Horeca Vlaanderen
krant nr 123 - oktober 2021
De echte comeback van de
glimlach
HEROPENING NIGHTLIFE
Het nachtleven barst eindelijk weer los
De mondmaskers zijn eindelijk weg uit de horeca!
p. 2
Na 566 dagen is op 1 oktober 2021 in Vlaanderen weer een quasi normaal horeca landschap te zien. Het Overlegcomité besliste namelijk dat de mondmaskers afgeschaft worden, en discotheken en dancings weer kunnen heropenen. “1 oktober 2021 is de geschiedenis ingegaan als de echte comeback van de glimlach in de horeca. Deze versoepelingen waren enorm belangrijk voor ons. Na alle inspanningen is het tijd om ervan te genieten. Maar we blijven uiteraard waakzaam en blijven de evolutie van het virus opvolgen”, zegt Matthias De Caluwe, CEO van Horeca Vlaanderen enthousiast.
O
p 14 maart 2020 begon een zeer zware periode voor ons land. 566 ellenlange dagen later kunnen 37.240 ondernemers, en meer dan 70.000 personeelsleden in de Vlaamse horecasector weer proeven van quasi volledig vrij en normaal ondernemen. Niet alleen voor onze ondernemers en werknemers was het een slopende rit, ook voor de gasten was het steeds opnieuw aanpassen. Horeca Vlaanderen wil dan ook alle gasten bedanken voor hun vele geleverde inspanningen, hun begrip en hun niet-aflatende liefde voor onze sector.
Mondmasker in snikhete keuken Op 8 juni 2020 mocht de horeca na de eerste lockdown opnieuw aan
de slag. Zonder mondmasker, maar met vele andere restricties die het ondernemen bemoeilijkten, zoals 1,5 meter afstand tussen tafels, een sluitingsuur en een verbod op consumeren aan de toog. En dan kwam er vanaf zaterdag 25 juli 2020 nog een maatregel bovenop: mondmaskerplicht voor ondernemers, personeel en gasten. Zo moesten ondernemers en personeel plots continu mondmaskers dragen. In een snikhete keuken, in de brandende zon op het terras, heen en weer lopend door de zaak… Het zorgde voor zuurstoftekort, barstende hoofdpijn en communicatiemoeilijkheden. En vriendelijk glimlachen naar de gasten? Dat moest vooral via de ogen gebeuren.
Ook gasten pasten zich aan. Bij verplaatsingen in de horecazaak zetten ze verplicht de mondmaskers op. Voor de ene gast werd het al snel een automatisme, voor een andere gast een vergetelheid die snel werd rechtgezet bij besef, en voor nog een andere gast een last die hij of zij niet wilde dragen. Dat ondernemers en personeel dan soms als politieagent mensen op de mondmaskerplicht moesten wijzen, maakte het moeilijker werken.
“Dit is een geweldige sprong naar het oude normaal en vrij ondernemerschap”
Nr 123 - oktober 2021 Verschijnt 10 keer per jaar Oplage: 31.300 V.U. Ludo Geurden Horeca Marketing Anspachlaan 111 bus 4, 1000 brussel www.horecavlaanderen.be P106061
LID IN DE KIJKER
Jong Keukengeweld is terug!
“Tijdens coronacrisis op idee glampingtenten gekomen”
p. 6
negentig procent van de volwassenen gevaccineerd is, is dit bij Wallonië rond de tachtig procent en in Brussel slechts ergens in de zestig. Daarom besliste het Overlegcomité dat de mondmaskerplicht wel wegvalt, maar dat de regio’s apart mogen beslissen of ze de regels willen verstrengen. Die beslissing kwam er om ervoor te zorgen dat extra actie ondernomen kon worden in Brussel. Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) kondigde meteen daarna aan dat Vlaanderen het op dat vlak bij de federale wetgeving zou houden: de
p. 8
mondmaskers in de horeca en winkels mogen dus af, luidde het nieuws. “De vaccinatiegraad in Vlaanderen is zeer hoog, en ondertussen monitoren CO2-meters de luchtkwaliteit. Dat zijn twee beschermingslagen in de horecazaken”, legt CEO Matthias De Caluwe uit. “We zijn dan ook zeer blij met deze geweldige sprong naar het oude normaal en vrij ondernemerschap. Want horeca is de mensen laten genieten met de glimlach. Maar wie toch nog liefst een mondmasker draagt, mag dit uiteraard doen.“
Vuilnisbak in Maar goed nieuws: de mondmaskers zijn sinds kort in de spreekwoordelijke vuilnisbak beland! Horeca Vlaanderen ijverde al zeer lang voor deze afschaffing. En de tijd was rijp om die stap nu echt te zetten. Tijdens het Overlegcomité was er nog discussie om de mondmaskers weg te laten voor gasten, maar nog niet voor de uitbaters en personeelsleden. Een onderscheid dat Horeca Vlaanderen absoluut niet wilde. Even later kwamen de verlossende woorden dat ook voor hen het mondmasker weg mocht. Een van de doorslaggevende redenen om de mondmaskers af te schaffen, was de vaccinatiegraad. Al geldt dat niet in alle regio’s van het land. Terwijl in Vlaanderen al meer dan
De Horeca Academie is er weer!
Ontdek het opleidingsaanbod op pagina 16 6 Horeca Academie een initiatief van Horeca Vlaanderen met de steun van
2
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
NIGHTLIFE TERUG OPEN
Matthias De Caluwe CEO Horeca Vlaanderen
DE COMEBACK VAN DE GLIMLACH
Het nachtleven
Beste horecaondernemer,
De comeback van de glimlach. Ik had er geen andere woorden voor die vrijdagavond na het laatste Overlegcomité. Eindelijk mogen we sinds 1 oktober in Vlaanderen weer mensen verwelkomen en laten genieten met de glimlach, en dit momenteel ook nog eens zonder coronapas. Iets waar iedereen zo hard naar heeft uitgekeken. In de dagen voor het Overlegcomité hebben we zowel voor als achter de schermen duidelijk aangegeven dat het moment aangebroken was om iedereen, die in Vlaanderen zo’n inspanningen heeft gedaan, te belonen. Vergelijkingen met andere regio’s of landen gingen ons inziens niet helemaal op. In Brussel lopen ze helaas duidelijk achter inzake de vaccinatiegraad, in Nederland is er geen verplichte C02-meter in horecazaken en dus geen controle op de luchtkwaliteit. De hoge vaccinatiegraad in Vlaanderen en de controle op luchtkwaliteit zijn dus twee extra beschermingslagen voor zowel de klanten, als medewerkers en ondernemers. Een moedige beslissing van het Overlegcomité om de inspanningen nu te belonen. Wat als de epidemiologische situatie weer verslechterd? Dan zitten we als constructieve partner uiteraard rond de tafel om te bekijken wat er nodig is om duurzaam te kunnen blijven ondernemen. Want met een onvoorspelbare tegenstander als corona heeft ver vooruit kijken niet veel zin, dat leerden we allemaal het voorbije anderhalf jaar. Maar ook dat we vooral moeten genieten van iedere moment en dat doen we nu zonder mondmasker in de meer dan 37.000 Vlaamse horecazaken. Na het Overlegcomité bogen de regeringen zich ook over de steunmaatregelen. Een moeilijke oefening, gezien de bloedrode begrotingen die de harde realiteit zijn. Tijdens deze crisis realiseerden we door overleg het sterkste steunpakket van alle sectoren, volgens een eerste raming bedraagt de totale enveloppe voor de horeca meer dan 4 miljard euro. Enkel bijvoorbeeld de tijdelijke btw-verlagingen zorgden ervoor dat meer dan 765 miljoen euro bij jullie, onze horecaondernemers, bleef in plaats van naar de staat te gaan. Dit gaf tienduizenden ondernemers de zuurstof die nodig was om er weer wat bovenop te komen. Deze maatregel liep af op 30 september en er was helaas nu geen budgettaire ruimte meer om deze te verlengen. Wel nam de federale regering nog enkele gerichte maatregelen: de tijdelijke werkloosheid wegens overmacht en het enkelvoudig overbruggingsrecht bij zwaar omzetverlies (-65%) worden verlengd tot het einde van het jaar. Cruciale beslissingen voor onze nog steeds zwaar getroffen hotels en bedrijfscateraars waar we met Horeca Vlaanderen zwaar voor hebben geijverd. Want zelfs eind juli stond bijvoorbeeld 43% van de werknemers in de hotelsector nog op technische werkloosheid. In de grote steden blijft de bezetting laag en trekt het internationaal en zakelijk toerisme zich maar tergend traag op gang. Gerichte steun zoals deze is dan ook cruciaal om bedrijven en jobs te redden de komende maanden. Maar uiteraard blijven we op deuren kloppen om te werken aan duurzame oplossingen om eindelijk een rendabelere sector te worden. Met de resultaten van het derde kwartaal gaan we opnieuw in overleg en zullen we de regeringen vragen om bij te sturen waar nodig. Beslissingen nemen die op feiten gebaseerd zijn, zo hoort het, daar vechten we vol voor. Zoals we met succes deden in de voorbije periode. Tot snel ergens in de Vlaamse horeca met weer een zichtbare glimlach!
Warme groeten Matthias
barst
eindelijk weer los Nachtraven kunnen zich ein-de-lijk opnieuw uitleven. De discotheken, dancings en nachtclubs zijn terug open, na meer dan anderhalf jaar verplichte sluiting. Op deze plaatsen wordt het Covid Safe Ticket gebruikt. Zo kunnen zowel uitgenodigden als uitbaters met een gerust hart genieten van het dichte contact, het gefeest en de muziek.
H
et begrip ‘eerste’ en ‘tweede’ lockdown zal voor nightlifeuitbaters een heel andere invulling hebben. Voor hen was het eerder één langgerekte lockdown, waarbij de deuren van de zalen verplicht gesloten bleven, de gekleurde lichten gedoofd bleven en de DJ-booth geen noot muziek produceerde.
naartoe te streven. Het was uiteindelijk wachten tot vrijdag 20 augustus 2021 vooraleer voor het eerst de zin ‘discotheken en dancings mogen terug openen vanaf 1 oktober 2021’ te horen was op het Overlegcomité.
Het nachtleven was volgens experten niet te combineren met een coronacrisis. Afstand houden, mondmasker op, zittend consumeren, sluitingsuur, niet dansen… Bij horecazaken zoals hotels, restaurants, cafés en feestzalen voelden deze maatregelen al niet goed aan. Bij het DNA van discotheken en dancings paste het al helemaal niet.
“Onze nightlife-uitbaters leven van de nacht te laten bruisen. 566 dagen lang je zaak zien leegstaan, dat weegt financieel maar ook mentaal enorm zwaar”, vertelt CEO van Horeca Vlaanderen Matthias De Caluwe. Daar is nu eindelijk verandering in gekomen, met het Covid Safe Ticket waarvoor we gepleit hebben. Zo is er een eind gekomen aan een gitzwarte periode, en is de toekomst begonnen vol vrij ondernemen en vooral genieten!
Bruisende nacht
Veiligheid van nachtraven
Anderhalf jaar aan een stuk bleven deze uitbaters dan ook op hun honger zitten. En perspectief bleef uit. Horeca Vlaanderen vroeg nochtans vaak perspectief, een datum om
Het Covid Safe Ticket zorgt ervoor dat mensen veilig samen uitbundig kunnen genieten van de heropening. Toegang tot het event kan zo verkregen worden op basis van vol-
Horecakrant
3
nr 123 - oktober 2021
ASTRANOVA
niseerd in de grootste discotheek van Vlaanderen, Versuz in Hasselt. Daarbij waren 1.500 feestvierders met Covid Safe Ticket uitgenodigd om al eens goed uit de bol te gaan, terwijl de luchtkwaliteit in de zaal gemeten werd.
Meten is weten Die vrijdag wilden de ondernemersorganisatie en dancing Versuz, samen met de deskundige hulp van professor Bert Blocken, Hoogleraar Bouwfysica KU Leuven en Universiteit Eindhoven, op verschillende vragen een antwoord bieden. Zo is er via metingen onderzoek gedaan naar CO2 en aerosolen en de ventilatieperformantie van de ruimte. Met vier hogeresolutie-aerosolsensoren zijn de aantallen en de grootte van de druppeltjes gemeten. Voor Horeca Vlaanderen is het onderzoek heel belangrijk. “Meten is weten. Daarom zijn we tevreden dat professor dr. ir. Bert Blocken en zijn team met hun expertise meteen wilden meewerken”, zegt CEO Matthias De Caluwe. “Want accurate data rond de voorwaarden ontbraken nog. Het was noodzakelijk dat het nachtleven snel, maar ook veilig en verantwoord weer definitief kon heropstarten. Daar hebben we met Horeca Vlaanderen op alle mogelijke manieren onze schouders onder gezet. Deze stap wilden we zetten om op verscheidene terreinen nadien bijkomende inzichten te krijgen die we nadien konden delen met de instanties.”
