TEL_06-2015

6 Vakblad voor de groenvoorziening | 37e jaargang | 12 maart 2015

Eetbare beplanting Hoe schrijf je een plan van aanpak?

Start je eigen Coehoornpark Beregenen met een smartphone

Voorplaat.indd 1

09-03-15 12:35

581138_.indd 2

9-3-2015 12:32:37

Inhoud

Nummer 6 | 12 maart 2015

Nieuws 4 5 6 7 8 9

Varkens gaan Japanse duizendknoop bestrijden TuinIdee trekt 20% meer bezoekers dan vorig jaar Bayer: ’Zorgen onterecht over toelating XenTari’ ’Hoveniers zoeken onafhankelijk keurmerk’ Gemeenten benutten kracht bewonersinitiatieven onvoldoende Tuin en Landschap online

Sortiment Foto voorplaat Gerard van Buiten

12 Sierlijke planten om te eten 16 Gebruikswaardeonderzoek: Cercidiphyllum japonicum 12

Bedrijf en Organisatie 20 Plan van aanpak vergt kennis, kunde en creativiteit 23 Zo zit dat: Wat komt er kijken bij het huren van een pand?

Ontwerp en Inrichting 24 Dakplatanen krijgen tweede leven 28 ’Het is maar 10% ontwerpen, de rest is doen’ 24

Aanleg en Onderhoud 32 Beregenen met iPhones, weerstations en vochtmeters 37 Werk in uitvoering: Verplanten platanen

Machines en Gereedschap 38 De Iseki TH-4000 serie in gebruik

Service 32

43 44 46 47

Gespot: Schutting Buurjongens brengt tuin tot leven Leveranciersnieuws Agenda en cursussen Groene Gast: Tjerry Langenhuizen

38

TuinenLandschap | 6 | 2015

Inhoud.indd 3

3 09-03-15 13:19

Nieuws

Foto Mark Spätjens

Aanplant bomen startsein Varkens gaan Japanse renovatie park Doenrade duizendknoop bestrijden

Leerlingen van St. Jozef uit Doenrade hebben op 5 maart bomen geplant in het plaatselijke park dat toe was aan een opknapbeurt. De huidige bomen zijn oud en de diversiteit is beperkt. Mark Spätjens van gemeente Schinnen: „De nieuwe bomen hebben we uitgezocht bij boomkwekerij Ebben om zo controle te hebben over de kwaliteit. Er is gekozen om een zware maat bomen terug te planten.” De aanplant is de eerste stap naar een park met een grote diversiteit aan flora en fauna. Het wordt een klein arboretum, aldus Spätjens, met bomen van verschillende grootte, vorm, bladkleur, bladvorm en bloesem. Het park wordt in vier fases volledig gerenoveerd. <

Gemeente Renkum zet vanaf april varkens in tegen de Japanse duizendknoop. Het gaat om een proef: in oktober moet blijken hoe effectief de zes Bonte Bentheimers het onkruid uitroeien.

Bewoners zijn enthousiast.

De Bonte Bentheimers zijn afkomstig van de tuinen van MergenMetz in Doorwerth.

Omdat ze daar de Japanse duizendknoop opaten, kwam Renkum op het idee de varkens als onkruidbestrijders in te zetten. Op een 5.000 m2 grote strook langs de Nico Bovenweg in Oosterbeek worden de varkens uitgezet. Het perceel is omheind met een hek en schrikkeldraad. Daarnaast komt er een schuilhut voor de beesten.

Hulpboeren Begin maart heeft de gemeente een informatieavond georganiseerd voor omwonenden. De meeste vragen kwamen over eventuele stank- of geluids-

overlast, maar over het algemeen waren bewoners positief over de milieuvriendelijke manier van bestrijden. Twaalf ’hulpboeren’ hebben zich die avond gemeld om een oogje in het zeil te houden en de varkens af en toe bij te voeren.

Tijdens een startbijeenkomst op MergenMetz zullen zij geïnstrueerd worden over de Bonte Bentheimers.

Door het continu begrazen van het terrein door de varkens, worden de ondiepe wortels en de bovengrondse delen van de Japanse duizendknoop weggevreten. De gemeente verwacht dat de plant hierdoor uitgeput raakt en uiteindelijk afsterft. Of dat al na één seizoen gebeurt, moet blijken.

Renkum probeert diverse methoden uit om de Japanse duizendknoop te bestrijden. Zo doet ze mee aan het onderzoek van de NVWA die op zoek is naar de meest geschikte methode. De proef met de varkens is hier geen onderdeel van. <

Commentaar

Zwaluw Elke lente brengt weer hoop op betere tijden, maar dit jaar lijken diverse seinen op groen te staan. Deze maand komt de economische groei in Nederland voor het eerst sinds tijden weer boven de 1%, voorspelt de economische barometer Stand van het Land. Deze barometer is gebaseerd op diverse indicatoren voor economische productiviteit.

De huizenmarkt trekt al enige tijd aan, en dankzij lagere brandstofprijzen stijgt de koopkracht voor burgers en bedrijven. De lage koers van de euro stimuleert daarbij de export. Op de arbeidsmarkt is vooral de toename van het aantal uitzenduren opvallend met groeipercentages tussen de 8 en 10%. Ook uit eigen waarneming kun je concluderen dat het economisch weer beter gaat in ons land, bijvoorbeeld afgaande op de hoeveelheid busjes en wagens met aanhanger die her en der in het straatbeeld opduiken.

Tijdens een korte ochtendwandeling telde ik vandaag

4

TuinenLandschap | 6 | 2015

NieuwsPag_4-5_A_def.indd 4

al gauw drie hoveniers die in de buurt bezig waren met het opknappen van particuliere tuinen.

Andere positieve signalen komen van branchevereniging VHG die recent diverse nieuwe leden mocht begroeten. Een mooi afwijkend geluid na jaren van krimpende ledenaantallen. Ook Tuin en Landschap mocht afgelopen maand voor het eerst sinds tijden tientallen nieuwe lezers verwelkomen. Allemaal aanwijzingen dat ook in de groensector de stijgende lijn naar boven gevonden lijkt te zijn.

De enige dissonant in het geheel zijn de overheden die onverminderd op de rem blijven trappen.

Maar ook daar lijkt een kentering zichtbaar. Zo riep burgemeester Jos Penninx van Voorst tijdens de Groene Poort gemeenten op te stoppen met bezuinigen op het beheer van de openbare ruimte.

Natuurlijk, één zwaluw maakt nog geen zomer, maar de lange winter lijkt nu echt voorbij.

Ralph Mens vakredacteur

09-03-15 13:05

TuinIdee trekt 20% meer bezoekers dan vorig jaar TuinIdee heeft dit jaar ruim 20% meer bezoekers getrokken dan vorig jaar. In totaal bezochten zo’n 28.500 consumenten de vierdaagse beurs in de Brabanthallen.

Zaterdag 28 februari vond de vakmiddag voor hoveniers plaats.

Dat de beurs dit jaar meer bezoekers trok, komt volgens de organisatie omdat in hal 5 ’Boost your Life’ plaatsvond.

Dit evenement is gericht op de vitale vijftig-plusser en biedt informatie over onder meer persoonlijke ontwikkeling, het opbouwen van vermogen en sportieve vrijetijdsbestedingen.

Bezoekers van Boost your Life konden met hetzelfde kaartje ook TuinIdee bezoeken.

Groenbedrijf de duurzaamste

Tuin van het Jaar Op zaterdagmiddag maakte brancheorganisatie VHG in het

Uit handen van VHG-directeur Egbert Roozen ontving Wilfried Reuvers samen met de eigenares van de winnende tuin de vakprijs van de Tuin van het Jaar-competitie. tuintheater de winnaars van de Tuin van het Jaar-wedstrijd bekend. De publieksprijs ging naar Esselink Hoveniers in De Heurne voor een strakke tuin waarin de architectuur van het huis een grote rol speelt.

De vakprijs was voor Reuvers Buro voor Groene Ruimtes in

Foto’s Miranda Vrolijk

Zowel op vrijdag als op zaterdag werden voor de hovenierssector belangrijke prijzen uitgereikt. Op 27 februari maakten organisatoren Innogreen en Tuinpro de Duurzaamste Hovenier bekend. Dat is dit jaar

Het Groenbedrijf uit Deventer.

Dit bedrijf is ontstaan uit de Sociale Werkvoorziening Salcon en is met 240 medewerkers nog steeds een grote werkvoorziener voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

De jury - bestaande uit Nico Wissing, Jos Schoorl, Jurgen Smit, Ruud Aanhane, Paul Geerts, Ruud Snijders en Anita Meuleman - noemde onder meer het ’bijenlint’ dat het bedrijf door Deventer heeft aangelegd en de schaapskudde die wordt ingezet voor het beheren van groengebieden als opvallende duurzame aspecten. Daarnaast rijden de nieuwste bedrijfsauto’s van Het Groenbedrijf op groen aardgas (CNG), zijn er bedrijfsfietsen beschikbaar en drie schaftketen zijn voorzien van zonnepanelen. Het zilver ging naar Manos Verdes uit Den Haag.

In de Nationale Wedstrijd Tuinaanleg legden vier teams van verschillende scholen in drie dagen tijd een ontwerp van bladgoud-tuinen aan.

Oud-Aalden. In de veertien jaar oude grote landschappelijke tuin heeft de eigenares een groot gevoel van vrijheid.

Daarnaast is ze door de tuin fanatiek aan het tuinieren geslagen.

Ook de ontknoping van de Nationale Wedstrijd Tuinaanleg vond plaats op zaterdag. De vier teams van verschillende scholen legden een ontwerp van bladgoud-tuinen aan met daarin onder meer een vijver, een gravelbeplanting en verhoogde gazons afgezet met grote blokken natuursteen.

Bram Wevers en Simon Kuiperij van Groenhorst Velp wisten hun titel te prolongeren: met een ruim puntenverschil legden zij beslag op het goud.

Het zilver ging naar Bart Tijssen en Nick Vervoort van Helicon MBO Den Bosch. Derde werden Jacco van Aert en Robbert de Visser van het Edudelta College in Goes. Joost Eertman en Timo Brughuis van AOC Oost eindigden als vierde. Bram Wevers en Simon Kuiperij vertegenwoordigen in augustus Nederland op de WorldSkills in Brazilië. <

TuinenLandschap | 6 | 2015

NieuwsPag_4-5_A_def.indd 5

5 09-03-15 13:05

Nieuws

De afgelopen week twitterde een oplettende groenbeheerder dat de toelating van rupsenbestrijdingsmiddel XenTari op 30 april afloopt. Dus juist op het moment dat het massaal tegen eikenprocessierups wordt ingezet. De zorgen zijn onterecht volgens leverancier Bayer: „De toelating zal op tijd worden verlengd en zelfs worden uitgebreid.” „CTGB is duidelijk! Gebruik XenTari vervalt per 30 april 2015! Wie durft door te spuiten met XenTari? en waar blijft de informatie van NVWA?” twitterde Jules Sondeijker, directievoerder bij gemeente SittardGeleen en betrokken bij het Centraal meldpunt eikenprocessierups provincie Limburg.

Begrijpelijke zorgen als je merendeels afhankelijk bent van het biologische bacteriepreparaat XenTari bij het beperken van de overlast door eikenprocessierups. De zorgen zijn echter niet terecht volgens technisch adviseur Wes Janssen

van Bayer: „De toelating wordt steeds voor tien jaar afgegeven en loopt nu inderdaad tot 30 april. Al zeven tot acht maanden geleden is een verzoek tot verlenging ingediend,. We verwachten dat er binnen een of twee maanden verlengd wordt voor een periode van tien jaar.”

Zorgen of de verlenging op tijd komt heeft Janssen niet: „Als de verlenging niet op tijd rond is omdat het CTGB vertraging ondervindt, wordt doorgaans de huidige registratie administratief verlengd totdat de herregistratie een feit is.”

In de aanvraag voor de nieuwe registratie is ook verzocht om deze te laten gelden voor particuliere tuinen, zodat daar ook mag worden gespoten.

De eerste eikenprocessierupsen zullen volgens het centraal meldpunt vermoedelijk tussen 25 en 27 maart uit hun ei kruipen. Vier tot vijf weken later begint de bestrijding. <

Foto Luuk van der Lee

Bayer: ’Zorgen onterecht over toelating XenTari’

Bomen op transport voor World Expo Milaan Medewerkers van kwekerij Bomencentrum Nederland uit Baarn, beladen begin deze maand vijf trailers met twintig zware daken knotplatanen met kluit. De 40 jaar oude bomen kregen 50 kuub bomengrond mee naar hun standplaats op de World Expo Milaan. Het evenement duurt van 1 mei tot en met 31 oktober dit jaar en heeft als centraal thema ’Feeding the Planet, Energy for Life’. De Nederlandse presentatie, de zogenoemde Holland Delta, heeft een oppervlakte van 2.400 m2 met onder meer een kas van 250 m2, een reuzenrad en een waterpartij. <

c o l u m n

JA TOG Je leest Tuin en Landschap om op de hoogte te blijven van alle ontwikkelingen op ons vakgebied, TOG? Je kunt je kennis verbreden en delen met collega’s door naar bijeenkomsten en cursussen van VHG of HOI (Het Ontwerp Instituut) te gaan, TOG? Je kunt tuinbladen en -boeken lezen om een enorme vakkennis op te bouwen, TOG? Je kunt tuinen, kwekerijen en beurzen bezoeken om alles in de praktijk te zien, TOG? Deze morgen ben ik bij een lezing van Jacqueline van der Kloet in de Hessenhof georganiseerd door TOG. De afkorting TOG zoemt door de zaal. „TOG, dat is de naam van de boot van mijn opa en oma, Twee Oude Gekken”, grapt een medecursist als ik naar de voor mij bekende weg vraag. „Haha, nee dat staat voor Tuin Ontwerpers Groep”, antwoordt een ander. „Sssst stil, Jacqueline begint.” Ze vertelt dat je

6

TuinenLandschap | 6 | 2015

NieuwsPag_6-7.indd 6

tulpen op vijftien centimeter diepte moet planten als je wilt dat ze lang terug blijven komen. Uitgezonderd de botanische tulpjes natuurlijk. Dat je bollen organisch moet bemesten bij het opkomen. Dat je voor het mooiste natuurlijke effect bollen moet uitstrooien als pepernoten vóór het planten en nog veel meer wijsheden die allemaal terug te vinden zijn in haar nieuwe boek ’Kleur je tuin’. Een must have voor iedereen die van bollen houdt. ’s Middags vertelt Hans Kramer over de oersterke en langlevende vaste planten die hij kweekt: Aster thomsonii, Anemone ’Wild Swan’, Verbesina alternifolia et cetera. Planten voor het leven. Niet van die tijdelijk mooi uitziende planten met ingebouwde zelfmoordpil die je bij alle grote cash-and-carry’s ziet staan.

