Bkw26 2014def2

23 december 2014

26

Blik op 2025 Tien visies op de toekomst van de boomkwekerij

Inhoud

Omslag: Diseno

4

Nieuws

Nadenken over klimaatverandering 4 5 6

Commentaar: Transitie

8 9

Ondernemersvragen: Hoe kom ik in aanmerking voor betalingsrechten?

Stelling: Over tien jaar is de boomkwekerijsector onherkenbaar veranderd Boomkwekers verdienen fors minder in 2014

Bedrijf

2014 gaat boeken in als roerig en mager

Blik op 2025 Hoe ziet de boomkwekerij er over tien jaar uit? Tien mensen die in of rond de boomkwekerijsector werken, geven antwoord op die vraag. Tien verschillende toekomstvisies over verschillende ontwikkelingen in de sector.

33 Karma houdt van meeldauw

37 Wisselende verkoop Ligustrum

14 15 16 17 24 25 26 27 28 29

’Over tien jaar is mijn bedrijf gegroeid’

18 20 22 33 34

Kleine toekomstbestendige bomen

’Zet je kaarten niet op chemie’ ’Investeer in kennis en netwerken’ ’Laanboomteelt blijft vooral in de grond’ ’Tuincentrum blijft belangrijkste kanaal’ ’Er wordt nog veel op de gok gekweekt’ ’Een goed sortiment geeft kwekerij bestaansrecht’ ’Wie gaat met de collectebus rond?’ ’Precisieboomteelt is onze toekomst’ ’Ook kansen op fytosanitair gebied’

Teelt & Gewas

Middelgrote toekomstbestendige bomen Grote toekomstbestendige bomen Karma werkt goed tegen meeldauw Rozen aanaarden of spuiten met Choor IPC

Markt & Afzet

36 Marktnieuws

Service

38 LTO Nederland Vakgroep Bomen en Vaste planten 39 Vaktaal en Agenda

Op www.DeBoomkwekerij.nl vindt u actueel nieuws, marktnieuws, fotoreportages, video’s, blogs en het magazine in digitale vorm. Problemen met inloggen? Kijk dan op www.DeBoomkwekerij.nl/inloghulp.

COLOFON Redactie

Schipholweg 1, Postbus 9324, 2300 PH Leiden E-mail: boomkwekerij@hortipoint.nl Website: deboomkwekerij.nl Hoofdredactie Wim du Mortier (071) 565 96 82 Vakredactie Arno Engels 565 96 86 Ketura Haveman 565 96 83 Ron Barendse 565 96 84 Bureauredactie Jenny Mostert, Carolyne de Vries Lentsch, Jolanda de Wekker Vormgeving Diseno vormgeving Fotografie Gerdien de Nooy Directie Elbert van den Berg Secretariaat Linda Laman 565 96 78 Alice Hoogenboom

Exploitatie

Koninklijke BDU Uitgevers B.V., Afdeling Vak- en Publieksmedia, Postbus 67, 3770 AB Barneveld Uitgever: Wiljo Klein Wolterink MBA T (0342) 494 263 F (0342) 413 141 Verkoopleider: Ron van de Hoef T (0342) 494 263 M 06 51 80 63 25 E r.v.d.hoef@bdu.nl Advertentie-exploitatie Media adviseur: Gert-Jan Bloemendal T (0342) 49 48 07 E g.bloemendal@bdu.nl, Internet: bdu.nl Verkoopleider: Ron van de Hoef T (0342) 494 263 M 06 51 80 63 25 E r.v.d.hoef@bdu.nl Abonnementenservice Aanvraag (ook via website deboomkwekerij.nl) en wijziging abonnement naar Koninklijke BDU Uitgevers, afdeling Vak- en Publieksmedia, Postbus 67, 3770 AB Barneveld, T (0342) 494 844, F (0342) 494 299, E abonnementen@bdu.nl. Op werkdagen

telefonisch bereikbaar van 8.30 – 14.00 uur Abonnementen kunnen op elk gewenst tijdstip ingaan. Opgave via deboomkwekerij.nl of bij de abonnementenservice. Abonnementen lopen automatisch door, tenzij uiterlijk twee maanden voor vervaldatum bij de abonnementenservice wordt opgezegd. Dit kan schriftelijk, telefonisch of per e-mail. Ook voor informatie over een lopend abonnement kan contact worden opgenomen met de abonnementenservice.

Jaarabonnement: €236,65 (exclusief 6% btw). Studenten en scholieren krijgen 25% korting. Buitenlandse abonnees betalen een kleine toeslag.

Druk Koninklijke BDU Grafisch Bedrijf B.V. 25ste jaargang ISSN-nummer: 0923-2443 De Boomkwekerij is een uitgave van de Stichting Vakinformatie Siergewassen en de Koninklijke BDU Uitgevers B.V. Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Lezers worden met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebru ken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Algemene voorwaarden: op alle aanbiedingen, offertes en overeenkomsten van Koninkijke BDU Uitgevers B.V. zijn van toepassing de voorwaarden, welke z jn gedeponeerd ter Griffie van de Arrondissementsrechtbanken en de KvK.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

3

Foto: Arno Engels

NIEUWSINTERVIEW

Henk van der Smit wijst op verantwoording Boskoops waterbeheer

’Ook bedrijven moeten klimaatbestendiger worden’ Hoogheemraadschap van Rijnland neemt extra maatregelen in het waterbeheer, als zich in Boskoop wederom een calamiteit voordoet zoals de hevige neerslag op 28 juli. Maar ook bedrijven moeten nadenken over gevolgen van klimaatverandering, aldus Henk van der Smit namens Stichting Belangenbehartiging Greenport Boskoop.

Henk van der Smit Stichting Belangenbehartiging Greenport Boskoop

De stichting en het waterschap organiseerden laatst drie bijeenkomsten voor kwekers aan de Insteek, in het Berkenbroek en op het pct-terrein: de gebieden waar de meeste knelpunten waren op maandag 28 juli, toen er in korte tijd extreem veel regen viel. Ondanks noodmaatregelen door Rijnland was er wateroverlast.

Op de bijeenkomsten zijn de knelpunten besproken. Rijnland kondigde tevens een pakket van nieuwe maatregelen aan, dat het waterschap in de toekomst zal nemen als zich weer zo’n soort calamiteit voordoet. Er worden dan bijvoorbeeld peilscheidingen opgehoogd, zodat water niet van hogere naar lagere gebieden zal lopen. En op het Rijneveld komt bijvoorbeeld een opstelplaats voor een noodpomp, zodat water sneller naar de Gouwe kan worden afgevoerd. „Rijnland pakt de problematiek

COMMENTAAR

voortvarend op. Dat is een goede zaak”, vindt Henk van der Smit, bestuurslid van Belangenbehartiging Greenport Boskoop. De verantwoording voor het waterbeheer mag je volgens hem, in deze tijd van klimaatverandering, echter niet volledig bij Rijnland neerleggen. „Je kunt wel zeggen dat het waterschap ervoor zorgt, maar dat heeft zijn grenzen.”

Een deel van die verantwoording ligt bij kwekers, aldus Van der Smit. „Als je kiest om wortelrotgevoelige gewassen te kweken, dan wordt het risico op schade wel hoger bij wateroverlast. En zo ook bij zoutgevoelige gewassen, want we krijgen niet alleen vaker hevige neerslag, maar ook vaker langdurige droogte. Hierdoor neemt de verziltingsdruk toe. En houd er rekening mee dat de winter eens in de tien jaar streng zal zijn.”

Bedrijven moeten dus klimaatbe-

PEILING

Transitie Met deze editie van De Boomkwekerij nemen we afscheid van een tumultueus jaar.

Ook nemen we definitief afscheid van de oude organisatiestructuur in de boomkwekerij rond het Productschap Tuinbouw. En daarmee gaat de sector definitief een ongewisse toekomst in en is het de vraag of die daar al voldoende op is voorbereid.

Gelukkig komt het verplichte trekkerrijbewijs er.

Deze uitgave staat daarom geheel in het teken van de toekomst. De redactie stelde tien personen de vraag hoe zij denken dat de wereld er over tien jaar uitziet. Het zal u wellicht duizelen, al die adviezen die in deze verhalen verpakt zitten. Verschillende betrokkenen vonden het erg moeilijk om aan te geven waar het heen gaat. Tien jaar Wim du Mortier Hoofdredacteur

is ook een hele tijd. En toch is het een uitdaging die ook u zo af en toe zou moeten aangaan. Waar staat uw bedrijf? Wat doet u over tien jaar? Niet met het doel om te bezien of u over goede voorspellende gaven beschikt, maar omdat nadenken over

Eens 72%

Oneens 28%

morgen u automatisch helpt een visie te vormen op de eigen ontwikkeling en die van uw onderneming. Het dwingt u na te denken over de veranderingen om u heen en de mogelijke gevolgen daarvan. De tien visies bieden u wellicht bouwstenen waarmee u uw kruimelpad naar de toekomst kunt uitstippelen.

2015 belooft een jaar van transitie te worden. De boomkwekerij lijkt van afstand een sector waarin alles wat trager verandert. Maar met alles wat nu in beweging is, verandert de sector in hoog tempo en op fronten ook fundamenteel. De vraag is hoe u daarop gaat inspelen. Marktgericht produceren is zo’n term die u de komende maanden in dat verband nog vaak zult horen. En dat is alleen mogelijk als u goed in de smiezen heeft

De nieuwe peiling luidt:

Over tien jaar werken op alle boomkwekerijen robots.

waar het de komende tijd heen gaat in de wereld en met name uw markt. Of dat nu moeilijk is of niet.

De redactie wenst u fijne feestdagen en een succesvol 2015.

4

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Stem mee op deboomkwekerij.nl.

Opinie COLUMN COEN DEKKERS

Excuusjaar

stendiger worden gemaakt. Dat ziet ook Rijnland graag, en het waterschap wil hierin ook meedenken, maar laat dit vooral over aan de bedrijven zelf. Vanuit de stichting denken enige kwekers daarom nu na over mogelijke oplossingen. „Ondergrondse wateropslag kan een oplossing zijn, dat wordt nu onderzocht in de regio”, aldus Van der Smit.

Investeren in (betere) drainage kan een andere oplossing zijn. „Rijnland dacht eerst dat drainage het waterbeheersysteem extra zou belasten, maar uit onderzoek blijkt het tegendeel: door drainage is het waterbergend vermogen van percelen juist groter.” Daarnaast moeten kwekers hun percelen op een bepaalde hoogte houden. „Je moet dus zelf zorgen voor aanvulgrond. Ook lavavelden kunnen zakken en die zul je dus van tijd tot tijd moeten ophogen.” <

Excuusjaar; dat moet het woord van het jaar zijn. Niks dagobertducktaks. Dat is op ons toch niet van toepassing. Nee, 2014 is het jaar van het excuus.

We werden verrast door de onaangekondigde consumentenstaking van half april tot zo ongeveer begin juli. En het allerergste is: we weten niet hoe het kwam. In een wandelgang kreeg de winter de schuld. Een horrorwinter. In een andere wandelgang was het toch echt de crisis die nu ff nog naar ons uithaalde. We lopen als plantenkwekers toch achter de markt aan, dus dat paste in het plaatje.

Boze tongen beweren dat de vroege lente de schuldige was. Planten liepen vroeger uit, mensen raakten in de war. Wat moet nu wel en wat niet geplant. Het perkgoed was veel te vroeg en het was er te lang. En het werd ook gedumpt. Juli was te heet, augustus was te nat, waardoor sommige soortjes net niet de maat hadden.

Daarentegen zijn er ook wandelgangen die beweren dat het WK-voetbal de hoofdschuldige was.

Vrouwlief kon het geld dit jaar niet aan de tuin besteden omdat manlief een grotere tv wou kopen.

En bier voor zijn vrienden.

De allerbozigste tongen zoeken het echter in een andere hoek. Het schijnt dat Albert Verlinden in Boulevard heeft opgeroepen om eens wat minder tuinplanten te kopen. Door die Neonic’s en zo. Hij zal Radar wel achterna geluld hebben. Alles om maar wat afleiding te zoeken voor Onno-gate natuurlijk.

Maar ja, er is sowieso geen ene boomkweker die deze roddel kan bevestigen, want wij waren bezig met schoffelen, oppotten, snoeien, sorteren of excuseren.

En als al het voorgaande onzin was, kon het zelfs nog anders. Dus stonden we aan onze poorten heel hard ’minder, minder, minder’ te schreeuwen. Want er was overproductie. Er was gewoon overal teveel van. En dan gaan handelaren shoppen, naar de goedkoopste. En die zijn nu net niet van ons.

Nee, inderdaad, we moeten wat minder opzetten, dan gaan we vast méér verdienen.

Als U nog een excuus heeft mag U het toevoegen. Maar er is één reden om het niet te doen. Dat bent U zelf. U hebt zelf schuld aan alles, ook als het niet goed gaat. Veel succes in 2015. Zonder excuus graag.

STELLING

Over tien jaar is de boomkwekerijsector onherkenbaar veranderd Harry Schrama,

Hendrik Hak, Kwekerij

Bert Griffioen, Griffioen

Vruchtbomenkwekerij Mts

Vredebest, Waddinxveen:

Wassenaar bv, Wassenaar:

Schrama, Biddingh:

„Als er niet genoeg kwekers

„De vraag is even wat je onder

„Tsja, over tien jaar ziet de

veranderen is er straks hele-

’de boomkwekerijsector’ verstaat.

boomkwekerij er totaal anders

maal geen boomkwekerijsec-

Aan de productiekant verwacht ik

uit, de wortels groeien dan

tor meer. Veranderingen blij-

dat een kwekerij er over tien jaar

naar boven ofzo? Koffiedik kij-

ven er altijd, voor iemand die even niet oplet

net zo uitziet als nu, maar wel met een gaandeweg

ken is leuk en ik geloof zonder meer in verande-

gaat dat sneller dan wanneer je bij blijft en

gewijzigd sortiment, onder invloed van middelen-

ringen, maar naar welke kant? De tendens naar

je visie blijft actualiseren. Veranderingen gaan

gebruik en bemestingsmethoden. Daarnaast zal het

groot, groter, grootst begint toch af te vlakken,

zeker wel steeds sneller en dat wordt bepaald

sortiment moeten veranderen omdat veel teelten

kan ook weer tijdelijk zijn. Specialiseren levert

door het gedrag van onze gezamenlijke eind-

al jaar-in, jaar-uit dezelfde zijn en de consument

ook risico op. Hype-achtige artikelen ben je voor

klanten. We moeten goed luisteren naar wat

geprikkeld moet worden met nieuwe aanwinsten.

dat je het weet te laat mee. De consument zal

onze eindklanten vragen. Er moeten soms ook

En dan het belangrijkste punt van de toekomst, de

bepalen wat er gebeurt, maar helaas de ken-

dingen drastisch veranderen omdat de markt

veranderende markt: er zal over tien jaar een heel

nis van zaken neemt ook af. Gezondere planten,

er wel, of juist niet naar vraagt. Maar om iets

ander soort koopkrachtige consument zijn. Ik gok

minder spuiten, anders bewerken; daar komen

te kweken, blijf je altijd een plantje, grond en

op meer vraag naar ’eerlijk’, ’lokaal’, ’herkenbaar’ en

we niet onderuit. De handelsstromen kunnen

een pot nodig hebben, mogelijk in wat andere

hoge interne kwaliteit in plaats van snelle, visuele

veranderen, niet naar, maar uit goedkopere lan-

samenstellingen dan we nu gewend zijn! Dus

handel met een korte levensduur. Tien jaar vooruit-

den. Ook het digitale tijdperk speelt mee. Maar

’onherkenbaar’? Nee!”

kijken is lastig, kijk vijf jaar terug en je herkent de

ik blijf erbij dat de boom nog steeds met zijn

wereld niet. De sport in deze sector is juist dat geen

wortels naar beneden staat en ergens in. Dus

jaar op het andere lijkt. Wat dat betreft biedt één

niet onherkenbaar maar wel anders.”

jaar vooruitkijken, 2015, al voldoende uitdaging…”

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

5

Foto: AVBS

Boomkwekers verdienen fors minder in 20 Het jaar 2014 is voor de boomkwekerijsector gemiddeld genomen een mager jaar.

Uit voorlopige ramingen van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) blijkt dat de rentabiliteit van bedrijven maar liefst 5% is teruggelopen ten opzichte van 2013.