© David Van Bael - Versuz
ledige vaccinatie plus twee weken, een negatieve PCR-test van maximaal 48 uur, een negatieve sneltest van maximaal 24 uur of een herstel certificaat. Daarnaast is, om de veiligheid van ieders gezondheid nog meer te waarborgen, ventilatie zeer belangrijk op de locatie zelf. Er is tijdens de crisis nog maar weinig onderzoek gedaan naar de impact op de luchtkwaliteit
bij discotheken en dancings eens het feest losbarst. Daarom besloot Horeca Vlaanderen om samen met discotheek Versuz en professor Bert Blocken onderzoek te doen naar die luchtkwaliteit. Om aan te tonen dat de Vlaamse clubscene weer op een veilige en verantwoorde manier kon heropstarten, werd op vrijdag 17 september 2021 een testevent georga-
Een hele nacht was professor Blocken present om in realtime de metingen bij te houden. Daarbij werd af en toe meer of minder ventilatie gebruikt om te zien wat de impact dan was. “We delen de overtuiging dat meten weten is. Samen met Horeca Vlaanderen hebben we ventilatie, CO2- en aerosolenconcentraties gemeten om zo discotheken te kunnen adviseren hoe ze veilig konden heropenen en open konden blijven bij mogelijke volgende golven van COVID-19 en andere toekomstige pandemieën die zich door aerosolen verspreiden”, legt professor Bert Blocken uit.
Heropleving dancing Het was een testevent, maar dat wil niet zeggen dat er niet gevierd kon worden. Shurakano gidste als host alle nachtraven doorheen de avond. En Manuals, Cham, Dimitri Wouters, Peter Luts en Sem Thomasson maakten het feestje compleet met de perfecte muziek en sfeer. “En of het deugd gedaan heeft om onze dancing al een eerste keer te zien heropleven”, zegt uitbater van dancing Versuz Yves Smolders. “Na anderhalf jaar hebben we weer mensen kunnen doen genieten van het nachtleven, dat is onbeschrijfelijk. Dat we alles veilig konden doen verlopen, daar waren we al zeker van. Al zijn testevents als deze uiteraard steeds een positief gegeven. Nu hebben we op 1 oktober de deuren geopend, om ze nu nooit meer te moeten sluiten.”
© David Van Bael - Versuz
Wilt u weten wat de resultaten van het onderzoek op het testevent zijn? Neem dan zeker een kijkje op www.horecavlaanderen.be .
09/228.80.20
showroom 2000m²
Destelbergenstraat 28-34 9040 Gent (St-Amandsberg) iedere weekdag 9u-12u en 13u-17u (afspraak wenselijk) info@astranova.com www.astranova.com
4
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
ALGEMENE VERGADERING
Horeca blikt op Algemene Vergadering terug op 2020, met premier De Croo als gastspreker De vrijheid ligt eindelijk voor het grijpen. En dan is het niet alleen tijd om vooruit te kijken, maar ook om even terug te kijken. Het jaar 2020 was een intens en bevreemdend jaar. Horeca Vlaanderen kijkt terug op de zwaarste crisis voor de horeca ooit, op het grootste steunpakket voor de sector en de mooiste solidariteit. Op woensdag 30 juni 2021 al keek de sectorfederatie terug op dat vreemde jaar in Bozar, het Paleis van Schone Kunsten in Brussel. Daar kwam een deel van de leden van Horeca Vlaanderen samen op de Algemene Vergadering om mee terug te blikken, en daarna ook vooruit te gaan.
H
et was een bewogen jaar. Wat startte met een bomvolle zaal voor een spetterende nieuwjaarsreceptie, eindigde met een beperking op de vrijheid van ondernemen. “We kijken terug op een jaar waarin we toonden dat onze sector buigzaam is, maar onder geen beding zal breken”, aldus Matthias De Caluwe, CEO van Horeca Vlaanderen. Na twee maanden uitstel, omwille van de corona-beperkingen, is in juni het jaarverslag van 2020 voorgesteld. Met voor de organisatie een positieve financiële balans en een constante ledengroei, en dat in een werkjaar van een ongeziene crisis voor de sector. De Algemene Vergadering is door voorzitter Ludo Geur-
den in goede banen geleid. “Ondanks de donkere periode voor de sector, bleef Horeca Vlaanderen op de barricades staan om haar leden en iedere horecaondernemer te ondersteunen op alle mogelijke manieren.” Een stijging van het ledenaantal, 3.595 juridische vragen die zijn opgelost, 6.891 ondernemers die zich inschreven voor de in totaal 120 webinars van onze Horeca Academie, 33.904 downloads op heropstarthoreca.be, een stevige groei op sociale media… Via al onze kanalen hielpen we daarnaast nog meer dan 27.500 ondernemers. Met andere woorden, cijfers om U tegen te zeggen in 2020.
‘Maak je comeback groter dan je setback’ Daarmee maakte De Caluwe de over-
gang van het jaarverslag naar de toekomst van de sector. “Niemand had verwacht dat deze gezondheidscrisis ook in 2021 nog zo lang zou aanslepen, maar het einde is nu echt in zicht. Onze volledige vrijheid van ondernemen ligt eindelijk weer binnen handbereik. In moeilijke omstandigheden hebben we het sterkste sectorsteunpakket gerealiseerd, door constructief overleg met de verschillende regeringen. We blijven verder doorzetten om de belangen van onze horecaondernemers vol te verdedigen.”
Slotwoord door de Eerste Minister Niemand minder dan premier Alexander De Croo (Open Vld) stak de sector een hart onder de riem en sloot de Algemene Vergadering af. “De horeca is het knooppunt van
© Gregory Van Gansen
© Gregory Van Gansen
ons land, dat hebben we allemaal gemerkt. Afspreken voor een pint, iets gaan eten met vrienden. Intussen voel je wel dat er in de horeca enorm veel goesting is om er weer vol in te vliegen. Om met diezelfde passie en ondernemersvreugde weer aan de
slag te gaan, veilig en verantwoord. Ook het ondernemersvertrouwen is opnieuw gestegen, mede door het breed pakket aan steunmaatregelen. Zo geven we de mensen in de horeca extra rugwind bij de opstart na een bijzonder zware periode.”
Tijdelijke btw-verlaging heeft meer dan 765 miljoen euro in de sector gehouden Btw-verlaging is al jarenlang een hot topic in de horecasector, en tijdens de coronacrisis zorgde Horeca Vlaanderen ervoor dat tot tweemaal toe een tijdelijke btw-verlaging een feit werd. Die steunmaatregel heeft ervoor gezorgd dat meer dan 765 miljoen euro in de horeca is gebleven. Het heeft tekorten opgevangen die er waren na maandenlange sluitingen en werken met beperkende maatregelen. “We hebben gestreden voor deze succesvolle maatregelen omdat ze direct tastbaar een verschil maken voor onze ondernemers. Ook al zijn er geen beperkingen meer, toch blijven we in overleg gaan met de regering om in de toekomst stappen te zetten naar duurzaam en rendabel ondernemen”, aldus Matthias De Caluwe van Horeca Vlaanderen.
Horecakrant
5
nr 123 - oktober 2021
FLANDERS FOOD FESTIVAL
Culinaire belevenis troef op Flanders Food Festival
TERRAS CREATIE • CREATION DE TERRASSE ALBERT 1 LAAN 141 bus 3 • 3582 KOERSEL T: 0 1 1 / 7 5 5 . 0 0 2 • F : 0 1 1 / 7 5 5 . 0 2 2 I N F O @ E X I M I U S . B E • W W W. E X I M I U S . B E
‘Tijd om terug te bijten!’ Dat is het motto waaronder Toerisme Vlaanderen, onder andere in samenwerking met Horeca Vlaanderen, en de Vereniging voor Steden en Gemeenten, het Flanders Food Festival organiseert. Want na een dik jaar op onze honger te zitten, is het tijd om terug te slaan.
H
et Flanders Food Festival zet de Vlaamse horeca in de kijker met tal van evenementen, waar Jong Keukengeweld er één van is (zie pagina 6 en 7). Alle evenementen vinden plaats in de periode van 1 oktober tot 14 november 2021. Lees hieronder meer over enkele van de smakelijke initiatieven.
Smaakmeesters Afgelopen weekend vond Smaakmeesters plaats in Antwerpen. Dat is hét culinair festival in de stad waar horecazaken je laten proeven van hun gastronomisch vakmanschap. Dat gaat van bereidingen tot cocktails, koffies of desserts. Daarnaast konden mensen ook deelnemen aan kookdemonstraties of een culinaire wandeling volgen. Zondag kon iedereen meedoen aan Smaakmeesters Deluxe, waarbij u een gastronomisch verrassingsmenu kreeg tijdens een wandeling langs drie Antwerpse toprestaurants.
The forgotten fish Jaarlijks vangen onze Belgische vissers zo’n 18.000 ton verse vis. Daarbij zitten niet alleen de gekende, populaire soorten, maar ook onbekende en onbeminde vissoorten zoals rode poon, wijting, pijlinktvis, steenbolk, hondshaai en tongschar. Tijdens Flanders Food Festival staan
deze forgotten fish centraal in de restaurants van de NorthSeaChefs.
diet. Gasten betalen dan ook voor de training, niet voor de maaltijd.
Bijvangst, zonder commerciële waarde. Zo worden veel van deze vissoorten beschouwd. Vaak staan mensen niet stil bij hun bestaan of de culinaire mogelijkheden die de vissen bieden.
Open Producentendag
Gedurende de Flanders Food Festival-maand verwerken Vlaamse chefs met ‘NorthSeaChefs’ deze onbekende soorten in gerechten tot ware pareltjes. Zo wordt niet alleen een nieuwe waarde gecreëerd voor de vis, maar ook voor vissers, handelaars, chefs en consumenten.
Instroom Academy Boek een tafel in het restaurant Instroom Academy. Of is het een vermomde culinaire academie? Als basis van dit restaurant worden de culinaire herinneringen van nieuwkomers en vluchtelingen gebruikt. Topchef Seppe Nobels geeft er een groene twist aan en tilt het geheel naar een gastronomisch niveau. Ondertussen staat horecaondernemer Arne Cremers in voor het mee realiseren van het project. Hij heeft ook de leiding over de zaal.
Het Flanders Food Festival heeft ook aandacht voor voedingsproducenten en –bedrijven. Daarom presenteert het festival samen met onder andere VLAM, Vlaio en Fevia de Open Producentendag op zaterdag 23 en zondag 24 oktober 2021. Dan openen Vlaamse producenten, telers, boeren, streekproducenten, makers en kwekers hun deuren. Leer bij over de verhalen achter hun producten, over de productieprocessen, innovaties en hun passie. Bekijk het volledige, uitgebreide en overheerlijke aanbod op www.flandersfoodfestival.be.
VN-PLU vrijhangende parasols
In dit gastronomisch pareltje is elke medewerker in de keuken en de zaal in opleiding. Dat vraagt ook wat kre-
V
orig jaar realiseerde Horeca Vlaanderen door overleg dat er bij de heropening van de horeca een tijdelijke btw-verlaging op voeding en non-alcoholische dranken ter plaatse kwam, om de vele beperkingen wat te kunnen opvangen.
Na een nog langere tweede lockdown ijverde Horeca Vlaanderen voor bijkomende maatregelen om de heropstart met enkele bijkomende beperkingen op te vangen. Horeca Vlaanderen toonde cijfermatig aan dat enkel een bijkomende btwverlaging op alcoholische dranken voor een directe injectie zou kunnen zorgen. Uitzonderlijk werd dit toegestaan door minister Van Peteghem en de federale regering. Zodoende hebben we nog eens een tijdelijke btw-verlaging gekregen, ditmaal op voeding, non-alcoholische én alcoholische dranken. Alle drie aan 6%. Op dat moment is aangekondigd dat de maatregel zou lopen tot en met 30 september 2021. De twee periodes met de tijdelijke btw-verlagingen zorgden ervoor dat meer dan 765 miljoen euro in de sector bleef en tienduizenden ondernemingen de noodzakelijke, financiële zuurstof kregen.