Jack van Haperen ontwerper/hovenier Ruud Vermeer hoveniert Bart Hoes uinontwerper

Als je de boot niet wilt missen, zijn al die samenkomsten lang niet gek, TOG? Ruud Vermeer info@meneervermeertuinen.nl

09-03-15 13:05

Groenkeur-directeur Matthijs Mesken:

’Hoveniers zoeken onafhankelijk keurmerk’

Na de presentatie van de Beleidsvisie 2020 is er binnen Groenkeur gediscussieerd over het voortbestaan van het certificaat.

Waarom was dat? „We kregen al langer geluiden van de deelnemers dat er door consumenten nauwelijks gevraagd wordt naar het certificaat voor Tuinaanleg en Tuinonderhoud. Daarbij gaat het om een kleine groep deelnemers. Dan moet je je afvragen of je dat wel in de benen kunt houden.”

Wat is er veranderd sinds vorig jaar? „Ik ben bij alle deelnemers langsgegaan en die vertelden

Hoe gaan jullie nu verder? „We hebben gekeken naar de kosten-batenverhouding van het certificaat. Besloten is om de bijdrage voor deelnemers te verlagen van €800 naar €200 per jaar. Daarnaast wordt niet jaarlijks, maar eens in de twee jaar een audit afgenomen, hoewel hoveniers nog steeds voor een jaarlijkse controle kunnen kiezen. De lagere deelnemersbijdrage betekent wel dat we naar buiten toe weinig promotie gaan maken voor het certificaat, dat moeten bedrijven zelf doen.”

Jullie stonden in januari op Hardenberg, gaan jullie daar mee door? „Vooraf dachten we dat het misschien de laatste keer zou zijn, aangezien de markt voor dit certificaat klein is. Maar we hebben achteraf een heel goede beurs gehad en, naast bestaande contacten, zo’n vijftien voor ons nieuwe hoveniers gesproken. Je merkt dat ze zoeken naar een onafhankelijk keurmerk dat de kwaliteit borgt. Goed mogelijk dus dat we in 2016 weer op Hardenberg staan.”

Groenkeur biedt ketenbreed certificaten. Hoe belangrijk is dat voor jullie? „Voor het bestuur was dit een belangrijk argument om door te gaan met Tuinaanleg en Tuinonderhoud. Je kunt er voor kiezen om alleen de zakelijke markt te bedienen en de consument te laten vallen. Maar na de positieve signalen van

Foto Ralph Mens

mij dat in het gesprek met de klant, wanneer er meerdere offertes op tafel liggen, het certificaat een meerwaarde heeft voor de hoveniers. Daarbij is dit het enige keurmerk voor de particuliere markt dat ook echt iets zegt over de kwaliteit en dat onafhankelijk wordt getoetst. Het zou doodzonde zijn als we dat lieten varen.”

Matthijs Mesken

onze deelnemers hebben we besloten dat we dit deel van de groene markt niet kwijt willen.”

Denken jullie ook aan uitbreiding? „Sinds vorig jaar hebben we het productcertificaat Duurzame Boomkwekerijproducten erbij, daarmee is het pakket nog completer. We zijn onder andere met Tuinbranche Nederland in overleg over mogelijkheden om dat certificaat onder de aandacht te brengen van de retail, daar is zeker behoefte aan na de recente onderzoeken van Greenpeace.” <

Hortensia’s krijgen tweede leven Vijfhonderd hortensia’s hebben in Amsterdam-Noord een tweede leven gekregen. De heesters zijn beschikbaar gesteld door Van Klaveren Plant uit De Kwakel die snijhortensia’s kweekt.

Normaliter gooit de kweker de hortensia’s na drie jaar weg omdat de bloemen dan niet meer van uniforme kwaliteit zijn.

In het openbaar groen kan de heester echter nog zo’n twintig tot dertig jaar mee. Bewoners zelf, zo’n dertig volwassenen en tien kinderen, plantten de heesters zondag 1 maart in de wijk Elzenhagen bij de brug die de entree van de wijk vormt. Het stadsdeel heeft de blokken van 50 m lang plantklaar gemaakt.

Foto Ronald Bakker

Foto Luuk van der Lee

Vorig jaar leek het er op dat Groenkeur zou stoppen met het certificaat Tuinaanleg en Tuinonderhoud. Na een ronde langs de deelnemers kwam directeur Matthijs Mesken tot de conclusie dat het certificaat voor de particuliere markt toegevoegde waarde heeft.

TuinenLandschap | 6 | 2015

NieuwsPag_6-7.indd 7

7 09-03-15 13:05

Uitgesproken

„Hoewel gemeenten vaak zeer positief staan tegenover bottom-up initiatieven, werpen ze onbedoeld vele obstakels op.

Van de participatiesamenleving komt daardoor weinig terecht.

Mocht de burger een initiatief starten, dan strandt het al snel in het gemeentehuis. De gemeente is als zand in de goedlopende machine van een initiatief.

De laatste maanden heb ik onderzoek gedaan naar bottom-up initiatieven in krimpgebieden. Dit resulteerde in drie opvallende conclusies.

Ten eerste heeft geen enkele onderzochte krimpgemeente een visie op bottom-up initiatieven. De gemeenten beschrijven wel hoe de burger

Gemeente is als zand in de goedlopende machine van een initiatief

kan participeren bij gemeentelijke plannen, maar niet hoe de gemeente kan participeren bij plannen van een burger. Er is geen overkoepelende visie of richtlijn aanwezig, waarin staat hoe ambtenaren de initiatiefnemers moeten behandelen.

Alle onderzochte gemeenten geven daarentegen aan dat slechts een idee of gedachtegang voldoende is om te praten met een initiatiefnemer.

Een tweede conclusie is dat elke onderzochte krimpgemeente zelf aangeeft dat gemeentelijke procedures en regels bottom-up initiatieven afremmen. Een te gedetailleerd bestemmingsplan is het grootste obstakel voor een initiatief.

Tegenover deze valkuil staat dat de gemeenten bereid zijn om beleid aan te passen als een goed initiatief zich aandient.

De bereidheid om beleid aan te passen is echter niet afdoende om een initiatief tot een succes

te brengen. Als gemeenten bottom-up initiatieven daadwerkelijk belangrijk vinden, moeten ze afstappen van het afremmende beleid en gaan sturen op basis van gezamenlijke waarden en principes.

De derde conclusie is dat er een verband bestaat tussen de hoeveelheid initiatieven en de omgang met bottom-up initiatief door de gemeente.

Hoe meer de gemeente openstaat en hoe directer het een initiatief kan ondersteunen, hoe meer bottom-up initiatieven in de gemeente ontstaan.

Belangrijk in de ondersteuning is een gemeentelijke intermediair, die eventueel de ontbrekende kennis, kunde en/ of tijd bij initiatiefnemers kan aanvullen. Gemeenten die de regierol in eigen hand houden en initiatiefnemers weinig ruimte bieden, slagen er niet in om bottom-up initiatieven van de grond te krijgen.”

Foto Bas Snoeker

Gemeenten benutten kracht bewonersinitiatieven onvoldoende

Bas Snoeker Masterstudent Planologie

www.tuinenlandschap.nl

vhg

Deze column valt onder redactionele verantwoordelijkheid van vhg.

Kennismaking De laatste weken hebben we diverse nieuwe leden bij branchevereniging VHG mogen begroeten. Daar ben ik bijzonder blij mee. Hoe meer schouders de branche mee wil dragen, hoe sterker onze boodschap naar buiten is. Bovendien biedt het lidmaatschap allerlei directe voordelen in de ondersteuning van de bedrijfsvoering.Wat ik erg leuk vind, is de nieuwe leden bij ons kantoor in Houten te ontvangen. Deze week mocht ik een groep van zeven nieuwe leden begroeten en een rondleiding geven. Ik heb verteld over mijn werk, over mijn motivatie, mijn enthousiasme voor de groene branche en het geweldige team van collega’s met wie ik samen mag werken. Aansluitend volgden

8

TuinenLandschap | 6 | 2015

NieuwsPag_8-9.indd 8

onze gewaardeerde gasten workshops over het creëren van onderscheidend vermogen en het gebruik van de economische barometer als benchmark voor je eigen bedrijfsresultaten. De kennismaking werd onder het genot van een drankje afgesloten door onze voorzitter Rien van der Spek.

Ik hoop dat we nog vaak dit soort bijeenkomsten bij ons op kantoor kunnen verzorgen. Om nieuwe leden te begroeten, maar vooral ook om te laten zien wat er in dit ’huis van de groene branche’ allemaal gebeurt en wie er voor onze hoveniers en groenvoorzieners dagelijks actief zijn. Dat geeft ook mij een geweldige kick!

Egbert Roozen directeur vhg e.roozen@vhg.org

09-03-15 13:19

Tuin en landschap o

nline

www. tuinenlandschap. nl

Van onderstaande berichten staat een uitgebreide versie op de site van TuinenLandschap

Cahier brengt knelpunten aanbesteding in kaart

Jolanda Pikkaart @natuurkind Eens per maand de natuur in is goed voor je imuunsysteem

VHG, NVTL en Stadswerk hebben input voor evaluatie van de Aanbestedingswet in een EMVI-cahier gebundeld. In het EMVI-cahier worden de knelpunten van de nieuwe Aanbestedingswet in kaart gebracht.

Eetbaar Park 070 @EetbaarPark Zin om je lijf na een lange winter weer in beweging te zetten?

Kom naar onze tuindag in het Zuiderpark! eetbaar-park.nl

Groenconvenant getekend op Huis & Tuin

SempergreenEurope @Sempergreen Maak uw dak groen! Nu ook subsidie op de aanleg van uw #groendak in #Eindhoven

Tijdens Huis & Tuin is een groenconvenant getekend door gemeente Leeuwarden, VHG, Operatie Steenbreek en WTC Expo. Doel van dit convenant is bewoners te enthousiasmeren hun tuin te vergroenen en verduurzamen.

DeBomenridders @DeBomenridders Tuintrend 2015: 98% tegels en meubels want daar verdienen winkels ’t meeste aan. Eén plant in een pot. #FAIL

Aequor stopt dienstverlening vanaf 1 april Aequor stopt eind deze maand met ondersteuning bij arbeidsmarktvraagstukken. Vanaf augustus worden de wettelijke taken van Aequor overgenomen door Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.

Groen Cement @GroenCement Aanvragen kwaliteitsmerk groene #kinderopvang komen binnen. Natuurbeleving is belangrijk voor opgroeiende #kinderen

Praxis stopt met verkoop Roundup In navolging van Intratuin stopt nu ook winkelketen Praxis met de verkoop van onkruidbestrijdingsmiddelen die glyfosaat bevatten. Dit houdt in dat alle Roundup-producten uit de schappen verdwijnen. Ook op de winkels van de nieuwe formule Praxis Tuincentrum, die deze maand openen, is dit beleid van toepassing.

Stoppen Aequor verlies voor groensector tuinenlandschap.nl Kenniscentrum Aequor stopt met ondersteuning bij arbeidsmarktvraagstukken. Dit is een verlies voor de groensector. Eens?

Eerste Tulp Festival opent in Amsterdam

Discussieer mee in de tuinenlandschap-groep

91% zei ja tegen de stelling: Foto Tulp Festival

’Klimaatverandering zorgt voor nieuwe businesscases voor groensector’ Stem mee over de volgende peiling:

’Eén zwaluw maakt geen zomer, maar economische groei lijkt nu echt door te zetten’

In de binnentuin van Museum Van Loon zijn 2.000 tulpen geplant. De tuin is deel van het Tulp Festival in Amsterdam dat op 31 maart start op het Artisplein. In april zijn op tal van plaatsen honderdduizenden tulpen te bewonderen.

ap

an

h dsc

Bij sommige artikelen in dit blad staan icoontjes, deze verwijzen naar extra informatie op de website Foto’s

Filmpjes

Dossiers

Documenten en links naar websites

Praat mee

nL ine

f

ie r b s uo eer euw n on Ni Ab e pd

Tu

TuinenLandschap | 6 | 2015

NieuwsPag_8-9.indd 9

9 09-03-15 13:19

Sortiment

Eetbaar is ín! Moestuinieren is helemaal terug van weggeweest. Stadslandbouw lijkt een toverwoord en ’wild plukken’ het summum van de natuur beleven. Wat kunnen we daarmee als hoveniers en groenvoorzieners? Planten toepassen die behalve lang mooi óók eetbaar zijn.

T

wintig jaar geleden was de moestuin weinig populair meer, de meeste mensen hadden er geen tijd voor. Tegenwoordig komt het zelf verbouwen van groente steeds meer in de belangstelling.

Ook op de universiteit merken we dat.

Bij de ’Daktuin Utrecht’ op de parkeergarage zijn jonge mensen elke zomer weer enthousiast aan het groenten en kruiden kweken. De behoefte groeit om meer betrokken te zijn bij de productie van het eigen eten. Het lokaal produceren staat volop in de belangstelling. Nu gaan we het wereldvoedselprobleem er natuurlijk niet mee oplossen, maar veel mensen vinden het wel erg leuk als ze af en toe groente

Tekst en beeld Gerard van Buiten, hortulanis Botanische Tuin Utrecht

uit hun eigen tuin op tafel kunnen zetten.

Kinderen worden zich bewust dat ons eten groeit; zo krijgen ze al vroeg belangstelling voor planten.

Een kropje rode krulsla is prachtig, maar heeft maar kort sierwaarde. Er zijn talloze sierplanten waar je doorlopend bladeren of bloemen van kunt oogsten, die je prima kunt gebruiken in de keuken. Ook zijn er groenten die lang mooi blijven en waar je regelmatig een gezinsmaaltje van af kunt halen. De hier beschreven planten vormen een topje van de ijsberg. Door ze op te nemen in de beplanting en er bij te vertellen hoe je ze kunt gebruiken, geef je je klanten net dat beetje extra plezier van hun tuin.

Sierlijke planten om te eten Struisvaren, Matteuccia struthiopteris, is de enige eetbare varen in de tuin. In een flinke schaduwtuin kun je flinke groepen aanplanten van deze fraaie, frisgroene bekervormige varens die wel 1 m hoog worden. Vaak verspreiden ze zich flink door middel van wortelstokken. In het voorjaar kun je een deel van de zich net uitrollende bladeren afsnijden en net als asperges of broccoli klaarmaken. In het oosten van de VS en Canada worden deze varens zelfs gekweekt en massaal geplukt vanwege deze ’fiddleheads’! De bladeren moeten, nadat ze geplukt zijn, snel worden bereid want ze zijn niet te bewaren.

Niet verwarren met andere varens; die bevatten vaak allerlei stofjes die minder gezond zijn.

12

TuinenLandschap | 6 | 2015

eetbare beplanting.indd 12

05-03-15 15:10

Artisjok, Cynara scolymus, is een vaste plant uit het Middellandse Zeegebied. Op een goeddoorlatende, kalkrijke grond in de volle zon is de artisjok redelijk winterhard. Het zilvergrijze blad vormt grote pollen waar de bloemstengels tot ongeveer 1 m hoog bovenuit torenen. De enorme paarse ’distelbloemen’ verschijnen in juli en augustus en vormen meteen een enorm dilemma: om ze te eten, oogst je de knoppen voordat ze open gaan. Op z’n minst een paar bloemen overlaten dus!