Volgens de rekenmeesters van de agrarische sector is het gemiddelde inkomen per onbetaalde arbeidsjaareenheid - dat is de maat die het LEI gebruikt om de verdiensten te berekenen naar de arbeidsinzet op een bedrijf - in 2014 gemiddeld genomen fors gedaald. Bedroeg het inkomen

per onbetaalde arbeidsjaareenheid in 2013 nog €45.000, in 2014 komt dat uit op slechts €33.000. Dat is lager dan gemiddeld in de hele agrarische sector. Ook in 2013 leverde de boomkwekerij op dit front al flink in ten opzichte van 2012: toen bedroeg de teruggang zo’n €15.000.

De gemiddelde rentabiliteit, uitgedrukt in de opbrengsten per €100 kosten, schat het LEI voor 2014 in op 91%.

Dat is een afname van maar liefst 5%.

Dat geeft dus aan dat een boomkwekerij het afgelopen jaar alleen maar achteruit heeft geboerd en op het eigen vermogen heeft ingeteerd. Ook in 2013 daalde de rentabiliteit al met 5% ten opzichte van 2012.

Kosten gestegen

In 2014 nam het aantal boomkwekerijbedrijven af met 2%. Het totale areaal bleef ongeveer gelijk.

De gemiddelde opbrengsten per bedrijf berekent het LEI voorlopig op €382.000. In 2013 was dat nog €404.000. Terwijl de inkomsten daalden, liepen de kosten op. Boomkwekers waren in 2014 gemiddeld genomen 2% meer kwijt aan met name plantmateriaal en arbeid.

De cijfers over 2014 zijn voorlopige cijfers. Bron: Landbouw Economisch Instituut.

KORT Burgerinitiatieven naar groensector

’Aansluiten bij precisielandbouw’

Klok Veiling Rhein-Maas groeit

Provincies Noord-Brabant en Overijssel zijn samen met Entente Florale Nederland het pilotproject ’Groen ondernemen en groen doen’ gestart. Doel is burgerinitiatieven te koppelen aan professionele kennis en ervaring uit het groen. Steeds meer bewoners willen gezamenlijk hun straat of buurt verfraaien met groen, maar in de praktijk stranden zulke initiatieven soms door gebrek aan voldoende kennis en ervaring.

Na de jaarwisseling start het driejarige project PPS Precisielandbouw 2.0, met financiering vanuit de topsector Agri & Food. Een groot aantal bedrijven gaat dan verschillende thema’s onderzoeken, zoals het gebruik van satellietbeelden en data van bodem- en gewassensoren. De boomkwekerij kan hierbij misschien aansluiten, zei PPO-onderzoeker Ton Baltissen op een bijeenkomst over precisieboomteelt in Randwijk. Ook onder kwekers leven namelijk nog veel vragen over het onderwerp.

Veiling Rhein-Maas heeft dit jaar een omzet van €335 miljoen. Vorig jaar was dat 6% lager: €315 miljoen. De stijging wordt gerealiseerd door 1,9% meer stuks en een 4,7% hogere prijs. 85% van de omzet komt via de klok en 15% via klokservice. Via de klok werd 1% meer volume afgezet en een 3,6% hogere prijs gemaakt. De omzet was 4,6% hoger. De veiling heeft aangekondigd daarom in de klok te blijven investeren.

GroeiBalans gesplitst in twee delen Per 1 januari worden advies en onderzoek van GroeiBalans opgesplitst in twee onderdelen: GroeiBalans Teelt & Onderzoek met René van Gastel en René Jochems als eigenaren, en GroeiBalans Bedrijfsecologie met Jochems als eigenaar. Aanleiding voor de opsplitsing is meer vraag naar projecten waarbij een gezonde bodem centraal staat.

Ook is GroeiBalans steeds meer actief in andere agrarische sectoren.

6

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Nieuw pachtsysteem in 2015 De Tweede Kamer wil in voorjaar 2015 een Algemeen Overleg over pacht houden. Na dat Kamerdebat wil staatssecretaris Sharon Dijksma van Economische Zaken met een wetsvoorstel komen voor een nieuw pachtsysteem. Dat moet dan eerst nog voor advies aan de Raad van State worden voorgelegd, alvorens het naar de Kamer kan.

FloraHolland stelt prioriteiten FloraHolland start begin 2015 de strategie FloraHolland 2020 met het ontwikkelen van het nieuwe veilen, een virtueel platform, standaarden, consumentenmarketing en het optimaliseren van de bedrijfsprocessen. Het aantal diensten en projecten van de veiling moet omlaag. Dat maakte algemeen directeur Lucas Vos donderdagavond 11 december bekend op de alv van FloraHolland.

Nieuws

14 Als oorzaak voor de sterk teruggelopen rentabiliteit van boomkwekerijen wijst het LEI naar de tegenvallende export naar Duitsland. Met name in het bos- en haagplantsoen is dit een factor van belang.

Minder bedrijven Ondanks de povere financiële resultaten remt de afname van het aantal ondernemingen in de boomkwekerij af. Tussen 2012 en 2013 stopten nog 6% van het totaal aantal bedrijven om verschillende redenen. Het afgelopen jaar gaf opnieuw 2% er de brui aan.

Een beeld dat al jaren bestaat is dat de afname van het aantal bedrijven niet leidt tot een afname van het totale areaal boomkwekerij in Nederland. Ook in 2014 is daar geen sprake van. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek telt de boomkwekerij in Nederland zo’n 22.000 ha. Ten opzichte van het jaar 2000 is dat een groei van ruim 30%. Die groei in totaal areaal is er in 2014 wel uit, en blijft grosso modo gelijk.

Een dalend aantal bedrijven bij een gelijkblijvend totaal areaal wijst er dus op dat de bedrijven die overblijven doorgroeien. Volgens het LEI is de gemiddelde bedrijfsgrootte over de gehele boomkwekerij (in de open

grond en bedekte teelt samen) nu 5,4 ha; een tiende meer dan een jaar geleden.

Pot- en perkplanten De pot- en perkplantenteelt geeft een beduidend ander beeld. Per arbeidseenheid is hier €30.000 meer verdiend dan in 2013. De groei zat ’m vooral in het voorjaar, geholpen door de zachte weersomstandigheden.

Het LEI schat in dat met deze wind in de rug de rentabiliteit van pot- en perkplantenbedrijven gemiddeld met 2% is gestegen. De opbrengsten namen het afgelopen jaar nog net iets meer toe (+9%) dan de kosten (+7%).

De opbrengststijging komt voor twee derde uit de groei van de bedrijven.

Het totale areaal pot- en perkplanten is in 2014 met 50 ha gedaald tot 1.700 ha. Er zijn nog 910 bedrijven actief in deze sector.

Dat waren er in het jaar 2000 nog 2.250. De gemiddelde bedrijfsomvang is toegenomen van 1 ha in het jaar 2000 tot 2,2 ha in 2014.

Positieve stemming LTO Glaskracht Nederland heeft een enquête gehouden onder de leden en meldt dat vier van de vijf snijbloemen- en potplantentelers

verwacht dit jaar een positief bedrijfsresultaat te behalen. Vorig jaar was dat nog de helft van alle glastuinders die meededen aan deze vragenronde.

In de sierteelt komt het positieve resultaat vooral uit betere prijzen die zijn betaald voor de snijbloemen en planten. Maar ook de meevallende energiekosten deden een duit in het zakje.

Lagere productiewaarde 2014 is voor de totale land- en tuinbouw in Nederland geen jaar om met plezier op terug te kijken. De sector leverde afgelopen jaar in wat betreft bruto productiewaarde. Voor 2014 schat het LEI die in op €27,5 miljard, 3% minder dan in 2013.

Er zijn grote verschillen tussen de agrarische sectoren. De productie van de akkerbouw daalde fors in waarde, waar andere sectoren nog dicht in de buurt kwamen van het resultaat in 2013.

Ook het gemiddelde inkomen van alle boeren en tuinders in Nederland daalde het afgelopen jaar, schat het LEI in. Per onbetaalde arbeidsjaareenheid bedraagt het €35.000 en dat is €8.000 minder dan in 2013. <

Het laatste nieuws leest u elke dag op www.DeBoomkwekerij.nl

Zundert blijft bufferzone

Boterdaele Sierteler van België

Regio Zundert valt nu in een bufferzone en leden van Treeport willen dat de bufferzone blijft. Over hoe de kosten voor het in stand houden van de bufferzone bij elkaar worden gehaald, is wel discussie. Nu betaalt ongeveer de helft van de kwekers met waardplanten alle kosten. Het bedrag wordt bepaald door de totale omvang van de kwekerij. Treeport-leden pleiten ervoor dat alle kwekers met waardplanten mee gaan betalen en dat het bedrag wordt gekoppeld aan het areaal waardplanten.

Erik Boterdaele (midden) werd tijdens de jaarvergadering van de Belgische sierteelten groentefederatie, uitgeroepen tot Sierteler van het jaar 2014. De jury was lovend over het weldoordachte ondernemerschap: ’Zowel de duurzame productie, het stimulerende personeelsbeleid als de in het oogspringende merkenstrategie laten zien dat hij een creatief ondernemer is.’

Uitbreiding toelating Jet 5 De toelating van Jet 5 is uitgebreid, waardoor het nu in de gehele land- en tuinbouw mag worden toegepast als desinfectiemiddel van gladde oppervlakten en kisten. Het middel is inzetbaar tegen groene aanslag, bacteriën en gisten, schimmels en virussen.

Het middel werkt op basis van waterstofperoxide en perazijnzuur.

FloraHolland, VGB niet in 247Green

Hoogbouwprijs voor Verticaal bos

FloraHolland en VGB gaan niet deelnemen aan het promotieplatform 247Green.

Beide partijen gaan om tafel om samen de generieke promotie ter hand te nemen.

VGB-directeur Robert Roodenburg noemt 247Green een goed initiatief, maar stelde dat de financiële risico’s te groot zijn om er in te participeren. Veilingdirecteur Lucas Vos vindt dat het initiatief voor de veiling te vroeg komt om erin te investeren.

Een woontoren in Milaan heeft de Internationale Hoogbouwprijs 2014 gewonnen, meldt Deutsche Baumschule. Langs de gevels groeien honderden bomen en duizenden planten. Hierdoor ontstaat een gunstig microklimaat: er wordt zuurstof geproduceerd, en CO2 en fijnstof opgenomen. Al het groen zou horizontaal een ’bos’ zijn van 1 ha, vandaar dat de toren Bosco Verticale (’Verticaal bos’) is gedoopt.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

7

Ondernemersvragen

Illustratie: Peter Moorman

Hoe kom ik in aanmerking voor betalingsrechten?

Ik weet dat ik als boomkweker met ingang van 2015 in aanmerking kan komen voor betalingsrechten. Waar moet ik aan voldoen om in aanmerking te komen voor uitbetaling?

Frank de Jong Van Oers Agro F.dJong@vanoers.nl

Stuur uw vragen of suggesties naar Postbus 9324, 2300 PH Leiden.

U kunt ook bellen of mailen met (071) 565 96 82, boomkwekerij@hortipoint.nl

8

Het klopt dat u vanaf 2015 in aanmerking kan komen voor uitbetaling van betalingsrechten. U dient dan als boomkweker aan de volgende eisen te voldoen. > U heeft in 2013 recht gehad op toeslagrechten of bedrijfsmatig sierteeltgewassen zoals vaste planten of boomkwekerijgewassen geteeld. > U bent in 2015 actief landbouwer en heeft uw onderneming ingeschreven bij de kamer van koophandel met SBI-codes die beginnen met 011, 012, 013, 014 of 015. > U dient in 2015 minimaal 0,3 ha subsidiabele grond in gebruik te hebben. > U verzoekt in 2015 om toekenning van betalingsrechten en vraagt uitbetaling aan. Dit doet u via de Gecombineerde opgave van 2015.

Het aantal betalingsrechten wordt bepaald op basis van de door u via de Gecombineerde opgave 2015 opgegeven hectares subsidiabele landbouwgrond. Het maakt niet uit of u de grond in eigendom of via (’mondelinge’) pacht in gebruik heeft. Wel kan de verpachter, als hij actief landbouwer is, door middel van een private

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

overeenkomst het eigendom van de betalingsrechten van de gepachte grond op zijn naam laten registreren.

Vergroening Een betalingsrecht bestaat uit twee componenten: een basisbetaling en een vergroeningspremie. De waarde van de betalingsrechten wordt in de overgangsperiode gebaseerd op de waarde van de toeslagrechten die u op 15 mei 2014 in eigendom had. Had u geen toeslagrechten, dan heeft een betalingsrecht in 2015 een waarde van circa €80. Vanaf 2019 geldt een vast bedrag per betalingsrecht. Het is de verwachting dat het basisbedrag dan rond €260 en de vergroeningspremie ongeveer €115 zal bedragen.

Bedrijven die vanaf 2015 betalingsrechten aanvragen dienen, mits niet vrijgesteld, te voldoen aan vergroeningseisen. Die eisen betreffen: > gewasdiversificatie op bouwland; > 5% van het bouwland inrichten als ’ecologisch aandachtsgebied’; > behoud blijvend grasland.

Onder bouwland wordt verstaan het totaal landbouwoppervlakte exclusief blijvend grasland en blijvende teelt.

Kwekerijgewassen vallen onder het kopje blijvende teelt. Dit heeft tot gevolg dat, als u alleen kwekerijgewassen teelt, u niet hoeft te voldoen aan de eerste twee vergroeningseisen. Het is nog niet duidelijk wat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onder kwekerijgewassen verstaat. Wel is duidelijk dat de eis van een teeltduur van vijf jaar, die gesteld wordt bij blijvende teelt, voor kwekerijgewassen niet van belang is.

Om voor uitbetaling van betalingsrechten in aanmerking te komen geldt een ondergrens van €500. Dit heeft tot gevolg dat, als u in 2014 geen toeslagrechten in eigendom had, u in 2015 minimaal zo’n 6,25 ha subsidiabele grond in gebruik moet hebben.

U kunt nu al via mijn.rvo.nl uw referentiegegevens betalingsrechten nakijken. Dan kunt u zien of u op basis van de voor u geregistreerde gegevens recht heeft op betalingsrechten. U kunt nu nog inloggen met uw oude inloggegevens. Vanaf 1 januari 2015 kan dit alleen nog met eHerkenning. Vraag deze tijdig aan. U heeft de eHerkenning ook nodig voor het indienen van uw Gecombineerde opgave 2015. <

Terugblik

Tekst: Wim du Mortier Foto’s: De Boomkwekerij

2014 gaat boeken in als roerig en mager Baas Plantenservice over de kop; een mooi voorjaar maar toch povere resultaten; bestuurders en gewasbeschermingsmiddelen komen en gaan; Greenpeace neemt de tuinplantenhandel op de korrel. 2014 is een jaar om niet licht te vergeten. Het is bovendien het jaar waarin definitief een einde komt aan oude structuren rond het Productschap Tuinbouw.

Collectieve promotie voor vaste planten Met goed gevoel voor humor presenteren vasteplantenkwekers op een bijeenkomst van hun cultuurgroep Perennial Power; de merknaam waaronder gezamenlijk promotie gemaakt gaat worden. Inmiddels loopt het initiatief een jaar en is onlangs door de 23 aangesloten bedrijven besloten dat zij in 2015 doorgaan.

Werving van deelnemers is nog een punt van aandacht; er wordt gestreefd naar 40 tot 50 kwekers die bereid zijn mee te betalen.

Februari: Met veel enthousiasme wordt Perennial Power gelanceerd.

’Zaailingenteelt het land uitgejaagd’ April: De overheid geeft geen vrijstelling meer om Basamid CleanStart op zaaibedden te gebruiken. Dat besluit leidt tot verontwaardiging in het bos- en haagplantsoen en drijft voorman Bart Faassen bijkans tot wanhoop. Hij stelt dat dit besluit in feite betekent dat de zaailingenteelt wel moet uitwijken naar het buitenland. Hij dreigt met opstappen als voorzitter van de cultuurgroep, maar besluit later toch te blijven strijden. Praktisch wordt de handschoen opgepakt en wordt het afgelopen jaar druk geëxperimenteerd met bijvoorbeeld zaaimatten van Terraseed.

Februari: Baas Plantenservice vraagt faillissement aan. De schokgolven in de afzet ijlen lang na.

