Οδηγός προσέγγισης ασθενούς που έχει υποστεί κακοποίηση

How to Treat your Patient

Οδηγός προσέγγισης ασθενούς που έχει υποστεί κακοποίηση Επιστημονική Συνεργάτιδα: Χαρά Σπηλιοπούλου Καθηγήτρια Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας, Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ

Περιεχόμενα Οδηγός προσέγγισης ασθενούς που έχει υποστεί κακοποίηση

4

Γενικά για τη HelMSIC

5

Η στάση της HelMSIC

5

Αρχικές επισημάνσεις

6

Γενική εξέταση πριν την αποκάλυψη κακοποίησης

7

Ενδείξεις κακοποίησης

8

Συζήτηση πριν την αποκάλυψη

10

Συζήτηση μετά την αποκάλυψη

12

Τεκμηρίωση Ευρημάτων

14

Θεραπευτική Αντιμετώπιση

17

Βήματα μετά την εξέταση

19

Ειδικές επισημάνσεις για παιδιά

23

Ειδικές επισημάνσεις για σεξουαλική κακοποίηση

26

Γενικές Οδηγίες - Συμβουλές

28

Δομές Υποστήριξης

29

Πηγές - Βιβλιογραφία

31

Ελεύθερος Χώρος

32

Εισαγωγικό Σημείωμα Το όραμα της HelMSIC είναι μία κοινωνία φοιτητών Ιατρικής και μελλοντικών ιατρών εφοδιασμένων με αξίες και κοινωνική σκέψη για την προαγωγή του ανθρωπισμού και την ολιστική προσέγγιση της ιατρικής. Μέσα από τις δραστηριότητές τους οι φοιτητές και οι φοιτήτριές μας στην Ιατρική Σχολή καλλιεργούν και εξελίσσουν τον χαρακτήρα τους, διαμορφώνουν συμπεριφορές και πολλαπλασιάζουν τις δεξιότητές τους. Αισθάνομαι πολύ τυχερή που η HelMSIC με προσέγγισε για να δώσω κάποια

βοήθεια

στη

συγκεκριμένη

δράση,

μέσα

από

την

επαγγελματική μου εμπειρία ως Ιατροδικαστής. Γνώρισα από κοντά τους μελλοντικούς ιατρούς, εντυπωσιάστηκα από τη συναδελφικότητα και το κλίμα συνεργασίας που αποπνέουν, τη συνέπειά τους και, πάνω από όλα, από την κοινωνική τους ευαισθησία. Ο Οδηγός Προσέγγισης Ασθενούς που έχει υποστεί κακοποίηση είναι ο καρπός της συλλογικής προσπάθειας της HelMSIC: πλήρης, πρακτικός και ρεαλιστικός. Συγχαίρω τους φοιτητές και τις φοιτήτριές μας για την προσπάθειά τους και τους εύχομαι να επιτύχουν όλους τους ευγενείς στόχους που θα βάλουν στη ζωή τους. Χαρά Σπηλιοπούλου Καθηγήτρια Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας ΕΚΠΑ

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Οδηγός προσέγγισης ασθενούς που έχει υποστεί κακοποίηση Στόχος του οδηγού είναι η κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών των Ιατρών ως προς την προσέγγιση ασθενών που έχουν υποστεί κακοποίηση και η ανάδειξη της σημασίας της συμπερίληψης της εκπαίδευσης στη θεματική της έμφυλης βίας, στην προσέγγιση ασθενών θυμάτων κακοποίησης και στον ρόλο που πρέπει να έχει ο/η επαγγελματίας υγείας. Η διαμόρφωση, διανομή και κοινοποίηση του οδηγού εντάσσεται στο έργο της HelMSIC με τίτλο “How to Treat your Patient: Συνηγορία για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας”, το οποίο έχει ως στόχο την ανάδειξη του φαινομένου της έμφυλης βίας από την οπτική της παροχής υγειονομικής περίθαλψης σε θύματα έμφυλης βίας και ειδικότερα της ανάγκης εκπαίδευσης των φοιτητών/τριών Ιατρικής και των επαγγελματιών υγείας στο πλαίσιο αυτό. Το έργο υποστηρίζεται από το Πρόγραμμα Ενδυνάμωσης των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της Iσότητας των Φύλων και της Ενδυνάμωσης των Γυναικών, το οποίο σχεδιάστηκε και υλοποιείται από το Social Dynamo, το NGO Hub του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

4

How to Treat your Patient

Γενικά για τη HelMSIC Η HelMSIC – Hellenic Medical Students’ International Committee (Ελληνική Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων Φοιτητών Ιατρικής) είναι ένα ανεξάρτητο σωματείο μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού, μη κομματικού χαρακτήρα. Ιδρύθηκε το 1958 από φοιτητές ιατρικής, και σήμερα αποτελείται από 7 τοπικές επιτροπές, μία σε κάθε πόλη όπου υπάρχει Ιατρική Σχολή. Αποτελεί ενεργό μέλος της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Οργανώσεων Φοιτητών Ιατρικής (IFMSA – International Federation of Medical Students’ Associations) και της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Φοιτητών Ιατρικής (EMSA – European Medical Students’ Association). Μέσα από τη συμμετοχή της στις διεθνείς φοιτητικές οργανώσεις, η HelMSIC αποτελεί την μοναδική οργάνωση που εκπροσωπεί τους Έλληνες φοιτητές ιατρικής στο εξωτερικό.

Η στάση της HelMSIC Η HelMSIC από το 2023 έχει υιοθετήσει ένα επίσημο έγγραφο θέσης με τίτλο “Καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας”, το οποίο συνοπτικά αναφέρει: Η HelMSIC καταδικάζει κάθε μορφή έμφυλης βίας, καθώς η κακοποίηση των ατόμων με βάση το φύλο παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματα και ατομικές ελευθερίες, υπονομεύοντας την ασφάλεια και την ευημερία αυτών, αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας. Η HelMSIC πιστεύει ότι η καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας και η εξασφάλιση ουσιαστικής ισότητας των φύλων θα πρέπει να αποτελεί ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας για την πολιτεία. Η HelMSIC αναγνωρίζει τον αναπόσπαστο ρόλο των επαγγελματιών υγείας στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων όλων των ασθενών και την ορθή παροχή υπηρεσιών υγείας. Ως εκ τούτου, η HelMSIC θεωρεί απαραίτητη την εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των φοιτητών Ιατρικής και επαγγελματιών υγείας σχετικά με το ζήτημα της έμφυλης βίας.