Om de planten gezond te houden, moet je ze elke drie jaar verjongen door jonge scheuten opnieuw te planten.

Basilicum, Ocimum basilicum, is bekend van de Italiaanse keuken. De frisgroene plant die je in het tuincentrum of in de supermarkt koopt, heeft zoveel warmte, vocht en voeding nodig dat deze voor de siertuin niet zo geschikt is. Er zijn geselecteerde rassen die bruikbaar zijn in de siertuin. De rijke bloei is overweldigend. De smaak is anders dan van het keukenkruid uit de supermarkt, maar je kunt het blad prima gebruiken in je pasta’s en de bloemetjes als eetbare decoratie. Hier afgebeeld is Ocimum basilicum ’Magic Mountain’, een eindeloos bloeiende plant die menig eenjarige moeiteloos de loef afsteekt.

en

Aztekenkruid, Lippia dulcis, wordt tegenwoordig spaarzaam in de handel aangeboden als niet-winterharde perkplant. Het is een aardig bodembedekkertje met kleine, groenwitte bloemhoofdjes en soms wat purper aangelopen blad. Dat is echter niet de grootste sensatie: de blaadjes zijn minstens even zoet als van de inmiddels beroemde Stevia.

Een paar plantjes in de tuin of in een bloembak en je hebt de hele zomer je eigen zoetjes bij de hand! >

TuinenLandschap | 6 | 2015

eetbare beplanting.indd 13

13 05-03-15 15:11

Hosta is waarschijnlijk een plant die je niet verwacht in dit rijtje. Toch zijn de jonge scheuten van alle Hosta prima eetbaar. Als ze zich net uitrollen kun je per plant maximaal de helft van de scheuten net boven de wortel afsnijden. Kort gekookt of roergebakken zijn ze als groente goed te gebruiken. De soorten met zachte bladeren kun je zelfs rauw eten.

Behalve de bladeren kun je ook de bloemen van Hosta eten; rauw verwerkt in salades geven ze er een verrassend tintje aan. De afgebeelde Hosta ’Royal Standard’ heeft grote, heerlijk geurende bloemen.

Pronkboon, Phaseolus coccineus,is een ouderwetse moestuingroente.

Ze zijn echter ook fantastisch te gebruiken als eenjarige klimplant in de siertuin. Na half mei gezaaid, groeien ze razendsnel langs (tijdelijke) hekwerken of schuttingen, tot wel 3 m hoog. Wanneer de planten eenmaal bloeien en peulen vormen moet je regelmatig plukken en de bonen niet langer dan zo’n 25 cm laten worden; jonge bonen zijn namelijk het lekkerst en de planten bloeien eindeloos lang door als je veel plukt. Er bestaan wit- en roodbloeiende soorten: de roodbloeiende zijn verreweg het mooist. Naast de meest geziene oranjerode komen roze, tweekleurige en laagblijvende, compacte rassen voor.

Kool, Brassica, is er in onnoemelijk veel soorten en variëteiten. Veel daarvan zijn niet of te kort de moeite waard om in de siertuin te gebruiken, maar er zijn volop uitzonderingen. Rode en groene boerenkool blijven tot diep in de winter mooi met het fijngekroesde blad en ook savooiekool kan bijzonder zijn met het geribbelde blad in allerlei tinten groen. De inmiddels alom bekende palmkool is niet alleen mooi, maar ook erg lekker in stamppotten. Broccoli blijft nadat je de eerste ’roosjes’ hebt geoogst in de bladoksels nieuwe maken, waardoor je er lang van kunt oogsten. Af en toe een roosje uit laten groeien beloont je ook nog eens met de mooie, zachtgele bloemen die je ook weer kunt eten.

14

TuinenLandschap | 6 | 2015

eetbare beplanting.indd 14

05-03-15 15:11

ente. t in deanten n zijn ls loeide r.

Smakelijke bloemen

Eetbaar, een ruim begrip

Van een aantal bloemen is bekend dat je ze kunt eten.

Bloemkool, broccoli en artisjok zijn serieuze gewassen die al eeuwenlang gegeten worden. Oost-Indische kers, goudsbloemen en driekleurige viooltjes kun je als aardigheidje zo uit de tuin gebruiken om te decoreren. Maar er kan veel meer; van veel gewone tuinplanten kun je van de bloemen of bloemblaadjes met wat verse sla of spruitgroente een heerlijke gemengde salade maken. De bloemen van Geranium, Malva en Lavatera, Hemerocallis, Campanula en Allium zijn hiervoor prima geschikt. De bloemen van salie, munt, tijm en groenten als andijvie en witlof en alle koolsoorten kun je eveneens prima rauw eten. Een beetje exclusiever kan ook: de bloemen van Hemerocallis vullen met een lekker zacht kaasje of een mousse is een heerlijk zomers borrelhapje op je tuinfeest.

Je kunt heel veel dingen eetbaar noemen. Al doe je er maar een bloempje of een blaadje van door de sla, dan is het natuurlijk eetbaar. Het gaat in de eetbare siertuin niet om productie of door iedereen zeer gewaardeerde smaken, maar vooral om de verrassing; de lol van iets uit je eigen tuin kunnen eten.

Je kunt met eetbare planten prima een fraaie tuin aanleggen. Fruitbomen en -struiken voor het houtig geraamte met bessen of leibomen als hagen. Er zijn volop eetbare klimplanten om wanden en pergola’s te bekleden. Veel bekende groenten en eetbare bloemen zijn eenjarig, toch zijn er behoorlijk wat vaste planten waarvan je kunt oogsten. En ook bij de kruiden kun je door iets meer voor sierwaarde te gaan dan alleen voor malse blaadjes, prachtige variëteiten uitkiezen.

Op 21 en 22 maart staat De Botanische Tuinen Utrecht in het teken van ’De eetbare siertuin’, zie www.uu.nl/botanischetuinen.

Dahlia werd in de 18e eeuw in Europa geïmporteerd als voedselgewas. De Azteken kweekten Dahlia vanwege de eetbare knollen terwijl het blad wel gebruikt werd als veevoer. De aardappel heeft het uiteindelijk gewonnen en de Dahlia als voedsel is in de vergetelheid geraakt. In het najaar gerooide knollen zitten nog vol water en worden snel slijmerig bij het koken. Wie in het voorjaar de bewaarde en wat ingedroogde knollen deelt, kan wat overblijft schillen, koken en opeten. De smaak is enigszins vergelijkbaar met aardpeer.

De hele zomer kun je lintbloemetjes van Dahlia-bloemen gebruiken om salades en desserts op te vrolijken.

<

TuinenLandschap | 6 | 2015

eetbare beplanting.indd 15

15 05-03-15 15:11

Sortiment

Gebruikswaardeonderzoek

Cercidiphyllum japonicum Cercidiphyllum japonicum kom je als straatboom in Nederland niet veel tegen. Behalve in Hilversum want daar staan in wijken al decennialang een aantal exemplaren. PPO in Lisse nam de katsuraboom in 1997 in het gebruikswaardeonderzoek op.

Tekst Jacqueline van Wetten | Beeld PPO

C

ercidiphyllum japonicum, de katsuraboom, werd in 1997 aangeplant in Voorschoten en Nijmegen.

De bomen in Voorschoten ontwikkelen zich wat sneller dan die in Nijmegen. In 2012 zijn de bomen in Voorschoten 9,5 m hoog bij een stamomtrek van 85 cm, in Nijmegen is dat respectievelijk 8 m hoog bij een stamomtrek van 50 cm. Het verschil in ontwikkeling is met name te wijten aan de standplaats. In Voorschoten staan de bomen in een grasveldje in een woonstraat met een normale waterhuishouding.

In Nijmegen staan de bomen op een drogere plek opgesloten in bestrating. ,,Toch voldoen de bomen in Nijmegen goed’’, meent onderzoeker Leo Slingerland van Praktijkonderzoek Plant en Omgeving (PPO)

in Lisse. ,,Echt moeilijk heeft Cercidiphyllum het op zware kleien zavelgronden en op locaties waar te hoge grondwaterstanden voorkomen.’’

Op de genoemde locaties is een zeer grote variabiliteit in boomvorm, bladkleur, tijdstip van uitlopend blad en herfstverkleuring te zien.

Dat komt door de genetische variatie die er bestaat tussen bomen die uit zaailingen worden opgekweekt.

Slingerland oppert dat de katsuraboom als bescheiden groeier ook goed toepasbaar is in grote boombakken op winkelpleinen en woonerven. ,,Als meerstammige ’struikboom’ is Cercidiphyllum solitair te gebruiken in parken, brede grasstroken en middenbermen.’’

In de praktijk Wilfred Molenkamp, groenman bij de gemeente Voorschoten: ,,De bomen aan de Strawinszkilaan staan in zanderige bodem.

Het aanslaan in het begin duurde even, maar

16

Cercidiphyllum in het straatbeeld van Nijmegen, waar de boom het ook goed doet.

nu ontwikkelen ze zich uitmuntend. In 2014 zijn de bomen opgekroond. Dat was nodig omdat de straatstrook vlakbij de bomen gebruikt wordt om auto’s te parkeren en de boomtakken daar te laag hingen. De grasstrook waar de katsurabomen in staan, wordt sinds vorig jaar door een aannemer gemaaid. Ik zie soms wat maaischade maar of de bomen daar echt van hebben te lijden, kan ik nu nog niet zeggen. Van wind ondervinden ze in dit straatje geen last. In het Burgemeester Berkhoutpark stonden twee meerstammige exemplaren; door storm is daar een boom omgewaaid en is de andere helemaal gespleten. Ik hoor geen klachten van de bewoners over de bomen. Een echte

straatboom vind ik het niet, daarvoor groeit de kroon te breed uit. Het is meer een boom voor in een park of op een begraafplaats. Hij moet een beetje de ruimte hebben.’’

Jan Schuilenburg, boombeheerder bij de gemeente Hilversum: ,,In Hilversum hebben we 76 katsurabomen staan. Twee Cercidiphyllum japonicum ’Pendulum’ bij de oprit van begraafplaats Zuiderhof, één ’Rotfuchs’ op de Noorderbegraafplaats en als straatboom aan de W.C. Bradelaan, het Degenpad en de Ten Katelaan. Die straatbomen zijn begin jaren 50 aangeplant.

Conditioneel staan de bomen in de W.C. Bradelaan er goed voor. Ik heb er één die was aangetast door de dikrandtonderzwam

TuinenLandschap | 6 | 2015

Katsuraboom.indd 16

05-03-15 15:10

In Vo plant

Gebruikswaardeonderzoek

Zowel Van den Berk Boomkwekerijen als Boomkwekerij Ebben hebben de katsuraboom in hun sortiment. Het is volgens de kwekers geen standaardsoort, maar hij wordt wel door Nederlandse gemeenten gevraagd. Cercidiphyllum japonicum is goed toe te passen in kleinere straatbeelden volgens de kwekers. De bomen zijn te leveren in zware maten en ook als meerstammige.

Praktijkonderzoek Plant en Omgeving (PPO) in Lisse voert het gebruikswaardeonderzoek uit met als doel langjarig kennis over de toepasbaarheid van laan- en straatbomen te vergaren en te verspreiden. Door het wegvallen van de financiering vanuit Productschap Tuinbouw in 2013 ligt het onderzoek stil. Informatie op www.straatbomen.nl.

In Voorschoten is de katsura toegepast in het gras van een plantsoen.

vervangen. Aan de Ten Katelaan is in de loop van de tijd meer inboet geweest, de helft van wat er nu staat is oud, de andere helft is opnieuw aangeplant.

Eén keer in de vier jaar worden de bomen gesnoeid, dat behoort tot het regulier onderhoud. Nu de bomen ouder zijn, zie je dat ze wat dood hout in de kroon vormen.

De katsurabomen die hier op zand staan, laten in de zomer boven in de kroon een deel van hun blad vallen. Dat komt omdat ze best wel droogtegevoelig zijn. Het is beter deze bomen in een grasstrook te planten. Naarmate ze ouder worden, krijg je wortelopdruk en worden trottoirbanden weggeduwd.’’

De boom is drie jaargetijden aantrekkelijk. In de herfst vanwege de prachtige goudgele herfstverkleuring.

Kenmerken De van oorsprong uit Japan en China afkomstige Cercidiphyllum japonicum ontwikkelt zich van nature als heester.

De gekweekte boomvorm wordt in Nederland maximaal 15 m hoog. De kroon ontwikkelt zich eerst ovaal, later meer rond, en wordt tot 10 m breed.

Selecties met een piramidaal opgaande kroon (onder andere ’Rotfuchs’) zijn geschikt voor aanplant in de straat.

Het hartvormige, en in de lente oranjeroodroze uitlopende, blad is zeer decoratief. Omdat het blad al half april kan verschijnen, is het vatbaar voor late nachtvorst. De boom herstelt echter goed. In de herfst kleurt het blad prachtig geeloranje tot oranjerood. De afge-

vallen bladeren geuren naar koek, een beetje karamel- tot kaneelachtig; vandaar de Duitse naam Kuchenbaum.

De boom bloeit in april, voordat het blad uitloopt, met eenslachtige, roodachtige bloemetjes en vormt 2 cm lange peultjes. Leo Slingerland: ,,In sommige jaren kan de vruchtdracht zwaar zijn. Dat kan dan in juli - augustus voor wat overlast zorgen op het trottoir.’’ Snoeien op de standplaats is in beperkte mate nodig: vooral in het begin moet de boom geholpen worden om een doorgaande harttak te vormen. Cercidiphyllum japonicum heeft behoefte aan voldoende watertoevoer; onder droge omstandigheden gaan de bladeren in slaapstand.

TuinenLandschap | 6 | 2015

Katsuraboom.indd 17

>

oom

Verkrijgbaarheid

17 05-03-15 15:11

MCB-E

Q h c s i r t k e l E

✓ Milieuvriendelijk onkruidbeheer ✓ Reiniging

ONKRUIDBEHEER MET HEET WATER

Volg ons

onkruidkoken.nl

ONKRUIDKOKEN

www.dcm-info.nl

Vraag onze nieuwe folder voor het Openbaar Groen aan!