Bestuurders komen en gaan Maart: Na 12 jaar de belangen te hebben verdedigd van de boomkwekerij, neemt John Janssen noodgedwongen afscheid. „Mijn keuze is het niet. Zoals het gelopen is tussen mij en de ZLTO, betreur ik. De inzichten over de invulling van het werk waren verschillend, wat heeft geleid tot een gedwongen vertrek”, legt hij uit in De Boomkwekerij. Later in het jaar kondigt Peter Bontekoe zijn vertrek aan als voorzitter van de LTO Vakgroep Bomen en Vaste planten omdat zijn bedrijf alle aandacht vergt. Productschapsecretaris Michiel Gerritsen wordt voorman van de StichMaart: Mijlpaal voor de boomkwekerij rond Zundert. Treeport gaat verder als coöperatie.

ting Belangenbehartiging Greenport Boskoop en Léon Faassen wordt in november benoemd tot voorzitter van de LLTB. De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

>

9

Greenpeace vindt middelen op tuinplanten In een uitzending van het tv-programma Radar komt Greenpeace met een rapport waarin te lezen staat dat op tuinplanten allerlei middelen worden gevonden die bijonvriendelijk zouden zijn.

Ook wordt gemeld dat illegale middelen zijn aangetroffen. Campagneleider van Greenpeace Michiel van Geelen kondigt aan dat zijn organisatie de branche in de smiezen gaat houden. En hij houdt woord: inmiddels is een tweede onderzoek openbaar gemaakt. In reactie op het rapport heeft Intratuin maatregelen aangekondigd. Planten moeten over zes jaar vrij zijn van negen bijonvriendelijke middelen waaronder de neonicotinoïden en bij de inkoop krijgen ’sterke planten’ voortaan voorrang. Ook Tuinbranche Nederland heeft inmiddels een plan gepresenteerd.

Mei: Greenpeace informeert het Nederlandse publiek dat tuinplanten ’bijonvriendelijk’ zijn.

Mooi weer, matige resultaten Het jaar start met optimisme. Na de tegenslagen van voorgaande jaren moet het nu toch beter kunnen gaan. Het failissement van Baas Plantenservice is al vroeg een eerste domper en naar mate het voorjaar verstrijkt blijkt dat de tuinplantenhandel stroperig verloopt. Dat terwijl het weer nu eens wel meezit. „Ik kan de vinger niet op de zere plek leggen waarom het zó slecht gaat.

Er zijn veel mogelijke oorzaken”, zegt Gert Koert, mede-directeur Groen-Direkt begin juni in dit blad. In het najaar verschijnen rapporten van Van Oers Agro en valt het woord ’overproductie’. In het najaar wordt ook duidelijk dat een groep kwekers van plan is de productie wat in te perken.

Mei: De boomkwekerijsector bereikt een groot publiek op de eerste Nederlandse Floraliën.

Banken in de vuurlinie Naar mate de malaise meer toeslaat in de boomkwekerij en berichten toenemen over bedrijven die omvallen, richten de blikken zich ook meer en meer op de banken. Steunen die de kwekers nog wel voldoende? De banken komen in de publiciteit zelf onder vuur te liggen naar aanleiding van geluiden dat kwekers zich in de steek gelaten voelen door hun bank. Cor de Fijter van Rabobank nuanceert in juli in dit blad de situatie en meldt dat er in de boomkwekerij geen run is op kredieten. „In de bomen gaat het niet slecht, integendeel. Afhankelijk van de gewasgroep gaat de handel wel vlotter of stroever.”

Juni: In Swolgen wordt Meet & Green gehouden en bekijken bezoekers onder meer rozenproeven.

10

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Terugblik

Zijn er alternatieven voor metam-natrium?

Vanaf 25 augustus mag metam-natrium weer worden toegepast, maar met tal van beperkingen. Eind mei joeg staatssecretaris Sharon Dijksma de sector schrik aan door het middel plots te schorsen. Zorg voor de effecten in de omgeving was aanleiding voor de schorsing. „Zonder herregistratie vervalt het laatste redmiddel tegen aaltjes’’, vreesde vasteplantenkweker Aad Vollebregt. Half augustus werd bekend onder welke voorwaarden het middel nog mocht worden gebruikt. Die zijn zo strikt dat de sector naarstig zoekt naar alternatieven. LTO Nederland en de KAVB hebben een ’aanvalsplan’ opgesteld dat binnen twee jaar moet leiden tot oplossingen die metam-natrium kunnen vervangen.

Juli: Boskoopse sloten lopen na hevige regenval over. Aanleiding om de waterhuishouding in de regio onder de loep te nemen.

Nieuwigheid waarmee consument wat kan Plantarium had dit jaar ’verbinding’ als thema. De sfeer op de beurs in Boskoop straalde optimisme uit. En er werden uiteraard weer volop nieuwigheden gepresenteerd en door de Koninklijke Vereniging voor Boskoopse Culturen nauwlettend gekeurd. Als winnaar kwam Campsis radicans ’Takarazuka Fresa’ (Summer Jazz Fire) uit de bus. „Hier kan de consument wat mee”, legde inzender Siem Hoogeveen van Hoogeveen Plants in Boskoop met trots uit. Een normale Campsis wordt wel 4 of 5 meter hoog en vormt zijn bloemen helemaal bovenin, meestal tegen de dakgoot. Daar zit de consument natuurlijk niet op te wachten. Die wil bloemen op ooghoogte. Deze Campsis groeit heel compact en wordt uiteindelijk maar 2 meter. Bovendien vormt hij al bloemen op 60 cm hoogte.”

Augustus: Siem Hoogeveen presenteert beste nieuwigheid op Plantarium.

Laatste PT-centen naar innovatie Op 1 januari valt dan definitief het doek voor het Productschap Tuinbouw. En daarmee komt een einde aan een tijdperk waarin de boomkwekerij via dit orgaan iedere vakgenoot kon dwingen om mee te betalen aan zaken die in het algemeen belang werden geacht. Via de besturen van de eigen belangenbehartigers spraken kwekers formeel gezien mee over de besteding. Maar zo werd het niet langer beleefd. In oktober dit jaar werd beslist hoe het restant van de bijdragen van boomkwekers zou worden uitgegeven. Daarvoor is een innovatieprogramma opgesteld.

Onderzoek naar plantgezondheid staat hoog op de agenda; bijvoorbeeld zaken die in 2014 de gemoederen in beweging brachten als de onkruidbestrijding in zaaibedden. En er moet een netwerk komen dat ook in de toekomst moet zorgen voor Oktober: GrootGroenPlus en Expo TCO voor het laatst tegelijk; Expo TCO vindt in 2015 in juni plaats.

onderzoek waar de boomkwekerij de toekomst mee in kan.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

<

11

Tekst: Ron Barendse Foto: B. van Roessel tuinplanten

Kweker Bart van Roessel, Haaren:

’Over tien jaar is mijn bedrijf gegroeid’ „Ook al is mijn bedrijf de laatste jaren gestaag gegroeid, groei is zeker geen doelstelling op zich. De komende jaren verwacht ik sowieso niet veel uitbreiding, maar op lange termijn zal de schaalvergroting bij mij en bij mijn afnemers doorzetten. Ondanks het groter worden van klanten, blijft de grote diversiteit van het klantenpakket een kracht van onze sector.” „Een belangrijke bedreiging voor je bedrijf ben je zelf”, zegt de Haarense kweker, die op ruim 4 ha een sortiment bladhoudende heesters kweekt. „Je moet niet je koppie laten hangen, maar vertrouwen blijven houden in betere tijden. Bovendien verkoop je meer als je enthousiast bent.” Van Roessel werd in 2000 zelfstandig en zag de afgelopen jaren zijn bedrijf steeds een beetje groeien. „Maar hoe mijn bedrijf er over tien jaar uitziet is voor een belangrijk deel afhankelijk van de afzetmarkt. Door de huidige marktsituatie ben ik nu behoudender dan voorheen en houd ik mijn directe kosten extra goed in de gaten. De komende jaren blijft het oppassen, ik wil het eigenlijk nog net geen overleven noemen maar net zoals iedereen hebben wij ook last van de crisis.”

Verhouding los-vast personeel blijft gelijk „Ook al spelen bij mijn directe kosten de arbeidskosten een belangrijke rol, ik wil er in de toekomst voor blijven zorgen dat we als bedrijf voldoende personeel met verstand van zaken behouden. Oftewel, het aantal vaste personeelsleden blijft, ook als we weer mochten groeien, in

verhouding ongeveer gelijk aan het aantal losse krachten.

Ik voorzie wel dat we in de toekomst minder stek zelf gaan maken. De afgelopen jaren hebben we dat al meer verlegd naar sociale werkplaatsen en die ontwikkeling zie ik nog wel doorgaan. Het is in mijn ogen goed om, zeker als je bedrijf groeit, iets meer te specialiseren en als bedrijf niet alles zelf te doen.

Aan de afzetkant denk ik dat het aantal klanten de komende jaren zal afnemen zoals dat eigenlijk al jaren gebeurt. Toch blijft, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld de groentebranche, het klantenbestand voor boomkwekers enorm divers en dat is een kracht voor de sector. Maar die diversiteit zorgt er ook voor dat het voor mijn bedrijf goed zou zijn om te blijven groeien. Want om zowel klanten te kunnen bedienen die kleine aantallen willen van bestellen van een breed sortiment, als ook klanten die grote aantallen willen, is schaalvergroting belangrijk.

Ik denk overigens dat er over tien jaar niet slechts één aanbodsysteem is waarmee wij, of de rest van de branche, zijn kopers informeert over het meest recente aanbod.

Niet alle handelaren willen namelijk gebruik maken van dezelfde informatie uit een databank, maar graag een onderscheidend aanbod kunnen aanbieden naar hun klanten. De tussenhandel wil immers waarde toevoegen om daarmee hun bestaansrecht te garanderen. Maar aan de andere kant denk ik ook dat de transparantie in de keten de komende jaren blijft toenemen, zodat van een aantal van onze klanten de traditionele handelsfunctie afneemt en zij meer de rol van service-provider krijgen.”

Winst uit automatisering „Teelttechnisch verwacht ik niet veel veranderingen op mijn bedrijf, maar waar in de toekomst misschien nog wel winst valt te halen is de inzet van automatisering die nu in de kamerplantenteelt wordt gebruikt. Hierbij denk ik aan bijvoorbeeld sorteerrobots. Wellicht dat deze in de toekomst kunnen worden aangepast van monocultuur – waarvan bij kamerplanten veelal sprake is – naar de inzet op ons bedrijf met een breder boomkwekerijsortiment.

Ook het inhaken op zulke ontwikkeling is makkelijker bij verdergaande schaalvergroting. Maar groei is voor mijn bedrijf geen doel op zich.

Ik ben eigenlijk hartstikke tevreden en heb nu geen behoefte om te groeien. Maar aan de andere kant vind ik ook dat je een doel moet hebben. Je kan wel het gevoel hebben dat je 1-0 voor staat, maar je moet uitkijken dat je uiteindelijk niet verliest. <

14

De Bo

(23 de e ber 2014)

Tekst en Foto: Ketura Haveman

Blik op

Jaap van Weenum, beleidsmedewerker Plantgezondheid LTO Nederland:

’Zet je kaarten niet op chemie’ De rol van chemie zal steeds kleiner worden in de gewasbescherming, maar dat hoeft de boomkwekerij niet te nekken. „Daarbij is het wel bepalend dat er een gelijk speelveld komt binnen Europa”, meent Jaap van Wenum.

Het aantal gewasbeschermingsmiddelen neemt in de boomkwekerij jaarlijks af, tot grote frustratie van kwekers.

Jaap van Wenum, beleidsmedewerker Plantgezondheid bij LTO Nederland, verwacht dat dit zich de komende jaren verder zal doorzetten. „Over tien jaar zal de hoeveelheid beschikbare chemische middelen aanzienlijk minder zijn.

Denk alleen maar aan de heretiketteringen en herregistraties van de insecticiden en fungiciden die er nog aan zitten te komen. Bovendien wordt de maatschappij steeds mondiger en eist dat de toelatingen van risicovolle middelen worden beperkt.”

Onkruidbestrijding zal in de toekomst meer en meer mechanisch gebeuren. „Over tien jaar moeten we ons vooral redden met behulp van slimme technieken. Doordat chemie wegvalt, wordt de teelt duurder. Dat klinkt misschien als nadeel, maar door de hogere kosten worden technieken als robotisering en gps plotseling veel interessanter. Ik denk dat we op dat gebied zeker nog verder kunnen en dus ook moeten innoveren.”

niet nodig is. In de sierteelt heeft de nadruk altijd gelegen op het uiterlijk, maar resistentieveredeling zal daar de komende jaren belangrijker worden. De sierteelt moet hier simpelweg nog een inhaalslag maken.” Daarnaast ligt de oplossing vooral in het kweken van gezonde planten.

Gelijk speelveld Of de boomkwekerij in Nederland toekomst heeft, is volgens Van Wenum sterk afhankelijk van de ontwikkelingen binnen Europa. „Zolang kwekers in buurlanden in de gewasbescherming meer mogelijkheden hebben dan kwekers in Nederland, staat de teelt hier sterk onder druk.”

Voor LTO is dat ook reden om bij de overheid sterk te hameren op het gelijke speelveld. „Als dat lukt, heeft de sierteelt in Nederland toekomst. Misschien hebben we dan zelfs wel een voordeel, omdat er al hard wordt gewerkt aan het ontwikkelen van slimme technieken om teelten te optimaliseren.” <

Resistentie Van Wenum verwacht dat in de groep insecticiden en fungiciden vooral de breedwerkende middelen af zullen gaan vallen. Wat hoofdzakelijk overblijft zijn de middelen die heel specifiek of plaaggericht werken. Nieuwe middelen zullen er maar beperkt bijkomen en dan vooral in de categorie laag risico en groene middelen. „Nieuwe herbiciden worden nauwelijks nog ontwikkeld: de industrie geeft internationaal prioriteit aan de inbouw van herbicidenresistentie tegen breedwerkende middelen als glyfosaat en 2,4 D via genetisch modificatie.” Wereldwijd wordt de toon gezet door de ontwikkelingen in de grote voedingsgewassen. Als een middel in deze grote teelten niet nodig is, zal een fabrikant de investering en de inspanning voor de kleine teelten daarom volgens Van Wenum sowieso niet doen.”

In de sierteelt zal met beperkte chemische mogelijkheden gezocht moeten worden naar andere alternatieven. „Dat is overigens niet alleen te wijten aan het wegvallen van middelen. Afnemers zullen van kwekers eisen dat zij hun producten op een milieuvriendelijke manier kweken.

De recente ontwikkeling bij Intratuin is daar een voorbeeld van. Nieuw is deze ontwikkeling echter niet; in de groente- en fruitteelt speelt dit al langer. Daarom wordt er in de groenten meer gezocht naar rassen die resistent zijn tegen ziekten en plagen, zodat chemisch ingrijpen De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

15

Tekst en foto: Wim du Mortier

Iwan Kleiweg, accountmanager Rabobank Oostland:

’Investeer in kennis en netwerken’ „Ben je iemand die naar buiten treedt, die een netwerk heeft, zichzelf verrijkt en marktkennis vergaart door naar een cursus te gaan of zich laat zien op bijeenkomsten, dan zijn wij vaak bereid verder onze nek uit te steken.” Ondernemerscapaciteiten wegen ook in de toekomst zwaar mee bij de financiering van bedrijven, verwacht accountmanager Iwan Kleiweg.

Te voorspellen hoe boomkwekerijbedrijven over tien jaar worden gefinancierd is erg lastig, vindt Kleiweg. Want de sector is erg volatiel: „Diepe dalen en hoge pieken wisselen elkaar af. Daarom moeten we reëel zijn en de sector aanmerken als één waar het nodig is voldoende eigen vermogen te hebben. Wat je nu ziet is dat bedrijven met onvoldoende buffervermogen de eerste zijn om in problemen te komen.” Wel wil hij aangeven waarop hij verwacht dat ook de komende jaren sterk zal worden gelet door de bank. „Bij een financieringsaanvraag van een gezonde onderneming die met een investeringsplan komt – bijvoorbeeld een uitbreiding – dan verwachten we dat zo’n bedrijf een duidelijke koers vaart. De ondernemer moet een visie en strategie hebben. Daarin moet zijn opgenomen hoe hij denkt de afzet te realiseren. Dat is vandaag de dag erg belangrijk. Bedrijven die het goed doen, en dat zijn er gelukkig nog genoeg, die kunnen in de eerste plaats goede kwaliteit leveren maar ook een netwerk van klanten aan zich binden en toegevoegde waarde bieden.” „Een ondernemer moet een eigen visie hebben van wat de markt vraagt en voor welke markt hij wil produceren.