5

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Αρχικές Επισημάνσεις Πρωταρχικό μέλημα όλων των επαγγελματιών υγείας θα πρέπει να είναι η παροχή πρώτων βοηθειών και περίθαλψης των θυμάτων. Πρέπει να εξασφαλίζεται στον/στην ασθενή η αίσθηση ασφάλειας και να εισπράττει την αποδοχή. Η διατήρηση της αξιοπρέπειας του θύματος θα πρέπει να αποτελεί βασικό μέλημα κατά τη διάρκεια της κλινικής εξέτασης. Κατά τη συνέντευξη πρέπει να τηρείται το απόρρητο. Είναι γνωστό ότι στα ιατρεία των Νοσοκομείων η υποδομή δεν ευνοεί τέτοιες διαδικασίες. Πρέπει λοιπόν να προβλεφθεί ιδιαίτερος χώρος σε επίπεδο ιατρείων αλλά και κλινικών. Ο/Η ασθενής πρέπει να ενημερωθεί για την κλινική εξέταση και να ληφθεί η απαραίτητη συγκατάθεση. Επιπλέον, πρέπει να ενημερωθεί ότι η συγκατάθεση του/της είναι ελεύθερα ανακλητή οποιαδήποτε στιγμή. Εάν για οποιοδήποτε είναι λόγο ανίκανος/η να καταλάβει σε τι συγκατατίθεται (π.χ. εάν είναι υπό την επήρεια φαρμάκων/αλκοόλ, τραυματισμού κλπ) η εξέταση οφείλει να αναβληθεί έως ότου είναι σε θέση να συγκατατεθεί. Δεν αναβάλλεται μόνο σε περιπτώσεις όπου κρίνεται επείγουσα η ανάγκη παροχής πρώτων βοηθειών. Αν το θύμα το επιθυμεί, μπορεί να επιτραπεί σε ένα φιλικό ή συγγενικό του άτομο να είναι παρόν κατά την εξέταση. Η εξέταση θα πρέπει να λαμβάνει χώρα πάντα υπό την παρουσία νοσηλευτή ή μαίας. Είναι προτιμότερο να εξετάζεται το άτομο από ιατρό του ίδιου φύλου, εφόσον υπάρχει αυτή η δυνατότητα, και αυτό ειδικά ισχύει για ασθενείς συγκεκριμένων θρησκευτικών ομάδων.

6

How to Treat your Patient

Γενική εξέταση πριν την αποκάλυψη κακοποίησης Αρχικώς θα πρέπει να λαμβάνει χώρα μία γενική αξιολόγηση της κατάστασης του θύματος. Στο 5% των περιπτώσεων, τα θύματα εμφανίζουν σοβαρές κακώσεις σε σημεία του σώματος εκτός της γεννητικής χώρας. Στο 1% των περιπτώσεων, τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης εμφανίζουν μετρίου έως σοβαρού βαθμού κακώσεις των γεννητικών οργάνων, όπως ρήξεις του κολπικού τοιχώματος, οι οποίες προκαλούν αθρόα αιμορραγία, ενώ ενδέχεται να επεκτείνονται προς την περιτοναϊκή κοιλότητα. Η παρουσία έντονου άλγους, ασταθών ζωτικών σημείων ή διαταραχής του επιπέδου συνείδησης συνήθως θέτουν την αρχική υποψία για την ύπαρξη κακώσεων εσωτερικών οργάνων, εσωτερικής αιμορραγίας ή καταγμάτων. Επισκόπηση του σώματος και αναζήτηση εκχυμώσεων και εκδορών, ιδίως στους μηρούς και τους γλουτούς, αλλά και στα λοιπά άνω και κάτω άκρα και τους μαστούς, καθώς και κακώσεων από ανθρώπινο δήγμα ή ρήξη του χαλινού της γλώσσας. Επισκόπηση εξωτερικών γεννητικών οργάνων, όπου σε περίπτωση ύπαρξης αίματος ζωηρού χρώματος στα πρέπει να διερευνάται η προέλευσή του (από τα γεννητικά όργανα ή από τον πρωκτό). Οι κακώσεις στη γεννητική περιοχή είναι δυνατόν να χρήζουν άμεσης χειρουργικής αντιμετώπισης λόγω σημαντικής αιμορραγίας (π.χ. ρήξη κόλπου).

7

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Ενδείξεις κακοποίησης Ιστορικό: Το ιστορικό τρόπου πρόκλησης κακώσεων δεν συνάδει με τα κλινικά ευρήματα Αόριστη ή ελλιπής ερμηνεία κάκωσης Καμία ή διαφορετικές εκδοχές για την ερμηνεία της κάκωσης Αδικαιολόγητη καθυστέρηση >24 ώρες στην αναζήτηση ιατρικής φροντίδας Πολλαπλές επισκέψεις σε ιατρό ή νοσοκομείο λόγω τραυματισμών Ύποπτα Ευρήματα Μώλωπες, εκδορές, αμυχές, κατάγματα, διαστρέμματα Κακώσεις σε κρανίο, πρόσωπο, λαιμό, στήθος, κοιλιά Τραυματισμοί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης Πολλαπλές εντοπίσεις κακώσεων Επανειλημμένες ή χρόνιες βλάβες Χρόνιος πόνος, ψυχογενής πόνος Σωματικά συμπτώματα που σχετίζονται με το stress Μετα-τραυματικό stress Αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη. Παραδείγματα: Διαταραχές του ύπνου και διαταραχές της όρεξης Κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση, σεξουαλική δυσλειτουργία Χρόνιες κεφαλαλγίες Κοιλιακές και γαστρεντερικές ενοχλήσεις Αίσθημα παλμών, ζάλη, παραισθησία, δύσπνοια Άτυπος πόνος στο στήθος Γυναικολογικά προβλήματα, συχνές κολπικές μολύνσεις, δυσπαρεύνια, πυελικός πόνος Συχνή χρήση ηρεμιστικών φαρμάκων ή αναλγητικών Συχνές επισκέψεις με αόριστες ενοχλήσεις ή συμπτώματα χωρίς σωματικά προβλήματα

8

How to Treat your Patient

Πολλοί ιατροί επισημαίνουν ότι χρόνιες παθήσεις, όπως το άσθμα, ο διαβήτης, η αρθρίτιδα, η υπέρταση, η καρδιακή νόσος μπορεί να επιδεινωθούν ή να μην ελέγχονται επαρκώς σε γυναίκες που υφίστανται κακοποίηση. Ειδικά για την κακοποίηση από σύντροφο Έλεγχος σε μια σχέση Περιορισμένη πρόσβαση στη συνηθισμένη ή/και στην επείγουσα νοσοκομειακή περίθαλψη Μη συμμόρφωση σε θεραπευτικά σχήματα Απαγόρευση στην λήψη φαρμακευτικής αγωγής Έλλειψη μέσων μεταφοράς, αποκλεισμός από τραπεζικούς λογαριασμού ή πιστωτικές κάρτες, απαγόρευση στην επικοινωνία μέσω τηλεφώνου, άρνηση χρήσης προφυλακτικών ή άλλων μεθόδων αντισύλληψης. Ο σύντροφος/σύζυγος δεν ενημερώνει ότι έχει μολυνθεί με HIV ή άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα Διαταραχές στη συμπεριφορά: τρόμος, ντροπή, υπεκφυγές, αμηχανία, χαμηλή αυτοεκτίμηση Ο σύντροφος/σύζυγος συνοδεύει την ασθενή, επιμένει να μείνει κοντά της και απαντά σε όλες τις ερωτήσεις που απευθύνονται σε εκείνη Απροθυμία των ασθενών να μιλήσουν ή να διαφωνήσουν μπροστά στο σύντροφο/σύζυγο Έντονη παράλογη ζήλια ή/και κτητικότητα εκφράζονται από την πλευρά του συζύγου/συντρόφου Ο σύζυγος/σύντροφος αρνείται την ύπαρξη βίας ή προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τη σοβαρότητα των κακώσεων Υπερβολική αίσθηση της προσωπικής ευθύνης για τη σχέση και αυτοκατηγορίες για τη συντροφική βία

