijke omwenteling plaatsvond was aan het eind van de negentiende eeuw met de industriële revolutie. Nu is er een digitale revolutie. Volgens Rotmans leidt dat tot een samenleving 3.0
14
Hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans: „Het roer moet om in de tuinbouw.”
en een economie 3.0. Wat de samenleving betreft ontstaat er een nieuwe ordening. Niet langer is het bestuur centraal, maar decentraal.
Nieuwe wereld „We gaan van verticaal naar horizontaal. Van top-down naar bottom-up. We zitten nu nog in een tussenfase van de oude en nieuwe wereld in. Onderdanen worden overdanen en overheid wordt onderheid.” Rotmans hekelt daarom de negen topsectoren. „Het is een verticalisering uit de negentiende eeuw. De nieuwe samenleving en economie houden zich niet aan verticalisering; ze snijden er dwars doorheen.” De economie 3.0 wordt gedreven door disruptieve (ontwrichtende) technieken en disruptieve innovaties, aldus Rotmans. „In de nieuwe economie worden hoger eisen gesteld aan uw producten, mensen verwachten maximale kwaliteit. In de nieuwe wereld heeft niet de grootste het meeste voordeel, maar de slimste en meest wendbare.” De nieuwe economie is volgens Rotmans, groen, circulair, een deeleconomie, een digitale economie en een roboteconomie. Hij verwacht dat de glastuinbouw binnen vijf
jaar ’verUbert’. Als voorbeeld gaf ook hij de impact van de 3D-printer op de bouwwereld. „Als directeur van een bouwbedrijf zou ik er wakker van liggen. In Sjanghai worden al tien huizen per dag uitgeprint.” Eenzelfde impact kan de printer ook op de glastuinbouw hebben.
Onder druk Rotmans gaf aan dat in elke sector elk bedrijf onder druk staat. Nu is 2-4% van het BNP de nieuwe economie. Over vijftien jaar is dat 50%. „Het Botlekgebied wordt een fossiel mausoleum.” Rotmans noemde de glastuinbouw een van de meest innovatieve sectoren. „Maar ze is niet de meest duurzame, ze laat energie liggen.” Volgens Rotmans wordt slechts 3% van de energie in de tuinbouw duurzaam opgewekt. Het doel in 2020 is 20%. De energie-efficiëntie is stabiel de laatste tien jaar en de CO2-uitstoot daalt slechts licht. „Ik had spectaculairdere dalingen verwacht. De kas als Energiebron dat in 2005 startte was een fantastisch project. Nu tien jaar later staan er zeven proefprojecten. Ik had gedacht dat het hele Westland er vol mee zou staan.”
Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Drie exporteurs over het eigen merk:
Gegarandeerd kakelvers product voor de klant Telers brengen hun product steeds vaker onder een label op de markt. Er zijn vandaag de dag heel wat (handels)merken te koop. Exporteurs zetten op hun beurt ook productlijnen in de markt. Wat is de reden en hoe loopt dat? Drie exporteurs aan het woord over het begrip versheid en kwaliteit.
Cindy van der Zwet cvanderzwet@hortipoint.nl
L
abels, merken, concepten. Het is maar net hoe het genoemd wordt. Er zijn er de afgelopen jaar in ieder geval veel van op de markt gebracht. Ook handelaren brengen hun eigen lijnen op de markt. Hilverda De Boer bijvoorbeeld, die startte er in 2007 mee. Zij waren een van de pioniers met hun merk Supreme Selections. Het handelsbedrijf heeft dit merk geïntroduceerd om klanten de absolute zekerheid te kunnen geven dat ze een goed product afgeleverd krijgen. „Als je Supreme Selections koopt dan heb je de garantie dat het een vers product is en de kwaliteit onderscheidend is”, verduidelijkt Brenda Sleeuwenhoek van het handelsbedrijf. De bloemen die onder Supreme Selections verhandeld worden komen direct bij kwekers vandaan. De keten is kort: de bloemen worden ’s ochtends gesneden en direct per koerier naar Hilverda De Boer gebracht. ’s Middags gaan de bloemen op transport naar klanten wereldwijd. „In de massa willen wij hiermee een stukje betrouwbaarheid aanbieden. Klanten zijn niet meer afhankelijk van de kwaliteit en de sorteringen die worden aangeboden. Ze kopen zekerheid”, geeft Sleeuwenhoek aan. Alle bloemen die onder Supreme Selections worden aangeboden hebben dezelfde, herkenbare uitstraling. Daarnaast is er voor de groothandel promotiemateriaal ontwikkeld, zoals banieren en displays, om er extra aandacht voor te vragen op de winkelvloer.