16

De Boomkw kerij 26 (23 decem er 014)

Aanleg en onderhoud, de retailmarkt of juist gespecialiseerde tuincentra? Je ziet bij bedrijven die alles een beetje doen, dat het allemaal net niet goed uit de verf komt. Specialiseren op productniveau is niet meer zo aan de orde, als is de tijd dat je heel breed honderd soorten kweekte ook voorbij. Wij zeggen nu: kies een bepaald segment. Bijvoorbeeld heesters voor de aanleg- en onderhoudmarkt.

Dan kun je gerust een heel scala aan heesters kweken, maar wel voor die hoek.”

Professionaliseren „Naast het vakmanschap wordt steeds meer gevraagd van ondernemerschap. Bedrijven worden kapitaalintensiever en de organisaties worden groter en hebben meer personeel. Ook komt er meer regelgeving en stelt de markt bijvoorbeeld certificeringseisen over duurzaamheid.

Het runnen van een grote onderneming vergt in deze tijd gewoon andere managementkwaliteiten. Wij kijken daarbij naar de scholing van de ondernemer. Maar ook hoe het managementteam er uitziet. Dragen die verantwoordelijkheden aan elkaar over, overleggen ze, spreken ze elkaar aan op afspraken? Voor het runnen van grotere ondernemingen is een professionaliseringsslag nodig.” „Externe begeleiding vinden we belangrijk; of het nu een DLV is of een accountant of een andere kweker. Ons geeft het vertrouwen als we weten dat niet alleen de kweker naar zijn eigen plan heeft gekeken, maar ook criticasters die hij om zich heen verzamelt. Ook managementinformatie is steeds belangrijker. Je kunt wel zeggen dat je planten de laatste twee jaar twee euro per stuk hebben opgebracht en dat, ondanks de verdubbeling van je bedrijf, dat ook de komende twee jaar zullen doen, maar kun je dat aantonen? Een goede prognose vraagt om goede managementinformatie. Daarmee kun je de bank overtuigen om de financiering te verstrekken. Dat doen we niet meer op de blauwe ogen. Dat is het wezenlijke verschil tussen het bankwezen voor- en na de crisis.” „En wat ontzettend belangrijk is: investeer in kennis en netwerken. Voor wie kapitaal nodig heeft, zijn er weldegelijk mogelijkheden mits er goed ondernemerschap aan ten grondslag ligt. Ik vind dat ondernemers in de boomkwekerij daar nog wel eens te makkelijk over denken, met name kleine en middelgrote ondernemingen. Die zijn veel te terughoudend met investeren in zichzelf. Dat er masterclasses zijn is positief, maar ondanks de lage prijs moet er aan getrokken worden om ze vol te krijgen. Dat vind ik onvoorstelbaar in deze tijd.” <

Tekst en Foto: Arno Engels

Blik op

Kweker Marten Willemsen:

’Laanboomteelt blijft vooral in de grond’ Laanboomkwekers in Opheusden zijn de laatste jaren wel innovatief bezig met teelt uit de grond, maar over tien jaar heeft die teeltwijze heus niet de vollegrondsteelt vervangen, zo denkt Marten Willemsen (26). Hij verwacht nog wel betere mechanisering, en misschien zelfs robotisering in de laanbomen. „Met de gotenteelt is er de laatste jaren veel veranderd”, zegt Marten Willemsen, een van de kwekers in laanboomregio Opheusden die het innovatieve teeltsysteem mee heeft ontwikkeld. „De handveredelingen groeien goed in de goten en ze ontwikkelen een goed wortelgestel. Maar het is een grote investering, en het systeem is niet zonder slag of stoot ontwikkeld. En we zijn er nog steeds niet.”

Door ervaring zijn Willemsen en de andere kwekers met gotenteelt erachter gekomen dat het een totaal andere teeltwijze is, dan spillen traditioneel in de vollegrond kweken. Het substraat in de goten is bijvoorbeeld gebaseerd op veen, en de goten zijn geperforeerd ten behoeve van een natuurlijke wortelsnoei. Dat vraagt om een andere water- en mestgift dan op de traditionele kleigrond.

Willemsen vindt vooruitkijken moeilijk, maar hij ziet de vollegrondsteelt niet vervangen worden door de teelt uit de grond. „Kweken op klei- en zandgrond blijft zijn voordelen hebben”, aldus de kweker. Hij denkt ook niet dat de gotenteelt voor ieder bedrijf is geschikt. Bij Willemsen worden de opgekweekte handveredelingen intern doorgekweekt in de vollegrond of in teeltzakken tot laan- of sierbomen. „We zetten de goten voor het groeiseizoen vol en halen ze daarna in één keer leeg.”

Over tien jaar verwacht hij wel dat de mechanisatie is verbeterd. Het machinaal vullen van de goten met substraat gaat volgens Willemsen wel goed. Ook het leegtrekken van de goten met een speciale machine gaat goed. „Maar soms doen er zich nog kleine problemen voor.”

nog meer alternatieven beschikbaar?”

In de toekomst kan wellicht ook het transport van laanbomen in zakken meer gemechaniseerd zijn. „We rijden nu met een shovel over verharde paden langs de bomen om ze snel te kunnen pakken, maar we moeten de zakken nog wel tillen. Over tien jaar kan dat misschien met een machine gedaan worden.”

’Extreme vorst niet te hopen’ Kunnen bomen over tien jaar extra beschermd zijn tegen gevolgen van klimaatverandering? Daar heeft Willemsen nog niet over nagedacht. „We zetten windgevoelige bomen nu al aan een draad, tegen stormschade. En beschermen tegen extreme vorstschade? Er zou een tienjarige cyclus zitten in de winter. Het is niet te hopen dat we nog eens -20°C krijgen zoals een paar jaar geleden.”

Met 26 jaar is Willemsen nog jong. Hij hoopt dat de toekomstige laanboomteelt in de regio Opheusden nog net zo goed mogelijk is als nu. „En ik hoop dat de prijzen over tien jaar beter zullen zijn dan nu.” <

’Aanbinden blijft handmatig vakmanschap’ Willemsen weet ook nog niet of het stokken zetten, wat al langer (half)machinaal in de vollegrond gebeurt, door een robot gedaan kan worden. Het aanbinden blijft volgens de kweker handmatig vakmanschap. „Ik geloof niet dat handwerk in spillen vervangen zal worden door bijvoorbeeld een robot. Omdat er bij spillen te veel variabelen zijn. Bomen zijn nooit allemaal precies gelijk, daarom heb je bij aanbinden het menselijk oog nodig.”

Robotisering vindt hij wel interessant. Zo volgt hij ontwikkelingen in de glastuinbouw en de landbouw met oogstrobots. „Een robot kan in de laanbomen wel werkzaamheden uitvoeren zoals spuiten, onkruidbestrijding en grondbewerking.”

Over tien jaar zal er vooral een alternatieve vorm van onkruidbestrijding gebruikelijk zijn, denkt Willemsen. „In de laanbomen krijg je dat denk ik niet met heet water voor elkaar, maar misschien wel met laser. Of er komen De oomkw

e

er 2014)

17

Tekst en Foto’s: Ton Stolk

Kleine toekomstbestendige bomen Het klimaat verandert en planten moeten daarom in de toekomst in Nederland bestand zijn tegen extreme regen, hitte, droogte, maar ook tegen extreme vorst. Dat vraagt om bomen die daar tegen opgewassen zijn. Voorbeelden van kleine, middelgrote en grote bomen die het kunnen opnemen tegen al deze weersextremen.

Heptacodium miconioides Heptacodium miconioides is in het boomkwekerijsortiment van boomachtige, meerstammige struiken een relatieve nieuwkomer. De plant groeit uit tot een breedopgaande struik tot boom, die hier 4 tot 5 m hoog kan worden. Opvallend aan het blad zijn de drie bijna parallelle nerven die tot ver in de bladpunten doorlopen.

Het blad is doorgaans wat ingerold en hangt alsof het vochtgebrek heeft. Van de stam en oudere takken laat de bast in lange, lichtbruine repen los.

Pas aan het eind van de zomer tot in oktober draagt de boom zijn witte, jasmijnachtige geurende bloemen in losse pluimen die veel insecten trekt. Na de bloei groeit de vijflobbige kelk sierlijk uit en kleurt naar paarsrood.

Heptacodium is gewend aan zomerse perioden met hitte, maar is tevens licht vorstgevoelig in ons klimaat.

Een beschutte, zonnige tot beschaduwde standplaats verdient de voorkeur. Korte perioden van droogte worHeptacodium miconioides bloeit pas laat in de zomer.

den goed doorstaan.

Clerodendrum trichotomum Clerodendrum trichotomum is van nature een grote meerstammige struik. Op één stam gezet groeit hij echter uit tot een laag vertakt, sierlijk boompje van 3 tot 4 m. Door de breed vertakte kroon is hij niet geschikt voor aanplant in straten, maar wel in tuinen, ruime plantvakken en parken.

Sierwaarde ontleent Clerodendrum allereerst aan de lange bloei van augustus tot in oktober met witte lipbloemen, omzoomd door een rode kelk.

De bloemen trekken veel bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen. Na de bloei kleurt de stervormige kelk dieprood met in het midden een opvallende blauwe vrucht.

Aan de bodem stelt hij weinig eisen, behalve dan dat uitgesproken zure of kalkrijke bodems niet zo geschikt zijn. Een wat drogere zandgrond levert echter geen problemen op, evenals enige schaduw.

De enige ’maar’ aan dit bescheiden boompje is de kans op wortelopslag.

Clerodendrum trichotomum leent zich vooral voor ruime plantvakken en parken.

18

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Sortiment

Styrax japonicus var. fargesii Styrax japonicus var. fargesii is een opgaande, winterharde boomvorm die vegetatief kan worden vermeerderd. Met zijn doorgaande spil groeit hij uit tot een boom van vermoedelijk 6 tot 8 m hoog. De variëteit fargesii is harder dan de soort en heeft ook de afgelopen jaren geen vorstschade opgelopen.

Deze elegante boom heeft betrekkelijk klein blad. Eind mei, juni hangen geurende witte, min of meer wasachtige bloemen in bundels van drie tot zes stuks massaal onder de afstaande takken. De zaden kleuren niet verder dan bleek geelgroen.

Deze bijzondere, relatief snelgroeiende boom past in tuinen, maar ook in straten met een smal profiel. Styrac japonicus is gevoelig voor een hoog kalkgehalte.

Styrax japonicus var. fargesii is sterker dan de soort.

Cornus officinalis Cornus officinalis lijkt veel op onze inheemse Cornus mas. Beide kornoeljes groeien uit tot een forse boomachtige, meerstammige struik. Eenstammig opgekweekt groeien beide uit tot een bescheiden boom, maar Cornus officinalis is wat forser. Toch wordt de hoogte doorgaans niet veel meer dan 5 tot 6 m. Een andere overeenkomst is de bloei, met kleine gele bloemen in trosjes.

Bij beide soorten valt de bloei in februari-maart, in september gevolgd door scharlakenrode, besachtige steenvruchten. Het vruchtvlees rond het zaad is eetbaar, hoewel flink zuur.

Cornus officinalis heeft de neiging breed uit te groeien. Uiteindelijk, maar dat duurt heel wat jaren, zal hij breder dan hoog zijn.

Winterhardheid is vergelijkbaar met de inheemse Cornus mas.

Wel verlangt hij een warmere standplaats.

Cornus officinalis heeft zure eetbare vruchten.

Malus trilobata Malus trilobata valt in het sierappelsortiment op door zijn afwijkende, smal piramidale groeiwijze. In het verleden is Malus baccata ’Street Parade’ als smalle straatboom geïntroduceerd, maar die krijgt op den duur voor het gebruik in straten een te brede kroon. Dan is Malus triloba in smalle straten beter op zijn plaats.

Wel bereikt hij op den duur een hoogte van 6-8 m, maar is dan nog altijd relatief smal.

In mei-juni draagt hij grote, witte bloemen in trossen van zes tot acht. De lange, elliptische appeltjes zijn zo’n 2 cm dik en blijven veelal groenig geel. Alleen na warme zomers krijgen ze een rood blosje.

Heel belangrijk van deze sierappel is de ongevoeligheid voor schurft. Hij verdraagt lichte schaduw, tijdelijke droogte en hitte.

Malus triloba behoudt een smalle groeiwijze.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

19

Tekst en Foto’s: Ton Stolk

Middelgrote toekomstbestendige b Catalpa x erubescens

Catalpa x erubescens groeit uit tot een boom met zware vertakking. Doorgaans wordt hij 10 tot 12 m hoog, maar onder gunstige omstandigheden kan hij een hoogte van 15 m bereiken.

De kroon is eerst breed piramidaal, later meer rond.

Het grote blad loopt licht purperkleurig uit om al snel groen te kleuren. De cultivar ’Purpurea’ loopt uit met bijna purperzwart blad, maar dat wordt in de loop van de zomer ook groen. De bloei is de belangrijkste sierwaarde. Van Catalpa x erubescens staan de purpergeaderde gelig-witte bloemen in vrij losse, opstaande pluimen. De hoofdbloei valt in juli-augustus. De bundels dunne peulvormige doosvruchten met een lengte van 25 tot 40 cm blijven veelal tot in het volgend voorjaar hangen.

Overstromingen zijn voor de boom geen probleem.

Catalpa x erubescens kan zelfs tegen overstromingen.

Parrotia persica ’Bella’ Parrotia persica ’Bella’ en nog enkele selecties zijn door hun groeiwijze beter geschikt als straat- of laanboom dan de soort zelf. De soort wordt doorgaans te breed. ’Bella’ valt op door de wijnrode kleur van pasuitgelopen blad en in de herfst.

De cultivar staat pas sinds vijf jaar echt in de belangstellig. De moederboom is geselecteerd uit een partij zaailingen in de noordelijke Kaukasus. De ervaring met deze nieuwe cultivar beperkt zich dus tot jonge exemplaren. Het lijkt er op dat het een goede boomvormer is met een duidelijke harttak en lichte zijtakken.

De verwachting is dat ’Bella’ smaller blijft dan de soort.

Parrotia persica heeft graag een warme standplaats. De boom is bestand tegen het stedelijk klimaat en kent geen ziekten of aantastingen.

Parrotia persica ’Bella’ valt op door haar wijnrode kleur.

Fraxinus sieboldiana Fraxinus sieboldiana is een bloem-es die mooier en rijker bloeit dan de veel bekendere Fraxinus ornus. De overdaad aan geurende bloemen zitten in pluimen aan het eind van de twijgen.

De witte bloemkroonbladen van F. sieboldiana zijn weliswaar korter dan bij F. ornus, maar wel zo’n 2 mm breed. De pluimen ogen daardoor beduidend witter. De bloei valt in mei-juni, gelijk met of vlak na het uitlopen van de bladeren.

Groeit deze bloem-es als forse struik, dan wordt hij doorgaans niet veel hoger dan 5-6 m. Maar ruim boven de 2 m veredeld is hij zeker bruikbaar als straatboom. De kroon is dicht vertakt met een overwegend dun takkenstelsel. De boom verdraagt tijdeFraxinus sieboldiana verdraagt hitte en droogte goed.

20

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

lijke hitte en droogte en is daarmee de ene geschikte soort voor de stedelijke situatie.

Sortiment

omen Pterostyrax hispida

Pterostyrax hispida wordt als boom tot ruim 10 m hoog, als struik blijft hij veelal wat lager. Opvallend aan deze boom is de overdadige, geurende bloei. De bloeitijd begint rond eind mei en loopt door tot in juni. De bloemen zijn op zich klein, maar door de grote hoeveelheid is de bloei indrukwekkend te noemen.

In Japan en de West-Chinese provincies Sichuan en Hupei liggen de natuurlijk verspreidingsgebieden van de Pterostyrax hispida.

Hispida verwijst naar de kleine ruwe, stijfharige steenvruchten die na de bloei verschijnen en die later gelig-bruin verkleuren.