9

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Συζήτηση πριν την αποκάλυψη Εάν ο/η ασθενής δεν προχωρήσει από μόνος/η του σε αποκάλυψη κακοποίησης, οι επαγγελματίες υγείας καλό είναι να ακολουθήσουν μία διερευνητική συζήτηση: Ερωτήσεις που μπορούν να τεθούν σε περιπτώσεις που υποψιάζεστε ύπαρξη βίας, παρόλο που δεν υπάρχουν εμφανή σημάδια σωματικής βίας: «Η εμπειρία μου μού λέει ότι η ενδοοικογενειακή βία είναι ένα πρόβλημα που επηρεάζει πολλές γυναίκες. Αισθάνεστε ότι το πρόβλημα αυτό αγγίζει καθόλου τη δική σας ζωή;» «Γνωρίζουμε ότι η βία έχει άμεση επίδραση στην υγεία των γυναικών. Για τον λόγο αυτό, σας ρωτάω εάν έχετε και εσείς βιώσει κακοποίηση στο σπίτι σας;» «Αισθάνεστε ανασφαλής ή φόβο όταν είστε στο σπίτι σας;» Αυτός ο τρόπος διατύπωσης των ερωτήσεων, δεν επιτρέπει στη γυναίκα να σκεφτεί ότι έχει στιγματιστεί, αλλά ότι οι ερωτήσεις είναι μέρος της κλινικής εξέτασης, του ιστορικού που θα πρέπει να καταγράψουν οι επαγγελματίες υγείας. Ερωτήσεις που μπορούν να γίνουν σε περιπτώσεις που υπάρχουν εμφανή σημάδια σωματικής βίας: «Τι σας συμβαίνει; Πού; Πότε;» «Ποιος σας προκάλεσε αυτούς τους τραυματισμούς;» «Αυτές οι πληγές προκλήθηκαν από κάποια διαμάχη;» «Η εμπειρία μου μού λέει ότι τέτοιου είδους κακώσεις συχνά συμβαίνουν ως συνέπεια της βίας και κακοποίησης. Ποιος σας τις προκάλεσε;» «Μήπως συμβαίνει κάτι άλλο στο σπίτι και δεν θέλεις απλώς να μιλήσεις για αυτό;»

10

How to Treat your Patient

Τι να κάνεις Προσπαθήστε συνολικά να θέσετε ερωτήματα που δεν θα μπορούσαν να απαντηθούν με ένα «ναι» ή ένα «όχι», όπως «Πώς αισθάνεσαι; Τι λένε οι φίλοι σου για τη σχέση σου; Τι θα ήθελες για το μέλλον, άμεσα αλλά και μακροπρόθεσμα;». Μην αμελήσετε να δείξετε το ενδιαφέρον σας και την ανησυχία για τον ασθενή. Μιλήστε συγκεκριμένα για τους λόγους που ανησυχείτε. Ρώτησέ την πώς βλέπει η ίδια την κατάσταση για εκείνη και πώς η ίδια νιώθει. Προσπαθήστε να εξασφαλίσετε τη μη παρουσία του συντρόφου/συζύγου και των παιδιών τους, ώστε να είναι εφικτή η ανίχνευση πράξεων συντροφικής/συζυγικής βίας που δεν δηλώνονται ως τέτοιες. Όταν υπάρχει πρόβλημα επικοινωνίας, λόγω διαφορετικής γλώσσας, φροντίστε οπωσδήποτε για την παρουσία διερμηνέα. Τι να μην κάνεις Μην ασκείς κριτική. Κάτι τέτοιο θα τον κάνει να νιώσει ντροπή, και μάλλον θα περιορίσει την επικοινωνία μαζί σου. Μην του λες απλά ότι πρέπει να φύγει (το γνωρίζει ήδη, αλλά δεν νιώθει ότι μπορεί να το κάνει). Αντίθετα, συζητήστε μαζί του για ένα σχέδιο ασφάλειας. Μην κατηγορήσετε το δράστη. Κάτι τέτοιο θα τον ωθήσει να τον υπερασπιστεί ή να απομακρυνθεί από σένα. Θυμηθείτε ότι δεν μπορείτε να σώσετε έναν ενήλικα που του ασκείται βία. Είναι βέβαια τόσο δύσκολο να αντικρίζεις ένα αγαπημένο σου πρόσωπο να πληγώνεται και να πονάει. Όμως, μόνο ο ίδιος μπορεί να αποφασίσει τι πραγματικά θέλει να κάνει. Αυτό που μπορείς εσύ να κάνεις ως επαγγελματίας υγείας είναι να τον υποστηρίξεις στη δύσκολη αυτή διαδρομή.

11

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Μερικές γυναίκες μπορεί να μην θελήσουν να απαντήσουν στις άμεσες ερωτήσεις, ακόμη και όταν υπάρχουν ισχυροί δείκτες κακοποίησης. Μπορεί να υπάρχουν πολλαπλοί λόγοι για την απόφασή της να μην μιλήσει τη συγκεκριμένη στιγμή. Αν ο/η επαγγελματίας υγείας πιστεύει ότι η γυναίκα μπορεί να βρίσκεται σε κίνδυνο, αλλά επιλέγει να μην αποκαλύψει τη βία που υφίσταται τότε: Μην επιμένετε και μην την πιέζετε. Εξηγήστε της γιατί νομίζετε ότι είναι θύμα κακοποίησης. Εξηγήστε της ότι μπορεί να σας ξαναδεί για οποιαδήποτε βοήθεια χρειαστεί, σε περίπτωση που ξαναβρεθεί σε ανάλογη περίπτωση. Μην θεωρήσετε ότι με μια συνάντηση το θέμα είναι λήξαν, κανονίστε και άλλη συνάντηση με τη γυναίκα. Μοιραστείτε τις αμφιβολίες και τις σκέψεις σας με την ομάδα σας. Παρουσιάστε τις αμφιβολίες σας και τα στοιχεία που σας κάνουν να πιστεύετε ότι πρόκειται για κακοποίηση.

Συζήτηση μετά την αποκάλυψη Όταν η γυναίκα επιβεβαιώνει την κακοποίηση, ο/η επαγγελματίας υγείας θα πρέπει να θυμάται ότι ίσως είναι το πρώτο πρόσωπο που έχει επιλέξει για να μιλήσει. Το πιο σημαντικό καθήκον του/της επαγγελματία υγείας είναι να ακούσει τις εμπειρίες της γυναίκας και να τη διαβεβαιώσει ότι αυτά που αισθάνεται είναι απόλυτα δικαιολογημένα και ότι η βία είναι έγκλημα. Πρέπει να εμπιστευτεί όσα αποκαλύπτει η γυναίκα και να της το δείξει μέσα από ένα συνδυασμό ενεργητικής ακρόασης και μη επικριτικής στάσης απέναντί της. Επιπλέον, ενημερώνει τη γυναίκα σχετικά με την επίδραση της βίας στα θύματα (π.χ. επίδραση στην ψυχολογική και σωματική της υγεία), καθώς και για τις δυνητικές επιπτώσεις στα παιδιά της. Ερωτήσεις που μπορούν να γίνουν σε περιπτώσεις που η γυναίκα σας θέτει το πρόβλημα της βίας:

12

How to Treat your Patient

Ερωτήσεις που δεν μπορούν να απαντηθούν με Ναι/Όχι: «Πες μου για εκείνη τη μέρα» «Πώς αισθάνθηκες;» «Πότε βιώσατε κακοποίηση στο παρελθόν;» «Πόσο συχνά συμβαίνει η βία;» «Τι νομίζετε ότι προκάλεσε τη βία;» (εάν νομίζει ότι η δική της συμπεριφορά προκάλεσε τη βία, διαβεβαιώστε την γυναίκα ότι δεν πρέπει να αισθάνεται ένοχη και υπεύθυνη για αυτή) «Αν έχει αλλάξει η εκδήλωση βίας στο πέρασμα του χρόνου: Έχει γίνει πιο σοβαρή ή/και συμβαίνει πιο συχνά;» «Σας έχει φοβίσει ο σύντροφός σας και με ποιο τρόπο; Σας έχει απειλήσει να σας σκοτώσει ή να χρησιμοποιήσει όπλο εναντίον σας; Έχει ποτέ χρησιμοποιήσει όπλο εναντίον σας;» «Φοβάστε το σύντροφό σας; Φοβάστε για την ασφάλεια τόσο τη δική σας όσο και των παιδιών σας;" Καθησυχασμός: «Τα πας περίφημα που μου λες τι έγινε» «Ήταν πολύ θαρραλέο που μου το είπες» «Είναι εντάξει να αισθάνεσαι έτσι, δεν χρειάζεται να κατηγορείς τον εαυτό σου» Άλλες πληροφορίες: «Τι φορούσες;» «Σε ακούμπησε πάνω ή κάτω από τα ρούχα;» «Είχες πόνο/τσούξιμο;» «Έβγαλε κανείς φωτογραφίες;» Ολοκλήρωση συζήτησης: «Θέλω να ανακεφαλαιώσουμε για να είμαι σίγουρος ότι σημείωσα σωστά όλα όσα μου είπες» «Σ’ ευχαριστώ που μου είπες τι έγινε, θα βάλω τα δυνατά μου για να είσαι ασφαλής»

13

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Τεκμηρίωση Ευρημάτων Η προσεκτική τεκμηρίωση των τραυμάτων και των συμπτωμάτων με τα οποία παρουσιάζεται μια γυναίκα, καθώς και το ιστορικό της κακοποιητικής σχέσης, είναι ένας άλλος τρόπος με τον οποίο οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να βοηθήσουν. Η τεκμηρίωση δεν πρέπει να περιλαμβάνει μόνο τη φύση των τραυμάτων και των συμπτωμάτων, αλλά και την «ταυτότητα» του συντρόφου/συζύγου που ασκεί βία, καθώς και τη φύση της σχέσης με την ασθενή μετά από μαρτυρία της ίδιας. Αυτό θα βοηθήσει και σε μελλοντική ιατρική παρακολούθηση (follow-up). Σε περίπτωση που η γυναίκα αποφασίζει να αναθέσει την υπόθεση σε κάποιον δικηγόρο, τα έγγραφα αυτά μπορεί να αποτελούν ισχυρό αποδεικτικό στοιχείο. Προκειμένου να καθοριστεί το είδος της σεξουαλικής κακοποίησης, χρειάζονται πληροφορίες για το είδος της σεξουαλικής πράξης, το αν οι εμπλεκόμενοι έφεραν ενδύματα, αν υπήρξε διείσδυση, χρήση προφυλακτικού, εκσπερμάτιση, καθώς και το προφίλ του δράστη (άστεγος, χρήστης εξαρτησιογόνων ουσιών). Να χρησιμοποιούνται τα ίδια τα λόγια της γυναίκας για την περιγραφή των γεγονότων και όχι η προσωπική εκτίμηση του ιατρού. «Ο σύζυγός μου με χτύπησε με γροθιά» είναι προτιμότερο από: «η ασθενής έχει κακοποιηθεί». Είναι απαραίτητο να αποφεύγονται φράσεις, όπως: «η ασθενής προβάλλει» ή «η ασθενής διεκδικεί». Η ουδέτερη γλώσσα προτιμάται, π.χ. Η ασθενής λέει. Να πραγματοποιείται λεπτομερής περιγραφή των τραυματισμών: είδος, αριθμός, έκταση και εντόπιση, πιθανές αιτίες, καθώς και οι εξηγήσεις που δόθηκαν. Ανάλογα με την περίπτωση, τη θέση και τη φύση των κακώσεων θα πρέπει οι πληροφορίες αυτές να σημειώνονται σε χάρτη σώματος.

14

How to Treat your Patient Παράδειγμα Χάρτη Σώματος:

15

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Όταν η εξήγηση για την αιτία τραυματισμού δεν συμφωνεί με την εκτίμηση του/της ιατρού, θα πρέπει να καταγράφεται ως εξής: «η ασθενής δήλωσε ότι το χτύπημα στο στομάχι έγινε από το άνοιγμα της πόρτας του αυτοκινήτου, όμως η εξήγηση δεν συμβαδίζει με το μέγεθος της κάκωσης που εμφανίζεται στα αμφότερα κοιλιακά τοιχώματα και επιπλέον υπάρχουν και έντονες εκχυμώσεις στην έξω γωνία του αριστερού οφθαλμού». Εκτός από τα λεπτομερή αρχεία, οι λήψεις φωτογραφιών είναι ιδιαίτερα σημαντικές ως αποδείξεις. Ο/Η επαγγελματίας υγείας θα πρέπει να ζητήσει από την ασθενή την άδεια να του/της επιτρέψει να τραβήξει φωτογραφίες. Αν είναι δυνατόν οι φωτογραφίες να ληφθούν πριν την παροχή οποιασδήποτε φροντίδας. Λαμβάνονται φωτογραφίες από διάφορες οπτικές γωνίες. Ένας χάρακας, ένα κέρμα ή άλλο αντικείμενο τοποθετείται κοντά στο τραύμα για να καταδείξει την έκταση του τραύματος. Το πρόσωπο της ασθενούς θα πρέπει να φαίνεται σε τουλάχιστον μια φωτογραφία. Αναγράφεται το συντομότερο δυνατόν το όνομα της ασθενούς, το σημείο τραυματισμού και τα ονόματα των φωτογράφων, πάνω στις φωτογραφίες. Αν τα αρχεία γίνουν δεκτά στο δικαστήριο οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να είναι έτοιμοι να καταθέσουν. Το ληφθέν υλικό προορίζεται να χρησιμοποιηθεί μόνο για την ποινική διερεύνηση της υπόθεσης. Ειδικές πληροφορίες για γυναίκες αποτελούν η ηλικία εμμηναρχής, η διάρκεια κύκλου, και η ημερομηνία τελευταίας εμμήνου ρύσης. Ειδικές πληροφορίες για εφήβους αποτελούν η ενεργότητα της σεξουαλικής ζωής, η ημερομηνία πρώτης σεξουαλικής πράξης, η ημερομηνία τελευταίας εκούσιας σεξουαλικής πράξης, η χρήση προφυλακτικού ή άλλων μεθόδων αντισύλληψης.

16

How to Treat your Patient

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Από τη στιγμή που μία γυναίκα φτάνει πρώτα στον κλινικό γιατρό, ο κλινικός γιατρός θα την εξετάσει και θα την περιθάλψει κανονικά, ειδικά εάν πρόκειται για επείγουσες ή κρίσιμες παρεμβάσεις. Προχωράμε κανονικά σε αιμόσταση, καθαρισμό και αντισηψία τραυμάτων, και σε συρραφή τραυμάτων εάν χρειάζεται. Τα παραπάνω δεν θα επηρεάσουν τα πορίσματα της ιατροδικαστικής εξέτασης, εφόσον φροντίσουμε να καταγράψουμε τις διαδικασίες που ακολουθήσαμε στην αναλυτική αναφορά που θα κοινοποιήσουμε στον ιατροδικαστή. Χορηγούμε παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη φάρμακα και εφαρμόζουμε οποιαδήποτε άλλη θεραπεία για την αντιμετώπιση κακώσεων. Εξηγείται στον/στην ασθενή η σημασία της ιατρικής θεραπείας και της συμβουλευτικής παρακολούθησης. Δίνετε στον/την ασθενή ραντεβού για επανεκτίμηση. Ειδικά για σεξουαλική κακοποίηση: Βάσει της καταγγελίας του θύματος, μπορεί να απαιτηθεί η λήψη βιολογικών υλικών (κυρίως αίμα και ούρα), καθώς ορισμένοι δράστες είναι δυνατόν να χρησιμοποιήσουν κάποια ουσία με κατασταλτική δράση στο ΚΝΣ, με στόχο να μειώσουν την “άμυνα” του θύματος. Στην περίπτωση διενέργειας της κλινικής εξέτασης εντός των πρώτων 24 ωρών μετά το συμβάν θα πρέπει να λαμβάνονται δείγματα αίματος και ούρων, ενώ μετά την περίοδο αυτή η τοξικολογική ανάλυση θα πρέπει να επικεντρώνεται στο δείγμα ούρων.