CORRADI terrasoverkapping in aluminium of in hout
C A F E A U L Ä telescopische windschermen
Die tijdelijke maatregel is helaas enkele dagen geleden afgelopen, zoals dat ook aangegeven was. Sinds 1 oktober 2021 zijn de btw-tarieven weer naar 12% op voeding ter plaatse en 21% voor alcoholische en non-alcoholische dranken ter plaatse. Vele zaken kunnen ondertussen al aan een wat grotere capaciteit werken, maar iedere uitbater moet zijn of haar rekening zelf maken om na te gaan of het ondernemen ook rendabel is en blijft. De algemene prijsstijging in de horeca bleef tot nu toe al bij al beperkt, deels door die btw-verlaging. Maar voor de ondernemers lopen de energieprijzen fel op, en ook de aankoopprijzen van
voeding en drank zijn enorm gestegen. Hier en daar prijsstijgingen in de horeca zijn dus zeker mogelijk. Horeca Vlaanderen is enorm tevreden met het resultaat van de tijdelijke btw-verlaging. “We hebben gestreden voor deze succesvolle maatregelen omdat ze direct tastbaar een verschil maken voor onze ondernemers”, zegt De Caluwe. “We zijn de federale regering dan ook dankbaar. Zeker in de maanden met de vele beperkingen gaf het de noodzakelijke zuurstof. Ook al zijn er geen beperkingen meer, toch blijven we in overleg gaan met de regering om in de toekomst stappen te zetten naar duurzaam en rendabel ondernemen.”
G L AT Z traditionele parasols
GASTRO SUNRAIN de zonwering voor zon en regen
6
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
CULINAIRE SMAKEN TROEF IN OKTOBER EN NOVEMBER
Ons Jong Keukengeweld is opnieuw aan de slag! De vorige editie viel in het water door de coronacrisis, maar nu vullen de Jong Keukengeweldchefs weer eindelijk hun tafels met jonge, enthousiaste foodies! En dat na anderhalf jaar met lockdowns, beperkte capaciteit, sluitingsuren en veel onzekerheid. Dankzij Jong Keukengeweld – een samenwerking tussen Toerisme Vlaanderen, Horeca Vlaanderen en Flanders Food Festival – kunnen jongeren jaarlijks aan een lager tarief genieten van topmaaltijden van jonge, beloftevolle chefs.
V
an 1 oktober tot 14 november staat heel Vlaanderen in het teken van lekker eten. Van West-Vlaanderen tot Limburg kunnen jongeren op ontdekkingsreis gaan en alle culinaire hotspots ontdekken. 26 van onze Jong Keukengeweldchefs grijpen dit moment aan om hun deuren open te stellen voor jongeren met een culinaire belevenis aan een voordelig tarief. Voor 59 euro kunnen jongeren tot en met 30 jaar genieten van een driegangenmenu met aangepaste dranken
van de hand van enkele van de grootste culinaire talenten van Vlaanderen. Speciaal voor Flanders Food Festival doen sommige van onze chefs daar nog een extraatje bovenop. Zo kunnen Jong Keukengeweld-gasten bij Bassud aan het knisperend vuur met eigen ogen zien hoe het eten speciaal voor hen op het terras klaargemaakt wordt tijdens een uniek en vurig diner. Iedere editie zet traditiegetrouw lokale producten centraal, waarbij Jong Keukengeweld dit najaar wederom samenwerkt met Duvel Moortgat om de aangepaste drankenkaart nog unieker te maken.
WEST-VLAANDEREN Felix François Het vliegend Tapijt
Tomas Puype en Dries Cracco Franco Belge
Marke
Brugge
VLAAMS-BRABANT EN BRUSSEL Francesca Sterckx Mistinguett
Mitchell Merola Table’O
Aarschot
Heers
Sam Verstuyf August Wijnbar
Jo Grootaers Altermezzo
Lennik
Tongeren
Valerio Borriero San Sablon Brussel
Benny Van Torre Markt XI
Jan Devos Bassud
De Haan
Torhout
David Grosdent L’Envie
Matthias Speybrouck Va Et Vient
Zwevegem
Floris Panckoucke Floris Sint Andries
Kortrijk
Michael Vanderhaeghen Hostellerie Saint Nicolas
LIMBURG
ANTWERPEN
Lars Block Bistro Bink
OOST-VLAANDEREN
Turnhout
Tom Vermeiren Wilford T
Dennis Broeckx L’épicerie Du Cirque
Temse
Antwerpen
Davy Devlieghere Bistro Julien
Lawrence Elliott De Kleinen Bistro
Lievegem
Malle
Jonas en Laurence Haegeman De Vijf Seizoenen
Gino Lemmens Les Années Folles
Elverdinge
Gregory Schatteman Schatteman Hertsberge
Ruige Vermeer LESS Eatery Brugge
Gregory Slembrouck Le Mystique
Sebastien Ververken Vol-Ver
Brugge
Marke
Brakel
Tim Vervynckt Woestyne Aalter
Antwerpen
Thomas Van Der Flaas Seir Kasterlee
Horecakrant
7
nr 123 - oktober 2021
Voor het laatst in Jong Keukengeweld-schort Chef-koks kunnen meedoen tot de leeftijd van 35 jaar. Door een afgelaste editie vorig jaar, door corona, kregen chefs die nu voorbij die leeftijdsgrens zitten, toch nog de kans om een laatste keer mee te doen. We zochten er twee op die met pijn in het hart Jong Keukengeweld eind dit jaar vaarwel zeggen.
Dennis Broeckx (1983) L’epicerie du Cirque Under the Palm Tree
Gregory Schatteman (1983) Schatteman
“Ik doe al een jaar of 12 mee, sinds het begin. En ik kijk er telkens naar uit. De gasten die via Jong Keukengeweld komen zijn heel plezant.
“Al van ongeveer het begin doe ik mee, en het is iedere keer plezant. Onze Jong Keukengeweldgasten zijn voorzichtig in het begin. Vaak heb-
Ze zijn die culinaire ervaring nog niet gewoon. Ze beginnen heel onwennig, maar met onze hedendaagse muziek, sfeer en setting zie je ze wel ontdooien aan tafel. En ze zijn een heel dankbaar publiek. Een eerste keer komen ze met hun lief. Maar de meesten zie je daarna ook terugkomen, voor een verjaardag of eens met de ouders. Een heel groot voordeel.
We zien er ook redelijk veel mensen van terug. Ze komen dan met familie, of geven een doopfeest. Jong Keukengeweld is altijd een goede duw in de rug geweest, zeker als je een jonge starter bent, want het zorgt voor veel clienteel. Bij een nieuwe zaak boomt het wel in het begin, maar dan zakt het een beetje in. Jong Keukengeweld zorgt telkens opnieuw voor een boost.
Ik merk dat jonge chefs niet voluit gaan met Jong Keukengeweld, niet genoeg tafels vrijhouden. We hebben altijd dubbele shiften gedraaid bij Jong Keukengeweld. Dat is even pushen, maar hoe meer gasten, hoe meer potentiële gasten later, hé!
Dat ik nu nog eens mocht meedoen, is wel leuk. Je voelt je nog eens jong. (lacht) De volgende keer dat het zal doorgaan, en zonder onze zaak, zal dat wel even steken.
Nu word ik er te oud voor. Ik zet nochtans iedere keer bij de aanvraag om mee te doen aan Jong Keukengeweld of ze de leeftijdsgrens niet kunnen verhogen. (lacht)
We hebben al gekeken om zelf een jongerenactie te doen. Ze zijn het clienteel van de toekomst, hé. Het is een investering in de toekomst.
Iedere chef die moet stoppen, mist het. We zeggen altijd: we moeten iets op poten zetten zodat de oudere generatie het ook nog voort kan doen!”
© Michael Dehaspe
ben ze het ook financieel even moeilijk omdat ze bijvoorbeeld net een huis hebben gekocht. Ze vertellen ons dan dat ze blij zijn dat ze dankzij Jong Keukengeweld toch er eens even tussenuit kunnen. Dat horen doet deugd.
© Michael Dehaspe
Maar we zullen nu die laatste keer weer alles op alles zetten. Zeker de laatste dagen. Dan zal het echt aftellen zijn. Nog drie dagen, nog twee tafels… We zullen van ieder moment genieten.”
geldig tot
Een eenvoudige bonus voor de heropstart van uw etablissement!
Tot
€ 500
per persoon
Reeds
Terugbetaald binnen
in omloop
*enkel voor de elektronische versie
150 miljoen €
31/12/22
2 dagen
NIEUW: uitgegeven in zowel papieren als elektronisch formaat! • Eenvoudige en beveiligde procedures • Meer zichtbaarheid online en een grotere toeloop naar uw zaak • Er wordt gemiddeld meer uitgegeven • Extra omzet
Als lid van de federatie geniet u van een voorkeurstarief van 1,02 % in plaats van 1,55 %
Surf naar edenred.be voor meer informatie en download de promokit voor de Consumptiecheque Edenred.
2210000461_1_ADV_8639.indd 1
27/08/21 09:42
8
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
OP RONDE BIJ ONZE AFDELINGSVOORZITTERS DEEL 2
Horeca Vlaanderen zit diep verankerd op lokaal niveau. Bijna veertig lokale afde doen onze afdelings- en provinciale voorzitters vol passie, en dat terwijl ze hun e voor de gezellige horecasector. Hoe hebben zij de crisis beleefd? We gaan op ron
Wat zal u zich altijd herinneren van deze crisis?
Ruth Lagast Voorzitster Horeca Nieuwpoort
Hoe heeft u uw rol in de regio/ voor uw collega’s ingevuld het afgelopen jaar?
De afgelopen coronaperiode is voor iedereen een heel zware tijd geweest, waar we liever niet meer te veel aan terug denken. Niet weten wat de toekomst zou brengen, vond ik heel zwaar. Opeens zag ik ook geen klanten meer en ook de collega’s waar ik dagelijks mee samenwerk – en die quasi familie zijn geworden – vielen opeens weg. Dat was lastig.
Ik heb geprobeerd er te zijn bij vragen en te helpen waar nodig. Daarnaast probeerden we vanuit onze afdeling op een leuke manier contact te houden. Zo organiseerden we een digitale nieuwjaarsreceptie en kreeg iedereen op voorhand een lekker flesje cava. De steun van de federatie is voor elke ondernemer belangrijk geweest. Dát is de reden waarom je lid bent.
Ik zal me vooral de vele maanden van niets doen herinneren. Tijdens de eerste lockdown was het nog mooi weer en heb ik veel gefietst en gebarbecued. Tijdens de tweede lockdown was het echter winter en kon je niet veel anders doen dan wat in je zetel hangen. Dat heeft een grote impact gehad op zowel lichaam als geest.
Ook al was het voor mezelf bij momenten moeilijk, ik heb wel geprobeerd mijn collega’s zo goed mogelijk te steunen. We hebben veel online vergaderd en iedereen telkens goed geïnformeerd. De rol van Horeca Vlaanderen is cruciaal geweest voor al onze ondernemers. Zonder die verwezenlijkingen waren de meeste zaken er niet meer geweest.
Tijdens de lockdownperiode zijn heel wat mensen hun geluk elders gaan zoeken. Ze vonden andere jobs en merkten dat dat ook heel fijn kon zijn én dat ze opeens vrije tijd hadden. Dat zijn mensen die we als medewerker helaas nooit meer zullen terug zien. De vele mensen die een carrièreswitch maakten, is iets dat me uit deze periode altijd zal bijblijven.
We wilden zoveel mogelijk mensen helpen, maar tegelijk stonden we zelf machteloos. Behalve met mensen praten en hen steunen, was er weinig dat ik kon doen vanuit het lokaal niveau. Op nationaal niveau hebben we getoond een sterke sectororganisatie te hebben en dat vertaalt zich nu in een stijging van het aantal leden.
Ik zal me vooral herinneren dat we gedwongen moesten sluiten, dat we nieuwe oplossingen moesten zoeken en dat we die ook gevonden hebben. Zelf zijn we meteen op takeway gesprongen en dat heeft zijn vruchten afgeworpen. In de vrije tijd die ik anders niet heb, ben ik meer gaan fietsen en heb ik vooral quality time met mijn gezin gehad.
Net voor de eerste lockdown hadden we onze afdeling in Haspengouw opgericht. De komende weken en maanden zullen we hier aan verder bouwen. Wat Matthias en zijn team hebben bereikt voor de sector is ongelofelijk. Horeca Vlaanderen heeft een echte trekkersrol vervuld en was een voorbeeld voor andere federaties.