Sierplantvakken Vaste en éénjarige planten…

Praktijkproeven bewijzen een sneller en beter dichtgroeien van plantvakken met DCM! Door een goede voorbereiding is er veel geld te besparen. Door gebruik van DCM VIVIMUS® en DCM MIX 2 bij het aanplanten van een plantvak met vaste planten groeit het plantvak sneller en beter dicht: meer bloei, meer blad, groenere bladkleur. Minder onkruiddruk

onbehandeld

aanplant met DCM VIVIMUS® + DCM MIX 2

Vaste planten (Nepeta cataria, Geranium endressii, Alchemilla mollis), resultaat na 60 dagen, proefveld Gazondemodag, Eemnes (Utrecht), Nederland, 2013

onbehandeld

aanplant met DCM VIVIMUS® + DCM MIX 2

18

19 Persicaria amplexicaulus, resultaat na 1 jaar, Heusden, Nederland, 2013

Aanleg Een goede inworteling is doorslaggevend voor een succesvolle aanleg. Daarom moet aan de structuur, het organisch stofgehalte

Bij de aanleg van een nieuw plantvak is een voorraadbemesting essentieel. Dankzij deze voorraadbemesting zullen de planten nieuwe

(humuspercentage) en de microbiële activiteit van het plantvak extra aandacht worden besteed. Geef planten de beste start! Door

wortels aanmaken, waardoor ze zich beter kunnen vestigen in de toplaag. Jonge wortels zijn echter nog uitermate gevoelig voor

inworDCM VIVIMUS® samen met de uitgegraven grond te mengen, wordt een optimale wortelomgeving gecreëerd voor een snelle inwor

DCM MIX 2. Deze zachtwerkende bemesting geeft de jonge planten alle noodzakelijke

teling en een goede weggroei. Voor zuurminnende planten is een aangepaste samenstelling beschikbaar.

DCM MIX 2

DCM VIVIMUS® Hoogwaardig substraat speciaal voor de aanleg en onderhoud.

Bevat DCM VIVISOL®: stimulans voor de ontwikkeling van een rijk en gevarieerd bodemleven Creëert de ideale wortelomgeving voor jonge planten: snelle inworteling en goede weggroei Voor gezonde planten en een lager uitvalpercentage

Evenwichtige voeding voor een goede inworteling, gelijkmatige groei, meer blad en een groene bladkleur Sneller dichtgroeien van het plantvak waardoor onkruiden minder kans krijgen Organische voedingselementen = zachte en lange werkingsduur (100 dagen)

Snelle dichtgroei van het plantvak waardoor er minder onkruid komt Dosis: 1 deel DCM VIVIMUS® per 2 delen uitgegraven grond 2 - 3 m³ DCM VIVIMUS per 100 m² ®

= betere verdeling voor homogene groei en kleur Dosis aanplant: 8 - 12 kg/100 m²

organisch bodemverbeterend middel verpakking: 60 L, 40 L, big bags en los gestort

581136_.indd 18

Zoals u misschien weet is het vanaf 1 januari 2015 verplicht voor alle Nederlandse gemeenten om 100% duurzaam in te kopen. Wat is duurzaam op sportvelden en openbaar groen m.b.t. aanleg en onderhoud van het groen?

En wat kan DCM hierin voor u betekenen?

In de nieuwe folder Openbaar Groen wordt het DCM Duurzaam Bodemconcept besproken!

- NPK 7-6-12 + 4 MgO verpakking: 25 kg

beschikbaar.

9-3-2015 11:55:24

De VIKING MB 756 YC. Voor professionals, door professionals.

Wie grote oppervlakken te maaien heeft, vindt perfect gezelschap in de professionele MB 756 YC grasmaaier van VIKING. Zijn krachtige hydrostatische aandrijving is ontworpen om u het leven makkelijk te maken, net als het ergonomisch gevormde monostuur: daarmee is het leegmaken van de grote opvangbox (80 liter) echt een fluitje van een cent. Al even handig zijn de snijhoogteverstelling per wiel en de grote 3-liter tank, zodat u lang aan de slag kunt blijven. Dankzij de hybride behuizing van magnesium en slagvast polymeer, en de metalen zijdelingse stootstrippen en rubberen bumper is de MB 756 YC ook nog eens licht en stevig tegelijkertijd.

U vindt meer info bij uw vakhandelaar en op viking-tuinmachines.nl.

MONOSTUUR

WWW.VIKING-TUINMACHINES.NL

ADV_viking_MB 756 YC_tuinenlandschap_NL_210x297_IC.indd 1 581140_.indd 19

13/02/15 15:15 9-3-2015 11:55:33

Bedrijf en Organisatie

Plan van aanpak vergt kennis, ku Hoveniers en groenvoorzieners die meedingen naar een opdracht, krijgen steeds vaker het verzoek om een plan van aanpak op te stellen.

Deze ontwikkeling vraagt van ondernemers niet alleen extra tijd en investeringen, maar ook bepaalde kennis en vaardigheden.

Tekst Ank van Lier | Beeld Ingimage

O

m inzicht te krijgen in de kwaliteit van een inschrijver moeten hoveniers bij aanbestedingen steeds vaker een plan van aanpak leveren. In dit plan beschrijft de ondernemer hoe hij de opdracht wil aanpakken, op welke manier hij de relatie en de communicatie met de opdrachtgever gaat vormgeven en hoe hij aandacht besteedt aan duurzaamheid. „Eigenlijk is een plan van aanpak niets meer dan op papier zetten wat je sowieso doet, en wat je meestal als vanzelfsprekend beschouwt”, zegt Jessica van der Burg van Tenderwise. Dit bureau begeleidt ondernemers bij het inschrijven op aanbestedingen. „De aanbesteder wil zo meer grip krijgen op het kwaliteitsaspect en meer gevoel krijgen bij de partijen die meedingen in de aanbesteding. Voor inschrijvers is het een kans zich te onderscheiden.”

Niet alleen overheden vragen steeds vaker om een plan van aanpak, ook bedrijven die een tender uitschrijven gaan mee in deze trend. „Zij zijn niet verplicht om ook andere zaken te laten meewegen, maar zien vaak wel de meerwaarde van een plan van aanpak”, aldus Van der Burg.

Maatwerk Hét plan van aanpak bestaat niet, benadrukken Roozen en Van der Burg, het is een kwestie van maatwerk. Iedere aanbestedende dienst hanteert zijn eigen criteria die afhankelijk zijn van het project in kwestie. Roozen: „De ene keer ligt de nadruk op de wijze waarop het project

20

wordt uitgevoerd; denk aan te nemen veiligheidsmaatregelen of duurzaamheidsaspecten. De andere keer wegen vooral de communicatie met omwonenden of het realiseren van social return zwaar.” Volgens Roozen verschilt per aanbesteding waarmee je je als ondernemer kunt onderscheiden. „Dit vraagt de nodige creativiteit. Ook de lengte van een plan van aanpak varieert: de ene keer zijn twee A4’tjes voldoende, de andere keer heb je minimaal tien A4’tjes nodig.”

Volgens Van der Burg kan het opstellen van een plan van aanpak het beste worden vergeleken met het schrijven van een sollicitatiebrief: de accenten liggen telkens anders. „Maar wanneer je één keer een plan van aanpak hebt gemaakt, kan dit wel als blauwdruk fungeren voor andere aanbestedingen. Je hoeft dit dan alleen op bepaalde punten aan te passen en te finetunen. Met een goede basis kom je een heel eind.”

Investering Toch vergt het een behoorlijke investering van hoveniers en groenvoorzieners.

In diverse opzichten. Zo kost het tijd en energie om een plan van aanpak optimaal af te stemmen op de wensen en eisen van de aanbestedende dienst.

Vooral voor kleinere bedrijven is het vaak lastig om hiervoor mankracht vrij te maken. Daarnaast vergt het opstellen van een plan van aanpak bepaalde kennis en deskundigheid. „Je moet bijvoorbeeld inzicht hebben in je eigen kwaliteiten - waar ben je goed in

als bedrijf - en je hiermee zo goed mogelijk profileren”, vertelt Van der Burg. „Dit is niet voor alle hoveniers en groenvoorzieners even makkelijk: de groensector is immers vooral een doe-sector. Daarbij zien we dat ondernemers het vaak lastig vinden om goed en kritisch te lezen wat een aanbestedende dienst precies van ze verwacht. Dit is ook iets waarin wij hen begeleiden.”

Een goed plan van aanpak is volgens Roozen echter niet alleen een verantwoordelijkheid van de inschrijver, maar ook van de aanbestedende dienst. Deze moet vooraf helder zijn over wat hij verwacht en op welke manier het plan van aanpak wordt beoordeeld. „Anders stuur je de inschrijvers met een kluitje in het riet en worden zij opgezadeld met onnodige administratieve lasten. Als VHG pleiten wij er dan ook voor, dat de beoordelingscriteria voor het plan van aanpak vooraf duidelijk zijn, en dat wordt aangegeven hoe zwaar deze meetellen in de gunning; dan kan de inschrijver zijn inspanningen hierop afstemmen.

Daarnaast is het belangrijk dat, wanneer de opdracht naar een andere inschrijver gaat, een terugkoppeling wordt gegeven aan de andere deelnemers. Dat is nu niet altijd het geval. Van een dergelijke terugkoppeling kun je als ondernemer echter veel leren.”

Onderscheiden Hoveniersbedrijf Van de Bijl en Heierman in Opheusden schrijft regelmatig in op aanbestedingstrajecten. Projectleider Emile Penn juicht het toe dat steeds vaker om een plan van aanpak wordt gevraagd. „Een plan van aanpak biedt de mogelijkheid om je te onderscheiden met iets anders dan alleen de laagste prijs.

En dat is positief.”

Penn geeft toe dat het opstellen veel tijd en energie vergt en dat het in het begin af en toe een worsteling was om het juiste op papier te krijgen. „Maar ook hierin word je handiger, onder andere door feedback te vragen wanneer je een project niet krijgt. Cruciaal is wel om de opdracht goed te lezen, goed op de hoogte te zijn van wat de opdrachtgever

TuinenLandschap | 6 | 2015

PlanvanAanpak.indd 20

05-03-15 15:11

s, kunde en creativiteit wil en het plan van aanpak hierop toe te spitsen. Je kunt tien punten opnoemen waar je als bedrijf goed in bent, maar als dat geen antwoord is op de vraag van de opdrachtgever, heeft dat geen enkele zin.

Een goed plan van aanpak is vooral een kwestie van maatwerk.”

Een punt van aandacht is volgens Penn wel dat het gevraagde plan van aanpak in verhouding moet staan tot de te vergeven klus. „Het kan niet de bedoeling zijn dat je een heel lijvig document moet opleveren voor een relatief beperkte klus.”

Aarnoud van ’t Hof van Hovenier van der Heijden in Den Hoorn is van mening dat aanbestedingen en de eisen die aan een plan van aanpak worden gesteld, duidelijker gecommuniceerd zouden kunnen worden. „Nu is dit vaak vaag,

heb je geen idee waar de nadruk op moet liggen.”

Van ’t Hof doet vooral mee aan onderhandse aanbestedingen. In dit geval heeft een plan van aanpak duidelijk toegevoegde waarde, geeft hij aan. „Je kunt hiermee echt een verschil maken, mits de opdracht goed omschreven is. Daarbij wil je een uitnodiging voor een onderhandse aanbesteding ook niet weigeren. In sommige gevallen vraagt een opdrachtgever een beknopt plan van aanpak van enkele A4’tjes, maar af en toe moet je ook alles uit de kast halen. Hierbij is dan weer het voordeel dat minder bedrijven inschrijven. Daarbij heb ik de overtuiging dat, als je ergens moeite voor doet, dit zich altijd op de een of ander manier terugbetaalt.

Op korte of lange termijn.” <

Evaluatie Aanbestedingswet In de nieuwe Aanbestedingswet is opgenomen dat aanbestedingen moeten worden gegund volgens het EMVI-principe. Op deze manier wil de overheid ervoor zorgen dat inhoud en kwaliteit een belangrijkere rol gaan spelen in aanbestedingstrajecten.

VHG ziet nog diverse verbeterpunten als het gaat om de aanbestedingspraktijk van groene opdrachten. Zo lenen niet alle aanbestedingen zich voor het opstellen van een plan van aanpak. VHG-directeur Roozen: „Soms is een opdracht zo standaard dat gunning op prijs het meeste voor de hand ligt. Het is belangrijk om hier vooraf duidelijk over te zijn.”

De brancheorganisatie pleit ervoor dat een rekenvergoeding beschikbaar wordt gesteld voor het opstellen van een plan van aanpak. „Dat is niet meer dan redelijk, vooral als het gaat om complexe en innovatieve opdrachten.

Deze zaken nemen we ook mee in de evaluatie van de Aanbestedingswet die op dit moment plaatsvindt en waarbij wij als VHG betrokken zijn.”

Het schrijven van een plan van aanpak is maatwerk; de ene keer zijn twee A4’tjes voldoende, de andere keer heb je minimaal tien A4’tjes nodig.

TuinenLandschap | 6 | 2015

PlanvanAanpak.indd 21

21 05-03-15 15:11

581139_.indd 22

9-3-2015 11:57:29

Zo-zit-dat

Wat komt er kijken bij het huren van een pand?

Hovenier Klaas van Morgen* is voornemens voor zijn BV een pand te huren om daar zijn bedrijf verder te ontwikkelen. Omdat hij ook nog aanpassingen en wat inrichting moet gaan doen, vraagt hij zich af of hij nu eerst de financiering rond moet hebben, alvorens hij het pand gaat huren, en of er nog verdere aandachtspunten zijn.

Tekst Egbert Jan Blonk | Beeld Peter Moorman

K

laas heeft contacten met de bank, maar de behandeling van zijn aanvraag duurt langer dan verwacht. Dat terwijl de pandeigenaar mogelijk ook 0een andere gegadigde heeft.

Het is van groot belang dat Klaas kan laten zien dat de gewenste investeringen ook leiden tot een verbetering van het resultaat. Bij een dergelijke investering is het niet vanzelfsprekend dat dit gelijk tot een beter bedrijfsresultaat leidt.

Het is aan te raden dat Klaas zijn plannen vooraf doorrekent in een resultatenen liquiditeitsbegroting. Niet alleen zal de financier hier naar vragen, ook voor Klaas zelf is het van belang dat hij weet of hij een en ander kan betalen.

Tegenvallende omzet Het is ook goed vooraf te kijken welke ruimte er is om een wat tegenvallende omzet op te vangen. Iedere financierder zal direct naar deze stukken vragen. Het is derhalve raadzaam om deze stukken gelijk beschikbaar te hebben bij het eerste contact met de financier.

Als Klaas het met de verhuurder over alle aspecten eens is, dan kan hij een afspraak maken waarin hij aangeeft het pand te huren, indien hij voldoende financiering kan aantrekken onder normale voorwaarden.

Voor deze ontbindende voorwaarde zal waarschijnlijk wel een bepaalde termijn gesteld moeten worden, zodat de verhuurder ook duidelijkheid krijgt. Zorg dat deze periode ruim voldoende is om een aanvraag door de financier mogelijk te maken.

het algemeen een daling hebben laten zien, is het de vraag of een dergelijke bepaling nog wel moet worden opgenomen.

3. Is er een huurvrije periode overeengekomen? Vaak is het beter een lagere huur af te spreken, omdat bij een indexering dit dan over het lagere bedrag gaat.