17

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Εργαστηριακός έλεγχος: Έλεγχος έναντι ΣΜΛ (Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενες Λοιμώξεις) Καλλιέργεια ουρηθρικού/κολπικού εκκρίματος Μοριακές εξετάσεις για χλαμύδια Ορολογικός έλεγχος για σύφιλη, ηπατίτιδα Β και C Έλεγχος έναντι HIV (Human Immunodeficiency Virus) Τεστ εγκυμοσύνης Έλεγχος για χρήση φαρμάκων και αλκοόλ πρέπει να γίνεται εάν ο/η εξετάζων/σουσα υποπτεύεται ότι ο/η ασθενής μπορεί να είναι υπό την επήρεια φαρμάκων ή άλλων τοξικών ουσιών Σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, στις οποίες υπάρχει ισχυρή υποψία συνουσίας χωρίς προφυλάξεις πρέπει να χορηγηθεί άμεσα επείγουσα αντισύλληψη. Ο βιασμός γυναικών που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία οδηγεί σε εγκυμοσύνη στο 5% των περιπτώσεων. Η επείγουσα αντισύλληψη μπορεί να δοθεί τις πρώτες 3 έως 5 ημέρες από το στόμα (οξική ουλιπριστάλη 30mg, λεβονοργεστρέλη 1,5 mg), με στόχο τη φαρμακευτική καθυστέρηση της ωορρηξίας, ή εναλλακτικά, μπορεί να τοποθετηθεί χάλκινο ενδομήτριο αντισυλληπτικό σπείραμα έως και 5 ημέρες μετά την πιθανολογούμενη ημερομηνία ωορρηξίας. Αναλόγως με την εμβολιαστική κάλυψη του θύματος, μπορεί να χορηγηθεί εμβολιασμός για τέτανο και ηπατίτιδα Β. Αν το θύμα είναι ανεμβολίαστο και ο δράστης είναι οροθετικός για ηπατίτιδα Β, θα πρέπει να χορηγηθεί ανοσοσφαιρίνη κατά της ηπατίτιδας Β. Ο εμβολιασμός για τον HPV θα πρέπει να πραγματοποιείται έως την ηλικία των 45 ετών. Τα θύματα θα πρέπει να λαμβάνουν προφυλακτική εμπειρική αντιβιοτική αγωγή για χλαμύδια, γονόρροια και τριχομονάδα, εν αναμονή των αποτελεσμάτων (αζιθρομυκίνη 1gr, κεφιξίμη 400mg, μετρονιδαζόλη 2gr). Η προφύλαξη σε πιθανή έκθεση στον HIV, θα πρέπει να χορηγηθεί εντός 72 ωρών από το συμβάν και να συνεχιστεί για 28 ημέρες.

18

How to Treat your Patient

Η απόφαση για την αγωγή λαμβάνεται σε συνεργασία με λοιμωξιολόγο, και βασίζεται στη μορφή της σεξουαλικής βίας και την πιθανότητα ο δράστης να είναι οροθετικός. Τέλος, θα πρέπει να γίνει μία συζήτηση για την παρακολούθηση των ΣΜΝ: Σε 6 εβδομάδες Τεστ για HIV Τεστ για σύφιλη Τεστ για εγκυμοσύνη Τεστ για ηπατίτιδα C Σε 8 εβδομάδες 3η δόση εμβολίου HPV (Human Papillomavirus) Σε 12 εβδομάδες Τεστ για HIV Τεστ για σύφιλη Τεστ για ηπατίτιδα C Σε 6 μήνες 3η δόση εμβολίου ηπατίτιδας Β 3η δόση εμβολίου HPV

Βήματα μετά την εξέταση Οι γυναίκες που βιώνουν μια κακοποιητική σχέση, θα πρέπει να αξιολογούνται για κίνδυνο σοβαρού τραυματισμού ή ανθρωποκτονίας πριν απομακρυνθούν από τους φορείς υγειονομικής περίθαλψης. Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, η διαδικασία εξέτασης της σοβαρότητας της κατάστασης μπορεί να κάνει σαφέστερο στη γυναίκα ότι κινδυνεύει τόσο η ίδια όσο και τα παιδιά της.

19

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Αν και δεν αποτελούν παράγοντες πρόγνωσης, θεωρούνται ως παράγοντες κινδύνου για σοβαρές σωματικές βλάβες ή/και ανθρωποκτονία, οι εξής: Βία εκτός του σπιτιού Βία εναντίον των παιδιών Απειλές ότι θα σκοτώσει τη γυναίκα και τα παιδιά και/ή απειλές αυτοκτονίας («αν δεν μπορώ να σε έχω εγώ κανένας άλλος δεν θα...», «αν φύγετε θα σκοτωθώ») Κατάχρηση ουσιών από το δράστη, ιδιαίτερα εκείνων που αυξάνουν την επιθετικότητα (αμφεταμίνες, PCP, κρακ) Σωματική κακοποίηση της γυναίκας ενώ είναι έγκυος Προσπάθεια ή ο σχεδιασμός φυγής της γυναίκας από το σπίτι, ή δήλωση για διαζύγιο, ή εξωτερική παρέμβαση για τον τερματισμό της κακοποίησης Σεξουαλική κακοποίηση Εμμονή του δράστη με τη σύντροφο/σύζυγο («δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα») Σοβαρός τραυματισμός της γυναίκας στο παρελθόν από το δράστη Ύπαρξη πυροβόλων όπλων στο σπίτι Απειλή φίλων ή μελών της οικογένειας από το δράστη Δηλώσεις της γυναίκας ότι φοβάται για τη ζωή της Ο ασθενής πρέπει να πληροφορείται και να ελέγχει όλο το φάσμα των υπηρεσιών που του/της προσφέρονται συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων για τις ιατρικές/νομικές επιλογές και την εμπλοκή άλλων ανθρώπων. Από τον ασθενή ζητείται η σύμφωνη γνώμη του/της για την ενημέρωση της αστυνομίας για τη σεξουαλική κακοποίηση και τη μεταφορά των στοιχείων που έχουν συλλεγεί στην αστυνομία. Το θύμα ενημερώνεται για τη σύνταξη ιατρικής/νομικής αναφοράς που θα είναι διαθέσιμη στην αστυνομία, την εισαγγελία και τον συνήγορό του.