Ik onthoud vooral van deze crisis dat de horecasector een van de zwaarst getroffen sectoren is geweest. De tijdelijke btw-verlaging heeft heel wat ondernemers terug wat ademruimte gegeven. Ik hoop dat men in Brussel begrijpt dat de schade groot is en dat we die ademruimte nog even nodig zullen hebben.
Ik ben veel bezig geweest met vergaderen en alle informatie nauwgezet door te geven aan onze lokale afdelingen. In West-Vlaanderen hebben we altijd intensief contact gehouden. Het belangrijkste was natuurlijk wat zich nationaal afspeelde. Door alles wat daar bereikt is, zijn onze leden goed geholpen geweest.
Ik onthoud vooral dat een dergelijke crisis ons heeft doen inzien dat je als zelfstandige vlot moet kunnen schakelen en je aanpassen en dat dit toch niet altijd zo gemakkelijk is. Heel wat ondernemers hebben nieuwe dingen uitgeprobeerd en hebben hun kansen gegrepen, dat is positief om te zien.
Ik heb geprobeerd om altijd een antwoord te bieden op de vragen die werden gesteld. Het afgelasten van de Nacht van de Horeca was een serieuze domper voor het bestuur, maar ik ben ervan overtuigd dat we weer uit onze as zullen herrijzen. Horeca Vlaanderen is niet alleen toonaangevend geweest voor onze sector, maar ook voor andere beroeps groepen. Chapeau wat Matthias en zijn team bereikt hebben.
Het was uiteraard een heel moeilijke periode, maar tegelijk heb ik tijdens deze crisis ook geleerd dat er meer in het leven is dan werken alleen. Wij werkten alle zaterdagen, zondagen en feestdagen. Het afgelopen coronajaar hebben we die dagen bewust mogen beleven met het gezin. We hebben mogen proeven van iets dat we nooit eerder kenden.
Vooral in het begin was het niet evident omdat je zelf ook van niets weet. We hebben heel wat vragen gekregen en geprobeerd daar altijd zo goed mogelijk op te antwoorden. Dikke pluim aan Matthias en zijn team. Wat zij het afgelopen jaar uit de brand hebben kunnen slepen voor onze sector is ongelofelijk.
Chagall
Christian Michiels Voorzitter Horeca Mechelen Cosma
Sabrina Pijpops Voorzitster Horeca Oost-Brabant Villa Torre
Xavier Conings Co-voorzitter Horeca Haspengouw Restaurant De Weijers Hoven
Yves Van Moorter Voorzitter Horeca Provincie West-Vlaanderen Restaurant Uilenspiegel
Luc Beert Voorzitter Horeca Vlaamse Ardennen De Wijnagent
Bart Boelens Voorzitter Horeca Regio Middenkust Europe Hotel, Lafayette, Bar des Amis, Polé Polé Beach
Horecakrant
9
nr 123 - oktober 2021
elingen staan klaar om leden bij te staan, lokale problematieken aan te kaarten en netwerkevents te organiseren. Dat eigen horecazaak of –zaken blijven runnen. Ondernemers in hart en nieren, die ondanks de coronacrisis blijven gaan nde bij hen!
Wat heeft u het meest gemist tijdens de coronacrisis? Wat vond u persoonlijk het moeilijkst?
Hoe ziet u de toekomst?
Wat is uw goede raad aan uw collega-ondernemers?
Ik heb vooral het contact met mijn klanten en alle collega’s gemist. De heropstart was dan ook de start van een betere periode. Al blijft het constant puzzelen en zoeken. De overheid verandert nog te vaak maatregelen dus blijven we toch vaak opnieuw met vraagtekens zitten.
Ik zie een mooie toekomst voor onze sector. Iedereen is terug goed opgestart en ziet het helemaal zitten. We merken ook dat mensen blij zijn dat ze weer buiten mogen komen en dat doen ze dan ook veel. Zelf hebben we geen personeelsproblemen, maar ik hoor wel van veel collega’s dat dat een serieus issue aan het worden is voor onze sector.
Blijf niet stilstaan en kijk niet constant terug naar het verleden. Wat voorbij is, is voorbij. Concentreer je op de toekomst en blijf ervoor gaan, zoals we eigenlijk altijd al gedaan hebben.
Ik miste vooral het sociale contact: aanwezig zijn in mijn zaak en mensen laten genieten. Daarnaast vond ik ook het financiële aspect aan deze hele crisis moeilijk te verteren. Ik ben dankbaar voor de tegemoetkomingen die er zijn geweest, maar ik werk liever zelf voor mijn inkomen. Deze periode heeft me nog maar eens doen beseffen met hoeveel passie ik dit doe.
Op korte termijn kijk ik met veel vertrouwen naar de toekomst, maar ik vrees dat er ook nog een moeilijke periode aankomt. Zaken die het voor corona al heel moeilijk hadden, dreigen bij het stopzetten van de tegemoetkomingen opnieuw in zwaar weer verzeild te geraken. Ik hou daarom toch rekening met een mogelijke faillissementengolf.
Tellen, rekenen en nog eens tellen en rekenen. Durf te rekenen, durf je prijzen te verhogen als het nodig is. Te veel ondernemers weten ’s avonds niet of ze 100 euro winst of verlies hebben gemaakt. Zorg dat je daar grip op krijgt.
Ik miste het goede contact met mijn klanten. Op moeilijke momenten als het afgelopen jaar wil je elkaar steunen en dat kon nu niet. Zelf ben ik daarom vrijwilliger geworden in het ziekenhuis en het vaccinatiecentrum. Op die manier kon ik toch mensen helpen én hen moed inspreken.
De horeca gaat een gouden tijd tegemoet: mensen mogen weer buiten komen en willen gaan feesten of uit eten gaan met familie of vrienden. Die gouden medaille heeft echter ook een donkere keerzijde: met te weinig of geen personeel wordt het voor uitbaters enorm moeilijk. Het vinden van personeel wordt wellicht de grootste uitdaging de komende tijd.
Geniet van je werk, maar voel je niet schuldig als je je zaak eens sluit. Je klanten begrijpen dat. En wanneer je met een probleem zit, aarzel dan niet om aan de alarmbel te trekken en contacteer ons om erover te praten.
Ik vond het heel moeilijk om te zien dat mijn vrijheid werd ingeperkt. Dat is intussen gelukkig voorbij en ik vind het fijn om te zien dat mensen intussen hebben beseft hoe belangrijk de horeca wel niet is. Het is nu pompen of verzuipen, maar we zijn allemaal blij weer aan de slag te zijn.
Momenteel ziet de toekomst er heel goed uit. Zelf word ik gelukkig (nog) niet geconfronteerd met het probleem, maar ik hoor wel meer en meer van collega’s dat ze de vacatures niet meer ingevuld krijgen. De vraag is momenteel groter dan het aanbod en ik denk dat dat dé grote uitdaging voor de toekomst wordt.
Niemand heeft een glazen bol, dus we weten niet wat de toekomst ons zal brengen. Probeer daarom dag per dag te leven. Probeer te genieten van je werk en dat zo goed mogelijk te doen, maar geniet ook intens van de vrije tijd die je hebt.
Ik heb de afgelopen maanden vooral de fysieke vergaderingen gemist. Er werd heel veel contact gehouden, maar alles moest via Zoom verlopen. Dat zorgt er toch voor dat je een heel ander contact met mensen hebt dan wanneer je samen in dezelfde ruimte zit. Zeker in het begin was dat erg aanpassen.
Corona heeft wel wat dingen veranderd. Heel wat collega’s hebben hun zaak verkleind en zullen dat ook zo houden. We hebben geleerd dat het met iets minder ook wel kan. We zijn terug goed bezig en ik zie de toekomst rooskleurig in. Een permanente btw-verlaging én een oplossing voor de hoge personeelskosten zou de horeca nog iets meer ademruimte geven.
Wees een eerlijke ondernemer en aarzel er niet over om op te komen voor je collega’s en voor je sector.
Ik denk dat veel mensen het gemis aan fysiek, sociaal contact antwoorden en dat is bij mij uiteraard niet anders. Ik heb echter ook geleerd andere dingen te appreciëren, zoals de natuur rondom mij. De lockdown heeft me ook sportiever gemaakt: mijn wekelijkse partijtje padel gaf me altijd een positieve boost.
Ik vrees dat het geen gemakkelijke tijden zijn voor de cafésector buiten de stad. We gaan moeten nadenken hoe we dat verder in stand kunnen houden. De commerciële rol is niet altijd groot, maar de sociale rol is des te groter. Restaurants buiten de stad zullen verder floreren, want de lez-zones in heel wat steden beginnen mensen toch wat af te schrikken.
Kiezen voor kwaliteit is altijd een goede keuze. Durf daarnaast ook af en toe voor jezelf te kiezen. Zeven dagen op zeven open zijn is geen verplichting. Wees met iets minder tevreden, dat geeft zonder twijfel meer rust in je hoofd.
Zelf eens lekker uit eten gaan of een pintje gaan drinken. Ik ben een echte horecaman en kan daar enorm van genieten. Dat niet meer kunnen doen, heb ik echt gemist. Het feit dat ik me niet eens rustig aan de toog kon zetten met een pintje was een gemis.
Niet alleen aan de kust, maar ook in de rest van het land, is het enorm moeilijk om voldoende en goed personeel te vinden. Dat in combinatie met wat we geleerd hebben tijdens corona, zal er - denk ik - voor zorgen dat heel wat zaken zich gaan reorganiseren en op een andere manier gaan werken. Die betere work-life balance is iets waar veel mensen naar zullen streven.
Er is meer in het leven dan alleen horeca. Uiteraard is iedereen blij dat er weer gewerkt kan worden, maar vergeet niet hoe kostbaar vrije tijd ook kan zijn. Probeer meer te genieten in het leven en beslis daarom af en toe eens om jezelf een dagje verlof cadeau te doen, ook tijdens het seizoen.
10
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
OP RONDE BIJ ONZE AFDELINGSVOORZITTERS DEEL 1
Wat zal u zich altijd herinneren van deze crisis?
Kevin Vanderauwera Voorzitter Horeca Leuven
Hoe heeft u uw rol in de regio/ voor uw collega’s ingevuld het afgelopen jaar?
Ik zal me vooral het gevoel van machteloosheid herinneren. Opeens werden we geconfronteerd met iets waar we zelf geen invloed op hadden, maar wat wel grote gevolgen voor ons had. Je werkt aan de uitbouw van je toekomst en je zaak en opeens word je voor een voldongen feit gesteld en moet je sluiten.
Ik heb alle leden opgebeld om te horen hoe het met hen ging. Sommigen zagen het echt niet meer zitten en hadden vooral nood aan een goede babbel. Horeca Vlaanderen werkt al meer dan veertig jaar achter de schermen en heel vaak werd het belang wat onderschat. Het afgelopen jaar is duidelijk geworden hoe belangrijk dat lobbywerk kan zijn.
Toen de storm van covid over ons heen raasde, hebben de meeste mensen snel geschakeld en zijn ze heel creatief geweest. Ik zal me vooral de samenhorigheid onder ondernemers herinneren en het feit dat mensen spontaan intensief gingen samenwerken. Door heel wat zaken is een frisse wind gegaan.
Ik heb nog nooit zoveel vergaderd, maar de resultaten mogen er zijn. We hebben met het stadsbestuur extra steunmaatregelen kunnen afspreken en de band tussen het stadsbestuur en ons is hechter geworden. Op nationaal vlak hadden wij van alle ledenfederaties de beste vertegenwoordiging die hard gevochten heeft voor leden, maar ook voor niet-leden.
Dat corona ongelofelijk veel teweeg heeft gebracht. Het was alle hens aan dek om te overleven en dat doet wel wat met een ondernemer. We zijn niet bij de pakken blijven zitten, zijn creatief gaan nadenken en hebben intern heel wat veranderd. Als we niks hadden gedaan, hadden we het niet overleefd en dat is bij veel zaken zo.
Tijdens de eerste lockdown zijn we meteen in gesprek gegaan met stad Genk. Dat doen we ook vandaag nog steeds en die gesprekken hebben tot heel wat lokale steun voor de horeca geleid. Nationaal heeft Horeca Vlaanderen het best onderhandeld en het meest kunnen regelen voor zijn ondernemers, zelfs tot afgunst van collega’s die niet in de horeca zitten.
Ik zal me de afgelopen coronaperiode nog wel even herinneren. We hadden net een nieuwe bistro geopend die drie weken na de opening al meteen moest sluiten. Dat was slikken want uiteraard hadden we net heel wat geïnvesteerd. Laat ons hopen dat corona binnen een paar jaar slechts een kleine voetnoot in ons leven blijkt te zijn geweest.