4. Welke mogelijkheden zijn er voor eventuele onderhuur? Stel voor dat u een deel van de ruimte zou willen onderverhuren aan een zelfstandige tuinarchitect, is dat dan mogelijk?

Financiering

Aandachtspunten Andere aandachtspunten die wellicht van belang kunnen zijn bij de huurovereenkomst: 1. Klaas doet investeringen in onroerend goed van een ander. Het kan zijn dat deze investeringen een meerwaarde hebben bij het einde van de huurperiode (als deze bijvoorbeeld na vijf jaar eindigt).

2. Welke afspraken gelden er ten aanzien van indexering. Nu de huurprijzen onder druk staan en de laatste jaren in

Als u met een financierder in gesprek gaat, geef dan duidelijk aan welke randvoorwaarden acceptabel zijn. Steeds vaker proberen financiers de bestuurder ook zekerheden te laten verstrekken.

Op zich is dit wel begrijpelijk, maar dan lijkt het ook logisch dat als aflossingen richting de bank zijn gedaan, deze zekerheden worden teruggebracht.

De banken bieden dit niet spontaan aan, maar het zou niet meer dan reĂŤel zijn om hiermee rekening te houden. <

Egbert Jan Blonk is accountant bij Grant Thornton, E Egbertjan.blonk@gt.nl

Hoe-zit-dat?

* Deze naam is fictief

Heeft u vragen of problemen die geschikt zijn voor bespreking in de rubriek Zo-zit-dat, laat het de redactie weten. Met behulp van een deskundige trachten wij het juiste antwoord of de juiste aanpak van uw probleem te vinden.

TuinenLandschap | 6 | 2015

Zo-zit-dat.indd 23

23 05-03-15 15:11

Ontwerp en Inrichting

Dakplatanen krijgen tweede leven Tuinontwerper Renee Koen uit Heemskerk kreeg de vraag eens te komen kijken naar de mogelijkheden voor renovatie van een achtertuin, oorspronkelijk een ontwerp van Dick Beijer. Drie oude dakplatanen bleven behouden en zijn de blikvangers geworden in het nieuwe ontwerp.

Tekst en Beeld Modeste Herwig

24

TuinenLandschap | 6 | 2015

TuinVanReneeKoen.indd 24

05-03-15 15:11

De vlonder gaat achter in de tuin met een kleine opstap over in een verhoogd terras. Vanaf de vlonder zijn de waterlelies goed te bekijken. Transparante siergrassen zorgen voor een luchtige afscheiding.

D

e tuin bij een jarendertigwoning in Badhoevedorp was enigszins verwaarloosd en de verhoogde vijver had zijn beste tijd gehad. Daarom wilden de eigenaars een renovatie. Zij hadden echter verschillende wensen. De heer des huizes wilde graag een vijver, maar voor zijn vrouw hoefde dit eigenlijk niet. Zij wilde vooral graag meer sfeer, intimiteit en kleurige zomerbloeiers in de tuin. Een ontwerp naar beider zin was een hele uitdaging. In overleg met Renee Koen werd besloten om uit te gaan van een geheel nieuw ontwerp.

Daarin is de verhoogde vijver vervangen door twee nieuwe vijvers. De dakplatanen hebben een centrale rol gekregen en nieuw beplante borders zorgen voor sfeer. Dankzij de nieuwe indeling, eigentijdse materialen en een natuurlijk ogende beplanting heeft de tuin een compleet andere sfeer gekregen, met relatief weinig kosten.

Vlonder en zichtlijn

Renee Koen www.detuinenvanreneekoen.nl

In de nieuwe situatie loopt de 10 m lange vlonder van het terras bij de woning tot achter in de tuin door. Het is een belangrijke zichtlijn geworden. De dakbomen hebben midden in dit vlonderpad een plekje gekregen. Omdat het pad 2 m breed is, blijft er voldoende ruimte over om onder de kronen door te wandelen. Koen wilde graag precies deze lijn vanuit de woning aanhouden, hierbij stonden de bomen dus eigenlijk in de weg. Door ze te integreren in de vlonder ondersteunen ze nu juist het lijnenspel en zijn ze de blikvanger in de tuin. Achter in de tuin loopt de vlonder door een grindbed en een smalle border, om te eindigen in een iets verhoogd vlonderterras.

In het midden van de tuin bevindt zich aan weerszijden van het vlonderpad water, zodat de vlonder hier de indruk wekt van een brug. Het gaat echter om twee aparte vijvers. De vijvers zijn opgebouwd met een betonnen bouwsteen, aan

de binnenkant is vliesdoek gebruikt en op maat gemaakte vijverfolie (Geotop). In de vijvers groeien verschillende waterlelies.

Het hogergelegen terras bij de woning heeft een nieuwe bestrating gekregen van bruine keramische tegels. Deze tegels vormen een ideale buitenvloer en zijn bestand tegen slijtage en weersinvloeden. Het leggen kan op funderingsplaten of tegeldragers. De bruine kleur van de tegels sluit goed aan bij de vlonder. Als de bestrating een vrij groot oppervlak in de tuin beslaat is het heel sfeerbepalend. Een lichte bestrating valt meer op en doet een ruimte daardoor groter lijken. Maar hier is bewust een donkere tint gekozen om de sfeer van het terras intiemer te maken. Het terras is via een trap verbonden met de vlonder.

Een van de wensen van de tuineigenaars was een border met vlinderplanten. Daarom heeft Koen veel planten geselecteerd die aantrekkelijk zijn voor insecten: Verbena bonariensis, Salvia nemorosa ’Caradonna’, Phlox (Paniculata Group) ’Lichtspel’, Calamintha grandiflora en Lythrum salicaria ’Blush’. Deschampsia cespitosa ’Goldschleier’ zorgt voor natuurlijkheid en transparantie. De border begint direct na het eetterras en loopt rechts van de vijver door. De beplanting is hier te bereiken via een pad van split. De border loopt achter de vijver door, dwars op de vlonder, en vormt zo een transparante strook voor het vlonderterras achterin. Dit terras meet 3 x 5 m en is omgeven door een strak gesnoeid haagblok van Cotoneaster franchetii. Aan weerszijden van het vlonderterras is een Pyrus salicifolia ’Pendula’ in de haag geplant.

Ook al is er in verhouding veel split gebruikt, door de bomen en de verdeling van de plantvakken is de tuin toch heel groen geworden. De duidelijke indeling en de smalle borders maken de tuin bovendien onderhoudsvriendelijk. >

TuinenLandschap | 6 | 2015

TuinVanReneeKoen.indd 25

25 05-03-15 15:11

Achter in de tuin is een beschut schaduwterras met een halfverharding van split. Een prettige plek om even te zitten en te genieten van de rijk bloeiende border. Vooraan Lythrum salicaria ’Blush’, Salvia nemorosa ’Caradonna’ en Verbena bonariensis. Voor kleur in het voorjaar is Allium ’Purple Sensation’ geplant.

Elke plataan wordt van onderen aangelicht door een in de vlonder geïntegreerde grondspot.

Rondom de stam is wat extra ruimte overgelaten, gevuld met split.

26

Een deel van de border met Deschampsia cespitosa ’Goldschleier’, Anemone x hybrida ’Honorine Jobert’ en Lythrum salicaria ’Blush’. Vooral de Lythrum trekt in de zomer veel vlinders aan. Het vlonderpad loopt dwars door de beplanting. Alle borders zijn gemakkelijk te onderhouden vanaf de paden van split.

Het verhoogde terras van 8 x 4,25 m bij de woning, gezien vanaf het achterste vlonderterras. Het terras biedt ruimte aan een royale eettafel met acht stoelen. Vanuit de keuken en de woonkamer kijk je over het vlonderpad en de spiegelvijvers de tuin in. De blauwe regen die het balkon versierd, mag boven op de ligusterhaag verder groeien.

De keramische tegels van het eetterras hebben dezelfde tint als de composiet planken van de vlonder, zodat er een eenheid ontstaat. De tint van het Yellow Sun split sluit hier goed bij aan. De keerwanden van het terras zijn glad afgewerkt met een witte stuclaag. De brede witte rand rondom het terras accentueert de vorm.

TuinenLandschap | 6 |2015

TuinVanReneeKoen.indd 26

05-03-15 15:12

Uitgelicht

Platanen in vlonder juiste maat voor de grondspots (Inlite) is van tevoren uitgezaagd in de vlonderplanken. Rondom de stammen is een vierkante uitsparing gemaakt, gevuld met split. De fundering van de vlonder bestaat uit betonbanden, die in dezelfde richting zijn gelegd als de planken.

Hierop zijn hardhouten regels bevestigd, ze liggen haaks onder de planken.

De planken zijn gemonteerd met bijbehorende clips. Voor het vlonderterras is een opstap gemaakt, het verticale deel is afgewerkt met een losse plank. De vlonder steekt aan weerszijden 2 cm over de vijvers heen, zodat hier de vijverrand gecamoufleerd is. De andere vijverranden zijn afgewerkt met een gegalvaniseerde T-plint. Door deze rand wordt tevens voorkomen dat het split (Yellow sun) in de vijver komt.

Illustratie onder: constructie vlonder

>

In de oude situatie stonden de drie dakplatanen naast de verhoogde vijver.

Omdat de bomen inmiddels uitgegroeid waren tot fraaie exemplaren besloot Renee Koen ze te behouden.

Hetzelfde grondniveau is aangehouden, de bodem is echter helemaal afgedekt met vlonderplanken. De platanen zijn op deze manier ge誰ntegreerd in de nieuwe vlonder. Als materiaal voor de vlonder is in het kader van duurzaamheid houtcomposiet gekozen. Deze planken bestaan voor meer dan 50% uit kunststof, aangevuld met gerecycled hout. Het oppervlak is stroef, belangrijk voor de veiligheid. Er zijn zowel holle als massieve planken, vlak of met een ribbel. In deze tuin zijn massieve planken gebruikt. Eerst is de elektra aangelegd voor de grondspots die de platanen van onder aanlichten. De

N

<

TuinenLandschap | 6 | 2015

TuinVanReneeKoen.indd 27

27 05-03-15 15:12

Ontwerp en Inrichting

Start je eigen Coehoornpark:

’Het is maar 10% ontwerpen, de rest is doen’ Ze huren een keet in het Coehoornpark pal naast het station in Arnhem, dat op initiatief van één van hen eindelijk is ingericht. Voor het gemak hebben ze hun samenwerking ook maar KEET gedoopt: Willem Jakobs en Arthur Middelkamp, twee architecten, doen het anders dan anders. „Het is maar 10% ontwerpen, de rest is doen.’’

Arthur Middelkamp en Willem Jakobs van KEET.

Tekst Miranda Vrolijk | Beeld KEET en Miranda Vrolijk

H

et Coehoornpark in Arnhem kwam ruim een jaar geleden uitgebreid in het nieuws omdat NL Greenlabel - het duurzaamheidslabel van Nico Wissing en Lodewijk Hoekstra - er een congres hield over de duurzame buitenruimte.

Niet alleen konden deelnemers lezingen en workshops volgen, ook werd tijdens die dag het park grotendeels aangelegd: hoveniers legden de bestrating, De Vlechterij vlocht een wilgenwand en als klap op de vuurpijl plantte staatssecretaris Sharon Dijksma van Economische Zaken er de eerste boom.

Stuk niemandsland

De moestuin met op de achtergrond de keet van Willem Jakobs en Arthur Middelkamp.

Willem Jacobs samen met omwonenden aan het werk in het Coehoornpark.

28

Een paar dagen ervoor stond de plek pal achter het station nog vol met auto’s.

Net zoals dat de afgelopen twintig jaar grotendeels het geval was op het stukje niemandsland. Nadat de kleine Eusebiuskerk in 1990 werd afgebroken, heeft het terrein geen echte bestemming meer gehad. In de tijd erna zijn er talloze plannen bedacht, die op de een of andere manier altijd zijn afgeketst. „Heel raar natuurlijk, want hoe is het in vredesnaam mogelijk dat er midden in de stad niks gedaan wordt met zo’n plek?’’, vraagt Willem Jacobs zich af, zelfbenoemd parkregisseur van het Coehoornpark. Op het moment dat NL Greenlabel op zoek was naar een geschikte lege locatie voor hun aanlegactie was hij als landschapsontwerper samen met buurtbewoners en twee horecaondernemers al volop in gesprek met de gemeente over het braakliggende terrein. Jacobs en zijn kompanen zagen hun kans schoon. „We wisten niet precies wat het inhield, maar het

congres was een mooie kans om op het terrein aan de slag te gaan.’’

En zo heeft het ook gewerkt, de komst van het congres van NL Greenlabel bleek de aanjager waardoor de gemeente budget voor het park heeft vrijgemaakt.

Ook heeft ze de plek in allerijl opgeruimd zodat hoveniersbedrijf Green M2 (van Nico Wissing en Eric Ticheloven) op het terrein aan de slag kon. Er werden een wadi, moestuin, speelweide, looproutes en een podium annex terras aangelegd.

Voor het realiseren van het podium riep Jacobs de hulp van Arthur Middelkamp van Urbanacts in. Zijn betrokkenheid resulteerde in een permanente samenwerking met Jakobs.

Ruim een jaar later huren de twee een keet in het Coehoornpark. Van daaruit geven ze workshops aan groepen die met een soortgelijk project als het Coehoornpark bezig zijn (o.a. ’Start je eigen Coehoornpark’). „Overal bestaan dit soort plekken.’’ Daarnaast werken ze in de keet aan projecten in de buitenruimte die van onderop door bewoners, andere betrokkenen of henzelf worden aangedragen. Zo zijn de twee ook bezig met andere verwaarloosde plekken rondom het station van Arnhem. En dat vergt een heel andere benadering dan de traditionele manier van ontwerpen waarbij via het traject van voorlopig naar definitief ontwerp alles grotendeels van tevoren vastligt. „Daar is in dit soort projecten met beperkte budgetten helemaal geen geld voor’’, zegt Jacobs. De uiteindelijke inrichting van een plek verloopt veel organischer, veel wordt ter plekke tijdens de aanleg bedacht of naar aanleiding van

TuinenLandschap | 6 | 2015

StartCoehoornpark.indd 28

05-03-15 15:11

Het Coehoornpark is echt een speelpark geworden, zo maken de basisschoolkinderen van de naburige school volop gebruik van het park.

wat er op enig moment aan materiaal voorhanden is. „In een project als het Coehoornpark is het maar 10% ontwerpen, de rest is doen’’, legt Jacobs uit. „Dit betekent niet dat we zeggen ’doe maar raak’, er is wel degelijk een plan, maar dan gaat het om de grote lijnen, het is niet tot in details uitgewerkt in een complexe tekening. Uiteindelijk komt het er vooral op neer dat je gewoon begint, niet bang bent, en erop vertrouwt dat het goed komt. De weg ernaartoe is hier net zo belangrijk als een van tevoren goed ontworpen definitief plan.’’