Jonge bomen zijn wat vorstgevoelig. Een warme, beschutte standplaats in de volle zon of hooguit lichte schaduw draagt er toe bij dat de jonge twijgen in het najaar goed afrijpen. Ook een Pterostyrax hispida vraagt een warme, beschutte standplaats.

niet te vochthoudende en rijke bodem helpt daarbij.

Pyrus x canescens

Pyrus x canescens mag vanwege de peertjes die hij produceert wellicht wat minder geschikt worden genoemd voor aanplant in straten. De boom laat de harde vruchten namelijk vallen. Maar in een smalle groenstrook met lage heesters of vaste planten is hij zeker een aardige, opvallende boom.

Interessant aan Pyrus x canescens is met name de jaarlijkse overdadige bloei in combinatie met het zilvergrijs uitlopende blad. De bloei valt in april en houdt in een koud voorjaar tot drie weken aan. Bij warm weer is het na een week gedaan met de bloei en lijkt het bij elke vlaag wind te sneeuwen.

Pyrus x canescens vormt een stevige, ongedoornde boom van circa 10 m hoog en behoudt een vrij smalle kroon. Ondanks de zuidelijke herkomst is hij zeer winterhard en ook windvast.

Pyrus x canescens leent zich vooral voor groenstroken of parken.

Tetradium daniellii Tetradium daniellii is bij velen nog altijd bekend als Euodia hupehensis. Van juni tot ver in juli is de boom overladen met grote pluimen crème-witte bloemen die rijkelijke nectar leveren en insecten lokken. Uit de bloemen ontstaan vervolgens tweekleppige vruchtdoosjes met een of twee zwarte zaden.

De vruchtdozen zelf kleuren tot donkerpaarsrood.

Tetradium behoort tot de familie van de ruitachtigen. De plant is vaker een grote, meerstammige struik dan een opgaande boom.

Ook als opgaande boom vertakt de stam al vrij snel. De schermvormige kroon is vrij open en laat veel licht door. Het schors van stam en gesteltakken is glad en grijs. De uiteindelijke hoogte vaTetradium daniellii vormt kleurige vruchtdozen.

rieert van 5-15 m. Aan zijn standplaats stelt hij weinig eisen, als deze maar warm en zonnig is en de bodem luchtig en voedzaam.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

21

Tekst en Foto's: Ton Stolk

Grote toekomstbestendige bomen Fagus orientalis ’Iskander’

Carya ovata

Carya ovata is een trage groeier. Hij vormt uiteindelijk een hoge boom met rechte stam. De kroon blijft slank met omhoog gerichte gesteltakken, maar met onderin afhangende takken.

In de herfst is de kleur goudgeel. Bijzonder aan deze boomsoort is ook dat de grauwe en gladde bast op latere leeftijd in verticale schorsrepen loslaat en daarbij aan de uiteinden als houten dakspanen opkrult.

In zijn herkomstgebied wordt Carya ovata onder gunstige omstandigheden tot 40 m hoog, maar hier komt hij doorgaans niet verder dan 20 m hoogte. Dit gekoppeld aan zijn bescheiden breedte, goede windvastheid en tolerantie voor schaduw is het een boom die zeker meer aandacht verdient.

Fagus orientalis ’Iskander’ is goed bestand tegen warme omstandigheden.

Fagus orientalis ’Iskander’ is een zeer smal opgaande selectie, die smaller blijft dan de bekende F. sylvatica ’Dawyck’. Daardoor leent hij zich goed als straatboom.

In het kader van het opwarmende klimaat krijgt, zo is de verwachting, de inheemse F. sylvatica het hier op den duur moeilijk. In het zuiden en oosten van het verspreidingsgebied heeft hij nu al een duidelijke voorkeur voor hogere, dus koelere standplaatsen. Met het oog op warmere zomers is aanplant van F. orientalis, zoals deze ’Iskander’ een goede keus. De soort komt namelijk uit lager gelegen, warmere gebieden rond de Zwarte Zee, Kaspische Zee en de oostelijke Middellandse Zee. Overigens zijn de uiterlijke verschillen tussen beide soorten klein.

Carya ovata wordt in de herfst goudgeel.

Phellodendron amurense Phellodendron amurense heeft doorgaans een korte stam met schuin opgerichte gesteltakken en een vrij brede kroon.

De boom bloeit in mei-juni met pluimen bijna witte, geelgroene bloemen die veel insecten trekken. Later volgen de erwtgrote steenvruchten met een naar zwart verkleurend vlezig omhulsel.

Evenals het blad, hebben de vruchten een geur van terpentine.

In tuinen en parken neemt de boom de meeste bodems voor lief, van licht zuur tot weinig alkalisch. Hij bereikt dan echter niet de maximale hoogte van 15 m. Ook het droge stadsklimaat levert doorgaans weinig problemen op. Voor straatbeplanting is deze boomsoort minder geschikt door zijn lage vertakking en brede Phellodendron amurense is vooral geschikt voor tuinen en parken.

22

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

kroon.

Sortiment

Populus lasiocarpa Populus lasiocarpa valt vooral op door de grote hartvormige bladeren. Hoewel een populier, wijkt hij in meer opzichten af van de bekende populieren. Zo groeit hij relatief langzaam en wordt doorgaans niet hoger dan 15 m. De bladeren komen leerachtig over en de bladsteel en hoofdnerf kleuren in de zon tot dieprood.

Populus lasiocarpa kan het lang uithouden op elke gecultiveerde grond, maar mooi wordt hij slechts op voedselrijke en niet-verdichte grond waar de grondwaterstand stabiel is. De hoofdwortels zoeken graag de diepte op, de fijnere wortels groeien oppervlakkig. Geënte bomen laten een lelijk verschil tussen ent en onderstam zien. Over de windgevoeligheid lopen de meningen sterk uiteen.

Populus lasiocarpa groeit relatief langzaam.

Pterocarya stenoptera Pterocarya stenoptera ’Fern Leaf’ kan een alternatief zijn voor P. fraxinifolia. P. stenoptera heeft namelijk geen last van wortelopslag.

Bijzonder aan deze selectie zijn de dubbel tot driedubbel geveerde bladeren. Ze geven het idee van varenbladeren.

De snelgroeiende boom kan meer dan 15 m hoog worden. Winterhard is hij absoluut, maar late nachtvorst kan vergroeibare schade veroorzaken. Zijn windvastheid is nog onvoldoende getest, maar lijkt positief te zijn. Hier geldt vermoedelijk dat zacht hout niet automatisch breukgevoelig hoeft te zijn.

Door de krachtige groei verlangt de boom een sterk vochtleverende bodem.

Pterocarya stenoptera ’Fern Leaf’ is een goed alternatief voor P. fraxinifolia.

Tilia mongolica ’Buda’ Tilia mongolica ’Buda’ kan worden aangemerkt als een stadsboom met grote toekomst. ’Buda’ heeft namelijk geen last van luizen en geeft daardoor geen overlast van honingdauw.

Deze gezonde linde heeft grof getand, glanzend donkergroen blad. De herfstkleur is geel. ’Buda’ is mede geselecteerd om zijn grotere groeikracht. Hij wordt namelijk groter dan de gemiddelde Mongoolse linde en heeft dan een smal piramidale, losse kroon met dunne, afstaande tot afhangende takken. Belangrijk is dat hij geënt is op Tilia cordata. Op T. platyphyllos bestaat er kans op onverenigbaarheid. In combinatie met de juiste onderstam is Tilia mongolica ’Buda’ opgewassen tegen het droge en warme stadsklimaat.

Tilia mongolica ’Buda’ heeft geen last van luizen.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

23

Tekst: Ron Barendse Foto: Walter Landesbergen

Walter Landesbergen, eigenaar marketingbureau LMC:

’Tuincentrum blijft belangrijkste kanaal’ „Over tien jaar zijn er 6,5 miljoen Nederlanders in de leeftijdscategorie 45-70 jaar. Daarmee wordt het aantal potentiële klanten voor tuincentra groter dan ooit tevoren. Maar om de klanten te bereiken zullen tuincentra zich wel moeten aanpassen. Zowel het herstellen van het persoonlijk contact als het uitbreiden van het online-contact is daarbij belangrijk.” „Om iets te zeggen over de consumentenmarkt van tuinplanten over tien jaar is een aangename maar ook hachelijke bezigheid. Daarvoor zijn er namelijk enorm veel factoren die een rol spelen. Maar als we kijken naar een aantal ontwikkelingen in onze directe omgeving dan durf ik te zeggen dat het mooie jaren kunnen worden voor wie in het groen zit.

Zo zijn mij uit de voorlaatste versie van het rapport de Sociale staat van Nederland van het Sociaal Cultureel Planbureau, drie ontwikkelingen bijgebleven die van groot belang zijn voor de groene branche. Als eerste ontwikkeling wordt hierin genoemd dat de maatschappij op veel gebieden verduurzaamt.”

Vrouwelijke waarden belangrijker „Daarnaast wordt gezegd dat de maatschappij feminiseert, oftewel dat vrouwelijke waarden belangrijker worden. Ook willen mensen steeds meer hun persoonlijke leven afschermen en hun eigen veilige haven creëren. Het zijn in mijn ogen ontwikkelingen waardoor de behoefte aan groen zal toenemen.

Verder wordt onder andere door Universiteit Wageningen de intrinsieke waarde van groen bevestigd en laten diverse onderzoeken positieve signalen zien. Zo wijst onderzoek van uitgeverij Sanoma uit dat groen goed aansluit op de belevingswereld van Nederlandse vrouwen en zijn er branche-onderzoeken over het koop- en gebruikgedrag van bloemen en planten die ook die kant op wijzen. Ik denk dan ook dat vergroening om ons welzijn te verbeteren een mooie toekomst heeft.

Dat het besteedbaar inkomen van consumenten daalt zie ik niet als een bedreiging, maar als een tijdelijke dip.

Een bedreiging is wel de manier waarop onze groene producten worden gekweekt. De groeiende maatschappelijke weerstand tegen – zoals Greenpeace dat noemt – gifplanten, moeten we zo snel mogelijk wegnemen door schoon te kweken en deze boodschap ook te verkopen.

Ondanks dat het tuincentrum als verkoopkanaal de laatste jaren marktaandeel verliest aan andere kanalen, denk ik dat dit over tien jaar nog steeds het belangrijkste verkoopkanaal voor tuinplanten is. Maar ook hier ligt, net als bij het kweken, de bedreiging intern. De tuincentra zullen hun marketing snel naar een professioneler niveau moeten tillen. Dit moeten zij doen door serieus invulling te geven aan hun specialisatie in groen, zowel in de winkel als online. De winkel moet in alles groen ademen, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van groene levende wanden en grote bomen en planten.”

Persoonlijk contact in ere herstellen „Ook is het belangrijk dat winkels het persoonlijk contact met hun klanten in de winkel in ere herstellen, bijvoorbeeld door het omvormen van een oppottafel naar een plek waar men ook terrecht kan voor allerlei vragen. Maar ook online moeten winkels hun service verbeteren door het delen van kennis en het openen van een webshop met bijvoorbeeld een bezorgdienst. Het tuincentrum moet naar de mensen toe met een praktische groene dienstverlening tot in de achtertuin en de woonkamer. Dat betekent dat tuincentra zich moeten aanpassen, maar daarvoor kunnen zij veel terug krijgen. Het aantal potentiële klanten zal de komende jaren namelijk alleen maar groeien. Over tien jaar zijn er 6,5 miljoen Nederlanders in de leeftijdscategorie 45 tot 70 jaar en dat zijn er in deze categorie nog nooit zoveel geweest. Deze consumentengroep hecht aan zijn eigen domein, is kapitaalkrachtig, heeft voldoende vrije tijd en is bovendien via sociale media makkelijker te bereiken dan ooit. <

24

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Tekst: Arno Zagers, Ron Barendse Foto: Van Oers Agro

Blik op

Arno Zagers, directeur Van Oers Agro, Zundert

’Er wordt nog veel op de gok gekweekt’ De huidige overproductie van boomkwekerijproducten zorgt bij sommige kwekers voor een koerswijziging, doordat zij meer marktgericht moeten gaan werken. „Kwekers worden gedwongen kritisch te kijken naar hun sortiment en om na te denken over consumentgerichte verpakkingen”, zegt Arno Zagers, directeur van Van Oers Agro.

Volgens Zagers is marktgericht werken voor kwekers tweeledig: consumentgericht en vraaggericht. „Op dit moment zie ik dat er in beide onderdelen nog veel winst te behalen valt. Bij consumentgericht werken denk ik aan productconcepten en verpakkingen. Vraaggericht heeft alles met het sortiment te maken. Daarbij zie ik dat er nog veel ’op de gok’ of ’uit traditie’ wordt gekweekt waarbij te weinig wordt gekeken naar wat de markt vraagt en wat de concurrentie doet.

In bos- en haagplantsoen zie je hierdoor een verdere verschraling van gekweekte producten. Kwekers richten zich vooral op massaproductie in gangbare producten.

Hierdoor ontstaat daarin overproductie.

Kwekers van visueel aantrekkelijke producten lopen wat marktgericht werken betreft voor op de overige boomkwekerijsectoren. Het gaat hierbij meer om producten, die vrij eenvoudig consumentgericht gepresenteerd kunnen worden: in een aparte samenstelling, een bijzondere verpakking of in combinatie met andere soorten.

Toch blijft veel van deze creativiteit en de daarbijbehorende marge bij de tussenafnemers liggen, maar kwekers kunnen dit mijns inziens ook deels zelf.”

leverd moeten worden. Zo sorteert een aardbeienkweker de ene keer in 250 gram bakjes voor de Engelse markt, en even later in groene pondsbakjes voor een andere afnemer. De afnemer vraagt, de kweker draait. Deze werkwijze is ook zichtbaar in de glasgroente- en bloementeelt.”

Investeren in concepten „Los van de concepten voor visueel aantrekkelijke tuinplanten, zijn concepten in de boomkwekerij tot nu toe niet echt van de grond gekomen. Het is een kwestie van tijd dat ook de andere boomkwekerijsectoren op bestelling en met toegevoegde waarde gaan leveren. Ondernemers zouden hier meer aandacht aan moeten besteden.

Wij zien in de cijfers een duidelijk verschil bij bedrijven die bewust bezig zijn met vermarkten van hun product.

Dit zijn veelal de bedrijven die je tegenkomt op zowel binnenlandse- als buitenlandse beurzen. Met name in bos- en haagplantsoen staat de ontwikkeling van concepten nog in de kinderschoenen. Wij zouden graag zien dat ondernemers hier in investeren. <

Sortiment kritisch bekijken „In de laanbomenteelt zien we de directe handel tussen kweker en consument en hovenier toenemen, waarbij de afnemer wordt ontzorgd doordat het transport en vaak ook het planten geregeld wordt.

Ik denk dat we de komende tien jaar gaan zien dat kwekers worden gedwongen om hun sortiment kritisch of nog kritischer te bekijken. Sommigen zullen gaan voor massaproductie tegen lage kostprijs, anderen zullen zich meer gaan specialiseren en zich onderscheiden in hun product. De huidige overproductie biedt wat dat betreft kansen voor koerswijziging. Kwekers moeten zich afvragen: welke teelten passen bij mij? Waar ben ik goed in en waarin ga ik me specialiseren? Hierdoor kunnen zij voor deze teelten op termijn vaste afzetkanalen opbouwen.

Daarnaast moeten kwekers zich meer bewust worden van hun eigen kostprijs. Wij zijn in Nederland in staat om een hoge kwaliteit te kweken, maar de verhouding met de verkoopprijzen is zoek.

Andere agrarische sectoren zijn wat martkgericht produceren verder dan de boomkwekerijsector. Met name de glastuinbouw- en vollegrondsgroentetelers produceren al veel voor de directe markt. De afnemer geeft vooraf aan in welke verpakking, sortering et cetera de producten geDe Boomkwekerij 26 ( 3 december 2014)

25

Tekst en Foto: Ketura Haveman

Kwekers Erwin en Arie Maaijen:

’Een goed sortiment geeft kwekerij bestaansrecht’ De kostprijs staat onder druk, waardoor kwekers zoeken naar manier om de teelt efficienter en goedkoper te maken. „De oplossing zit echter niet in massaproductie, maar in een goed sortiment, waarbij je laat zien waarom je de gevraagde prijs moet hebben”, menen Arie en Erwin Maaijen.