In het begin waren heel wat mensen in paniek en was er vooral nood aan informatie. Horeca Vlaanderen heeft daar een belangrijke rol in opgenomen want dankzij de federatie was elke horecaondernemer goed geïnformeerd. Ik ben dan ook blij te zien dat het grootste deel van onze ondernemers deze crisis goed doorstaan heeft.
Bij zelfstandige zaakvoerders zullen er weinig positieve herinneringen te horen zijn over de hele coronaperiode. Ik zal me vooral negatieve zaken herinneren. Het is echter wel zo dat deze hele periode ons heeft aangezet om meer aan zelfreflectie te doen en daarnaast is uiteraard het privéleven wat meer tot leven gekomen.
Ik heb geprobeerd een luisterend oor te bieden aan mijn collega’s en te helpen met zoveel mogelijk vragen. Horeca Vlaanderen heeft niet alleen mensen uit onze sector beschermd, maar was ook een voorbeeld voor heel wat andere federaties. Als Horeca Vlaanderen er niet was geweest, denk ik niet dat de overheid extra steunmaatregelen had aangekondigd.
Ik zal me van die hele coronaperiode vooral de oorverdovende stilte herinneren. Ik ben een heel ander leven gewend. Normaal is er altijd ambiance, zijn er constant mensen om me heen en dat viel opeens helemaal weg. Die stilte die er opeens was, zal ik niet snel vergeten.
Er waren heel wat concrete vragen en ik ben heel vaak gecontacteerd door onze lokale ondernemers. Een crisis als deze toont aan dat onze regionale werking echt wel zin heeft. Daarnaast ook alle lof voor Matthias en zijn hele team. Het lobbywerk dat zij verricht hebben is werkelijk ongelofelijk!
L’Etoile d’Or
Kaatje Goyens Co-voorzitster Horeca Groot Genk Ay Papi en Krok
Vallina Nelles Co-voorzitster Horeca Groot Genk De Griekse Frituur – O Geros
Christophe Deklerck Voorzitter Horeca Knokke-Heist Memlinc Hotel
Tim Pauwels Voorzitter Horeca Rupelstreek en Klein-Brabant Eetcafé De Blauwe Koe
Wim Loontjens Voorzitter Horeca Zuid-West-Vlaanderen Koevert
teksten: Valerie De Groodt foto's: Wouter Van Vooren en Gregory Van Gansen
Kom in de volgende editie van de Horeca Krant te weten hoe andere afdel afdelingsvoorzitters! Wil je zelf mee aan de slag gaan voor de hor
Horecakrant
11
nr 123 - oktober 2021
Wat heeft u het meest gemist tijdens de coronacrisis? Wat vond u persoonlijk het moeilijkst?
Hoe ziet u de toekomst?
Wat is uw goede raad aan uw collega-ondernemers?
Ook mijn ouders en grootouders zaten in de horeca. Ik ben dus echt tussen het volk opgegroeid en maakte vroeger zelfs mijn huiswerk op café. Het contact met mensen heb ik tijdens de coronacrisis dan ook hard gemist. Mijn vriendin werkt bovendien in de zorg én ik woon boven mijn zaak. Ik zat daar dus vaak alleen en dat was hard.
Het afgelopen jaar zijn er veel mensen ziek geworden en gestorven. Dat heeft ons allemaal doen inzien dat tijd een kostbaar iets is. Ik ben ervan overtuigd dat heel wat horecauitbaters zich daardoor anders zullen gaan organiseren. Ook het vinden van goed personeel zal in de toekomst een enorme uitdaging blijven.
Als je doet wat je graag doet, voelt het niet aan als werken, maar als een hobby. Ik doe heel graag wat ik doe, waardoor ik er nooit met tegenzin aan begin. Streef dat gevoel altijd na.
Ik miste de feedback van klanten. De takeaway die we organiseerden was succesvol, maar achteraf krijg je zelden te horen of mensen het lekker vonden. Een tevreden klant die zijn duim eens in de lucht steekt om zijn appreciatie uit te drukken, dat zijn de kleine gebaren waarvoor je het doet en dat misten we enorm.
Heel wat horecapersoneel is de afgelopen maanden weggelopen naar andere sectoren. Ik denk dat ik voor iedereen kan spreken als ik zeg dat er een personeelstekort is. Ik ken niemand die geen openstaande vacatures heeft. Dat wordt de komende maanden en jaren onze allergrootste uitdaging. We zullen efficiënt moeten omgaan met het personeel dat er wel is.
Wees niet bang om jezelf opnieuw uit te vinden en durf creatief te zijn. Jij bent de kapitein van je schip, dus wees positief, dat straal je immers ook uit naar de rest van je team. Geef niet op, alles komt uiteindelijk altijd goed.
Normaal gezien bedien ik de hele week mensen en dat zorgt ervoor dat ik op mijn vrije dagen zin heb om zelf eens bediend te worden. Niet meer kunnen uit eten gaan, vond ik het moeilijkste tijdens de crisis. Onze sector verbindt de samenleving en dat hebben we denk ik allemaal enorm gemist.
Ik zie de toekomst heel positief voor onze sector. We gaan een nieuw tijdperk in en zullen creatief moeten blijven omgaan met wat op ons pad komt. Dat geldt zowel voor het kleinste café als de grootste bistro. Digitaliseren en innoveren hoort bij de toekomst en daar hoeven we geen schrik voor te hebben.
Behoud altijd een persoonlijke touch in je zaak. Als je een grote zaak hebt, stel dan mensen aan die ervoor zorgen dat je klanten zich thuis voelen. Heb je een kleine onderneming, dan kan je daar zelf voor instaan. Als er zich dan een probleem voordoet, kan hartelijkheid veel oplossen.
Zeker in het begin had ik het moeilijk met alle onzekerheid. Die eerste lockdown vond ik dan ook het minst evident. Net voor het seizoen, zonder te weten wat er op ons af zou komen. De tweede keer was uiteraard ook geen pretje, maar toen was er dankzij onze eerdere corona-ervaring iets minder paniek.
Dankzij de financiële tegemoetkoming van de overheid zie ik op korte termijn weinig problemen. Op langere termijn hoop ik echter wel dat er een permanente btw-verlaging kan komen én dat we een oplossing vinden voor het nijpende personeelstekort. We zien dat heel wat mensen naar andere sectoren overgelopen zijn.
Blijf gefocust op de toekomst en blijf altijd professioneel. Als je wil overleven moet je intensief bezig zijn met je zaak en je als een goede ondernemer gedragen.
Als horecaondernemer ben je sowieso een sociale persoon en hou je van contact met klanten. Dat heb ik dan ook vooral gemist. Horeca is de sociale spil van onze maatschappij en dat hebben we nu wel gemerkt. Ik woon boven de zaak en mijn partner was wel nog aan de slag, ik heb het dus wel zwaar gehad het afgelopen jaar.
Ik kijk positief naar de toekomst, zowel voor mezelf als voor de sector. Na wat er het afgelopen jaar gebeurd is, denk ik dat ondernemers zichzelf meer in vraag zullen stellen. Het heeft ook mij aan het denken gezet en het resultaat is de overschakeling van een café naar een eetcafé. Ik heb de investering durven maken en heb er nog geen seconde spijt van gehad.
Geef niet op. We hebben een tegenslag overwonnen die we niet zagen aankomen en zijn erdoor geraakt. Als je tot hier bent geraakt, kan je de volgende uitdagingen ongetwijfeld ook aan.
Het klantencontact dat wegviel, heb ik erg gemist. We hebben maanden moeten sluiten en ik vond het niet evident om mezelf een nieuw doel te geven. We zijn wel met een traiteurservice gestart, maar dat is toch niet hetzelfde. Moest ik hebben geweten dat de tweede sluiting zo lang zou duren, dan had ik wellicht andere plannen gemaakt met een langeretermijnvisie.
Op korte termijn ziet alles er goed uit. Iedereen is blij dat de horeca terug open is en wij zijn blij weer aan de slag te zijn. Op lange termijn hoop ik echter dat alles ook betaalbaar kan blijven. De prijs van grondstoffen gaat omhoog en het personeelstekort zorgt ervoor dat je wel eens iets extra wil doen om goede mensen aan te trekken.
Volg alles goed op en probeer kort op de bal te spelen. Kijk tijdig waar je moet bijsturen. Is er een prijsverhoging nodig? Voel dan geen schroom en doe het. Een pintje aan 1,5 euro… Die tijd is helaas écht voorbij.
lingsvoorzitters de periode meegemaakt hebben en hoe ze jou gesteund hebben, in deel drie van Op ronde bij onze reca in jouw omgeving? Contacteer de Horeca Vlaanderen-regiocoördinator uit jouw buurt en vlieg er meteen in!
12
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
INTERVIEW EUROPABANK
METRO is meer dan enkel een groothandel voor horecaprofessionals. METRO wil jouw zaak helpen groeien en biedt je een steeds ruimer aanbod aan digitale oplossingen, van een website-builder en online-reservatietool tot de handige METRO-app en online-bestelsysteem.
ONTDEK DE DIGITALE SERVICES VAN METRO. METRO.BE/DIGITALESERVICES
Ons betaalgedrag is drastisch veranderd Het coronavirus heeft ons leven grondig veranderd, op allerlei vlakken. Ook de manier waarop we betalen: cash is nu minder populair en we gebruiken veel meer contactloze elektronische betalingen. Tijdens de lockdown moesten we in ons kot blijven en dat was te merken aan de bankautomaten. Het aantal geldafhalingen daalde met bijna 70 procent. Tegenwoordig wordt er weer meer cash afgehaald, maar nog lang niet zoveel als voor de lockdown.
H
et aantal elektronische betalingen is dan weer gestegen. Bijna 90 procent van de Belgen wil liever elektronisch betalen dan met cash, blijkt uit een enquête van de bankenfederatie Febelfin. Vooral contactloos betalen, waarbij je geen pincode moet intoetsen, is populair geworden. De stijgende trend is onmiskenbaar: bijna de helft (49%) van alle kaartbetalingen gebeurt vandaag contactloos.
Sneller en veiliger betalen “In de banksector waren we al lang overtuigd van de voordelen van contactloos betalen”, zegt Christian Ardyns, expert Betaalverkeer bij Europabank. “Maar om de Belg zo ver te krijgen dat hij ook een brood, een ijsje of een pak frieten met de kaart betaalt, daar was iets drastisch voor nodig. Omwille van de hygiëne zijn steeds meer handelaars overgeschakeld op elektronisch betalen, ook voor kleine bedragen. Zelfs op de
bussen van De Lijn kan je niet meer cash betalen – dat was een paar jaar geleden nog ondenkbaar.” Voor de handelaar heeft contactloos betalen alleen maar voordelen, stelt Ardyns. “Contactloze betalingen gaan vlugger dan een cashbetaling. En heel belangrijk voor de handelaar zelf, zeker in de huidige economische toestand: elektronische betalingen zijn goedkoper dan cash. Want als winkelier je munten en biljetten veilig bewaren en naar de bank brengen, is absoluut niet gratis.”
ten’, zegt Ardyns. "Vroeger namen de transactiekosten inderdaad een grote hap uit de winstmarge van de handelaar. De Europese overheden hebben hard aan de weg getimmerd om het betaalverkeer toegankelij-
Elektronisch is goedkoper Elektronisch betalen heeft lange tijd de naam gehad erg duur te zijn. De kosten per transactie konden voor een handelaar hoog oplopen. Kredietkaarten werden soms geweerd omdat men ze te duur vond. “Dat was de tijd waar je bij de toonbank bordjes zag als ‘geen kredietkaar-
Christian Ardyns
HORECA EXPO
Bezoek Horeca Vlaanderen op de Horeca Expo!
D
e Horeca Expo is terug! Het vindt plaats van 21 tot en met 25 november in Flanders Expo Gent. Dat is meteen ook de ideale gelegenheid om lid te worden van Horeca Vlaanderen. Van juridisch advies, snelle en geverifieerde communicatie tot boeiende opleidingen via onze Horeca Academie: Horeca Vlaanderen
heeft u veel te bieden! Onze regiocoördinatoren staan er dan ook paraat om u te informeren over de ledenvoordelen van Horeca Vlaanderen. Ontdek er wat wij voor elkaar kunnen betekenen op onze stand.
Waarom moet u zeker onze stand bezoeken?
Vlaanderen-team. U kunt al uw praktische vragen op ons los laten aan de stand. Ga in gesprek met onze CEO Matthias De Caluwe, spreek over de lokale werking en ledenvoordelen met onze regio coördinatoren of stel uw juridische vragen aan onze juristen. We helpen u graag verder.