Beste en zwaarste sorteringen Hilverda De Boer geeft aan dat de vraag naar het merk gestaag groeit. Het assortiment dat onder Supreme Selections valt,
16
wordt breder. Ook de samenwerking met telers intensiveert. „Zij zorgen voor de beste en zwaarste sorteringen. Door samen te werken met de veredeling hebben we ook de beschikking over nieuwe soorten. Dat werkt goed. Daarmee hebben we een extra tool in handen”, aldus Sleeuwenhoek. Hilverda De Boer heeft Supreme Selections voor de groothandel opgezet en heeft niet de intentie om richting de consument te gaan met dit merk. „Wij richten ons op de bloemist; wij blijven dicht bij huis. Wij willen ons merk bij de tussenhandel profileren en doen ons best om dit bij deze schakel te promoten. Zo nodigen we onze klanten in november weer uit en organiseren een bezoek aan Supreme Selections-kwekers. Zo proberen wij klanten steeds meer te binden met ons merk.”
Slager keurt eigen vlees Een ander handelsmerk is Linea Natura van B & G de Mooij. Het merk werd twee jaar geleden voor het eerst geïntroduceerd voor freesia. Het is een exclusief label waar alleen de allerbeste kwaliteit onder valt. Zo gaat het bij freesia bijvoorbeeld om hoofdtakken, het gewicht moet minimaal 18 gram zijn en de bloemen moeten zijn voorbehandeld. Er zijn diverse criteria opgesteld waaraan de bloemen minimaal moeten voldoen en daarop wordt gecontroleerd. Op deze manier kunnen zij klanten de kwaliteit garanderen. „Kwekers introduceren zelf ook diverse kwaliteitslabels, maar dan keurt de slager eigenlijk zijn eigen vlees”, aldus Gerco de Mooij. „Bijna iedere kweker vindt wel van zichzelf dan hij de beste kwaliteit heeft. Daar
kunnen we niet altijd van op aan. Met ons eigen label hebben wij hier meer controle op. Wij kopen direct bij de kweker en wij en onze klanten weten daardoor wat zij kunnen verwachten.”
Specialties en seizoensproducten Met het label Linea Natura wil het handelsbedrijf ook kennis overdragen naar de klant. „Vroeger had je meer gesprekken met elkaar, maar door de digitalisering is er tussen de verschillende schakels in de keten meer afstand ontstaan. Het aanbod is heel breed en complex en er wordt vaak gekozen voor de prijs. Wij willen klanten vertellen wat zij nu eigenlijk kopen en dat er wel degelijk onderscheid in producten bestaat. Wij willen de kennis naar de klant doorzetten”, streeft De Mooij na. Alleen de allerbeste kwaliteit wordt onder Linea Natura verhandeld. Naast freesia, zijn er inmiddels ook andere producten aan het kwaliteitslabel toegevoegd. Zoals seizoensproducten en Italiaanse importbloemen. „Bij jaarrond producten wordt er vaak op naam gekocht en weet de handel wel wie betrouwbaar is en waar hij moet zijn. Anders is dat bij seizoensproducten of specialties. Daar heb je pieken en is het lastiger om over deze producten geïnformeerd te zijn. Dit geldt ook voor de import. Voor die producten is ons label opgezet”, legt De Mooij uit. Volgens De Mooij is het noodzaak om kwaliteitsproducten goed onder de aandacht te blijven brengen. Als dat niet gedaan wordt, dan worden deze bloemen of planten onvoldoende gewaardeerd. „En als je dan niet oppast krijg je op een gegeven moment een eenheidsworst. Dat moeten we met zijn Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Bemestingsadvies is meer dan De meeste siertelers bemonsteren regelmatig het medium in potten of de bodem onder hun gewas om via een standaard grondanalyse de beschikbaarheid van nutriënten en de noodzakelijke bemesting te bepalen. De mogelijkheden om nutriënten te bepalen in grond of gewas worden geleidelijk geavanceerder. Zelfs info over andere ’bodemparameters’ is te bepalen. Harmen Kamminga Bloemisterij@hortipoint.nl
T
emidden van alle innovaties in de tuinbouw verandert al heel lang weinig aan de manier waarop bloementelers bepalen hoe het gesteld is met de beschikbaarheid en opname van nutriënten. Voor bemestingsadvies voldoet in veel gevallen de vertrouwde ’1:2-analyse’ nog prima. Maar met het toenemen van
de aandacht voor het optimaal sturen van bemesting en telen op een gezonde grond, neemt de variatie aan meetmethoden geleidelijk toe. Een Spurway-analyse geeft een iets andere indruk van de actueel beschikbare nutriënten, totaalanalyses betrekken nadrukkelijker de nutriëntenvoorraad in de bodem in