Vader en zoon Maaijen kweken een groot sortiment, waarbij Viburnum en Fagus voorname producten zijn, maar zeker niet de enige. Op het bedrijf worden 130 soorten gekweekt, allemaal in de volle grond. „We richten ons op soorten die lastig zijn, qua vermeerdering of teelt. Soorten die dus door de massa niet worden opgepakt”, vertelt Arie. Hoewel sortiment al jaren onder druk staat, denkt hij dat ook in de toekomst sortiment blijft bestaan. „In de grootschalige teelten, beconcurreren de kwekers elkaar op prijs. Een weg die je eigenlijk niet moet willen gaan.

Je hebt een kostprijs en die moet je ook krijgen. Ik leg dat mijn klanten ook altijd uit en dat werkt wel.”

Voor Arie van Maaijen is het wel belangrijk om ook met zijn sortiment wel aantallen te maken. „We leveren aan de handel. Door de combinatie van een exclusief sortiment in een dusdanige omvang dat ze ook vijftig of honderd stuks kunnen kopen, maakt ons voor de handel interessant. Je merkt dat ze ondanks de massa die van bepaalde soorten worden aangeboden, toch bij ons komen voor een

verbreding van het aanbod en die wens blijft. Handelaren wil graag wat nieuws, iets waarmee zij zich kunnen onderscheiden.”

Klimaat Of het sortiment over tien jaar op grote lijnen hetzelfde is, durven Arie en Erwin niet te zeggen. „Er zijn natuurlijk nieuwe soorten, die na enkele jaren meegaan in de grotere productie of juist afvallen. Je moet ook blijven vernieuwen om de handel dat extra’s te kunnen bieden. Maar ook in soorten die we al jaren hebben zullen wel dingen gaan verschuiven.” Als voorbeeld noemt Erwin de Viburnum „Door de verandering van het klimaat hebben we zachtere winters. Viburnum farreri ’Candidissimum’ bloeit daardoor niet in februari maar soms al in december, een moment dat de handel stil ligt. Het kan daardoor zomaar zijn, dat dergelijke soorten komende jaren steeds minder interessant worden om te kweken. Maar ondertussen biedt de verandering van het klimaat voor andere soorten ook mogelijkheden. Ik verwacht dat in de toekomst soorten als Styrax, Parrotia, Magnolia en ook dwerg-Betula meer kansen krijgen in Nederland. Wij hebben enkele van deze soorten inmiddels al op onze kwekerij, maar het kan goed zijn dat het sortiment van deze gewassen komende jaren verder uitbreidt.”

Innoveren Dat sortimentskwekers traditioneel zijn, betwisten vader en zoon. „Als kweker moet je blijven innoveren. Wie blijft stilstaan, heeft op den duur geen bestaansrecht.” De innovaties zoeken de Maaijens vooral in de producten die ze aanbieden. Als voorbeeld vertelt Edwin over de zoektocht naar mogelijkheden om weer te kunnen exporteren naar Amerika. „Amerika en Canada waren voor ons belangrijke afzetlanden. Maar de boktor gooide roet in het eten. Nu mag je alleen materiaal exporteren met een doorsnede van maximaal 1 cm. Daarmee leek de export van veredelde gewassen af te vallen en onze export naar deze landen is daardoor stil komen te vallen. Maar we hebben nu een manier gevonden om vergroeide veredelingen te maken die binnen die gestelde norm van één cm doorsnede blijven.” <

26

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Tekst: Wim du Mortier Foto: Plant Sciences Group

Blik op

Ernst van den Ende, directeur Plant Sciences Group:

’Wie gaat met de collectebus rond?’

Als de boomkwekerij er niet in slaagt een oplossing te vinden voor het gezamenlijk investeren in onderzoek, dan betekent dat de doodsteek voor de sector. „Mensen zullen dat een dramatische uitspraak vinden, maar dat is hoe ik er over denk”, zegt Ernst van den Ende, algemeen directeur van de Plant Sciences Group, onderdeel van Wageningen UR. Van den Ende maakt zich ernstig zorgen over de toekomst van het onderzoek voor de boomkwekerij. Hij kent initiatieven zoals het innovatieprogramma van de LTO vakgroep Bomen en Vaste planten. „In de boomkwekerij wordt wel nagedacht hoe onderzoek gefinancierd kan worden. Dat is goed. Maar daar moet het niet bij blijven.

Iemand moet het stokje oppakken.” „Als we voortgaan op deze weg ben ik bang dat het onderzoek voor de boomkwekerij er over tien jaar dramatisch uitziet”, zegt de onderzoeksdirecteur. Vanuit zijn optiek is wat er in de boomkwekerij gebeurt zeer minimaal. „De sector staat stil. In essentie ligt de vraag op tafel of bedrijven willen investeren in innovaties. In andere sectoren zie je consortia van bedrijven ontstaan die onderzoek gaan financieren. In de boomkwekerij wordt wel nagedacht. Maar als het daarbij blijft, mist de sector straks de innovaties die het verschil maken. En dan bedoel ik niet een middel tegen een plaag, maar doorslaggevende vernieuwingen zoals in mechanisatie.”

Gewaarschuwd

in zit. Zij willen niet dat de buurman die niet meebetaalt, daarvan meeprofiteert. Ik vind dat heel slecht want open onderzoek, zeker als het om fundamenteel onderzoek gaat, draagt bij aan innovatie. Dat model heeft zich in het verleden bewezen. Maar het is zoals het is. Zwakke bedrijven zullen daardoor afhaken en sterke bedrijven zullen daarvan profiteren.”

Voorsprong Van den Ende heeft als stelling: als je niet investeert in kennis, ben je over tien jaar je concurrentiepositie kwijt. „Want andere landen doen dat wel. Het is een harde concurrentiestrijd. Weten ze in het buitenland bijvoorbeeld de arbeidscomponent te vervangen door robotica, dan hebben zij direct een voorsprong.”

De vraag waar het volgens Van den Ende om draait is: wie gaat er met de collectiebus rond? „Als bestuurders blijven bakkeleien, dan kom je er niet. Rond gaan met vijf verschillende collectebussen is ook geen oplossing. Iemand in de sector moet de verantwoordelijkheid op zich nemen. Wat nodig is, is collectieve kracht.” <

„De boomkwekerij was destijds een van de sectoren die het meest negatief was over het productschap. Nu gaan mensen weer constateren, waar toen voor is gewaarschuwd, dat je het verschil niet meer kunt maken.” Ook andere sectoren worstelen met de vraag hoe in het postproductschaptijdperk onderzoek kan worden betaald.

Maar andere sectoren zetten daar meer voortvarend stappen in, stelt Van den Ende vast. „Mensen zien het probleem wel. Maar de vraag is nu wie met de collectezak langs gaat. Iemand moet de vrijwillige bijdragen van bedrijven gaan ophalen. ik zie dat niemand dat nu doet.” „Je ziet nu wel op kleine schaal dat een kwekerij investeert in onderzoek. Maar daarmee maak je op termijn niet het verschil. Daarmee maak je niets los. En dat groepen kwekers samen onderzoek uitzetten, bijvoorbeeld in een studieclub, is positief. Maar het moet niet blijven bij korte termijn onderzoek. De grote doorbraken blijven dan uit.

Doorbraken als detectiemethoden waardoor je gericht kunt bestrijden of robotica op het gebied van arbeidsvraagstukken. Dat zijn zaken die het individuele belang overstijgen. Daar is nu geen financiering voor. En dat is de doodsteek voor de sector.”

Van den Ende constateert dat de boomkwekerij in het topsectoren-overleg, waarlangs de overheid nog bijdraagt aan onderzoek, ’bijzonder onzichtbaar is’. „Ook consortia investeren via die weg, maar alleen als er iets voor hen De Boomkwekerij 2 (23 december 2014)

2

Tekst en Foto: Arno Engels

Kweker Yannick Smedts:

’Precisieboomteelt is onze toekomst’ De technologische ontwikkelingen gaan zo hard, dat Yannick Smedts (25) verwacht dat diverse facetten van precisieboomteelt over tien jaar gemeengoed zijn. Op het bedrijf waar hij werkt, boomkwekerij Fleuren, wordt hightech al volop beproefd.

Verschillende boomkwekers hebben nog niet eens een smartphone, maar Yannick Smedts vraagt zich nu al af of hij over tien jaar nog wel over percelen loopt, met zo’n slimme telefoon in de hand. Bij boomkwekerij Fleuren heeft hij nu namelijk tablets op proef, om ermee over percelen te lopen en digitale bodemdata te bestuderen. „Je kunt al een telefoon digitaal projecteren op een armband.

Dan heb je geen fysieke telefoon meer nodig. En door gps heb je over tien jaar, als de tractor op het perceel staat, ook geen stuur meer nodig. Dat klap je weg en dan zitten er digitale schermen voor je.”

De ontwikkelingen in de precisielandbouw gaan heel rap. Steeds meer landbouwers proberen zo exact mogelijk teelthandelingen uit te voeren, aan de hand van metingen aan bodem, gewas en klimaat. Smedts kijkt vooral naar Van den Borne, omdat hij afstudeerde bij deze aardappelboer die al veel werkt met precisietechnieken. „Van den Borne maakt met drones foto’s van percelen, waarna hij er organische-stofkaarten van maakt.”

Smedts kijkt ook naar andere pioniers zoals Biotrio en Novifarm. Hij vindt het nodig om de ontwikkelingen te blijven volgen. „Anders wordt de kloof met onze sector te

(23 december 2014)

groot. Standaardisatie van precisieboomteelt is heel lastig omdat er zoveel verschillende teelten zijn. Maar het is wel mogelijk. Ik denk dat elke vooruitstrevende kweker over een aantal jaren bijvoorbeeld drones wil laten vliegen.”

Bij Fleuren heeft al een drone over percelen gevlogen. Op de gemaakte beelden ziet Smedts verschillen in gewasstand. „Minder dan 10% verschil zie je niet met het blote oog, maar wel met een drone.”

’Bodemscans over twee jaar al gemeengoed’ Het maken van bodemscans is over twee jaar al gemeengoed in de boomkwekerij, denkt Smedts. Namens Fleuren zit hij in het praktijknetwerk ’Precies wat boomkwekers willen’, waarin bodemscans nu actueel zijn. „We zijn nu aan het valideren hoe betrouwbaar de gegevens van scanapparatuur zijn. Als de betrouwbaarheid duidelijk is, laten steeds meer kwekers hun bodem scannen.”

Voordat een teelt begint, wordt met bodemscans en satellietkaarten geprobeerd om bodemproblemen te duiden. Dat is belangrijk voor wie grond pacht, aldus Smedts.

Het is volgens hem ook belangrijk dat perceelsdata deelbaar worden. „Dat bijvoorbeeld ook een loonwerker die data kan gebruiken. Er is dan wel standaardisatie nodig en communicatie met alle gps-systemen.”

Smedts verwacht de komende jaren de invoering van hightech die bodemverdichting minimaliseert. „Dan ga je naar robottechniek toe. Je kunt een autonoom voertuigje dat maar 50 kg weegt, bijvoorbeeld laten schoffelen – dag en nacht. De bewerkingen in het gewas zullen alleen maar kleiner worden.” Grote trekkers zijn vrij gangbaar, maar Smedts betwijfelt of rupsen eronder wel toekomst worden. „Voor een groter contactoppervlak met de bodem kun je beter grotere banden eronder leggen.”

Bij Fleuren wordt nu de inzet van zo’n autonoom voertuigje onderzocht. Het bedrijf is ook bezig met de ontwikkeling van een opbrengstmeetsysteem. „Dat is te maken met groeiparameters zoals dikte, lengte en aantal takken van bomen, een camera en software. Met zo’n systeem kunnen we groei-updates van percelen geven, en beslissen welke teelthandelingen we wel of niet zullen doen.”

Gewassensing is echter nog niet haalbaar in de boomkwekerij, denkt Smedts. Voor zulke technologie is namelijk een groter percentage bladoppervlak nodig dan het percentage grondoppervlak. In het eerste teeltjaar is dat nog niet het geval. Sensoren uit de landbouw werken ook nog niet zo precies als dat boomkwekers willen. „Over tien jaar is er echt wel wat op verzonnen.” <

Tekst: Arno Engels Illustratie: Jos Versteegen

Blik op

Bram de Hoop, NVWA:

’Ook kansen op fytosanitair gebied’ Wat er over tien jaar op fytogebied speelt in de boomkwekerij, is moeilijk aan te geven.

De NVWA ziet wel drie belangrijke trends: wetgeving focust meer op import van buiten de EU, binnen de EU komen meer importmaatregelen voor boomkwekerijproducten, en schadelijke organismen kunnen zich van nature makkelijker verspreiden.

Er zijn al diverse organismen die bedreigend zijn voor de groene ruimte in de EU, en ook organismen die echt voor schade zorgen. Welke kant het opgaat, dat is volgens Bram de Hoop, die namens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in het Fytosanitair Comité in Brussel zit, koffiedik kijken. „Er zijn niet alleen bedreigingen, en we kunnen zeker geen conclusies trekken. Er liggen ook kansen op fytosanitair gebied.”

De Hoop en collega’s die betrokken zijn bij fytosanitaire maatregelen en EU-regelgeving, signaleren drie trends die het komende decennium wereldwijd gaan spelen.

De eerste trend heeft te maken met de herziening van de huidige EU-Fytorichtlijn. Het is de bedoeling dat alle EU-regelgeving betreffende quarantaine-organismen en kwaliteitsziekten over enkele jaren wordt samengevoegd tot de EU-Verordening Plantgezondheid.

Daarbij zal de EU meer de focus leggen op import uit derde landen, ofwel landen buiten de EU. Controles zullen intensiever worden en als die niet conform EU-regels worden uitgevoerd, zal de EU reageren met strengere maatregelen. „Import van plantmateriaal wordt uitdagender, want houtige bomen en struiken zullen waarschijnlijk een hoger risicoprofiel krijgen.”

worden seizoenen warmer en langer, met als gevolg dat meer organismen richting Noord- en West-Europa kunnen komen. Ze kunnen zich over steeds grotere afstanden verplaatsen. „Er zijn bijvoorbeeld migrerende vlinders die tot 2.000 km ver kunnen vliegen, door gebruik te maken van stroming in hogere luchtlagen. Dankzij langere zomers in Noord-Europa kunnen ze zich ook makkelijker vestigen en uitgroeien tot grotere plaagpopulaties.”

Ook kunnen sommige organismen letterlijk meeliften met transport. „Ze kleven zich bijvoorbeeld op parkeerplaatsen vast aan vrachtwagens. Zo heeft de kastanjemineermot zich snel kunnen verspreiden in Europa”, weet De Hoop. Hij wijst daarnaast op aanhangende grond. „Dat wordt mondiaal ook een steeds belangrijker issue.”

Wat er ook gebeurt in de toekomst, de NVWA en Brussel brengen fytosanitaire risico’s zo snel mogelijk in kaart en nemen op basis daarvan passende maatregelen. „We zullen met bedrijven ook toewerken naar hogere kwaliteitssystemen, en werken aan nieuwe vormen van bescherming tegen organismen. Bijvoorbeeld quarantaineruimten op bedrijven die plantmateriaal importeren.” <

Betere detectie, toch lastig te traceren Er zijn al geavanceerde technieken om organismen bij import te kunnen opsporen, en de NVWA verwacht dat detectietechnieken de komende jaren nog beter zullen worden. Maar bepaalde organismen zijn amper of helemaal niet te traceren in geïmporteerd plantmateriaal: ei-stadia van insecten, bacteriën en virussen kunnen bijvoorbeeld latent aanwezig zijn.

Tweede trend speelt intern in de EU. Lidstaten kunnen beschermde gebieden instellen tegen schadelijke organismen. Het Verenigd Koninkrijk heeft dat bijvoorbeeld al gedaan. De NVWA verwacht dat andere lidstaten dit voorbeeld volgen, maar het wordt wel lastiger om zo’n gebied in te stellen. Omdat de EU de regels aanscherpt.

De EU is van plan om alle gewassen paspoortplichtig te maken. Dit biedt volgens De Hoop kansen voor Nederlandse kwekers: „Qua controles en garanties kunnen zij de concurrentie met kwekers in andere lidstaten ruimschoots aan. Om dit optimaal te benutten moeten bedrijven wel systematisch werken aan bedrijfshygiëne en hierin investeren.”