U ontmoet er het enthousiaste Horeca
En vergeet zeker niet onze Horeca Academie-opleidingen te volgen! Zondag 21/11
10u00 – 11u30
Skylounge
Foodcost berekening by app
Zondag 21/11
13u30 – 15u00
Skylounge
Omzet genereren met simpele tips & tricks
Maandag 22/11
09u30 – 12u00
Skylounge
Allergenen in de horeca
Zondag 21/11
13u30 – 15u00
Skylounge
Leren onderhandelen, een meerwaarde voor jouw horecazaak
Dinsdag 23/11
10u00 – 11u30
Flex 4
Foodcost berekening by app
Zondag 21/11
13u30 – 15u00
Flex 4
Beverage cost berekening
Woensdag 24/11
10u00 – 11u00
Skylounge
Op naar een duurzame horeca
Zondag 21/11
15u00 – 16u00
Skylounge
Generatie Z bereiken via TikTok
Donderdag 25/11
10u00 – 12u00
Skylounge
Starten in de horeca
Horecakrant
13
nr 123 - oktober 2021
ker en goedkoper te maken. Sinds 2015 zijn de tarieven sterk verlaagd. De kosten per transactie voor een betaling met de bankkaart bedragen amper enkele centen. Ook voor kredietkaarten verlaagden deze kosten gevoelig. Daardoor is elektronisch betalen veel interessanter geworden.” Wie betaalt met de kredietkaart, geeft ook meer uit. Vooral voor hogere bedragen, zoals in horeca- en modezaken, blijft de kredietkaart het populairst. Ook toeristen verkiezen deze kaarten. “De lagere kost van vandaag weegt dus niet langer op tegen het mislopen van een verkoop. Deze kaarten weigeren is dus geen optie meer.” Al schuilt er wel een addertje onder het gras, waarschuwt Ardyns. “Sommige aanbieders van betaaloplossingen hanteren formules waar nogal wat kleine lettertjes aan vasthangen. Je hebt dan als handelaar bijvoorbeeld een forfait voor 1.000 betalingen per maand, of een vast bedrag aan kredietkaartomzet. Maar zodra je daarboven gaat, stijgt de prijs per transactie fors. Of je betaalt dit forfait of een hoog maandelijks abonnementsgeld, ook al verkoop je die maand niets – wat voor veel winkels de realiteit was tijdens de lockdown.”
Goed vergelijken De Belgische overheid zorgt ervoor dat de gewone consument goed beschermd is: energie- en telecomleveranciers worden verplicht transparant te zijn over hun tarieven, alles moet kunnen worden vergeleken en het is heel gemakkelijk geworden om van aanbieder te wisselen. Ondernemers daarentegen zijn lang niet zo goed beschermd als ze
onder een langlopend contract uit willen komen. “Bijna altijd kan Europabank een voorstel voor betaalverkeer doen dat goedkoper is dan wat een winkelier vandaag betaalt. Maar als we dan het contract bekijken, blijkt soms dat ze een hoge schadevergoeding moeten betalen bij voortijdige opzegging. Daarom mijn advies: vergelijk goed
de tarieven, zowel de commissie per transactie als de vaste kosten, voor je een contract tekent,” weet Ardyns.
hebt, omdat je winkel verbouwd wordt of omdat je moet sluiten in je verlof periode, dan betaal je ook niets.”
Europabank zelf werkt nooit met packs of maandelijkse abonnementskosten. “Je betaalt alleen transactiekosten, volgens een tarief op maat. Voor een kledingwinkel zal dat anders zijn dan voor een restaurant. En als je in een periode geen transacties
Betaal je momenteel een te hoge commissie voor het ontvangen van creditcardbetalingen? Als lid van Horeca Vlaanderen ontvang je een voordeeltarief. Kijk zeker ook even op Europabank.be of maak een afspraak bij uw kantoor in de buurt.
CCV Compact Laat je klanten snel en eenvoudig betalen aan de bar, op het terras of aan tafel.
Bezoek ons op Horeca Expo op onze stand nr. 1542 - hall 1
2210000466_1_ADV_8639.indd 1
26/08/21 11:38
14
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
LEKKER VAN BIJ ONS Ontdek vlees van bij ons op Horeca Expo Van zondag 21 tot en met donderdag 25 november is VLAM opnieuw aanwezig op Horeca Expo om u te inspireren met lekkers van bij ons.
D
eze editie zetten we heerlijk runds- en varkensvlees van bij ons in de kijker. Kom de smaak zelf ontdekken op onze Lekker van bij ons-stand en ontmoet er ook heel wat gepassioneerde producenten. Op zoek naar nog meer inspiratie met vlees van bij ons? We organiseren ook heel wat workshops op de stand.
Ambassadeur Lekker van bij ons Bent u al ambassadeur Lekker van bij ons? Kom dan zeker langs op onze stand, u vindt er alle informatie en u kunt zich meteen ter plekke inschrijven. Breng ons een bezoek op stand nummer 8314. U bent van harte welkom! Al onze acties zijn te herkennen aan het logo Lekker van bij ons.
Wordt u de Viskok van het jaar 2022? Nationale horecawedstrijd
B
laast u een gerenommeerde jury van de sokken met uw gerecht met rog? De nationale horecawedstrijd VISKOK VAN HET JAAR 2022 is de uitdaging bij uitstek om uw talenten te tonen. Voor de 32ste keer gaan we op zoek naar het lekkerste en origineelste gerecht met de ‘Vis van het Jaar’ in onze restaurants. Hoofdingrediënt is dit jaar ROG, in combinatie met traditionele streekproducten.
Durft u de uitdaging aan? Behalve de befaamde titel ‘VISKOK VAN HET JAAR’ liggen er fantastische prijzen voor u klaar. • Draag een jaar lang de titel VISKOK VAN HET JAAR U sluit aan in de rij topchefs die de wedstrijd de voorbije jaren wonnen. Recente winnaars waren onder andere Jan Audenaert van D’Oude
Pastorie, Michael Vanderhaeghe van Hostellerie Saint Nicolas, Stijn de Vreese van restaurant Benoit en Bernard Dewitte, Sam Van Houcke van restaurant Onder de Toren, Rob Stevens van d’Oude Pastorie, Jonathan Olivier van De Jonkman en Ivan Menten van Lèche Plat. • Steek een AARDIGE SOM op zak Als Viskok van het jaar gaat u niet met lege handen naar huis. Integendeel, naast de prachtige trofee, ontworpen door kunstenaar Marc Vanhecke, ontvangt u ook een mooie cheque ter waarde van €750. • Geniet van een diner voor twee in HOF VAN CLEVE*** U ontvangt een dinerkaart voor twee voor het Hof van Cleve*** van Peter Goossens in Kruishoutem. De overige laureaten genieten van een diner voor twee in de Jonkman** van Filip Claeys in Brugge.
Groente van de maand november:
zoete aardappel • EEN CAMPAGNE OP SOCIALE MEDIA met cadeaubonnen t.w.v. €1000 We verloten vijf bonnen ter waarde van €200 om te komen eten in uw restaurant. Schrijf u in voor 11/10/2021. Stuur uw originele recept met rog voor 11/10/2021 naar viskok@vlam.be. In het reglement leest u wat u moet doen voor de felbegeerde titel VISKOK VAN HET JAAR.
Vissen van het herfstseizoen:
garnaal, griet en inktvis Het jaar rond zijn onze Belgische vissers op zee om ons de heerlijkste vissen aan te bieden. De toppers van het herfstseizoen 2021 zijn garnaal, griet en inktvis.
Garnaal Het hele jaar door wordt er op garnaal gevist, toch is het hoogseizoen ongetwijfeld september tot november. De garnalen zijn dan het dikst. Ze worden meteen op het schip gekookt in zeewater met een schep zout. De smaak en knapperigheid hangt af van het recept dat op elk schip kan variëren. 1 kg ongepelde garnalen levert ongeveer 330 gr garnalenvlees. De pellen worden gebruikt als basis voor een bisque of saus.
Inktvis Inktvis kan sterk verschillen in grootte en kleur en is het hele jaar door beschikbaar, afhankelijk van de soort. Onze vissers voeren 3 soorten aan: zeekat (beschikbaar van oktober tot maart), pijlinktvis (beschikbaar van september tot april) en octopus (beschikbaar het hele jaar). Het vlees is tamelijk taai en moet mals worden geslagen. Eenvoudiger is het door het in te vriezen, hierdoor bereikt u hetzelfde resultaat.
Griet Griet is familie van de tarbot. Door hun camouflagetechnieken zijn ze haast onzichtbaar in het water. Er wordt niet gericht op gevist, het is eerder een bijvangst. Toch halen onze vissers jaarlijks 300 à 400 ton griet op. Voornamelijk in het zuidelijke deel van de Noordzee en in Het Kanaal. De rugzijde van de griet levert dubbel zoveel visvlees als de buikzijde. Griet is geschikt voor tal van bereidingen.
Z
oete aardappel, zoete patat, zoete bataat, … hoe we deze knol ook noemen, hij heeft een lekkere zoete smaak en past perfect in zowel zoete als hartige gerechten. Bovendien heeft deze groente heerlijk veel mogelijkheden: koken, roosteren, poffen, frietjes, verwerken in een dessert zijn er slechts enkele. U vindt zoete aardappel in verschillende kleuren: oranje, geel, wit of paars. Goed schrobben volstaat, want de zoete patat zit boordevol vezels en die bevinden zich vooral in de schil. Ook lekker in november zijn kolen: savooi, witte en rode kool. Deze drie kolen, elk met hun eigen karakteristieken, lenen zich tot heel wat mogelijkheden in de professionele keuken. Raak nog meer geïnspireerd met zoete aardappel en kolen op www.lekkervanbijons.be!
Horecakrant
15
nr 123 - oktober 2021
LID IN DE KIJKER
“Door coronacrisis is idee voor uitbreiding gerijpt” Investeren in coronatijden. Voor Jasmina Loots en haar man was het een berekend risico. Na bijna zeven jaar hun hotel Pluimpapaver uit te baten, hebben ze in hun boomgaard ernaast vier glampingtenten gezet. “Dat heet ‘glamoureus kamperen’ maar wij noemen het eerder comfortabel kamperen”, zegt Jasmina Loots trots.
Interieur ervaringen mét resultaat. Inside staat garant voor een uniek design, een kwalitatieve uitvoering en strikte deadlines.
H
un hotel is altijd al hun kindje geweest. En dit jaar kondigden ze een gezinsuitbreiding uit. Niet eentje die er komt na negen maanden zwangerschap en een pijnlijke bevalling, wel eentje na veel wikken en wegen, kostenberekeningen maken en investeren met eigen middelen: in juni 2021 kwamen de glampingtenten erbij. Jasmina toont ons trots het hotel en de gloednieuwe glampingtenten. “We hebben een kleinschalig hotel met vijf gastenkamers. Een ervan is geschikt voor mensen met een beperkte mobiliteit, en in de tuinkamer kunnen gasten gebruikmaken van de wellnessfaciliteiten. In onze boomgaard staan nu vier glampingtenten. We zouden er gerust nog twintig kunnen bijzetten, maar dat is echt niet de bedoeling. We willen niet groeien in omvang, maar groeien in het finetunen van ons concept.”
Voeten onder tafel Glamping wint de laatste jaren aan populariteit. Het combineert slapen in de natuur met het comfort van een echt bed, warme dekens, handdoeken en een uitgeruste badkamer in de buurt. Bij de Pluimpapaver gebruiken ze daarvoor een mobiele badkamer, volledig uitgerust met douche, lavabo, warm water en ecologische toiletartikelen van het Belgische merk Biotop. “Elke glampingtent heeft een dubbel bed en een zetel die omgebouwd kan worden tot bed. Iedere tent heeft een privéterras, tafel en stoelen. Gasten hebben ook de mogelijkheid om bij ons een BBQ-box te bestellen en voor de tent te barbecueën”, zegt Jasmina. “We dachten dat de meesten dit zouden nemen, maar uit ervaring blijkt nu dat de helft van de gasten toch opteert om in ons hotel de voeten onder tafel te schuiven voor het diner."” En dat eten is voor alle gasten – zowel van het hotel als de glamping – streek- en seizoensgebonden. De baseline van hun logies is ‘het Hageland proeven en ontdekken’. Daarvoor proberen ze zo dicht mogelijk bij de producenten te staan. Met schapenkaas van drie kilometer
verder, hoevevlees van een kilometer verder, streekbieren en –wijnen… En met wandelnetwerken en mountainbikeroutes in de buurt kunnen gasten ook meteen op een actieve manier de omgeving ontdekken.