het plaatje en bij teeltproblemen kunnen drogestof-analyses of plantsap-analyses stukjes van de puzzel helpen ophelderen. Experimenteren is het nog met metingen aan de effecten van teelthandelingen en bemesting op het bodemleven. In de kaders uitleg bij de diverse analysemethoden. <
Kasgrond-analyse Siertelers kiezen volgens de analyselabs veruit het vaakst voor de meest standaard grondanalyse voor hun bemestingsonderzoek. Deze analysemethode vormt voor de tuinbouw al tientallen jaren de basis voor het sturen van de bemesting. In het lab worden de voedingselementen met twee delen waterige oplossing (de methode staat daarom ook bekend als ’1:2 analyse’) uit het ingezonden grondmonster geëxtraheerd, waarna een voor een de gehalten van de nutriënten in de waterfractie worden gemeten. Voor alle grote bloemisterijgewassen bestaan beproefde referentiewaarden voor voedingselementen, ammonium, kalium, natrium, calcium, magnesium, nitraat, chloride, sulfaat, fosfaat, waterstofcarbonaat en silicium. Het al lange, veelvuldige en beproefde gebruik van deze analysemethode maakt het in bemestingsonderzoek een uitgelezen keuze voor vergelijkingen met situaties uit het verleden of bij collega’s. De laatste jaren neemt de kritiek op klakkeloos gebruik van de standaard grondanalyse toe. Deels richt die zich op de extractiemethode. De oplosbaarheid van bepaalde voedingselementen, met name fosfaat, in water zou afwijken van de beschikbaarheid in het zuurdere wortelmilieu. Volgens sommigen ligt met deze analysemethode overdosering van bepaalde nutriënten op de loer. Hoewel dit voor het gewas zelden problemen zal geven, zou het kunnen leiden tot een onnodige belasting van het milieu. Beter zijn analysemethoden op basis van het neutrale calciumchloride, want sterk zure extractiemiddelen lossen ook fosfaatverbindingen op die in werkelijkheid pas na jaren voor het gewas beschikbaar komen. Voor een doortimmerd bemestingsadvies zijn naast een goede analysemethode, vooral veel referenties nodig om te weten of een toestand hoog of laag is.
30
Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
standaard analyse Plantsap-analyse In navolging van telers van kleinfruit en vruchtgroente, beproeven ook sommige snijbloementelers de laatste jaren de analyse van nutriënten in plantsap om na te gaan in welke verhoudingen hoofd- en spoorelementen daarin circuleren. Bemestingsonderzoekers en gevestigde analyselaboratoria zijn tot op heden sceptisch over betrouwbaarheid en nut van deze analyse die met name de laatste acht jaar wordt aangeboden door adviesbureau NovaCrop-
Control in Tilburg. Concentraties nutriënten in het plantsap zouden te sterk variëren door de dag en in verschillende delen van de plant om tot waardevolle metingen te komen. Bovendien zouden ze weinig zeggen over wat de plant aan nutriënten kan opnemen of reeds heeft vastgelegd. Maar tevreden gebruikers zeggen veel van te leren van de plantsap-analyse. Met uitslag binnen één werkdag is deze in elk geval sneller dan drogestof-analyses.
Spurway-analyse De laatste vijftien jaar hebben met name akkerbouwers ervaring opgedaan met bemestingsadvies op basis van de ’Spurwayanalyse’. Bij deze methode, in Nederland vooral beproefd door Altic in Dronten (inmiddels onderdeel van labmultinational Eurofins), wordt de grond niet met water geëxtraheerd, maar met een zwakke azijnzuuroplossing. Het filtraat wordt geanalyseerd. Gehaltes aan nitraat en ammonium worden bepaald aan de hand van een kleurreactie, fosfaat, kalium, calcium, magnesium, natrium, ijzer, mangaan, zink, koper, molybdeen en borium middels spectrocopie (ICP-AES). Net als bij de standaard grondanalyse wordt een ander deel van het filtraat gebruikt om EC en pH te meten. De licht zure extractievloeistof weekt een
deel van het aan het kleihumus-complex gebonden nutriënten los. De Spurway-analyse zou zo een betere benadering geven van de actuele beschikbaarheid van nutriënten in het lichtzure wortelmilieu. Ook geeft het meten van vrijwel alle nutriënten in hetzelfde monster met dezelfde meettechniek volgens sommigen een betere benadering van de werkelijke verhoudingen en interacties tussen nutriënten in de bodem. Meetresultaten van Spurway-analyse zijn door de andere meetmethode niet te vergelijken met resultaten van standaard bemestingsonderzoek. Voor nog niet alle siergewassen zijn bovendien betrouwbare referentiewaarden bekend. Dit maakt zowel analyselaboratoria als siertelers die nog niet vertrouwd zijn met de methode terughoudend in het gebruik ervan.