De derde trend is verschuiving in de natuurlijke verspreiding van organismen. Door klimaatverandering De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

29

Rozen

Tekst: Francois van Abeelen (DLV Plant), Edwin Kohrman (Cultus Agro Advies) Foto: DLV Plant

Karma werkt goed tegen meeldauw Bij rozenkwekerij Michels is afgelopen jaar Karma getoetst op de bestrijding van echte meeldauw. Uit de demoproef blijkt dat het nieuwe middel een goede aanvulling is op bestaande middelen tegen de schimmelziekte in rozen.

Karma is in de boomkwekerij nog alleen maar toegelaten in de teelt van rozen en appelbomen. Het is een biologisch middel op basis van kaliumwaterstofcarbonaat en het bevat uitvloeiers en hechters. Het middel scoort gunstig op de milieumeetlat en is niet schadelijk voor het grond- en oppervlaktewater.

Karma heeft een contactwerking: schimmelsporen en -draden die voldoende in contact komen met het middel verschrompelen door osmotische druk, pH-verandering en inwerking van de bicarbonaationen.

In de proef zijn vijf verschillende behandelingen met elkaar vergeleken: onbehandeld; Nimrod Vloeibaar met uitvloeier 2 l/ha; Karma 3 kg/ha; Karma 3 kg/ha; Karma 3 kg/ha plus spuitzwavel 2 kg/ha. Alle behandelingen zijn gangbaar gespoten met 400 l water per ha. De behandeling met 3 kg/ha is daarentegen gespoten met 800 l/ha water om te kijken of er verschil is.

Op basis van de gerealiseerde en de te verwachten infectiedruk is besloten om te spuiten. De druk is vastgesteld met QMS Boomteelt van DLV Plant en de meeldauw-app van Cultus Agro Advies.

Resultaten In het voorjaar is het gehele perceel twee keer preventief met Flint behandeld tegen echte meeldauw.

Toen begin juni het proefveld werd uitgezet, was het perceel vrij van meeldauw. Op 12 juni is de eerste behandeling uitgevoerd. Daarna is gespoten op 26 juni, 10 juli en 17 juli.

De waarnemingen zijn gedaan op 11 juli en 24 juli.

Aan het eind van de proef was bij het onbehandelde veld sprake van een zeer zware tot extreem zware aantasting van echte meeldauw. Op de behandelde proefvelden was de aantasting significant lager. Karma had net als Nimrod Vloeibaar een duidelijke werking op echte meeldauw. Het effect van Karma was beter met 800 l water per ha dan met 400 l/ha. Ook bleek de toevoeging van spuitzwavel een positief effect te hebben. Karma is daarmee een goede aanvulling in de meeldauwbestrijding in de rozenteelt.

Hoewel de behandelde veldjes minder meeldauw hadden, was de aantasting in deze proef wel te groot.

Het spuitinterval van veertien dagen aan het begin van de demo bleek te ruim. De modellen gaven ook duidelijk aan dat de infectiedruk hoog was. Eerder spuiten was echter niet mogelijk, omdat de weersomstandigheden dat niet toelieten.

In de praktijk (of bij vervolgonderzoek) is bij een zware infectiedruk

een korter spuitinterval nodig.

Daarnaast is het aan te bevelen om Karma samen met spuitzwavel te testen met 800 l water per ha, voor een optimale bedekking. Vanuit het project Schoon Water wordt dit innoverend middel komend jaar verder ondersteund. <

Het optimale spuitmoment van Karma was tijdens de proef bepaald aan de hand van weerstationgegevens.

ACHTERGROND

Breed project voor schoon water Het project Schoon Water voor Brabant loopt sinds 2001 in NoordBrabant. Doel van dit project is de milieubelasting naar het grond- en oppervlaktewater te verminderen, met behoud van een goed gewas. Boeren, loonwerkers en kwekers doen hieraan mee. Sinds 2012 doen ook kwekers buiten de grondwaterbeschermingsgebieden mee. Dit project wordt uitgevoerd door CLM en DLV Plant in opdracht van Provincie Noord-Brabant, Brabant Water, waterschappen Aa en Maas, De Dommel, Brabantse Delta en Rivierenland, ZLTO en Overlegplatform Duinboeren.

Een groep rozenkwekers in Oost-Brabant werkt aan verschillende maatregelen. EĂŠn daarvan is een demoproef met Karma in tweejarige rozen. De proef is uitgevoerd bij kwekerij Michels in Sambeek door DLV Plant en Cultus Agro Advies.

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

33

Foto: Hans Pijpers

Rozen aanaarden of spuiten met Choor IPC Als geoculeerde rozen niet worden aangeaard, overweeg dan een bespuiting met Chloor IPC tegen gekiemd onkruid. En denk alvast na over aaltjesbeheersing op nieuwe percelen.

Hans Pijpers Cultus Agro Advies hanspijpers@cultus.nl

Door te spuiten met het contactmiddel Chloor IPC zorgt u ervoor dat het perceel schoon de winter ingaat. Als u de rozen wel aanaardt, komt het gekiemde onkruid vaak in de bodem terecht en is deze bespuiting meestal overbodig. U mag Chloor IPC maximaal twee keer per jaar toepassen (2 l/ha).

Percelen die niet worden aangeaard, of bijvoorbeeld de stammentrekkers, kunt u vanaf nu het best spuiten als goede omstandigheden zich voordoen.

Na het uitblazen in februari kunt u Kerb toepassen, eventueel samen met Chloor IPC. Hiermee bestrijdt u een breder spectrum aan kiemende onkruiden. Ook is de contactwerking op gras en muur sterker. Op percelen met weinig onkruid kan worden volstaan met alleen Kerb. Pas Kerb bij voorkeur toe bij bodemtemperaturen die lager zijn dan circa 12°C, optimaal is circa 5°C. Dosering: 2,5 kg Kerb poeder of 3,25 l Kerb flo per hectare.

Kerb mag maximaal één keer per seizoen.

Doordat ontsmetten met metam-natrium praktisch bijna onmogelijk is, zijn Tagetes en Japanse haver tot nu toe de enige toereikende groenbemesters om het aaltje Pratylenchus penetrans (Pp) te beheersen. Tagetes heeft een bestrijdende werking. Japanse haver is geen waardplant en heeft daarom hetzelfde effect als volledige braak. Het voordeel van

Japanse haver is dat deze bijvoorbeeld na wintergraan geteeld kan worden: er is dus geen extra teeltseizoen nodig. In de praktijk zorgt Japanse haver voor 50-70% afname van Pp. Dit kan voldoende zijn bij een lage beginaantasting.

Minder aaltjes door braak Braak tijdens de winterperiode zorgt voor een verdere afname van de populatie. Als u een aaltjesmonster wilt nemen, dan is kort voor het planten eigenlijk het beste tijdstip.

Praktisch gezien wordt dit eerder gedaan, zodat u bij een negatieve uitslag tijdig naar andere grond kunt zoeken.

Let ook op Meloidogyne hapla, het andere schadelijke aaltje voor rozen. De waardplantenreeks zit voornamelijk in de groep van de breedbladigen (dicotylen), met name aardappel en vlinderbloemigen. Monocotylen als grassen, granen en maïs vermeerderen het aaltje niet. De sterfte onder niet-waardplanten en zwarte braak ligt bijzonder hoog en kan na één seizoen tot 95% daling leiden.

Twee andere aaltjes hebben de quarantaine-status: M. chitwoodi en M. fallax. De beheersing van deze aaltjes kan op sommige percelen lastig worden door de beperkingen op metam-natrium. <

Op percelen geoculeerde rozen is de laatste tijd best veel onkruid gekiemd. Wordt er niet aangeaard, voer dan een bespuiting uit met Chloor IPC.

34

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

Teeltadvies

Stuur coniferen op geslacht De meeste bedrijven hebben binnen de groep coniferen een vrij breed sortiment. Ze hebben echter wel allemaal hun eigen teelttechnische eisen.

Arie Schipper DLV Plant a.schipper@dlvplant.nl

Om de teelttechniek te optimaliseren moet je ieder geslacht apart kunnen behandelen.

Denk aan potgrondkeuze, bemesting, water en overwintering. Dit vraagt vooraf denkwerk qua indeling van het bedrijf in relatie tot het teeltplan. Meer aparte sturing van een partij moet praktisch gezien mogelijk zijn, bijvoorbeeld door indeling in kraanvakken. De winterperiode is een mooie tijd om dit uit te werken.

Afgelopen groeiseizoen was gunstig voor coniferen in pot. De start was vroeg en de gewassen hadden weinig last van het koele weer in augustus. Voor sommige snelgroeiende gewassen moeten kwekers zich afvragen of vroeg oppotten wel gunstig is. Planten zoals Chamaecyparis en Microbiota kunnen ook te zwaar worden.

De leveringen lopen ook langer door.

Hierop is in te spelen door later in het jaar nog een ’schoof’ op te potten. Hiermee voorkom je dat te lang wordt doorgeleverd met uit model gegroeide planten.

Afharding gaat de laatste jaren met het zachte weer in de herfst en winter eigenlijk onvoldoende. Ik zie bijvoorbeeld in de

praktijk door het zachte en natte weer een toename van taksterfte in Juniperus, wat van nature toch een hardere plant is. Daarnaast kwam er in afgelopen winter ook veel Botrytis in bolvormige Picea voor.

We moeten streven naar een beheerste groei door aanpassing van de stikstofgift en een evenwichtige bemesting met de andere elementen. Daarnaast moet men er naar kijken in hoeverre de potgrond enerzijds groeizaam moet zijn met veel bufferend vermogen en anderzijds te sturen in vocht.

Uniformiteit Uniformiteit in de partijen wordt steeds belangrijker in de logistiek. Uiteraard moet je voor uniform uitgangsmateriaal ook uniform ongeworteld stek maken. De stekken moeten gelijk zijn qua formaat, gewicht en vorm. Door het ongeworteld stek uniformer te maken, zullen de partijen leverbare planten veel mooier worden. Instrueer hierover het personeel dat stek maakt. Vertel daarbij vooral ook de redenen waarom het gemaakte stek uniform moet zijn. <

Denk na over goede kwaliteitsomschrijving Voor laanboomkwekers is de winter goed om terug en vooruit te kijken. Denk na over een goede kwaliteitsbeschrijving bij bomen.

En investeer in kennis ten behoeve van een gezondere bodem.

Jan van Lavieren AgruniekRijnvallei j.vanlavieren@agruniekrijnvallei.nl

Het afzetseizoen leek dit najaar te starten waar het in mei was gestopt: er was voldoende vraag naar bomen, maar de prijs bleef achter. Nu het najaarsseizoen zo goed als voorbij is, lijkt een aantal soorten schaars te worden.

Dat biedt perspectief voor de prijsvorming in het voorjaarsseizoen. De kwaliteit van de bomen is veelal goed, en dat verdient een reële prijs. Jammer genoeg is het prijsverschil tussen goede en minder goede kwaliteit te klein. Nog te veel is kwaliteit een instrument om de prijs ter discussie te stellen. Een goede kwaliteitsbeschrijving kan erbij helpen dat deze discussie niet meer gevoerd hoeft te worden. Zo’n beschrijving omvat meer dan het vereiste ’vrij van ziekten en plagen’.

Innovaties Als het bedrijfsresultaat tegenvalt, kunnen innovaties in de teelt dit een impuls geven.

Succesvolle innovaties zijn bijvoorbeeld de gotenteelt en afgeleide systemen hiervan.

Voor meer innovaties die de sector vooruit helpen, is gedegen onderzoek nodig en kennisontwikkeling. Via studieclubs, belangen-

organisatie, onderzoek en onderwijsinstellingen kunt u deelnemen aan cursussen en onderzoeksprojecten.

De laatste jaren wordt er in verschillende teeltadviezen aandacht gevraagd voor een gezonde bodem, als belangrijkste basis van een gezonde teelt. Zo’n bodem leidt tot kostprijsverlaging omdat er meer bomen van een goede kwaliteit gehaald kunnen worden.

In de praktijk hoor je regelmatig de uitspraak: ’Het gaat niet om het aantal hectares met bomen, maar om de hoeveelheid goede bomen die je van een hectare haalt’. Vanuit deze benadering daalt de kostprijs direct.

Investeren in een goede bodem begint wel bij kennisontwikkeling. Op dit gebied worden deze winter in alle delen van het land verschillende cursussen aangeboden. De insteek kan bodembiologie en/of bodemchemie zijn.

Ook kunt u een specifieke cursus bemesting laanbomen in pot volgen. Kies de cursus die gevoelsmatig het best bij uw bedrijfsvoering past. De kosten van zo’n cursus verdient u direct terug door handiger om te gaan met bodem en bemesting. <

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

35

Foto’s: Arno Engels, Tuincentrum Ockenburg

P RO D U C TA N A LYS E

Najaarsverkoop Leucothoe stemt kwekers tevreden Kwekers van Leucothoe lijken in meerderheid tevreden over de verkoop tot nu toe. Nog niet alle aantallen zijn verkocht, maar kwekers vertrouwen er op dat dit in de eerste maanden van het nieuwe jaar wel gebeurd. De verkoop van kleine potmaten heeft iets beter gelopen dan de verkoop van grote potmaten.

De sierwaarde van Leucothoe zit met name in z’n herfstverkleuring en de plant is daardoor vooral een najaarsartikel. Toch kan de verkoop van dit artikel tot in het voorjaar doorlopen.

Peter Vriends van About Plants zegt dat door het zachte najaar het iets langer duurde dan voorgaande jaren voor de kleur goed op de planten kwam. Hierdoor bleef de verkoop in september en oktober volgens hem iets achter. „Maar uiteindelijk is de verkoop dit najaar bij ons beter ge-

Leucothoe. „Mijn najaarsverkoop ligt 10-15% voor op vorig jaar, maar van Leucothoe is tot nu toe te weinig weggegaan. Misschien zijn deze zuurminnende planten voor consumenten toch wat lastig om mooi te houden en is door de strenge vorst van een aantal jaren geleden het vertrouwen in Leucothoe gedaald.” <

HANDELSSTEMMING

HOE LOOPT HET?

Te weinig animo voor beurs Venray

’Veel werk voor Britse landscapers’

In Venray vond op 9, 10 en 11 december het Event Groen, Boom, Recreatie plaats. Met 2.440 bezoekers was dit aantal volgens veel kwekers te laag om van een geslaagde editie te kunnen spreken. „We zullen zaken moeten veranderen en houden daarbij alle opties open”, aldus Marjolein Knaap namens de beursorganisatie.

Een meerderheid van de deelnemende kwekers aan het Event Groen, Boom, Recreatie in Venray kijkt met gemengde gevoelens terug op beurs.

Want ondanks dat veel betrokkenen in de regio ’Venray en omstreken’ voldoende potentie zien voor een groene beurs, bleef het bezoekersaantal achter. Dit zorgt ervoor dat de beursorganisatie, volgens Knaap, ’alle opties voor een volgende editie openhoudt’. Een terugkerende samenwerking met de tuinbouwrelatiedagen, zoals deze twee jaar geleden bestond, sluit zij daarbij niet uit.

Kweker en beursdeelnemer Herman Lugthart is een van de kwekers die het een tegenvallende beurs

36

weest dan vorig jaar.” Vriends merkt wel dat de verkoop van planten in 2 l-container makkelijker gaat dan de verkoop van planten in 5 l-container. „Ik denk dat de crisis er voor zorgt dat consumenten, en daardoor ook onze klanten, eerder kiezen voor een iets goedkoper product.”

Ook bij Snepvangers Tuinplanten zijn ze tevreden over de verkoop van Leucothoe. „Ons hele najaarssortiment heeft goed gelopen en Leucothoe vormde daarop geen uitzondering”, zegt Mark Boemaars namens het bedrijf. En verder: „We zijn nog niet uitverkocht, maar dat waren we vorig jaar rond deze tijd ook nog niet. Bij ons loopt de verkoop veelal door tot en met week 10.”

Bij Martien van de Lockant liep de najaarsverkoop van diverse producten prima, maar dat gold niet voor

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

vond. De coniferenkweker hoopte op de beurs met name hoveniers te treffen, maar deze heeft hij te weinig gezien. „Ik zie de beurs hier graag van de grond komen en ik vind het dan ook jammer dat deze niet aanslaat.”

Hij noemt half december als tijdstip niet ideaal. „Veel bedrijven willen nog werk afronden voor het einde van het jaar, en daardoor is er wellicht minder tijd voor beursbezoek.”