20

How to Treat your Patient

Με τη συγκατάθεση του ασθενούς ειδοποιείτε τον υπεύθυνο επιμελητή ή/και προϊσταμένη νοσηλεύτρια ή την κοινωνική υπηρεσία του νοσοκομείου ή σε περίπτωση που αυτοί βρίσκονται εκτός ωραρίου ειδοποιείτε το αστυνομικό τμήμα. Σε περίπτωση κλήσης υπηρεσιών άμεσης επέμβασης όπως το «100», το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ), η τηλεφωνική γραμμή SOS 15900, πρέπει να ενημερωθεί η γυναίκα ότι η ιατροδικαστική εξέταση θα πρέπει να πραγματοποιηθεί το αργότερο εντός 72 ωρών και χωρίς να έχει προηγηθεί καθαρισμός του σώματος και αλλαγή ρούχων, ώστε να μην απολεσθεί πολύτιμο υλικό και να μπορέσει ο/η ιατροδικαστής να ιχνηλατήσει σημαντικά αποδεικτικά στοιχεία. Με τη συγκατάθεση του ασθενούς, ενημερώνετε άμεσα τις κοινωνικές υπηρεσίες που παρέχουν στέγη (ξενώνες κακοποιημένων γυναικών) ή επικοινωνείτε με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (τηλεφωνική γραμμή 197), όταν το θύμα διατρέχει κάποιο κίνδυνο ή κρίνεται επιτακτική η ανάγκη να αλλάξει διαμονή. Συνεργάζεστε με τα στελέχη των κατά τόπους συμβουλευτικών κέντρων και των σχετικών Μη Κυβερνητικών Φορέων και ενημερώνεστε για τις διαθέσιμες δομές και τις υπηρεσίες που παρέχουν. Οι υγειονομικές υπηρεσίες θα πρέπει να συνεργάζονται άμεσα με καταφύγια γυναικών και άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις που ασχολούνται με τη βία κατά των γυναικών και να επωφελούνται από την εμπειρία αυτών των ομάδων. Ορισμένες γυναίκες δεν αισθάνονται άνετα χρησιμοποιώντας καταφύγια, ορισμένες ζουν μακριά από τα αστικά κέντρα και δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε αυτά, ορισμένα δε από αυτά δεν πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια για να υποδεχτούν τέτοια περιστατικά και πολλές φορές δεν επαρκούν τα διαθέσιμα κρεβάτια. Σε αυτήν την περίπτωση ο κλινικός θα πρέπει να αναζητήσει κάποια εναλλακτική λύση.

21

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Εάν ο ασθενής δεν επιθυμεί να προχωρήσει σε καταγγελία: Αν δεν διατυπωθεί το αίτημα από τη γυναίκα δεν μπορεί να υπάρξει ανταπόκριση από το ιατρικόνοσηλευτικό προσωπικό, η υποχρέωσή του νομικά σταματάει στην ευθύνη να συμβουλέψει τη γυναίκα να καταγγείλει η ίδια μόνη της το περιστατικό. Εξαίρεση αποτελεί εάν το θέμα αφορά σε ιδιαίτερα βαρύ τραυματισμό, όπως τραυματισμό από μαχαίρι/πυροβόλο όπλο, οπότε ο γιατρός οφείλει να ζητήσει σε κάθε περίπτωση αστυνομική συνδρομή, ενημερώνοντας φυσικά τον ασθενή για τις ενέργειές του. Ένας τρόπος να παρέχουν οι επαγγελματίες υγείας άμεση ασφάλεια είναι η προσωρινή νοσηλεία για λόγους έκτακτης ανάγκης για μικρό χρονικό διάστημα π.χ. σε μονάδα βραχείας νοσηλείας ώστε να διερευνηθεί το περιστατικό ή ακόμα και να προταθεί εισαγωγή αν είναι αναγκαίο. Η εισαγωγή δεν προτείνεται για λόγους ιατρικοποίησης της βίας αλλά για να αντιμετωπισθούν τα ζητήματα τραυματισμού και παράλληλα να υπάρξει χρόνος για τη διερεύνηση του περιστατικού, καθώς και την κινητοποίηση του νοσοκομείου με τις αναγκαίες διαδικασίες προστασίας της γυναίκας και του παιδιού, όπως η φιλοξενία σε ξενώνα, η καταγγελία στην εισαγγελία, η διερεύνηση του ευρύτερου οικογενειακού περιβάλλοντος εναλλακτικά. Εάν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος νοσηλείας και ο ασθενής δεν επιθυμεί να νοσηλευτεί: Σε αυτήν την περίπτωση ο γιατρός πρέπει να την ενθαρρύνει να κάνει η ίδια την καταγγελία στο Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής της, και να της εξηγήσει ότι από τη στιγμή που ξεκινάνε τα περιστατικά βίας μέσα σε μία σχέση, αυτό είναι ένας φαύλος κύκλος, ο οποίος είναι εξαιρετικά επικίνδυνος και συνήθως έχει πολύ άσχημη κατάληξη, με κίνδυνο για τη ζωή τη δική της αλλά και των παιδιών της.

22

How to Treat your Patient

Εναλλακτικά, ο/η επαγγελματίας υγείας θα μπορούσε να προσφερθεί για να τηλεφωνήσει σε φίλο/-η ή συγγενή του θύματος, στον/στην οποίο/-α θα μπορούσε η γυναίκα να διαμείνει μέχρι να εκτονωθεί η κατάσταση. Η προσωρινή διαμονή μακριά από τον βίαιο σύντροφο/σύζυγο δεν συμβάλλει στο να σταματήσει η βία, αλλά μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου για τη γυναίκα και τα παιδιά της. Εάν για κάποιο λόγο δεν αντιμετωπισθεί το συγκεκριμένο περιστατικό, σχετικά με την υποστήριξη που αφορά το θέμα της κακοποίησης η γυναίκα όταν φύγει από το Νοσοκομείο πρέπει να έχει πληροφορίες για τη λειτουργία ενός συμβουλευτικού κέντρου (π.χ. τηλεφωνική γραμμή SOS 15900 της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων, τηλεφωνική γραμμή 197 του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης) για να λάβει ψυχοκοινωνική στήριξη και νομική συμβουλευτική.

Ειδικές επισημάνσεις για παιδιά Γενικές Οδηγίες Η υπόνοια της σεξουαλικής κακοποίησης μπορεί να τεθεί από τους γονείς ή άλλους φροντιστές του παιδιού, το ίδιο το παιδί ή έναν επαγγελματία υγείας. Όταν οι γονείς ανησυχούν για την πιθανότητα, σεξουαλικής κακοποίησης του παιδιού τους, ο γιατρός θα πρέπει να συζητήσει την ανησυχία χωρίς την παρουσία του παιδιού. Στην αρχική συνάντηση με τον γονέα πρέπει να καταγράφονται λεπτομερώς οι ανησυχίες του, τα λεγόμενα του παιδιού, λεπτομέρειες σχετικά με την εμβολιαστική του κάλυψη, τις συνθήκες διαβίωσης, τις σχολικές επιδόσεις. Όταν το ίδιο το παιδί αποκαλύπτει κακοποίηση, υπάρχει άμεση ανάγκη να καθοριστεί ο χρόνος τέλεσης της πράξης και η τρέχουσα έκθεση του παιδιού σε κίνδυνο.