Flexibele houding Dit vergt van de ontwerpers wel een flexibele houding, omdat de uiteindelijke inrichting van een plek kan afwijken van wat ze bedacht hadden. Zo had Jacobs in het Coehoornpark de moestuin veel groter bedacht. „Ik dacht zelfs aan stadslandbouw.’’ Onder invloed van de wensen van de bewoners en de naburige school - die inmiddels gebruikmaakt van het park als groen schoolplein - is het echter veel meer een speelpark geworden. „Dat moet je dan gewoon laten gebeuren, blijkbaar is daar meer behoefte aan.’’

Als ander voorbeeld noemt Jacobs de beekloop die hij later, na het congres van

NL Greenlabel, samen met bewoners en hoveniersbedrijf GreenM2 heeft aangelegd. In plaats van rivierstenen, waar hij in eerste instantie aan dacht, is er tufsteen voor de beekloop gebruikt. Een idee van de gemeente die bezig is met de renovatie van de Grote Eusebiuskerk en met een grote hoeveelheid tufsteen in zijn maag zat. De hovenier kon dit gemakkelijk met een aanhanger ophalen.

Een veel goedkopere oplossing. Ook illustreert het volgens Jacobs goed dat je in dit soort bottom-up-projecten veel meer samen optrekt. „Vroeger waren dit soort zaken meer een strijdpunt tussen ontwerper en hovenier. Er werd hard gespeeld vanwege de fixed prices.’’ Daar staat tegenover dat er in de nieuwe lossere manier van werken geen keiharde garanties worden geleverd op bijvoorbeeld de beekloop. „Maar allemaal hebben we er belang bij dat die goed blijft, zowel wij als het hoveniersbedrijf. We hebben een andere verantwoordelijkheid, meer emotioneel en minder zakelijk.’’

Ook het onderhoud vraagt een flexibele opstelling, Jacobs is daar als parkregisseur de eerste verantwoordelijke voor. Dit gebeurt door vrijwilligers. „Maar het is niet zo dat ik kan bellen en dat er dan een busje met vrijwilligers komt

voorrijden.’’ Jacobs is blij met ieder die zich aandient. „Dat zijn mensen die zich verbonden voelen met het park en waar je op kunt rekenen.’’ De parkregisseur laat hen zelf beslissen wat ze doen aan onderhoudswerk. „Het is allang mooi dat iemand het doet en het is onderdeel van het experiment.’’

Blijft natuurlijk de vraag of er door Jacobs en Middelkamp nog wat wordt verdiend aan dit soort projecten. Want hoe leuk en leerzaam ook, uiteindelijk moet er toch gewoon brood op de plank komen? Jakobs antwoordt dat hij en Middelkamp nog zoekende zijn naar passende verdienmodellen. „Het gaat om het experiment en het plezier om door middel van samenwerking projecten voor de stad voor elkaar te krijgen. Het park is een tastbaar bewijs dat er een nieuwe manier van werken aan de openbare ruimte mogelijk is als partijen bereid zijn hun nek uit te steken en te investeren.

De kunst is om als ondernemer partijen te verbinden aan een mooi resultaat. En risico te durven nemen. De kosten gaan voor de baten uit. Ook al weet je vooraf niet precies wat het werk oplevert, we doen het niet voor niks, want gratis werk is natuurlijk waardeloos.’’ <

TuinenLandschap | 6 | 2015

StartCoehoornpark.indd 29

29 05-03-15 15:11

581143_.indd 30

9-3-2015 11:57:58

581142_.indd 31

9-3-2015 12:24:51

Aanleg en Onderhoud

De ontwikkelingen op het terrein van permanente, automatische beregeningssystemen staan niet stil. Door middel van kleine weerstations kunnen de systemen steeds meer autonoom werken. Ook de sproeiers ontwikkelen zich steeds verder. In dit artikel geven zes leveranciers hun kijk op de ontwikkelingen in beregening.

Beregenen met iPhones, weerstations en vochtmeters Tekst Dick van Doorn | Beeld Leveranciers

O

m zich goed te kunnen ontwikkelen, heeft de gemiddelde tuin grofweg tweemaal per week een bui van 10 tot 15 mm neerslag nodig. Veel mensen kiezen voor een permanent, automatisch beregeningssysteem. Voor het gemak en om te voorkomen dat de investeringen in de tuin verloren gaan.

De manier waarop het water verspreid wordt is bij beregening van groot belang. „Om de natuur zoveel mogelijk te evenaren is het goed om een ’zachte’ neerslag te hanteren en de juiste verdeling aan te brengen”, legt Dirk Rebel van Rebel Opleiding en Advies uit Huizen.

Verdeel, indien mogelijk, de tuin zoveel mogelijk in verschillende secties. Daarbij kan het gaan om gazon(s), vasteplantenborders en perk(en) met rozen, stuiken of bomen.

Voor ieder deelgebied zijn verschillende types sproeiers beschikbaar. Zo houden rozen bijvoorbeeld niet van water op de bloemen en bladeren. Dan kun je zorgen dat het water laag blijft.

Soorten sproeiers/druppelaars Over het algemeen wordt vooral de popup sproeier gebruikt, die door de waterdruk naar boven komt als de installatie inschakelt. Er zijn talloze varianten met verschillende technieken om het water te verspreiden en meer of minder nozzles.

Rebel: „In de praktijk komt het er op neer dat een roterende straalvernevelaar de beste keus is voor de particuliere tuin.

Dit type sproeikop benadert echte regen het best en levert dezelfde hoeveelheid

32

water per m2 of je hem nu in een hoek van 90° of 360° laat sproeien.

Dit gaat volgens Rebel vaak fout bij turbinesproeiers omdat men er niet bij stil staat, dat een sproeier die 90° beregent, vier keer zoveel water afgeeft per m² als dezelfde turbinesproeier bij 360°.

Nog steeds wordt de turbinesproeier (ook wel sector- of rotorsproeier genoemd) veel gebruikt, maar de roterende straalvernevelaar verdient meer aandacht, vindt Rebel. Deze sproeier heeft een speciale techniek die het water met meerdere kleine stralen afgeeft. De reikwijdte is kleiner dan de turbinesproeier maar de neerslag is optimaal. „Steeds meer wordt ook het nut ingezien van druppelleidingen”, aldus Rebel. De druppelleiding is van polyethyleen (PE) en heeft op vaste afstanden een gaatje voor de waterafgifte. Voor de particuliere tuin is een afstand tussen de afgiftepunten van 25 cm optimaal. Ze zijn geschikt voor hagen, buxustuinen (voorkomen schimmelvorming) en gevelbeplanting (droge gevel). Verder is er nog de bubbler die een klein parapluutje van water sproeit (onder meer geschikt voor solitaire boom).

Dynamische systemen Nieuw zijn de beregeningsautomaten die met weerstations werken. „Deze zogeheten dynamische systemen communiceren met kleine weerstations. Op basis van deze weergegevens stuurt het weerstation de beregeningsautomaat aan”, legt beregeningsspecialist Ronald

Bos van Bos Watertechniek uit. „Software zorgt er ook voor dat beregeningsautomaten op afstand aangestuurd kunnen worden door middel van de pc of met de smartphone.” Al die luxe heeft zijn voordelen, maar pas wel op dat het systeem eventueel gekoppeld is aan, of rekening houdt met, de maaitijden van de maairobot.

Voor beregenen kunnen drie soorten water worden gebruikt; leiding-, gronden oppervlaktewater. Leidingwater is het meest prijzig, zo’n €1,50 per kuub.

Voor tuinen vanaf 300 m² wordt grond- of oppervlaktewater interessant.

De kosten van het boren of spuiten van een bron en de aanschaf van een pomp kosten zo tussen de €1.000 en €5.000. De kosten van energieverbruik zijn per jaar slechts tientallen euro’s.

De regels voor het slaan van een put voor grondwater zijn veranderd. Sinds enkele jaren moet het bedrijf dat de bron boort of spuit de boordiepte en de verschillende grondlagen vastleggen in een boorstaat en bewaren in zijn dossier. Als voor leidingwater wordt gekozen (maximaal 1.500 – 2.000 l/u), zal tussen het leidingnet en het beregeningssysteem een break-unit geplaatst moeten worden.

Volgens Bos is het met beregening door middel van grondwater wel oppassen met te hoge concentraties ijzer, mangaan of zout. Grondwater oppompen voor eigen tuin is toegestaan (maximaal 10.000 l/u buiten waterwingebieden) en daar blijven de meeste pompinstallaties ruim onder.

TuinenLandschap | 6 | 2015

Beregening.indd 32

05-03-15 15:12

Met bodemvochtsensoren betere resultaten Bij het ontwerp en de realisatie van beregeningsinstallaties kijkt HB Watertechnologie uit Utrecht vooral naar toepassing, levensduur en duurzaamheid. „Wij kiezen daarbij vaak uit meerdere merken, zoals

Rain Bird, Hunter en Toro. De beste onderdelen van ieder merk voegen we samen in onze beregeningsinstallaties”, aldus Kris Bouhuijzen, medeeigenaar van HB Watertechnologie.

Volgens hem zijn ook service en

s

onderhoud na de oplevering van groot belang. „Het ontzorgen van de klant is hierbij het uitgangspunt.

Onze regelingssystemen zijn, indien gewenst, volledig op afstand te besturen en te monitoren. Hierdoor kunnen we bij een eventuele calamiteit het probleem op afstand oplossen of direct een monteur sturen.”

Met de integratie van bodemvochtsensoren in iedere beregeningsgroep van zowel bestaande als nieuwe beregeningsinstallaties worden zeer positieve resultaten behaald. „Na plaatsing van de sensors zie je vaak sterke verbeteringen in de ontwikkeling van de tuin. Te droge of juist te natte plekken behoren tot het verleden”, aldus Bouhuijzen. Daarnaast is er vaak een afname in het waterverbruik te zien van zo’n 35% door correcte waterverdeling en optimale regeling.”

Beste om specialist in te schakelen Bos Watertechniek uit Twello levert vrijwel alle merken beregeningsinstallaties en ook pompsystemen van onder andere DAB en Pedrollo.

Bij de installatie van een beregeningssysteem kun je volgens directeur Ronald Bos het beste een spe-

cialist inschakelen. „Ik kom systemen tegen waarbij het rendement van de installatie door verkeerde aanleg of onderhoud is gedaald van 100 naar 10%. Veel mensen vergeten dat een tuin zich in de loop der jaren ontwikkelt. Soms moet je sproeier-

opstellingen iets aanpassen om weer tot een optimale verdeling van de neerslag te komen. Soms leidt een eenvoudige ingreep, zoals het vervangen van een klep van €30, weer tot het optimaal functioneren van de installatie.”

Bos ziet regelmatig beregeningsinstallaties die niet goed zijn ontworpen. Het is volgens hem belangrijk om bij het ontwerp de voordruk en het volume van de installatie af te stemmen op de opbrengst van het leidingwaternet of de grondwaterinstallatie. „Wanneer de voordruk op de sproeiers niet juist is krijg je bij een te hoge druk verneveling of bij te weinig druk grove druppels en een onregelmatig neerslag. Je kunt met stelschroeven op de sproeiers en met de nozzels het sproeibeeld wel enigszins corrigeren, maar beste is als het ontwerp vanaf het begin goed is.”

>

TuinenLandschap | 6 | 2015

Beregening.indd 33

33 05-03-15 15:12

Sproeier die de vorm van de tuin volgt Sprinkler, het pop-up systeem van Gardena, kan met automatische besproeiingsbesturing sproeien op vooraf ingestelde tijden. Zo kun je bijvoorbeeld ’s avonds laat, ’s nachts of in de vroege ochtend sproeien en water besparen doordat

er minder verdampt.

Bodemvochtigheids- en regensensoren van Gardena zorgen dat de installatie bij regen of voldoende vocht niet wordt ingeschakeld.

Een van de meest bijzondere sproeiers van Gardena is de AquaContour

automatic. Deze verzonken sproeier volgt de contouren van het gazon en de borders waardoor maatbesproeiing van specifieke plekken of gazonvormen mogelijk is (maximaal sproeioppervlak tot 380 m²).

Het te besproeien gebied is programmeerbaar tot maximaal vijftig hoekpunten. De AquaContour ligt als een vlakke plaat in het gazon en is bijna onzichtbaar, pas als de sproeier wordt aangezet rijst deze vanzelf omhoog.

Pipeline is het ondergrondse waterleidingsysteem van Gardena dat werkt met ’waterstopcontacten’ waar de beregeningsinstallatie op aangesloten kan worden.

Het Micro-Drip-Systeem geeft elke pot of plant zijn eigen water.

Voordeel: het water dringt op één punt de aarde in zonder te verdampen en met beduidend minder waterverbruik.

Waterbesparing tot 30% Volgens Wilfred van Doorn, beregeningsspecialist bij SIBO uit Veghel, is de keuze van goed materiaal cruciaal voor een optimaal sproeiresultaat met een laag waterverbruik. „Vandaar dat SIBO al jaren intensief samenwerkt met Hunter Industries bekend van de Xcore computers, PGP sproeiers en MP rotator."

Een voorbeeld van een waterbesparend product van Hunter is de MP rotator. Deze sproeier maakt gebruik van multi-traject draaiende stroomtechnologie waarmee tot 30% waterbesparing gerealiseerd kan worden ten opzichte van traditionele sproeiers.

Ze kunnen op een Hunter nevelaar (spray)sproeier worden geschroefd waardoor deze verandert in een zeer efficiënte sproeier. Wanneer bereik en hoek juist zijn ingesteld, geeft elke MP Rotator een perfect afgestemde neerslag.

Een andere nieuwe techniek (medio april leverbaar) waarmee water bespaard kan worden, is de Hunter Soil Click vochtsensor. Deze meet het vochtgehalte van de bodem en zorgt dat een deelgebied niet aanslaat als de grond voldoende vochtig is. De maximale afstand tussen sensor en controller is 300 m.

Het systeem is te gebruiken met elke Hunter controller (met AC stroomvoorziening) en de meeste andere merken.

34

TuinenLandschap | 6 | 2015

Beregening.indd 34

05-03-15 15:12

Makkelijk af te stellen sproeier Volgens directeur Mirjam Soet van SummerRain Sprinkler System uit Naarden is de K-Rain K 5 Pop-Up sproeier een van de meest geavanceerde en eenvoudig af te stellen sproeiers van dit moment. „Door de ingebouwde nozzles is het installe-

ren van deze pop-up sproeier heel eenvoudig omdat je de nozzles niet meer hoeft te verwisselen. Hierdoor geen zoekgeraakte speciale pop-up sleutels en/of schroevendraaiers meer of rubberen afdekkappen die moeilijk zijn te

verwijderen en/of zijn af te sluiten.’’

Met behulp van een gangbare schroevendraaier kies je bij de K-Rain K 5 gemakkelijk de juiste nozzle en sproeihoek. Door dit gemak heb je volgens Soet minder kans op storingen. De K 5 kan zowel toegepast worden bij een kleine buitenkraan als bij grotere systemen.