Laanboomkweker Jan Michels, van Michels-Classens Boomkwekerij zegt wel enkele hoveniers en vertegenwoordigers van gemeenten te hebben gesproken. „Maar te weinig”, zegt hij. Toch heeft hij weer een paar klanten aan de beurs over gehouden en dat maakt deze editie volgens hem ook weer niet slecht.

Rhododendron-kweker Gert Top hield vorig jaar uiteindelijk één goede klant aan de beurs over. Een scenario dat wellicht ook voor dit jaar geldt. „Een landschapsarchitect toonde voor een kasteeltuin serieuze belangstelling voor onze planten. <

Handel in week 50

Richard Burt, Provender Nurseries

’Plantarrangementen lopen goed’ Handel in week 51

Niels Feller, Intratuin

Lees van bovenstaande handelaren de volledige tekst - over hoe de handel volgens hen loopt - op deboomkwekerij.nl

Markt & Afzet P RO D U C TA N A LYS E

Najaarsverkoop Ligustrum wisselde per bedrijf Kwekers laten verschillende geluiden horen over de afzet van Ligustrum dit jaar. Bij het ene bedrijf was de verkoop redelijk goed, bij het andere liep de handel niet hard, en weer een ander had ronduit een slechte verkoop. Algemeen blijft er nog ruim voldoende over om komend voorjaar te verkopen.

De laatste jaren was het aanbod Ligustrum op de markt vrij goed opgeraakt. Mede door vorstschade was er na een winter zelfs sprake van tekorten; handelaren zeiden althans dat met name L. ovalifolium moeilijk was te vinden. Daardoor is de laatste jaren ook meer geproduceerd.

Uitbreiding is snel mogelijk, omdat Ligustrum via winterstek vrij gemakkelijk te vermeerderen is.

Een jaar geleden waren kwekers

goed te spreken over de najaarsverkoop, maar tegen hun verwachting in liep de verkoop afgelopen voorjaar minder goed. Er zijn naderhand veel partijen overgebleven, en dan vooral jong plantgoed. Dat is dit najaar extra op de markt gekomen.

Bij enkelingen was de zomerverkoop in pot best aardig geweest, en in de zomer waren ook al enkele vollegrondspartijen vastgelegd voor levering komend voorjaar. De handel in de afgelopen drie maanden liep daarentegen moeizaam, of volgens sommigen helemaal niet. Dat kwam misschien doordat het najaar te warm was, waardoor afnemers niet het risico wilden lopen op broei in pallets vol gerooide Ligustrum. De totale handel in haagplantsoen liep echter niet geweldig, aldus kwekers,

en dus ook niet Ligustrum.

Momenteel is er dus nog veel aanbod op de markt, en de handel voor komend voorjaar is nog ongewis. ’Wat niet is, kan nog komen’, zeggen kwekers vol vertrouwen. Ze hopen op een vroeg voorjaar en verwachten dan toch nog goed te verkopen. <

LANGS DE KASSA

André Kester:

‘De consument moet een Efteling-gevoel ervaren’ Naam bedrijf:

Tuincentrum Ockenburgh Locatie:

Den Haag Medewerkers:

60

Bij jullie staat beleving centraal? „Ja, er ontstaat een nieuwe generatie tuinbezitters. Er is een steeds sterkere focus op het visuele sortiment en de vraag is hoe je daar als tuincentrum mee omgaat. Sinds een jaar is ons tuincentrum verbouwd en zijn we een echt belevingscentrum. Sfeerpresentaties, beleving

en emoties staan centraal. Bij elke productgroep wordt een verhaal verteld. Ook organiseren we workshops en themadagen voor jong en oud.

Mensen moeten niet alleen naar het tuincentrum komen omdat ze iets nodig hebben, maar omdat ze informatie en ontspanning zoeken. Ze moeten een Efteling-gevoel ervaren.”

Hoe belangrijk is kerst voor jullie? „Heel belangrijk; op jaarbasis is het goed voor meer dan 10% van de omzet. Naast basisartikelen als heide en kerststerren, verkopen we veel kerstbomen - waarvan 80% levend en 20% kunst - en versierde bakjes met ’Conica’.”

Wat wilt u andere tuincentra meegeven? „Tuincentra moeten veel creatiever worden. Voorheen hadden we stellingen met spullen en stonden we achter de kassa af te wachten. Maar dat werkt niet meer. We hebben nu twee etaleurs in dienst die de winkel de hele dag door op niveau houden. Je moet blijven veranderen en mensen blijven boeien. Dat heeft ons afgelopen jaar niet alleen meer klanten, maar ook tientallen procenten meer omzet opgeleverd.”

Hoe kijkt u terug op het afgelopen jaar? „Het was een geweldig jaar. Ik ben er trots op dat we de mensen naar ons tuincentrum hebben gekregen.” < De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

37

Algemene ledenvergaderingen cultuurgroepen De ALV van de Cultuurgroep Fruitgewassen wordt gehouden op 16 januari samen met de vermeerderingstuin Nederland. Locatie en programma zijn nog niet bekend.

De ALV van de Cultuurgroep Vaste Planten wordt gehouden op 5 februari in West-Brabant. Onderwerpen zijn

(onder voorbehoud): ’Selectplant voor Vaste planten of niet?’ En ’Nut, noodzaak en onzin van toepassen van Plantversterkers’.

De uitnodigingen met de programma’s worden rechtstreeks aan de betreffende LTO-leden gestuurd.

Boomkwekersdag 2015 Dit jaar vindt de landelijke Boomkwekersdag plaats op 15 januari in Echteld. Deze dag, die al 75 jaar is georganiseerd door de kringen NoordNederland en Midden- en Oost Nederland, wordt nu voor het eerst landelijk opgezet onder verantwoordelijkheid van de LTO-Vakgroep Bomen en Vaste Planten. De hele dag staat in het teken

BOOM 2014 VAN HET JAAR

Fagus sylvatica

Magnolia kobus

Parrotia persica ‘Vanessa’

Foto’s: M. van den Oever Boomkwekerijen, Haaren

van kennis uitwisselen, netwerken en vooruitkijken.

De ochtend is gereserveerd voor de gezamenlijke jaarvergadering van de cultuurgroep laanbomen en de cultuurgroep bos- en haagplantsoen. Op het programma staan actualiteiten NAK tuinbouw (bosbouwrichtlijn, sierteeltlijn en fyto-sanitaire actualiteit) en de Green Deal ’weet wat je (ver) koopt’.

In de middag trapt Han Fleuren af met een inspirerende visie op markt en ondernemerschap. Daarna is er gelegenheid om twee workshops te bezoeken. Met thema’s als markt en samenwerking, bedrijfsopvolging zonder familie, sturen op kengetallen, en social media.

Na de workshops wordt bekendgemaakt welke boom de ’Boom van het jaar 2015’ gaat worden.

De dag wordt afgesloten met een gelegenheid tot afscheid nemen van voorzitter Peter Bontekoe. De leden van LTO (LTO Noord, LLTB, ZLTO) hebben inmiddels nadere informatie ontvangen over het programma, aanmelden is nog mogelijk.

Bericht van de CEMP-coördinator Het middel GALLANT 2000 met de werkzame stof haloxyfop-P-methyl wordt toegelaten als onkruidbestrijdingsmiddel door middel van een na-opkomstbehandeling in de vaste plantenteelt.

Dit besluit is tot stand gekomen met een wederzijdse erkenningsprocedure.

Dat is een procedure die is ontwikkeld om de toekenning van middelen binnen dezelfde Europese toelatingszone

voor meer landen tegelijk te kunnen realiseren. De CEMP-coördinator boomteelt is nauw betrokken bij de aanlevering van knelpunten vanuit de sector waarvoor mogelijk via dit spoor toelatingen in Nederland gerealiseerd kunnen worden. Optimalisering van deze procedure heeft volop de aandacht van LTO-Nederland. Daarbij wordt samengewerkt met de LTO-zusterorganisaties in de toelatingszone.

Deze bijdrage valt onder de redactionele verantwoordelijkheid van de LTO Vakgroep Bomen en Vaste planten. Voor informatie: (073) 2173263, e-mail: helma.hoff@zlto.nl., www.lto.nl.

38

Stijl Zoals de meesten van u weten stop ik als vakgroepvoorzitter. Ik heb de afgelopen jaren mijn uiterste best gedaan om de boomkwekerij in Nederland een betere positie te geven. Die periode heb ik ervaren als roeien tegen de stroom in. De regeldruk is ondanks alle toezeggingen toegenomen, niet alleen van overheden, maar ook van afnemers. Door de crisis werd de afzet gaandeweg steeds lastiger. Er zijn veel mensen ontslagen in onze sector en er zijn veel boomkwekers gestopt.

Toch probeer ik met een positieve blik terug te kijken. Ik heb veel mensen leren kennen, veel meegemaakt en veel levenswijsheid opgedaan. Het krachtenveld waarin de vakgroep moest opereren, stond vol met heilige huisjes.

Een nieuw tijdperk van belangenbehartiging is al begonnen. Het individu staat in deze tijd boven het collectief.

Het productschap stopt. Een stuk verspilling is weg. De goede kant van het PT, het collectief, is echter ook weg.

Als onze sector een sector wordt van individuele boomkwekers, dan blijven alleen de sterksten over.

Om te overleven als individuele kweker hebben klein en groot elkaar hard nodig. Boomkwekend Nederland heeft als sector een voorname plaats in de wereld gekregen. Daar hebben veel individuen van geprofiteerd. Als de collectiviteit uit het oog wordt verloren, dan ziet het er voor de hele sector slecht uit. Als mensen met elkaar willen samenwerken op het gebied van gewasbescherming, ruimtelijke ordening, markttoegang, fyto enzovoort, dan komt het goed.

Pas zei een bestuurder tegen me: je bent diplomatieker geworden. Had ik met mijn oude recht-door-zee-stijl meer voor elkaar gekregen? Ik ben iedereen dankbaar dat ik dit werk heb kunnen doen, en heb gezien dat er nog veel bevlogen personen rond lopen. Bevlogenheid wens ik mijn opvolger toe.

Hele fijne kerstdagen. Het ga u goed.

Peter Bontekoe

Voorzitter LTO Vakgroep Bomen en Vaste planten

De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

LTO-BKW14-26.indd 38

16-12-14 14:37

Service

Foto: Arno Engels

BEDRIJFSNIEUWS

VAKTAAL

Tuinprofessionaldagen Van den Berk Bij Van den Berk Boomkwekerijen vinden op 20 en 21 januari 2015 de jaarlijkse Tuinprofessionaldagen plaats. Er zijn onder andere workshops over trends in tuinaanleg.

Centrale thema van het evenement is ’Onderscheid jezelf’. Er worden praktijkvoorbeelden genoemd van manieren waarop tuinprofessionals zich kunnen onderscheiden.

De workshops staan in het teken van combineren van tuinmaterialen. Daarnaast presenteren diverse toeleveranciers hun nieuwste producten en diensten. Ook is er een rondleiding mogelijk op het bedrijf Van den Berk.

De Tuinprofessionaldagen zijn op 20 en 21 januari 2015 van 9.00 uur tot 16.00 uur. Locatie: Van den Berk, Donderdonk 4, Sint-Oedenrode.

Aanmelden voor StudieclubInnovatiePrijs 2015 Tijdens het Kwekerscafé Boskoop vindt op 17 februari de uitreiking van de StudieclubInnovatiePrijs 2015 (STIP 2015) plaats. Deze prijs wordt toegekend aan innovaties die plaatsvinden binnen de boomkwekerijsector in regio Boskoop. Dit kan zijn op het gebied van product, concept of mechanisatie. Uit de aanmeldingen worden drie innovaties genomineerd.

Kent u bedrijven die u hiervoor wilt nomineren of heeft u zelf een innovatie die voor de STIP in aanmerking kan komen, dan kunt u dit melden bij Helma van der Louw, telefoon 06-28454955 of via e-mail info@vanderlouw.info

AGENDA Binnenland 7 en 8 januari Winterfair Flora-

Holland, Aalsmeer. floraholland.nl 8 januari Spuitlicentiebijeenkomst veiligheid en techniek, Oirschot dlvplant.nl 8 januari Bijeenkomst spuitlicentie verlenging, boomteelt, container, roos en vollegrond, Oirlo. cultus.nl 13 januari Spuitlicentiebijeenkomst cagegorie teelt, Boskoop dlvplant.nl 15 januari Spuitlicentiebijeenkomst cagegorie teelt, Oirschot dlvplant.nl 20 januari Bijeenkomst spuitlicentie verlenging, veiligheid en techniek, Wernhout cultus.nl 21 januari Spuitlicentieverlenging, vollegrond, veiligheid en techniek, containerteelt, Zundert

cultus.nl

22 januari Start driedaagse cursus Spuitlicentie 1, Lunteren. veluweplant.nl 22 januari, 5 februari Verlengingsbijeenkomst spuitlicentie, Lunteren. veluweplant.nl 25 t/m 27 januari TreeVention, inkopen, netwerken en inspireren, Venlo treevention.eu 26 t/m 31 januari Huisbeurs Greensales, Noordscheschut pietervanderlinden.nl 27 januari Spuitlicentiebijeenkomst categorie veiligheid en techniek, Boskoop dlvplant.nl

Buitenland 27 t/m 30 januari Vakbeurs IPM,

Essen, Duitsland ipm-essen.de

Bijdragen Meer informatie op: DeBoomkwekerij.nl/Tips

Bijdragen voor de service-pagina’s kunnen worden gestuurd naar Redactie ‘De Boomkwekerij’, Postbus 9324, 2300 PH Leiden, e-mail: boomkwekerij@hortipoint.nl.

Theo van der Heijden Leeftijd: 59 Opleiding: „lts met moeite” Bedrijf: Rozenkwekerij Theo van der Heijden Plaats: Wanssum

Rooien en leveren? „Ja, we zijn aan het rooien, met zo min mogelijk personeel. En we leveren hetgeen dat wordt afgeroepen.

Helaas komen er ook weer rozen terug. Ik vind het dramatisch, zoiets heb ik nog nooit meegemaakt in al die dertig jaar dat ik rozen kweek.”

Wat is er volgens u aan de hand? „Niemand investeert nog in zijn tuin en is onzeker over de toekomst.

Vroeger was de tuin hobby en kon je ermee pronken, maar nu niet meer. De samenleving is veranderd, het is alleen maar ’ik’. De mens vernietigt zichzelf door hebzucht. Dat denk ik. Of het waar is, weet ik niet.

Maar de overheid werkt ook niet mee. Ik wil daarom een politieke partij oprichten.”

U wilt de politiek in? „Ja, met een partij voor de gewone man. Omdat die zo wordt uitgebuit in de samenleving. De overheid kweekt geen duidelijkheid over regels, Den Haag zwalkt te veel.

Ambtenaren maken regels om zichzelf aan het werk te houden. En banken zijn doorgeschoten door hun opstelling bij kredieten. Ze sluiten risico’s uit in de agrarische sector, terwijl producten niets opleveren.

Dat knalt tegen elkaar en leidt tot een kettingreactie bij bedrijven.”

Sortiment: tweejarige rozenstruiken Oppervlakte: 12 ha vollegrond

Hoe ziet u de toekomst? „Als ik reëel ben, denk ik dat het heel moeilijk wordt. Iedereen moet beseffen dat mensen elkaar nodig hebben. Een kweker of een bakker in een dorp is niet zomaar iemand, maar iemand met een sociale functie. We moeten van de overheid sociale premie krijgen om bijvoorbeeld jeugd aan het werk te krijgen, maar dat gebeurt niet. En de media klopt alles op, zoals met Zwarte Piet. Straks mogen we niet eens meer over zwart geld praten!”

Lichtpunten bij rozen? „Voor kwekers die over zullen blijven, denk ik dat er toch nog toekomst is weggelegd. Dan moeten veredelaars wel mooie rozen blijven ontwikkelen, en licenties op een reële manier moeten regelen met kwekers. Eén veredelaar heeft een groot advocatenkantoor achter zich.

Daar ben je als kweker niet tegen opgewassen. Alle andere veredelaars zijn wel reëel, vind ik.”

Al onderstammen besteld? „Die heb ik besproken. Ik ga zolang door als het mogelijk is. Want kweken is in principe een mooi vak. Het zal geen goud opleveren, als ik er maar gewoon mooi van kan leven.

En ik wens iedereen, alle rassen en kleuren, een zalig kerstfeest!” < De Boomkwekerij 26 (23 december 2014)

39