Corona-idee Tijdens de coronacrisis is het idee voor de uitbreiding gerijpt. “In het
“We kunnen tevreden terugkijken op ons eerste seizoen”
© Pluimpapaver Hotel en Glamping
begin was die lockdown een rustpunt. We hebben even rust genomen en genoten van de kleine dingen in het prachtige weer. Maar na een tijd komt de onzekerheid. Hoelang gaat dit nog duren? Dat knaagde enorm. We probeerden wel zo positief mogelijk te blijven, en vooruit te kijken. Daaruit is het glamping-idee realiteit geworden.”
wine flies
when you’re having fun
En zo namen ze een financieel risico in onzekere tijden. “We beseften wel dat we een gok waagden, al was het wel een berekend risico. Het is een investering met eigen middelen. Ook al is het even onzeker wat het zal geven, we kunnen heel tevreden terugkijken op ons eerste seizoen."
Als een roosje Nu moeten ze een tijd een rem zetten op investeringen. “Daar zullen we nu wat minder ruimte voor hebben. Maar er moet ook niet altijd iets nieuws zijn. Al is dat wel contradictorisch om te zeggen als ondernemer. (lacht) Je zit nooit stil en hebt altijd nieuwe ideeën en plannen.” En waar ze het liefst zou slapen in haar eigen logies? “In een glampingtent. Zo zit je nog meer middenin het Hageland, in de boomgaard tussen de velden. En dan toch een bed en dikke dons. We hebben het zelf meteen uitgetest toen de tenten opgezet waren. Ik heb er geslapen als een roosje!”
@LOVD_Ninove
Ook een interieur ervaring in je horecazaak? Laten we het samen bespreken. www.inside.be
16
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
Agenda
HORECA ACADEMIE
najaar 2021
Oktober
Opleidingen
najaar 2021
05
l Hoe bepaal je de prijs van je logies
10u00
05
l Overlaten of stopzetten van een horecazaak
14u00
06
l Module 2: Hoe maak je efficiënt je content voor sociale media?
14u00
07
l Positionering, meer dan ooit de sleutel tot succes na corona
Leuven
10u00
07
l Positionering, meer dan ooit de sleutel tot succes na corona
Genk
11 11
l Beverage cost berekening
10u00
l Do’s & don’ts van ontwerpen
14u00
11
l Positionering, meer dan ooit de sleutel tot succes na corona Oost-Vlaanderen
10u
11
l Positionering, meer dan ooit de sleutel tot succes na corona West-Vlaanderen
14u
12
l Leren onderhandelen, een meerwaarde voor jouw horecazaak
10u00
13
l Sessie 1: Hoe efficiënt samenwerken met je boekhouder?
10u00
13
l Generatie Z bereiken via TikTok
14u00
13
l Herontdek zuivel in de keuken
14u00
14
l Allergenen in de horeca
13u30
18 19 19 20
l Starten in de horeca
19u30
l Foodcost berekening by app
10u00
l Sessie 1: Hoe efficiënt samenwerken met je boekhouder?
14u00
l Omzet genereren met simpele tips & tricks
10u00
20
l Module 3: Praktisch werken met en visuals creëren voor Instagram
14u00
25 25
l Cashflow verbeteren
14u00
l Allergenen in de horeca
09u30
26
l Bewegende beelden maken met je smartphone voor socials – Canva
10u00
26 27 28
l Sessie 2: Hoe je boekhouding begrijpen?
14u00
l Gastvrijheid, the next level!
14u00
l Op naar een duurzame horeca
10u00
28
l Etikettering
13u30
28
l Positionering, meer dan ooit de sleutel tot succes na corona Antwerpen
14u00
08
l Food fotografie met je smartphone
14u00
09
l Sessie 3: Hoe je boekhouding en fiscaliteit écht gebruiken voor het management van je zaak
14u00
09
l Personal branding LinkedIn
09u30
10
l Sessie 2: Hoe je boekhouding begrijpen?
10u00
10
l Module 4: Overtuig je klanten met storytelling
14u00
10 15 16 16 17
l Starten in de horeca
19u30
l Time & selfmanagement voor horecaondernemers
10u00
l Hoe omgaan met negatieve reviews
14u00
l Instellingen en online netwerken LinkedIn
09u30
l Do’s & don’ts van ontwerpen
10u00
17
l Module 5: Adverteren op Facebook en Instagram voor beginners
14u00
18 18 21 21 22
l Arbeidsrecht voor horeca
09u00
14u00
November
MARKETING EN COMMUNICATIE Communiceren via socials LinkedIn Technische skills ontwikkelen voor sociale media Online zichtbaarheid verbeteren
WORK SMART
OPTIMALISEER JE BUDGETBEHEER Kostprijsberekening Kitchenmanagement Boekhoudkundige aspecten
WETGEVING EN REGELGEVING
DIENSVERLENEND
l Gastvrijheid, the next level!
14u00
l Foodcost berekening by app
Horeca Expo
10u00
l Omzet genereren met simpele tips & tricks
Horeca Expo
13u00
l Bar Basics – sessies tijdens Expo
Horeca Expo
10u00
22
l Leren onderhandelen, een meerwaarde voor jouw horecazaak
Horeca Expo
22 23 23 24 24 25 29 30
l Allergenen in de horeca
Horeca Expo
09u30
l Foodcost berekening by app
Horeca Expo
10u00
l Beverage cost berekening
Horeca Expo
14u00
l Op naar een duurzame horeca
Horeca Expo
10u00
l Generatie Z bereiken via TikTok
Horeca Expo
15u00
l Starten in de horeca
Horeca Expo
09u30
30
13u00
l Overlaten of stopzetten van een horecazaak
10u00
l Bedrijfspagina opzetten LinkedIn
09u30
l Etikettering
13u30
December
Schrijf je nu in voor onze gratis, online opleidingen www.horecavlaanderen.be/horeca-academie-home
Horeca Academie een initiatief van Horeca Vlaanderen met de steun van
Voor meer informatie bel 02/213 40 10 of mail academie@horeca.be
01
l Horecaverdienmodel: optimaliseer en neem voorsprong
10u00
01
l Module 6: Visuals maken met Canva
14u00
02
l Allergenen in de horeca
09u30
02
l Menuleer: verbeter je omzet met je menukaart
14u00
02
l Foodcost berekening by app
19u00
06
l Hoe bepaal je de prijs van je logies?
10u00
07
l Content marketing via LinkedIn
09u30
07
l Bewegende beelden maken met je smartphone voor socials – Canva
09u30
08
l Sessie 3: Hoe je boekhouding en fiscaliteit écht gebruiken voor het management van je zaak
10u00
08
l Module 7: Stap-voor-stap e-mailmarketing en nieuwsbrieven inzetten voor jouw zaak
14u00
09 09
l Menuleer: verbeter je omzet met je menukaart
10u00
l Gastvrijheid, the next level!
14u00
13
l Menu-engineering: analyseer je menukaart voor meer rendement
14u00
14 14 15
l Sales via LinkedIn
09u30
l Food fotografie met je smartphone
14u30
l Horecaverdienmodel: optimaliseer en neem voorsprong
10u00
15
l Menu-engineering: analyseer je menukaart voor meer rendement
14u00
Horecakrant
17
nr 123 - oktober 2021
DUURZAAM EN INNOVATIEF
Stad Brugge geeft gratis restorestjesboxen aan horecazaken Een heerlijke maaltijd gemaakt voor gasten, maar ze eten het niet allemaal op. Gooi je het dan in de vuilbak? Neen, zegt stad Brugge. De West-Vlaamse hoofdstad vecht tegen voedselverspilling en biedt daarom horecazaken in het Brugse nu gratis ‘restorestjesboxen’ aan. Met de bio afbreekbare houders kunnen resten gemakkelijk meegegeven worden op vraag van de gast.
V
oedselverspilling is een groot probleem in de horeca. Voedselverlies zorgt niet alleen voor een grote afvalberg, maar ook voor een aanzienlijke bron van CO2-uitstoot. Een kilogram voedsel is ongeveer gelijk aan 3,2 kilogram CO2. En geef toe, het eten weggooien dat je net met veel passie hebt klaargemaakt, doet pijn. Steeds meer restaurants werken
daarom met ‘doggybags’, waarmee gasten gemakkelijk hun overschot kunnen meenemen, om op een later moment zich nog eens te kunnen onderdompelen in culinair genot. Stad Brugge wil die evolutie richting duurzaamheid nog meer ondersteunen om de klimaatdoelstellingen te halen. Na projecten in de zorgsector,
grootkeukens en rechtstreeks bij burgers, is er nu dus ook een initiatief voor horecazaken. Zo bieden ze gratis restorestjesboxen aan aan horecazaken in het Brugse. Daarmee wordt niet alleen eten gered, restaurants beperken hiermee hun afvalkosten én tonen ethisch en ecologisch engagement. De dozen zijn gemaakt uit FSC-materiaal en mogen in de microgolfoven. Daarbovenop zijn ze ook bio afbreekbaar. Het Federaal Agenstschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) steunt het initiatief, en benadrukt dat de consument zelf verantwoordelijk is voor de voedselveiligheid van zodra hij of zij de resten van de maaltijd naar huis meeneemt. Op het ‘Restorestje’ staan de richtlijnen goed vermeld: ‘Zodra je deze doos met eten meeneemt, ben je zelf vol-
ledig verantwoordelijk voor de voedselveiligheid. Plaats het restorestje zo snel mogelijk in de koelkast (binnen de 2 uur). Bewaar het restorestje bij voorkeur niet langer dan 24 tot 48u. Warm je het eten op? Doe dit op voldoende hoge temperatuur (tot minstens 60° C) voor consumptie. Deze doos is geschikt voor de microgolfoven.’ Verschillende Brugse restaurants hebben zich al aangesloten bij dit
pilootproject. Nieuwe restaurants uit de omgeving zijn nog steeds welkom om zich aan te sluiten. Zolang de voorraad strekt, kunnen ze nog gratis aangevraagd worden via w w w.br ug ge.be/a a nv ra a g rest orestjes. Na enkele maanden wordt het project geëvalueerd. Dan wordt bekeken wat de bevindingen zijn, wat positief is en wat beter kan. Voor meer info kunt u mailen naar klimaatenmilieu@brugge.be.
Zet duurzame stappen dankzij Horeca Academie Ook de Horeca Academie zet in op een duurzame toekomst voor de horeca. Met de opleiding ‘Op naar een duurzame horeca’ begeleidt docent Guido Francque je om de stap naar duurzaamheid te zetten. De overschakeling naar een duurzame horeca wordt voor de horecaondernemer zonder twijfel de meest winstgevende uitdaging. Tenminste, als het gestructureerd aangepakt wordt. Wie dit doet, kan meer geld verdienen door minder te werken! Van horecaondernemers wordt verwacht dat ze duurzaam en gezond eten en drinken aan mensen geven. Maar wie dit lucratief wilt aanpakken, moet in het kader waarin gewerkt wordt veel breder gaan dan enkel die voeding en dranken. Precies dat gestructureerd kader zal helpen om niet alleen te overleven, maar ook rendabeler te zijn met meer efficiëntie, minder kosten, meer opbrengsten én meer tijd voor de ondernemer en medewerkers. Dit kader geeft ook zuurstof om de omschakeling stap per stap aan te pakken, zonder geld te verliezen. Vanuit vijf invalshoeken biedt het duurzaamheidsfundament een overzichtelijk te volgen todolijst, die elke ondernemer op maat van zijn bedrijf kan invullen en uitvoeren. Daarin begeleidt Guido Francque als ervaringsdeskundige horecaondernemers die de opleiding volgen via de Horeca Academie. Hij is al 50 jaar actief in de horeca en reeds 15 jaar geleden zette hij de stap naar duurzaamheid in de horeca. Hij illustreert het gestructureerd fundament met uit de praktijk genomen praktische voorbeelden.
HOPELOOS OP ZOEK NAAR EEN GASAANSLUITING? Bij Antargaz vind je de perfecte oplossing. Onze boven- en ondergrondse tanks bieden je al het comfort van gas zonder aansluiting op het aardgasnetwerk.