De K 5 is uitwisselbaar met de meeste standaard pop-up sproeiers.

De sproeihoek is van 40° tot 360°.

De SummerRain 1 en 2-zone digitale timers zijn eenvoudig te programmeren. Ze hebben beide een blacklight LCD-scherm. Bijzonder is dat het computergedeelte is los te klikken waardoor programmeren een stuk makkelijker wordt. De sproeiduur kan dagelijks ingesteld worden van 1 tot 240 minuten. De starttijd kan van eens in de vijftien dagen tot vier maal daags ingesteld worden.

Eenvoudig instellen met IrrigationCaddy Van der Haar Waterprojecten BV uit Barneveld werkt onder meer met Hunter sproeiers, Rain Bird beregeningscomputers en regensensoren, DAB en SAER pompen en Dorot kleppen. „Door goede materialen en

het vakkundig aanleggen en installeren zorgen wij voor een optimale besproeiing van de tuin zonder dat gevel of verharding nat wordt”, zegt directeur Arnold van der Haar.

Een van de meest recente ontwik-

kelingen is dat Van der Haar Waterprojecten haar beregeningsinstallaties uit kan rusten met IrrigationCaddy. De Irrigation Caddy S1 beregeningsautomaat kan zowel via ethernet als internet ingesteld en bediend worden door middel van een webbrowser.

De browser kan bediend worden via een computer, een iPhone, iPad of een smartphone/tablet met een Android besturingssysteem.

Beregenen op een specifieke dag in de week, op even/oneven dagen of willekeurig per zone apart instelbaar.

In totaal negen stations met één klep per station, drie programma’s (A,B,C) en vijf starttijden.

Er is ook een luxere uitvoering van de Irrigation Caddy, de W1 met ingebouwde wifi. Op de locatie waar de caddy geplaatst wordt, is dan wel een internetverbinding nodig.

<

TuinenLandschap | 6 | 2015

Beregening.indd 35

35 05-03-15 15:12

581141_.indd 36

9-3-2015 11:58:29

Werk in uitvoering

Wat Wie

Tekst Peter Bennink Beeld Joost Guntenaar

Zelf een bijzondere aanlegof onderhoudsklus voor deze rubriek? Mail naar

pbennink@hortipoint.nl

Verplanten platanen Nationale Bomenbank Voordat een zware plataan op transport gaat, wordt hij uitgebreid gesnoeid door een medewerker van de Nationale Bomenbank. Dat is nodig omdat de boom onderweg onder een aantal obstakels, zoals een oversteekplaats voor eekhoorns, door moet passen. In totaal vier platanen maken plaats voor de bouw van een fietsenkelder op de Amsterdamse Zuidas.

Het is al de vierde keer dat de bomen verplant

worden sinds ze in Amsterdam zijn neergezet in 1968. Eerder moesten ze wijken voor de aanleg van een trambaan, zijn ze verplaatst op de werf waar ze terechtkwamen en zijn ze voor een paar jaar op het Mahlerplein (Zuidas) gezet.

Opmerkelijk is dat de bomen toen ze zes jaar geleden geplant waren, 25 ton wogen en nu nog maar 17 ton. Door slechte ontwatering is er van de kluit van 1,5 m dik nog maar 1 m over. <

TuinenLandschap | 6 | 2015

WIU Bomenbank.indd 37

37 05-03-15 15:12

Machines en Gereedschap

De Iseki TH-4000 serie in ge b

38

De Iseki TH-trekkers in de 4000 serie zijn in opbouw allemaal gelijk. De verschillen zitten onder de motorkap en in de aandrijving. Het motorvermogen ligt tussen 21,3 kW (29 pk) en 27,2 kW (37 pk). En de aandrijving van deze trekkers is hydrostatisch of mechanisch.

Bedieningshendels

Fronthefinrichting

Cab

Tekst en beeld Johan Simmelink

De bedieningshendels voor keuze van de snelheidsgroep en voor de keuze van de aftakassnelheid zitten aan de linkerkant van de bestuurder. Aan de rechterzijde zitten de hendels voor de bediening van de hefinrichting en hydraulische ventielen. De knoppen van de hendels die bij elkaar horen, hebben dezelfde kleur.

De trekker kan worden uitgerust met een fronthefinrichting met een hefkracht van 900 kg. Voor de aandrijving van deze werktuigen is er een mogelijkheid om een aftakasaandrijving te monteren. Voor een hydraulische bediening of aandrijving is er een dubbele hydraulische aansluiting aanwezig.

Bij de een c er gem stand cabin achte baar z

TuinenLandschap

Iseki trekker.indd 38

| 6 | 2015

05-03-15 15:13

Ervaringen

Thierry van Breemen,

Roeland Hakkert,

Richard Overbeek,

wijkcoördinator, gemeente Vianen:

eigenaar van mini-camping in Buren:

eigenaar van Overbeek Hoveniers BV in Markelo:

„Wij hebben gekozen voor de Iseki 4365 trekker met cabine.

De chauffeurs zijn heel tevreden met de prettige instap en het goede overzicht vanuit de cabine.

De cabine geeft bescherming tegen stof en regen waardoor het werken met de trekker onder alle omstandigheden prettig is. Door de hydrostaat gaat het wegrijden geleidelijk en veroorzaakt weinig beschadiging aan de grasmat van sportvelden. Met zijn kleine draaicirkel en het gemakkelijk wisselen van rijrichting is het een wendbare trekker. Wij zetten de machine voor van alles in.

Bijvoorbeeld voor een kiepwagen op de begraafplaats. En dan is bij het wegrijden op een harde ondergrond de hydrostatische aandrijving iets minder fel dan een trekker met mechanische aandrijving.”

„Wij hebben gekozen voor een trekker met hydrostatische aandrijving omdat hij vooral wordt gebruikt op de camping voor het maaien van het gras. Bij dit werk moet je om de caravans en andere obstakels heen maaien. Dat betekent vaak van rijrichting en rijsnelheid veranderen. Met het rijpedaal kun je heel gemakkelijk je snelheid en rijrichting aanpassen zonder dat het toerental van de maaier wijzigt.

De trekker heeft een fronthefinrichting en hier hangen wij een rolbezem aan. Op deze manier vegen wij de verharding schoon. Het inschakelen van de front-aftakas gaat eenvoudig door een schakelaar die de koppeling elektromagnetisch tot stand brengt. In vergelijking met een trekker met een geschakelde aandrijving is ons gevoel dat de hydrostatische aandrijving iets meer vermogen kost.”

„Wij hebben een Iseki 4365 met hydrostatische aandrijving met rolbeugel. Vooral in bestaande tuinen geeft een cabine meer problemen bij het rijden onder bomen en struiken. De rolbeugel kunnen we ook nog voor een deel neerklappen waardoor we nog gemakkelijker onder overhangende takken kunnen rijden.

Met een overtop-frees werken we een oude zode onder en daarna maken we de grond met een egalisatieschaaf weer zaaiklaar. Een combinatie van een rotorkopeg met een zaaimachine geeft ons de mogelijkheid om weer snel een groot gazon te zaaien. Al deze werktuigen kunnen wij gemakkelijk aankoppelen. De trekker is eenvoudig te bedienen en zeer geschikt voor het werk wat wij er mee willen doen.”

ge bruik

hefde elijkoor een

Iseki 4000 serie

Cabine of valbeugel

Rijpedalen

Bij deze trekker heb je de keuze uit een beugel of een cabine. De beugel is neerklapbaar, waardoor er gemakkelijker kan worden gewerkt onder omstandigheden waarbij de hoogte beperkt is. Bij een cabine-uitvoering zijn de verlichtingspunten aan de achterzijde hoog geplaatst waardoor ze beter zichtbaar zijn wanneer er een werktuig achter zit.

Bij de trekker met hydrostatische aandrijving zijn de twee rijpedalen en de rem aan de rechterkant geplaatst. Door deze plaats van de pedalen is er meer ruimte aan de linkerkant om op te stappen of de cabine in te stappen. De gekozen rijsnelheid kan je met behulp van de cruisecontrol hendel vastzetten.

Motor 1.498 – 1.647 cc Vermogen 21,3 kW(29 pk) – 27,2 kW(37 pk) Motortoerental 2.600 omw/min Aandrijving 4-wielaandrijving Rijsnelheid 0 – 31 km/uur Hefvermogen 1.100 kg Pompcapaciteit 43,8 l/min Gewicht 1.150 kg (afhankelijk van de uitvoering) Prijs €21.920 excl. btw (TH4295 met beugel)

▸ Van der Haeghe b.v.

(0345) 78 81 04 www.vanderhaeghe.nl / www.iseki.nl

TuinenLandschap

Iseki trekker.indd 39

| 6 | 2015

39 05-03-15 15:13

Gespot

▸tel. 06 28830244 ▸info@buurjongens.eu ▸www.buurjongens.eu

Schutting Buurjongens brengt tuin tot leven Tuinen gezelliger maken en de biodiversiteit bevorderen; dat was het doel van Nico Langeveld, Maarten Mulder en Max Starr.

De drie jonge ondernemers ontwerpen en produceren natuurlijke tuinafscheidingen. Inmiddels zijn er twee succesvolle concepten op de markt: de Groenschutting en de Plantenschutting.

Tekst Wendy Venhorst Beeld Buurjongens

H

oewel de naam Buurjongens anders doet vermoeden, zijn de drie ondernemers geen buurjongens van elkaar, maar zakenpartners en vrienden. Het idee voor de natuurlijke tuinafscheidingen kwam van Nico Langeveld. Hij ergerde zich aan de tuinen in Nederland die volgens hem te veel stenen hebben en te weinig groen. Al tijdens zijn studie industrieel ontwerpen zocht hij naar manieren om stedelijke ruimtes mooier en groener te maken. Samen met Maarten Mulder,

eveneens industrieel ontwerper, werkte hij zijn ideeën uit. In 2010 was het idee voor de Groenschutting geboren.

Het concept kreeg een boost toen de heren in november 2010 de eerste prijs wonnen bij een prijsvraag van het toenmalige ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie over Ondernemen & Biodiversiteit. Met de prijs van €15.000 was er startkapitaal om de plannen van de tekentafel naar de praktijk te verplaatsen.

In 2011 werd samen met een hovenier de eerste testversie van de Groenschutting gebouwd; een jaar later werd de schutting gelanceerd. In 2014 werd een tweede model geïntroduceerd: de Plantenschutting. Waar de Groenschutting is opgebouwd uit hout en wilgenmatten, bestaat de Plantenschutting enkel uit hout. „We merkten dat sommige klanten het toch liever iets strakker wilden. Ook liepen we orders mis, omdat een aantal klanten de Groenschutting iets te duur vond”, licht Max Starr toe, die in 2012 als bedrijfseconoom het team kwam versterken.

De schuttingen zijn verkrijgbaar in verschillende maten en kunnen zelf worden samengesteld. De wanddelen zijn gemaakt van Nederlands larikshout, afkomstig uit duurzaam beheerde bossen.

Beide modellen hebben een verwachte levensduur van vijftien jaar. Wel wordt

geadviseerd om de wilgenmatten van de Groenschutting na zeven tot tien jaar te vervangen.

De Plantenschutting kost €239 per wanddeel. De wanddelen van de Groenschutting zijn, afhankelijk van de variant, verkrijgbaar vanaf €189. Hoe groter de wanddelen en hoe meer vakken, des te hoger de prijs.

Met de schuttingen proberen de jongens enerzijds gezelligheid in de tuin te brengen en anderzijds de biodiversiteit te bevorderen. „De gezelligheid ontstaat door de afwisseling in hoogte, het aantal vakken en de invulling van deze vakken.

Zo kun je kiezen voor een plantenzak, maar bijvoorbeeld ook voor een vogelhuisje of een insectenhotel. En doordat je op die manier meer dieren naar je tuin trekt, stimuleer je de biodiversiteit”, legt Starr uit.

De ondernemer geeft aan dat ze niet alleen producten verkopen, maar de klant ook van advies voorzien. Zo maken ze 3D-tekeningen om de klant een goed beeld te geven van hoe het eruit gaat zien. Vervolgens kan de klant de schutting zelf plaatsen of aan laten leggen door de jongens of een hovenier.

Uiteindelijk is voor de ondernemers het belangrijkste om mensen blij, en Nederland een stukje mooier te maken. „We willen een positieve invloed hebben op de tuinbeleving in Nederland!” <

TuinenLandschap | 6 | 2015

Gespot.indd 43

43 05-03-15 15:12

Leveranciersnieuws De informatie in deze rubriek is verstrekt door de leveranciers

Eenvoudig wielen wisselen Voor het wisselen van de wielen van een tractor is Yellow Green Wheel Changer ontwikkeld. Het handige instument is betaalbaar en eenvoudig te bedienen.

Met het apparaat zijn diverse wielen te wisselen: standaardwielen, hoge wielen, wielen voor dubbele mongate en

wielen met extreem brede banden. Yellow Green Wheel Changer is een verlengstuk voor een vorkheftruck en is ontwikkeld door een zoon van een akkerbouwer. Het apparaat is uitgetest en verbeterd in samenspraak met een aantal toonaangevende akkerbouwers.

Flora is een ronde stokparasol van Max & Luuk. Deze parasol oogt als een ontluikende bloem met een zonnig wit hart.

De parasol kan worden geknikt en is daarom in meerdere standen te gebruiken.

Flora is leverbaar in zes frisse kleuren: Aqua de mar (groen),

Yellow, Cielo (blauw), Grey, Taupe en Lantana (roze). Het bloemeneffect wordt vergroot als er meerdere stuks bij elkaar worden geplaatst. Flora is gemaakt van aluminium en heeft een diameter van 250 cm. Tuinmeubelmerk Max & Luuk kenmerkt zich door het gebruik van pastelkleuren.

▸ Yello Green Tools | 06 53 50 13 58 | www.yellowgreentools.nl

▸ Max & Luuk | (013) 528 88 66 | www.maxluuk.com

Is er toekomst voor Buxus?

Pekelunit met GIS

De Vereniging van Erfgoedhoveniers houdt op 30 maart het symposium ’De Toekomst van Buxus’. Het symposium vindt plaats op Paleis Het Loo in Apeldoorn.

Is er toekomst voor Buxus?

Hoe bestrijden we ziektes?

Welke alternatieven zijn er binnen en buiten de Buxusfamilie? Wat zijn de ervarin-

gen van de tuinbaas van Het Loo met het vervangen van Buxus door Ilex? Gastsprekers gaan in op deze vragen, daarnaast wordt een rondleiding gegeven in de tuinen van het paleis. De kosten zijn €75 per persoon; als meerdere medewerkers van één bedrijf zich aanmelden, dan betalen de andere collega’s €25.

▸ Vereniging van Erfgoedhoveniers | www.erfgoedhoveniers.nl

44

Ontluikende bloem

Empas produceert pekelunits met de juiste techniek voor het geografische informatiesysteem (GIS). Dit betekent dat het mogelijk is om het GIS-systeem op de pekelunit te laten monteren.