’Bodemvruchtbaarheid-analyse’ Middels een ’totaalpakket’ (vaak ook zo genoemd) bieden sommige laboratoria een uitgebreidere indruk van de bodemvruchtbaarheid dan enkel de opsomming van de concentraties van de (voornaamste) hoofd- en sporenelementen via een 1:2 of Spurway-analyse. Door ook het percentage organische stof en het gehalte aan kleihumuscomplex te beschouwen, kan een inschatting van de huidige en toekomstige bodemvruchtbaarheid worden gemaakt. Met name aan meting van de CEC (cation exchange capacity), het vermogen van de bodem om positief geladen ionen uit te wisselen, wordt in toenemende mate belang
Vakblad voor de Bloemisteri43 (2015)
gehecht in de vollegrondslandbouw. De CEC wordt beschouwd als maat voor de bodemstructuur en vooral voor de hoeveelheid calcium die een bodem kan naleveren. Hoe groot de uitwisselingscapaciteit van een bepaalde grond is, hangt grotendeels af van het aanwezige klei-humuscomplex. Klei- en humusdeeltjes zijn overwegend negatief geladen, waardoor zij positief geladen ionen, waaronder de nutriënten calcium, magnesium en kalium binden. In welke mate welke nutriënten aan het complex gebonden zijn, wordt in het laboratorium vastgesteld. In de sierteelt lijkt nog weinig ervaring met het interpreteren van dergelijke metingen.
Bodemlevenanalyse Sommige laboratoria en bodemadviesbureau’s bieden ’bodemleven-analyses’ of ’bodemvoedselwebanalyses’ aan. Meestal zijn dit redelijk grove analyses gebaseerd op schattingen van de totale en actieve biomassa aan bacteriën en schimmels en tellingen van meerdere typen protozoa en nematoden. In hoeverre het om nuttig of ziekteverwekkend bodemleven gaat, is niet uit zo’n analyse te halen. De toestand en gezondheid van het bodemleven is aan een enkele bodemlevenanalyse dan ook vrijwel niet af te lezen. Wel kan door analyse vooren achteraf worden gezocht naar effecten van stomen, grondbewerking of de toediening van bodemverbeteraars of bodemlevenbevorderaars. De verwachting is dat het duiden van bodemleven-analyseresultaten gemakkelijker zal worden, naarmate de kennis over levensprocessen en specifieke soorten de komende jaren zal toenemen.
Drogestofanalyse Soms geeft analyse van bodemmonsters onvoldoende antwoord op vermoedens van gebrek of groeivertraging in de teelt. Analyse van wat delen van het gewas hebben opgenomen en vastgelegd kan dan uitkomst bieden. Door gewasmonsters – meestal blad, maar ook analyse van andere delen komt voor – in het laboratorium te vriesdrogen en de samenstelling van de drogestof te bepalen, kan gedurende of tegen het eind van een teelt worden gecontroleerd of beschikbare nutriënten voldoende in de plant worden teruggevonden. In veel gevallen komt deze informatie te laat om bijvoorbeeld bemesting in de lopende teelt nog bij te sturen. Temeer omdat in het verleden uitslagen van drogestof-analyse soms meer dan een week op zich liet wachten. Tegenwoordig kunnen laboratoria al na enige dagen betrouwbare uitslagen geven. Daarmee kan drogestof-analyse helpen teeltproblemen boven water te krijgen en lessen te leren voor de toekomst. Veel siertelers laten dit aanvullende onderzoek naar de voedingstoestand van hun gewas enkel uitvoeren bij gebleken teelt- of bemestingsproblemen.