23

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Σε κάθε περίπτωση, ο ιατρός οφείλει να είναι υποστηρικτικός και ψύχραιμος, επιτρέποντας στο παιδί να συζητήσει τα γεγονότα αντί να το αποτρέψει ή να το παραπέμψει σε άλλο γιατρό. Οποιαδήποτε έκφραση έκπληξης, αποστροφής ή αποτροπιασμού μπορεί να αποθαρρύνει την αποκάλυψη του παιδιού. Αν η ηλικία, η γενική κατάσταση και το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού το επιτρέπουν, η συνέντευξη του παιδιού πρέπει να γίνει ξεχωριστά, χωρίς την παρουσία του γονέα, ειδικά σε περίπτωση όπου ο γονέας φέρεται να είναι ο δράστης. Στη διαφοροδιάγνωση οποιοδήποτε συμπτώματος από το ουροποιογεννητικό σύστημα, οποιασδήποτε κάκωσης γεννητικών οργάνων και ενός ΣΜΛ, θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται η σεξουαλική κακοποίηση. Ευρήματα στην κλινική εξέταση Απόλυτες ενδείξεις: εγκυμοσύνη <15 ετών, ανίχνευση σπέρματος Σχετικές ενδείξεις: κακώσεις στα γεννητικά όργανα, διάγνωση ΣΜΛ Μη ειδικές ενδείξεις: συμπτώματα στο ουροποιογεννητικό σύστημα Συμπεριφορικές διαταραχές: διαταραχή σίτισης/ύπνου, επιθετικότητα, απόσυρση, πτώση σχολικής επίδοσης, άρνηση για επιστροφή στο σπίτι Κάθε κάκωση σε βρέφος 0-6 μηνών (που δεν σχετίζεται με τοκετό) Κακώσεις σε προστατευόμενες θέσεις είναι ύποπτες Συνέντευξη - Εξέταση Η δομή της συνέντευξης εξαρτάται από το αν έχει προηγηθεί αυθόρμητη αποκάλυψη της κακοποίησης. Το ιδανικό θα ήταν η συνέντευξη να πραγματοποιείται από παιδοψυχολόγους ή παιδοψυχιάτρους. Τη συνέντευξη καλό είναι να παρακολουθήσουν από κάμερα οι γιατροί που θα εξετάσουν κλινικά το παιδί.

24

How to Treat your Patient

Ο επαγγελματίας υγείας θα πρέπει να συστηθεί, να περιγράψει τη δουλειά του, να μάθει περισσότερα για το παιδί και τα ενδιαφέροντά του, και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του. Ο συνοδός του παιδιού θα πρέπει να του αποσπά την προσοχή και να το καθησυχάζει. Σε περίπτωση που το παιδί φοβάται, καλό είναι να γνωρίζει ότι η εξέταση θα κρατήσει λίγο και δεν θα πονέσει. Στα παιδιά, τίθεται το βασικό ερώτημα εάν κρίνεται ασφαλές το παιδί να επιστρέψει στο σπίτι. Για παράδειγμα, ένα παιδί που δέχτηκε κακοποίηση από άτομο εκτός του οικογενειακού του περιβάλλοντος είναι πιθανότατα ασφαλές στο σπίτι, ενώ σε αντίθετη περίπτωση θα πρέπει να διενεργηθούν οι απαραίτητες ενέργειες. Διακριβώστε την οικογενειακή κατάσταση του ανηλίκου, πού και με ποιους συνοικεί. Μετά την εξέταση Αναζητήστε και ενημερώστε άμεσα τον γονέα ή τον έχοντα την επιμέλεια του ανηλίκου, αφού εξακριβώσετε εάν ο ανήλικος διατρέχει κίνδυνο εντός της οικογενειακής του εστίας. Στα μη παιδιατρικά τμήματα ζητείται άμεσα παιδιατρική εκτίμηση. Επί υποψίας ειδοποιείται η Μονάδα Φροντίδας για την Ασφάλεια των Παιδιών (μόνο για Αθήνα, Νοσοκομείο Παίδων Π.Α Κυριακού) ή αντίστοιχα η κοινωνική υπηρεσία του νοσοκομείου, ενημερώνεται ο εισαγγελέας και ζητούνται οι απαραίτητες ενέργειες. Οι ενήλικοι εκτός οικογένειας που θα πρέπει να ενημερωθούν περιλαμβάνουν τον παιδίατρο και τον δάσκαλο του ανηλίκου. Επι αποκάλυψης κακοποίησης εξασφαλίστε την έγκαιρη ιατρική ή και ιατροδικαστική εξέταση του ανηλίκου.

25

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Ειδικές επισημάνσεις για σεξουαλική κακοποίηση Συστήνεται το θύμα σεξουαλικής βίας να πάει σε μέρος που θεωρεί ασφαλές και να απευθυνθεί σε πρόσωπα εμπιστοσύνης μετά το περιστατικό. Συστήνεται το θύμα να επικοινωνήσει αρχικά και στη συνέχεια να καταγγείλει άμεσα και εφόσον το επιθυμεί το περιστατικό στις αρμόδιες αρχές. Επικοινωνία μπορεί να γίνει με την άμεση δράση στο 100 και με την 24/7 γραμμή SOS 15900 για θύματα έμφυλης βίας. Καταγγελία του περιστατικού γίνεται στην Ελληνική Αστυνομία. Η καταγγελία του περιστατικού μπορεί να γίνει και σε ύστερο χρόνο εάν το θύμα το επιθυμεί, αλλά ενέχεται ο κίνδυνος απώλειας αποδεικτικών στοιχείων εργαστηριακού τύπου από την προβλεπόμενη ιατροδικαστική εξέταση μετά από περιστατικό σεξουαλικής βίας-βιασμού. Συμβουλές και πληροφορίες που μπορεί να παρέχει ο επαγγελματίας υγείας πριν τη διενέργεια ιατροδικαστικής εξέτασης: 1. Συνιστάται το θύμα να αποφύγει τα κάτωθι προκειμένου να αποτραπεί η καταστροφή αποδεικτικών στοιχείων: Πόση και η κατανάλωση υγρών και τροφής Πλύσιμο του σώματος και δοντιών Χρήση της τουαλέτας Αλλαγή ρούχων Χτένισμα των μαλλιών Αν το θύμα αλλάξει ρούχα, τα ρούχα που φορούσε κατά τον βιασμό τα τοποθετεί σε χάρτινη σακούλα προκειμένου να διατηρηθούν τα αποδεικτικά στοιχεία. Εάν το θύμα προσέλθει στην ιατροδικαστική εξέταση με τα ρούχα που φορούσε κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής κακοποίησης-βιασμού, τότε συνιστάται να πάρει μαζί του μια αλλαξιά ρούχα, διότι τα ρούχα που φορούσε κατά τον βιασμό μπορεί να κρατηθούν για περαιτέρω ανάλυση.

26

How to Treat your Patient

2. Στην περίπτωση που το θύμα επιθυμεί να ουρήσει, τότε συλλέγονται τα ρούχα σε αποστειρωμένο ουροσυλλέκτη εάν υπάρχει αυτή η δυνατότητα. Στην περίπτωση που το θύμα πλύνει τα δόντια του, τότε η οδοντόβουρτσα πρέπει να φυλαχθεί σε πλαστική σακούλα και το νερό που χρησιμοποίησε σε καθαρό σκεύος.

3. Σε περίπτωση υποψίας βιασμού μέσω της χρήσης ουσιών-χαπιών βιασμού η ιατροδικαστική εξέταση πρέπει να λάβει χώρα εντός 24-48 ωρών μετά τον βιασμό, γιατί τότε μόνο μπορεί να εντοπιστούν δείγματα στην εξέταση ούρων. Πρέπει όμως να επισημανθεί ότι κάποιες ουσίες μένουν στον οργανισμό μόνο λίγες ώρες, οπότε η όσο το δυνατόν πιο έγκαιρη λήψη ούρων προς εξέταση συνιστάται.