Volg de opleiding via webinar op donderdag 28 oktober 2021 van 10u tot 12u, of woensdag 24 november 2021 van 10u tot 11u30 tijdens Horeca Expo!
antargaz.be
2210000445_2_ADV_8639.indd 1
5/08/21 16:10
18
nr 123 - oktober 2021
Horecakrant
STARTER IN DE HORECA
Starters mixen café en wolwinkel Biertjes koud gezet, koffiemachine klaar, zachte zetels en kasten vol wol in alle kleuren die u zich kunt bedenken. Dat is wat gasten zien als ze binnenkomen in ’t Wolsalon van Anneleen Brants en Els d’Oultremont in Tienen. Een gloednieuwe zaak sinds juli. Een symbiose tussen een café en een wolwinkel.
B
uiten op het terras genieten enkele mensen van hun koffie in de ochtend. Voorbijgangers zwaaien naar de uitbaatsters van deze gloednieuwe zaak. In fleurige kleuren zitten ze naast elkaar in de zetel, de trots voor hun gloednieuw project is van hun gezicht af te lezen.
ervaring door te werken op de Grote Markt in Leuven en in Zaventem. Met die ervaringen op zak begonnen ze aan hun avontuur. “We gingen eerst na een jaar starten, maar na een half jaar was het al zover. We hebben enorm hard gewerkt”, herinnert Anneleen zich.
Anneleen heeft al een hobbywinkel, en zag er steeds dat mensen er een babbelke wilden doen, maar dat daar geen tijd voor was. “Ook was er veel vraag naar wol, maar daar had ik geen plaats meer voor. Zo is het idee van de combinatie van een café en een wolwinkel gecreëerd”, zegt Anneleen. “Op 31 december 2020 zei ik tegen Els: ‘ik heb een idee, heb je goesting?’ Daarna is het snel gegaan. We vonden direct een pand met een fantastische huisbazin, en iedereen die ons verhaal hoorde, reageerde enthousiast.”
“We willen met onze zaak mensen verbinden met elkaar”, zegt Els. “Vaak zit iemand alleen in een van de zetels, iets aan het drinken of aan het breien. En dan vragen andere mensen of ze erbij mogen komen zitten en beginnen ze te praten.”
Els gaf 18 jaar les, en kent veel mensen in Tienen. Anneleen heeft een eigen winkel en vijf jaar horeca-
Geen cafépraat
“Dan zeggen we tegen elkaar: daar doen we het voor!”, lacht Anneleen. Gasten kunnen hier iets drinken, wol kopen, haken en breien… Naast de wolwinkel wilden ze een café, maar dan een café waar iedereen zich welkom voelt, zeggen ze zelf. “We wilden een café zonder tap. Er is wel bier, maar geen tap. Als vrouw ga
ik nooit alleen op café, en met vriendinnen gaan we zeker niet naar ieder café. Hier wilden we een café opstarten waar vrouwen, ook alleen, kunnen binnenkomen zonder zich op hun ongemak te voelen”, zegt Anneleen. “Maar hé, mannen zijn natuurlijk ook volledig welkom! Hier is gewoon geen plaats voor cafépraat of zeven bieren drinken in een uur tijd.”
was wel een succes. “Dat positieve antwoord van PMV deed echt deugd”, zegt Els. “Dat we die kans kregen, dat ze in ons geloofden!” Anneleen knikt bevestigend. “Iets van nul opstarten is niet simpel. Maar probeer echt iets unieks te doen. Dan krijg je resultaat. We zijn echt met ons gat in de boter gevallen.” “In goeie boter, hé!”, lacht Els.
zithoekjes waar je kan blijven zitten, kan lezen, borduren…” Door de grote vraag zijn ze ook eerder dan gepland met workshops begonnen. “We hebben al met een groep een babetje gebreid. Ook een macramé plantenhanger is al de revue gepasseerd”, zegt Els die als leerkracht goed weet hoe ze de workshops kan leiden.
Banken zeggen nee, PMV ja
Haken na de shift
Ze hadden een sterk concept, en zijn, gesterkt door de positieve reacties, op zoek gegaan naar een lening. Maar bij de banken kregen ze telkens hetzelfde antwoord: ‘Horeca? Neen.’ Ze probeerden ook een lening bij PMV, Participatiemaatschappij Vlaanderen, te verkrijgen. En dat
’t Wolsalon werkt voor 90% met puur Belgische producten. Met koffie uit Tienen zelf bijvoorbeeld, en ook wijn en bier uit de streek. “Daardoor zijn we een klein beetje duurder”, leggen ze uit. “We kunnen hier wel tien tafels zetten en goedkoper gaan, maar we hebben liever drie aparte
“We maken de mensen graag gelukkig. Hier dan met hen zitten, dat doet zo’n deugd. Je ziet die mensen genieten”, zegt ze. “Het is ook heerlijk om mannen te zien haken na hun shift, maar evengoed ook een heuse breiclub of creatieve kinderen. We werken hier echt vol passie en plezier.”
KORT NIEUWS
150 jaar Duvel
Kopenhaags restaurant Noma heeft eindelijk drie sterren
V
ier jaar lang (2010, 2011, 2012 en 2014) is Noma uitgeroepen tot beste restaurant ter wereld en chef-kok René Redzepi wordt beschouwd als een van de grootste in de moderne gastronomie. Maar op een derde Michelinster was het een pak langer wachten, wat voor veel discussie zorgde in de gastronomische wereld. Die eer heeft het restaurant, gesitueerd in de hoofdstad van Denemarken, nu eindelijk wél te pakken. Op Twitter bedankt het restaurant iedereen die ‘deel heeft uitgemaakt van deze gigantische puzzel. Het bijna onmogelijke is gebeurd’.
World’s 50 Best Restaurants 2021
I
n Antwerpen vindt op 5 oktober de awardceremonie van 'The World's 50 Best Restaurants 2021' plaats, een prestigieuze internationale gastronomische wedstrijd. In de aanloop daarvan verzorgden tien Vlaamse sterrenchefs op 1 oktober een exclusief
diner voor 240 gasten in het nieuwe Botanic Sanctuary hotel.
B
rouwerij Duvel Moortgat viert dit jaar haar 150ste verjaardag. Samen
met
horeca-uitbaters,
buurtbewoners en Duvelliefheb-
bers werd geklonken op deze speciale verjaardag. De brouwerij werd voor één dag een feestlocatie met live optredens. Het was ene JanLéonard Moortgat die 150 jaar geleden de brouwerij Moortgat begon,
Garnaalkrokettenfestival
V
orig jaar riep Oostende zichzelf uit tot hoofdstad van de garnaalkroket. Dat deed ze op aanraden van chef Kobe Desramault om de culinaire troeven van de stad meer uit te spelen. Maar corona stak een
stokje voor de verdere uitwerking daarvan. Nu wordt het plan dan toch concreet. Op 17 oktober organiseert de stad een garnaalkrokettenfestival op de Wellingtonrenbaan. 12 chefs, die allemaal zelf hun kroketten maken, nemen deel en er zal een ‘Gouden Garnaalkroket’ verkozen worden.
maar het is zijn achterkleinzoon Michel Moortgat (54) die de wereld flink de Duvel heeft aangedaan. De omzet van de Puurse brouwer ging de voorbije dertig jaar maal 20.
Horecakrant
19
nr 123 - oktober 2021
COLOFON
WORD NU LID!
Verantwoordelijke uitgever Ludo Geurden
En geniet van tal van voordelen
Horeca Vlaanderen Anspachlaan 111/4, 1000 Brussel tel.: 02/213 40 11 – fax: 02/213 40 11
LEDENVOORDELEN
JAARLIJKSE LIDMAATSCHAPSBIJDRAGE
• U bent altijd als eerste op de hoogte van nieuwe wetgeving en regelgeving • Onze juridische dienst beantwoordt uw vragen met snel en correct eerstelijnsadvies • U neemt gratis deel aan alle opleidingen en infosessies van de Horeca Academie • U wordt ook automatisch lid van uw lokale afdeling van Horeca Vlaanderen • U maakt samen met uw collega’s deel uit van het grootste horecanetwerk • U wordt uitgenodigd voor de nieuwjaarsreceptie van Horeca Vlaanderen
• • • • • • • • • • • •
Jaarlijks 10% korting op auteursrechten aan tarief horeca bij Unisono Voordeelbon van 50 euro bij Metro Cash & Carry Voordeelbon van 100 euro bij Sligro-ISPC Voordeelbon van 50 euro bij Hanos Permanent 15% korting op beheerskosten bij Liantis Voordeeltarief VISA/Mastercard bij Europabank Gratis HACCP-gids Uitzonderlijk voordeeltarief bij Sodexo, Edenred en Monizze voor ontvangen van maaltijdcheques Voordeeltarief voor de aankoop van Ecocheques bij Edenred Q8-tankkaart met 12,10 eurocent korting per liter 100 euro korting bij een betaaloplossing van CCV Een voordelig en specifiek pakket aan verzekeringen via Horeca Vlaanderen Verzekeringen
Redactie Matthias De Caluwe, Kaatje Lucas, Lise Beyens, Valerie De Groodt
€ 126
starters
€ 186
0–9 werknemers
€ 386
10 – 49 werknemers
€ 1.386
Minimum 50 werknemers
• Enkel vaste werknemers, deeltijds of voltijds tewerkgesteld • Lidgelden zijn 100% fiscaal aftrekbaar Lidgelden zijn excl. 21% BTW
NU METEEN LID WORDEN?
U VERDIENT UW LIDGELD ZO TERUG VIA ONZE EXTRA LEDENVOORDELEN
media@horeca.be
Scan deze QR-code of ga naar www.horecavlaanderen.be/ ledenvoordelen, klik op ‘nu meteen lid worden’ en binnen enkele minuten is uw lidmaatschap in orde. Zodra uw betaling verwerkt is, zal uw regiocoördinator u verder informeren over uw lidmaatschap.
Marketing en promotie Elma Multimedia - Sven Destercke Generaal de Wittelaan 17A, 2800 Mechelen tel: 015/55 88 88 - fax: 015/55 88 40 sven@elma.be - www.elma.be De verantwoordelijke uitgever streeft ernaar zorgvuldige en correctie informatie te verschaffen. Gelet op deze middelenverbintenis, wijst de verantwoordelijke uitgever elke aansprakelijkheid af voor fouten of onnauwkeurigheden in de inhoud van deze uitgave en voor schade van welke vorm dan ook die voortvloeit uit het gebruik van de aangeboden informatie. Niets uit deze uitgave mag in enige vorm of op enige
MEER WETEN OVER ONZE LEDENVOORDELEN EN ONS LIDMAATSCHAP? Ga naar www.horecavlaanderen.be/ ledenvoordelen of neem contact op met uw regiocoördinator. We helpen u graag verder!
wijze worden overgenomen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de verantwoordelijke uitgever. De adverteerders zijn uitsluitend zelf verantwoordelijk voor de inhoud van hun publi-reportages en advertenties. Deze publi-reportages en advertenties weerspiegelen niet noodzakelijk de opinie van de verantwoordelijke uitgever en/ of van Horeca Vlaanderen vzw, Horeca Brussel of Fédération HoReCa Wallonie.
Oost-Vlaanderen Luc Van Daele l.vandaele@horeca.be 0476/85 03 61
West-Vlaanderen Carole De Clercq c.declercq@horeca.be 0473/81 74 25
Vlaams-Brabant Bart Verkest b.verkest@horeca.be 0496/74 17 34
Antwerpen Sam Vanaken s.vanaken@horeca.be 0474/88 00 02
Limburg Karel Venken k.venken@horeca.be 0479/73 38 32
HET NIEUWE BAKKEN EN BRADEN: snel, gecontroleerd en smaakvol
RISSO® EVOLUTION 900 ML
BAKKEN EN BRADEN
RISSO® EVOLUTION
EEN VERRIJKING VOOR IEDEREEN IN JOUW KEUKEN Met onze Risso® Evolution bak en braad je er snel en eenvoudig op los. De 100 % plantaardige vetstof met boteraroma is hittebestendig, efficiënt en voordelig. Ervaar de (r)evolutie ook in jouw keuken.
/vandemoorteleprofessional •
2210000465_1_ADV_8639.indd 1
/company/vandemoortele •
VRAAG NU JE GRATIS STAAL AAN EN ONTDEK DE VEELZIJDIGHEID VAN RISSO® EVOLUTION. Mail naar vdmprofessional@vandemoortele.com voor meer info.
/Vandemoortele Professional • www.vandemoortele.com • customer.service.vamix@vandemoortele.com
26/08/21 11:42
NIEUW!
TECHNOLOGY VENDI NG DELIVERY FOOD STORES
VAKBEURS VOOR DE HORECA, GROOTKEUKENS EN EETWINKELS
ZO – WO: 10U30 – 18 U DO: 10 U30 – 17U FLANDERS EXPO G E NT HORECA EXPO.BE