31
Steenwol en kokos strijden om gunst gerberateler De teelt van gerbera verschuift geleidelijk van kokos naar steenwol. De leveranciers van beide substraten doen hun best om de gerberamarkt voor zich te winnen. De ontwikkelingen hebben dan ook niet stil gestaan. Winnaar is de teler, want die krijgt een steeds beter product voorgeschoteld. Joef Sleegers jsleegers@hortipoint.nl
J
Dat leveranciers er ook zo over denken, blijkt uit de recente ontwikkelingen.
Steenwol verbeterd De hofleverancier van steenwol voor de gerberateelt is Grodan. Vroeger waren het matten, later Grocubes en tegenwoordig Grofit – dat zijn growcubes met een schijf steenwol erop om de blokjes in de pot te houden bij het plukken. Sinds kort brengt Benfried een soortgelijk systeem op de markt. Cultilène heeft zich vorig jaar teruggetrokken uit de cubes voor de gerberateelt, maar levert wel grote blokken. Het gebruik hiervan groeit licht (zie grafiek). Steenwol heeft het voordeel dat het inert
Foto: Joef Sleegers
arenlang was kokos het meest gebruikte substraat in de gerberateelt. De laatste vijf jaar is er een omslag te zien naar steenwol. Het gebruik van kokos is sinds 2008 bijna gehalveerd van 59% naar 33%, blijkt uit de jaarlijkse marktinventarisatie van veredelaar Schreurs. In dezelfde tijd is steenwol toegenomen van 40% naar 67%. Beide substraten hebben hun voor- en nadelen. „Echter, de keuze wordt niet alleen bepaald door de eigenschappen van het substraat”, denkt Eugenie Dings, adviseur bij FloriConsultGroup. „Telers vinden het net zo belangrijk dat hun leverancier deskundige mensen in dienst heeft, die meedenken en oplossingen aandragen.”
is, waardoor alle voedingsstoffen beschikbaar zijn voor de plant. Verder behoudt het materiaal lange tijd zijn structuur. Daarentegen is de start van het jonge gewas wat lastiger. De planten groeien minder snel weg en zijn daarom in die fase gevoeliger voor ziekten. De meeste telers laten hun planten dan ook verlengd opkweken. „Maar als je het eerste jaar goed doorkomt, heb je een robuuster systeem”, zegt adviseur Dings. Om de steenwol blijvend wateropneembaar te houden heeft Grodan sinds enkele jaren de formule aangepast: de Next Generation productietechnologie. Concurrent Benfried gebruikt voor dat doel een organisch bindmiddel om de vezels te binden. Dat steenwol iets droger is, heeft trouwens ook voordelen, meent Dennis Raadschelders, accountmanager bij Grodan. „De planten die wat stugger starten doen het later in de teelt juist beter. Ze groeien vanaf het begin generatiever en hebben daardoor meer productie.” Een ander voordeel zou zijn dat de steenwol makkelijker uitdraineert. Zeker nu gerbera’s worden verduisterd is het van belang dat het substraat niet te nat is als het schermdoek dicht gaat. Want anders loopt de worteldruk te hoog op. Raadschelders: „Voor Grofit kijken we naar makkelijker natmaken en een lichte verbetering van de watervasthoudendheid, om de weggroei nog verder te verbeteren.”
Ontwikkelingen in kokos
In zowel steenwol als kokos substraat zijn de laatste jaren grote verbeteringen doorgevoerd.
36
Aan het kokosfront heeft men intussen ook niet stil gezeten. Kokos heeft de reputatie dat het jonge gewas beter weggroeit dan op steenwol, maar dat het materiaal na een, twee jaar gaat verteren. De structuur en het zuurstofgehalte nemen dan af. Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Illustratie: Schreurs
Er waren in het verleden ook andere nadelen. Het materiaal bevatte vroeger veel zouten en tannines. De EC aan het begin van de teelt was te hoog en het water kon niet goed ontsmet worden omdat de tannines vastkoekten op de UV-lampen of de verhitter. Vier jaar geleden is MeeGaa Substrates – een nieuwkomer op de gerberamarkt – begonnen om de kokos aan te passen aan de wensen van de telers. Om de planten ook later in de teelt goed te laten produceren worden het fijne materiaal en de tannines uit de kokos verwijderd. Daardoor is het materiaal stabieler. Ook wordt de kokos op een andere manier gebufferd. Voorheen gebeurde dat door de eenwaardige Na en K-ionen te vervangen door tweewaardige ionen als Ca2+ en Mg2+. In het nieuwe product Shakti Amla zijn de eenwaardige ionen echter vervangen door H+. Daardoor daalt de pH tot 5 of lager. De plant kan dan beter elementen opnemen en door de hele pot wortelen. „Zo hebben we alle nadelen van de oude generatie kokos opgelost”, zegt Peter Zethof, accountmanger bij MeeGaa. Volgens hem zijn de eerste tien weken cruciaal voor gerbera. „Als je de plant dan goed behandelt kun je daar lang plezier van hebben.”