Met het GIS-systeem is via een webapplicatie de snelheid van de unit zichtbaar, de locatie en of het wel of geen pekelwater

afgeeft. In combinatie met de optie rijsnelheid afhankelijke vloeistofafgifte door middel van GPS, maakt dit de unit een duurzaam apparaat voor gladheidsbestrijding. Deze units maken werktuigdragers en tractoren, gebruikt voor heetwaterunits voor onkruidbestrijding, ook in de winter rendabel.

▸ Empas | (0318) 52 58 88 | www.empas.nl

TuinenLandschap | 6 | 2015

Leveranciers_Boeken_A_5.indd 44

05-03-15 15:13

Alleskunners

Loungeset op pootjes

Hitachi introduceert drie nieuwe multitools, alleskunners voor diverse klussen,zoals schuren, polijsten en tegels vervangen. Twee van de drie multitools zijn met een accu: CV14DBL en CV18DBL, de derde, CV350V, is elektrisch.

De multitools zijn uitgerust met een elektronisch regelbaar toerental en maken gebruik van de Automatic Transmissiontechnologie.

Bij deze instelling wordt de oscilatiesnelheid automatisch aangepast aan de belasting van de machine en worden hinderlijke vibraties en lawaai gereduceerd. De Multitools worden geleverd in een koffer met een set gereedschappen. De accumachines hebben een hoge capaciteit 5,0 Ah Liion accu en een koolborstelloze motor.

Steeds meer tuinen hebben een loungeset, die vaak nogal laag zitten. De loungesets van SUNS staan op pootjes en zijn daarom wat hoger.

Loungeset Fontes heeft een retro-uitstraling. Het tweepersoons bankje waaiert uit, net als de fauteuils. Het tafelblad is gecoat. De hoofdkleuren

▸ Hitachi Power Tools | (030) 608 40 50 | www.hitachi-powertools.nl

▸ Suns | (073) 684 05 02 | www.hello-suns.com

zijn grijs/taupe, zowel van de SensoTex straps (een fijngeweven kunststof met het uiterlijk van stof) als de waterafstotende kussens en het aluminium frame. Loungeset Frontera oogt moderner en heeft bredere straps, een driezitsbank, twee armfauteuils en een grotere salontafel.

Boeken In de herziene ’Van den Berk over Bomen’ worden 1101 in Europa voorkomende bomen beschreven, 383 meer dan in de vorige editie. Fraai bijbehorend beeld maakt het boek compleet. Het is bedoeld voor landschapsarchitecten, hoveniers, gemeentelijk groeninrichters, tuinontwerpers en boomliefhebbers en is verkrijgbaar in het Nederlands, Engels, Duits en Frans. ▸ Van den Berk over Bomen | €95 | www.vdberk.nl

Het jaarboek van de Blauwe Kamer over 2014 bevat 25 projecten van bekende namen in de thema’s Innovatieve stad, Onderzoek en verdieping, Ontwerp als kickstart, Ademruimte en Station centraal. De projecten zijn een selectie en laten de stand van zaken zien in de Nederlandse landschapsarchitectuur en stedenbouw. ▸ Landschapsarchitectuur en stedenbouw 2014 | ISBN 978-9075271-83-6 | €27,90

Niet elke plant is geschikt voor elke tuin of elke plek in de tuin. In het Duitse boek Gartensituationen laten Alain Diebold en Silvia Schaub zien hoe een tuin beoordeeld kan worden en hoe planten reageren op bijvoorbeeld grond en zon. Het inspiratieboek is geïllustreerd met gedetailleerde foto’s van particuliere tuinen en toepasselijke tips vullen het aan.

Het boek Oogst van de veenlandschappen gaat over de groene cultuurhistorie van de vele veengebieden in Nederland. Bewoners hebben hun gebied eeuwen geleden doorgrond en alle mogelijkheden zijn uitgebuit of naar hun hand gezet. Het boek toont bijna vergeten nuttige methoden voor inrichting, aanleg en beheer van de verschillende streken.

▸ Gartensituationen | ISBN 978-37667-213-9 | €39,95

▸ Oogst van de veenlandschappen | ISBN 978-90-821479-19 | €34,90

TuinenLandschap | 6 | 2015

Leveranciers_Boeken_A_5.indd 45

45 05-03-15 15:13

Agenda

Cursussen

Hortulanuswandeling Diverse thema’s, 15 maart, 18 april, 14 juni, 12 juli, 16 augustus, 13 september, Rotterdam

Meer groen en minder beton Excursie, 13 maart, Rotterdam

▸ www.trompenburg.nl

▸ www.groeneloper010.nl

Water en ruimte Netwerkdag, 17 maart, Utrecht.

Presentatie vroege lente en meer 17 t/m 19 maart, Boskoop

▸ www.platform31

▸ www.floralisboskoop.nl

Verharding en groen Studiedag, 17 maart, Bergen op Zoom

Avant Road Show 18 maart Zwijnaarde, 19 maart Moerbeke-Waas, 26 maart Humbeek, 28-29 maart Kontich, 16 april Kasterlee, 22 april Bocholt

▸ www.schoon-water.nl

▸ www.avantbenelux.be

▸ www.crow.nl

Aanleg Chinese kruidentuin Lezing, 22 maart, Leiden

UAVgc Cursus, 17 maart, 1, 16, 30 april, 20 mei, 2, 17, 30 juni, 9, 22 september, diverse locaties

Boomveiligheidscontroleur Hercertificering, 17 maart, Arnhem

▸ www.hortusleiden.nl

▸ www.ipcgroen.nl

Niet zonder elkaar Lezing, 25 maart, Amsterdam

Hoogwerker Hercertificering, 17 maart, Arnhem

▸ www.dehortus.nl

▸ www.ipcgroen.nl

Lente-explosie 29 maart t/m 10 mei, Kasteeltuinen, Arcen

SketchUp Basiscursus, 18, 25, 27 maart, 1, 3 april, Capelle aan den IJssel

▸ www.kasteeltuinen.nl

▸ www.ontwerpacademie.nl

1boom Expositie, 5 t/m 28 april, Rotterdam ▸ www.trompenburg.nl

Stad & Ruimte Vakdagen, 18 en 19 maart, Zaanstad ▸ www.stadenruimte.nl

De groene ronde Evenement van het groene onderwijs, 8 en 9 april, Leeuwarden ▸ www.degroeneronde.nl

Toepassen van boomsoorten in stedelijk gebied Cursus, 19 maart, Oosterbeek ▸ www.cursuscentrumcambium.nl

Presentatie volop lente en meer 14 t/m 16 april, Boskoop ▸ www.floralisboskoop.nl

Aandacht voor groen, communicatietechnieken om op te komen voor groen en bomen Tweedaagse cursus, 19 maart, Goudriaan

▸ www.cursuscentrumcambium.nl

Informatiemiddag, 26 maart, Cuijk ▸ www.cobra-adviseurs.nl

Bomen en recht Cursus, 19 maart, 3 september, Cuijk ▸ www.cobra-adviseurs.nl

Quickstart sketchUp Cursus, 27 maart, Utrecht ▸ www.ontwerpacademie.nl

Ontwerpen en bouwen van speeltoestellen Cursus, 20 maart, Utrecht

SketchUp Terugkomdag, 27 maart, Utrecht

▸ www.keurmerk.nl

▸ www.ontwerpacademie.nl

Seizoensborder Cursus, 20 maart, Utrecht

Buxus Symposium, 30 maart, Apeldoorn

▸ www.ontwerpacademie.nl

▸ www.erfgoedhoveniers.nl

Actuele ziekten en aantastingen in bomen Cursus, 24 maart, Oosterbeek

Kwaliteit van boomkwekerijproducten Workshop, 31 maart, Ochten ▸ www.naktuinbouw.nl

▸ www.cursuscentrumcambium.nl

Social return in de openbare ruimte Werkbijeenkomst, 25 maart Groningen, 2 april Etten-Leur ▸ www.stadswerk.nl

Rites de Passage Symposium, 2 april, Tilburg ▸ herinneringsbos@gmail.com

WAS Studieochtend, 6 april, Utrecht

Veiligheid van speelgelegenheden Praktijkcursus, 26 maart, Delft

▸ www.keurmerk.nl

▸ www.keurmerk.nl

Bomen en buren Juridische verdieping, 9 april, 5 november, Cuijk

Verharding en groen Studiedag, 26 maart, Oss ▸ www.schoon-water.nl

Klimaatverandering en kansen voor groen in stedelijk gebied Knooppuntcafé, 26 maart, Rotterdam ▸ www.knooppuntinnovatiefgroen.nl

Spuitlicentie 1 Tweedaagse cursus, 26 maart en 2 april, Ochten ▸ www.fruitpark.nl

Ziekten en plagen bij bomen

▸ www.cobra-adviseurs.nl

Condeptueel ontwerpen Cursus, 9 april, Capelle aan den IJssel ▸ www.ontwerpacademie.nl

Ontwerpen met beplanting Cursus, 9 april, Capelle aan den IJssel ▸ www.ontwerpacademie.nl

Tuinplantenkennis Cursus, 10, 17, 24 april, Utrecht ▸ www.ontwerpacademie.nl

Colofon Tuin en Landschap is een tweewekelijkse uitgave van de Stichting Vakinformatie Siergewassen en BDUmedia, Vak- en Publieksmedia, Issnnummer 016 533 50 Schipholweg 1 Postbus 9324, 2300 PH Leiden www.tuinenlandschap.nl Secretariaat: Linda Laman en Alice Hoogenboom (071) 565 96 78 tuinenlandschap@hortipoint.nl

46

Redactie Bakker hoofdredacteur (071 565 96 55 / wbakker@hortipoint.nl ▸ Peter Bennink vakredacteur (071) 565 96 53 / pbennink@hortipoint.nl ▸ Ralph Mens vakredacteur (071) 565 96 52 / rmens@hortipoint.nl ▸ Miranda Vrolijk vakredacteur (071) 565 96 56 / mvrolijk@hortipoint.nl ▸ Alice Hoogenboom redactie-assistent (071) 565 96 79 / ahoogenboom@ hortipoint.nl ▸ Gerdien de Nooy fotograaf ▸ Jenny Mostert, Carolyne de Vries Lentsch, Jolanda de Wekker bureauredacteuren ▸ Diseno vormgeving ▸ Wendy

Abonnementenservice Aanvraag en wijziging abonnement naar BDUmedia, afdeling Vak- en Publieksmedia Postbus 67, 3770 AB Barneveld T (0342) 49 48 44 F (0342) 41 31 41 abonnementen@bdu.nl Abonnementsprijs per jaar: €240 (excl. 6% btw). Studenten en scholieren €180 (25% korting, excl. btw). Buitenlandse abonnees betalen een toeslag voor portokosten.

Abonnementen kunnen op elk gewenst tijdstip ingaan, lopen automatisch door, tenzij uiterlijk 2 maanden voor de vervaldatum is opgezegd bij de abonnementenservice. Dit kan schriftelijk, telefonisch of per e-mail. Ook voor informatie over een lopend abonnement kan contact worden opgenomen met de abonnementenservice.

Voor inhoudelijke vragen en opmerkingen en voor vragen aan externe auteurs kunt u contact opnemen met de redactie.

Exploitatie BDUmedia, afdeling Vak- en Publieksmedia ▸ Wiljo Klein Wolterink mba uitgever (0342) 49 42 63 Advertentie-exploitatie BDUmedia, afdeling Vak- en Publieksmedia ▸ Gert-Jan Bloemendal media adviseur (0342) 49 48 07 / g.bloemendal@bdu.nl ▸ Ron van de Hoef verkoopleider (0342) 49 42 63 / r.v.d.hoef@bdu.nl Druk BDUprint

©BDUmedia, 2015 Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Algemene voorwaarden op alle aanbiedingen, offertes en overeenkomsten van BDUmedia zijn van toepassing de voorwaarden, welke zijn gedeponeerd ter Griffie van de Arrondissementsrechtbanken en de KvK. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld; evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.

Lezers worden met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren.

TuinenLandschap | 6 | 2015

Agenda_Cursus3kolom6.indd 46

05-03-15 15:22

Foto Miranda Vrolijk

Groene Gast

Tjerry Langenhuizen Gefeliciteerd met de eerste prijs voor de beste stand op Tuinidee! „Ja, we waren blij verrast. Het was alweer dertien jaar geleden dat we voor het laatst op Tuinidee hadden gestaan. De afgelopen drie jaar ben ik hier wel als bezoeker geweest en om ons dit jaar te onderscheiden van concullega's hebben we onze stand bewust een natuurlijke uitstraling gegeven.’’

De boomstamtafel, is dat jullie ontwerp? „Ja, we hebben hem laten zagen bij Van Weert Rondhout. Daar hebben we hem zelf uit de stapels stammen uitgezocht. Het gaat om Tjerry Langenhuizen is mede- een Quercus robur, dat wilden we eigenaar van Langenhuizen graag omdat ook de meubels en Hoveniers, Aanneming & de pergola van eikenhout zijn. We Groenzorg en van wilden de bezoekers laten zien hoe Langenhuizen Plant in Loosbroek. de boom eruitzag toen die nog in

de grond stond. Twee cortenstalen kubussen vormen de poten, met de lengte daarvan kun je spelen zodat de tafel ook op bijvoorbeeld een helling kan staan.’’

Wat vond de bezoeker van de tafel? „We hebben er gigantisch veel reacties op gehad en ook al een aantal aanvragen. Maar déze is niet te koop. We gaan ter plekke kijken welke stam er het beste past en die dan zelf uitkiezen. Het is maatwerk! Sommige bezoekers merkten op dat door het gewicht de tafel niet meer te verplaatsen is, maar je moet de tafel dan ook beschouwen als een vast gegeven in de tuin net zoals je dat met een gemetseld muurtje doet.’’

Een geslaagde comeback dus? „Ja, maar zeker niet alleen door

de prijs. Het publiek op Tuinidee is echt geïnteresseerd. Daarnaast komen er veel voor het complete plaatje van ontwerp tot aanleg en onderhoud. Als hovenier loop je op een beurs altijd het gevaar dat je alleen maar onderdeeltjes aan het verkopen bent, een straatje hier, een meubeltje daar. Maar wij zijn geen steen- of straathandel.’’

Levert het genoeg op? „Over bijvoorbeeld een maand bezien zal het niet voldoende opleveren, maar als je het over een veel langere periode bekijkt - dat kan tot wel drie jaar zijn - dan kan zo’n beurs nog heel lang doorwerken. Veel bezoekers willen een keer gaan verhuizen; dan kan het zijn dat ze pas over een paar jaar bij je terugkomen, dat hebben we van de vorige edities wel geleerd.’’ <

TuinenLandschap | 6 | 2015

GroeneGast-6.indd 47

47 05-03-15 15:23

581147_.indd 48

9-3-2015 12:32:02