Eerder bloemen plukken Voor telers kunnen deze ontwikkelingen een reden zijn om opnieuw over de substraatkeuze na te denken. André Zuidgeest van Villa Gerbera in Honselersdijk teelt bijvoorbeeld al jaren op kokos. Elk jaar wisselt hij eenderde van het gewas. „We planten altijd later omdat we doorplukken terwijl andere bedrijven al aan het wisselen zijn. Dan heeft kokos het voordeel dat we na de teeltwisseling weer eerder bloemen kunnen plukken.” Bij kokos hoort het gebruik van een Jiffy plug. De planten zijn dan minder gevoelig bij de opkweek, en hebben minder last van ziekten. Verlengde opkweek is eigenlijk niet nodig. Toch laat Zuidgeest zijn jonge planten altijd verlengd opkweken. „Zo krijgen we een veel grotere plant in de kas, wat meteen een beter klimaat geeft.” Op zich is Zuidgeest tevreden over kokos. „MeeGaa heeft de markt serieus aangepakt. De kwaliteit is stabieler geworden, de kokos bevat minder kalk en is aangezuurd, Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Het gebruik van kokos in de gerberateelt neemt langzaam af ten gunste van steenwol.
waardoor de pH lager is en het gewas beter voedingsstoffen opneemt.” Desondanks heeft hij een proef liggen met steenwol van Benfried. Hij heeft namelijk gemerkt dat elk ras zijn eigen voorkeur heeft voor kokos of steenwol. Dat zou ervoor pleiten om elk ras zijn eigen substraat te geven. In de praktijk valt dat echter nog niet mee. „Ik heb 35 rassen. Veel daarvan zijn nieuw, dus weet ik nog niet op welk substraat ze het beste groeien. En eigenlijk vind ik steenwol nog te droog, ook de nieuwste blokjes die in de gerberateelt worden gebruikt.”
Overstappen Aad van der Wilt uit Mijdrecht is al een paar keer geswitcht. Hij is ooit begonnen op steenwol matten, vervolgens naar kokos overgestapt, en tegenwoordig weer terug bij de steenwol. De schijf met cubes bevalt hem goed. „Het is wel van levensbelang dat we de steenwol in de potten beter nat kunnen maken. Er wordt al jaren aan gewerkt om dat te verbeteren, maar ze zijn er nog niet.” Anderen schakelen over in fasen, zoals Jan Mans uit Hedel. „We hebben in 2006 gekozen voor kokos omdat we een nieuw bedrijf waren gestart en de gerbera’s pas laat konden planten. En als je daar eenmaal voor hebt gekozen, dan stap je niet zo makkelijk over.” Toch had Mans redenen om eens steenwol uit te proberen. „Vanaf het derde jaar is kokos toch altijd lastig. Soms ontdekte ik dat er onderin de pot alleen nog wortels zaten. Ik hoor altijd dat het derde en vierde jaar op steenwol beter gaat. Ik ben benieuwd.” Sinds juli teelt hij op eenderde van zijn areaal op steenwol. Het gaat om een afdeling die hij apart water kan geven. Dat is nodig om goede conclusies te kunnen trekken.
Mans dacht vroeger dat bij het gebruik van steenwol altijd een verlengde opkweek hoorde. „Dat is de reden dat we het niet eerder hebben doorgezet. Maar nu blijkt dat dit niet per se nodig is. We hebben onze planten direct in de steenwol opgekweekt. Alvorens te planten hebben we de steenwol gevuld met water, en na het planten hebben we de bedden afgedekt met acryldoek om de RV op peil te houden. Dat is goed gegaan, ondanks het warme weer.”
Beste van twee werelden? En dan zijn er de telers die het beste van de twee werelden bij elkaar proberen te voegen. Kees Mans uit Brakel betrekt van MeeGaa een mix van kokos en steenwol. Het resultaat is een stevige beworteling zodat er geen schijf nodig is om de plant in de pot vast te houden. Na het uittesten van verschillende mengsels kwam hij op een verhouding van 75% kokos en 25% steenwol. De oudste planten staan nu drie jaar. Zijn broer Marius heeft het idee nagevolgd en heeft de gerberaplanten van zijn 2,5 ha nieuwe kas in deze mix geplant. „Leveranciers van kokos hebben het probleem van de papperigheid opgelost door de fijne delen eruit te zeven”, zegt Mans. „Maar daardoor is het water in de kokos minder makkelijk beschikbaar voor de plant. Om dat te compenseren voegen we de growcubes toe.” Mans merkte dat zijn planten in het eerste half jaar beduidend sneller in productie kwamen dan op steenwol. Bovendien blijven de growcubes mooi verdeeld door het substraat. Er is geen schijf nodig en geen verlengde opkweek. „De mix is wel iets duurder dan puur kokos. Maar ik ben tevreden met het resultaat.” <
37
Bestrijding onkruid in herfst en winter
Kwekers snijheester hebben beperktere middelenkeuze dan boomkwekers Om bij de vollegrondsteelt onkruidvrij de winter in te gaan, is er nog altijd keuze uit verschillende chemische middelen. Daarnaast is het mogelijk mechanisch te bestrijden en wordt mulchen toegepast om onkruidgroei tegen te gaan. Emiel van den Berg en Peter van Leth bloemisterij@hortipoint.nl
S
nijheestertelers kunnen niet geheel over hetzelfde gewasbeschermingsmiddelenpakket beschikken die boomkwekers wel kunnen inzetten. Dit komt omdat deze teelt onder bloemisterijgewassen open teelt valt. Toch houdt René van Gastel van GroeiBalans Teelt & Onderzoek graag een beschouwing met ook ervaringen uit de boomteelt.
Uitstellen
Fotos: Emiel van den berg
Belangrijk in het najaar vindt Van Gastel om onkruidbestrijding uit te stellen. „Krijg het niet te benauwd als er wat kleins blijft staan,
in de winter moet je toch altijd nog wat doen. Uiteraard hangt dit van de onkruiden af, want bijvoorbeeld winterpostelein, kleine brandnetel, muur, straatgras en kruiskruid groeien in herfst en winter gewoon door.” Van Gastel ziet verschillende beheerstechnieken. Als het gaat om mechanisch beheersen, noemt hij bijvoorbeeld schoffelmachines. „Bij droog weer prima om zelfs de kleinste kiemen aan te pakken.” Bij mechanisatie vindt hij het nuttig dat kwekerscollectieven voor de toekomst meer onderzoek doen naar nieuwe machines. „Daar zijn al voorbeelden van.” Ook de verschillende sectoren moeten naar elkaars
Met gehakseld blad is ook te mulchen. Vorig jaar gestrooid blad is al behoorlijk verteerd. In november komt er een nieuwe laag blad over.
40
bevindingen kijken. Hij ziet toekomst voor GPS-gestuurde robots. „Dat kan een welkome aanvulling zijn, maar staat nog in de kinderschoenen.”
Grassen blijven knelpunt Bij chemische bestrijding noemt Van Gastel voor het najaar Finale of Basta als geschikte contactmiddelen. „Combineer met een bodemherbicide.” Bij heesters benadrukt hij voorzichtig te zijn. „Goed onderdoor spuiten is belangrijk, zodat je de heesters niet raakt.” Productspecialisten geven tevens aan dat contactherbiciden ’s morgens spuiten beter is dan aan het eind van de dag gezien de daglengte. Bij helder weer is de opname beter dan bij donkerder weer. Knelpunt blijven grassen. Van Gastel vermijdt liefst middelen met glyfosaat – „slecht voor de bodem” – en adviseert zachtere middelen als Finale of Basta. „Als de grassen nog klein zijn, werkt dat goed. Door het wegvallen van middelen als Gallant en Aramo is een gat gevallen bij de bestrijdingsmiddelen tegen grassen. Daarom adviseert hij het toevoegen van bodemherbiciden. Bodemherbicide Butisan S is sowieso in te zetten; alleen nu nog maar 1 keer per jaar 2 liter per ha toepassen. In de toekomst wordt dit hoogstwaarschijnlijk nog minder: 2 liter Butisan S per 3 jaar. Dat is voor de meeste gronden te weinig voor een goede werking. Het is te hopen dat snijheesterkwekers de komende jaren net als boomkwekers de beschikking krijgen over bodemherbiciden als Wing P en Springbok. Toelatingshouders zijn zover Van Gastel weet bezig met etiketuitbreidingen. Hetzelfde verwacht hij Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Het voorkomen van onkruidgroei kan door de grond te bedekken met een dunne, gesloten laag compost. Dat bevordert tevens het bodemleven, geeft voeding en voorkomt uitdroging.
Tips
van Gallant, dat nu alleen is toegestaan in vaste planten. Daarentegen zal Afalon Flow, een bodemherbicide die veel gebruikt wordt in de boomkwekerij , volgens hem geen toelating in de snijheesters gaan krijgen.
n In droog najaar is nog mechanisch te bestrijden. n Chemische najaarsbestrijding kan met Finale of Basta, combineer dit met een bodemherbicide. n Pak grassen als kleine plant meteen aan. n Spuit in het najaar onderdoor, raak de gewassen niet. n Bestrijd in de winter volvelds, bijvoorbeeld met Kerb. n Denk eens na of mulchen op uw bedrijf iets kan zijn. n Let op de veranderende regelgeving, deze kan extra beperkingen geven.
Lastig verhaal Al met al een lastig verhaal om met chemie de onkruidbestrijding uit te voeren, daarom zal het volgens Van Gastel niet helemaal lukken alleen met chemie. „Ik denk meer aan een combinatie van verschillende technieken. Zo zijn we nu bezig om met mineralen te proberen de onkruiddruk te verlagen. Dat is nog zoeken, toekomstmuziek.” In de winter is de onkruidbestrijding anders. Zijn de planten volledig in rust dan kan bij bladverliezende heesters volvelds gewerkt worden, een snelle manier van bestrijden met het beste rendement. Van Gastel: „Is er twijfel of de planten geheel in rust zijn dan moet je altijd onderdoor spuiten.” Kerb noemt hij een prima middel dat in januari en februari grassen, ook kweekgras, en brandnetel aanpakt. „Afhankelijk van de onkruidpopulatie kun je er andere middelen aan toevoegen.” Verderop in het voorjaar is Kerb te gebruiken als kiemremmend middel. Aan het einde van de winter is bij bladverliezende planten eenvoudig te zien of ze weer actief worden. Het schuiven van de knoppen geeft dat aan. Bij bladhoudende planten is dat lastiger. „Die zijn in het vroege voorjaar, verschillend per regio, eerder actief.” Vakblad voor de Bloemisterij 43 (2015)
Mulchen Er zijn verschillende snijheesterkwekerijen, waaronder Peter Hoogers en de Gasdonck in Sevenum, die kiezen voor mulchen met blad, houtsnippers of groencompost uit omringende gemeenten of materiaal van eigen kwekerij. „Dat bevordert ook het bodemleven en voorkomt uitdroging.” Letten op de samenstelling van het geleverde blad, is geen item. „Er zit van alles door elkaar en jaarlijks wisselt dat weer.” De bladlaag moet zo’n 3 cm dik zijn voor een goed effect, daarnaast is het belangrijk dat het ’gesloten’ ligt. Tussen groot plantmateriaal is het makkelijk te spreiden, bij klein materiaal is dat lastiger. „Tussen kleinere planten is het beter om gecomposteerd materiaal te gebruiken.” Omdat de bladlaag nooit 100% onkruidgroei voorkomt, vindt Van Gastel het soms nodig met chemische middelen te corrigeren. In overleg met de klanten wisselt hij de bestrijdingsmiddelen af. Het is dan geen streven om biologisch te gaan telen, maar vaak wel om er meer milieubewust mee bezig te zijn. Door deze werkwijze is
het gebruik van chemische middelen bij bedrijven die op dergelijke manier al werken, flink afgenomen. „Daarbij dient wel de mogelijkheid blijven om af en toe chemisch in te grijpen. Dit om het bedrijf economisch gezond te houden”, redeneert Van Gastel.
Groenbemesters Van Gastel wil het komend jaar ook gaan kijken of het niet mogelijk is om lage groenbemesters tussen snijheesters te zaaien. Dit is geen bestrijding van onkruid, maar is wel onkruidbeheersing. Hij is ervan overtuigd dat iedere chemische bestrijding invloed heeft op groei van de snijheesters, maar dat dat zeker ook invloed heeft op de bodembiologie. Voordeel van groenbemesters onder de gewassen is dat de grond altijd bedekt blijft, vindt Van Gastel. Zo spoelen veel minder mineralen uit en is het beter voor de bodembiologie. Dat vermindert de afhankelijkheid van verschillende onkruidmiddelen. <
41