4. Η ιατροδικαστική εξέταση για αναζήτηση γενετικού υλικού του δράστη πρέπει να λάβει χώρα εντός 72 ωρών μετά τη σεξουαλική κακοποίηση-βιασμό. Τα εργαστηριακά δείγματα μπορεί να ληφθούν από το σάλιο, τα ούρα, το αίμα και τις τρίχες της ήβης. Μπορεί επίσης να συλλεχθούν επιχρίσματα από το στόμα, το ορθό και τα γεννητικά όργανα και από οποιαδήποτε περιοχή άγγιξε ο δράστης.

27

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Γενικές Οδηγίες - Συμβουλές Η αποκάλυψη της σεξουαλικής κακοποίησης μπορεί να είναι ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα σε μία οικογένεια, ιδίως όταν εμπλέκονται παραπάνω από ένα μέλη της. Το άτομο που αποκάλυψε ένα μυστικό, μπορεί να ανησυχεί για τις επιπτώσεις στα μέλη της οικογένειάς του και την αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων. Ο ιατρός οφείλει να αναγνωρίσει τη θλίψη, την ενοχή και το άγχος που μπορεί να προκαλέσει η σεξουαλική κακοποίηση και να τονίσει τη σημασία της φροντίδας της ψυχικής υγείας, μεριμνώντας για τις κατάλληλες παραπομπές και ελέγχοντας τη συμμόρφωση. Τα ευρήματα από την κλινική εξέταση ούτε επιβεβαιώνουν ούτε αποκλείουν την κακοποίηση, ενώ καλό είναι να αποφεύγεται η περιττή και επαναλαμβανόμενη κλινική εξέταση. Ανταποκριθείτε αμέσως στις υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας. H καθυστέρηση σε οποιοδήποτε στάδιο μπορεί να επηρεάσει την δυνατότητα θεραπευτικών ευκαιριών, και την αξιοποίηση των αποδεικτικών στοιχείων για εγκληματολογικές εξετάσεις, καθοριστικές για την έκβαση της κατάστασης. Δώστε προτεραιότητα στην προστασία και στην ενίσχυση του αισθήματος εμπιστοσύνης και ασφάλειας του θύματος. Προστατεύστε το θύμα και τα παιδιά (εάν υπάρχουν) κατά το χρονικό διάστημα που βρίσκονται στο Αστυνομικό Τμήμα και/ή στο χώρο του συμβάντος. Μέσα σε ένα νοσοκομείο το οποίο είναι σε γενική εφημερία, δεν είναι πάντα δυνατόν να ακολουθηθούν κατά γράμμα όλες αυτές οι διαδικασίες, οπότε προσπαθούμε να θέτουμε προτεραιότητες και να προβαίνουμε στην πληρέστερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση.

28

How to Treat your Patient

Δομές Υποστήριξης Η Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων διαθέτει ένα πλήρες πανελλαδικό Δίκτυο Δομών για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και των πολλαπλών διακρίσεων κατά των γυναικών στα οποία παρέχεται δωρεάν, νομική συμβουλευτική και ψυχολογική, κοινωνική και εργασιακή στήριξη. Το Δίκτυο Δομών αποτελείται από: Συμβουλευτικά Κέντρα 14 συμβουλευτικά κέντρα, τα οποία λειτουργούν από το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ) 29 συμβουλευτικά κέντρα, που λειτουργούν από αντίστοιχους Δήμους 1 συμβουλευτικό κέντρο που εντάσσεται οργανικά στη Γενική Γραμματεία Τα συμβουλευτικά κέντρα στελεχώνονται από ειδικό επιστημονικό προσωπικό συμβούλων εξειδικευμένων στην προσέγγιση των γυναικών με την οπτική του φύλου. Παρέχουν στις γυναίκες που απευθύνονται σε αυτά, δωρεάν υπηρεσίες πληροφόρησης και συμβουλευτικής, στο πλαίσιο ολοκληρωμένων δράσεων ψυχοκοινωνικής και νομικής στήριξης και εργασιακής συμβουλευτικής. Ξενώνες Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών 18 ξενώνες λειτουργούν από αντίστοιχους δήμους και 1 ξενώνα από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ) Στους ξενώνες φιλοξενούνται γυναίκες θύματα βίας με τα παιδιά τους, σύμφωνα με τον κανονισμό λειτουργίας τους.

29

Συνηγορία για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας

Τηλεφωνική Γραμμή SOS 15900 Η γραμμή SOS 15900 απευθύνεται σε γυναίκες θύματα βίας. Είναι πανελλαδικής εμβέλειας, 24ωρης λειτουργίας 365 μέρες το χρόνο, με αστική χρέωση. Τη γραμμή στελεχώνουν ψυχολόγοι και κοινωνικοί/ές επιστήμονες που παρέχουν άμεση βοήθεια σε έκτακτα και επείγοντα περιστατικά βίας. Η λειτουργία της τηλεφωνικής γραμμής SOS προσφέρει υπηρεσίες ενημέρωσης και τηλεφωνικής συμβουλευτικής σε θύματα όλων των μορφών βίας λόγω φύλου και παρέχεται δωρεάν για κλήση από τη Vodafone και τη Wind ενώ χρεώνεται με μια αστική μονάδα για κλήση από την Cosmote. Κάθε γυναίκα που βιώνει περιστατικά βίας (έμφυλη ή ενδοοικογενειακή) μπορεί να καλέσει στην τηλεφωνική γραμμή SOS 15900 ή να στείλει email στο: sos15900@isotita.gr Ιστοσελίδα metoogreece.gr Το metoogreece.gr είναι η ιστοσελίδα της Πολιτείας που συλλέγει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και τα τηλέφωνα ανάγκης για θέματα σεξουαλικής παρενόχλησης, κακοποίησης και εξουσιαστικής βίας και τις δράσεις καταπολέμησής τους. Στην ιστοσελίδα ανακοινώνονται επίσης πρωτοβουλίες που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τον καθένα και την καθεμία να δράσει απέναντι σε κάθε μορφή παρενόχλησης και κακοποίησης.

30

How to Treat your Patient

Πηγές - Βιβλιογραφία Εγχειρίδιο Κλινικής Ιατροδικαστικής - Χαρά Σπηλιοπούλου, Κώστας Κάτσος 3η Ετήσια Έκθεση για τη Βία κατά των γυναικών - Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων Οδηγός Συμβουλευτικής για τη Βία - Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων Κατευθυντήριες Οδηγίες Χειρισμού Υποθέσεων/Θυμάτων Ενδοοικογενειακής Βίας - Ν. 3500/2006 Ενδοοικογενειακή Βία κατά των γυναικών: Στάσεις και αντιλήψεις των επαγγελματιών υγείας - Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Διπλωματική Εργασία Παπαγιαννοπούλου Ευρυδίκη Ιατρικές και εργαστηριακές εξετάσεις σε γυναίκες θύματα βίας και στα παιδιά αυτών - Εγκύκλιος Υπουργείου Παιδείας Πρωτόκολλο Αναγνώρισης & Διαχείρισης παιδιών με υποψία σωματικής κακοποίησης για επαγγελματίες υγείας - Αλεξάνδρα Σολδάτου, Μπήλιω Παούρη, John M. Leventhal

31

Ελεύθερος Χώρος

32

33

Ευχαριστήριο Σημείωμα Ο παρών οδηγός ελπίζουμε να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για τους/τις φοιτητές/τριες Ιατρικής και τους/τις επαγγελματίες υγείας το οποίο να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση του ρόλου μας στην αναγνώριση και την αντιμετώπιση των περιστατικών έμφυλης βίας, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ασθενών και την ορθή παροχή υπηρεσιών υγείας. Ευχαριστούμε όλα τα άτομα που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή του και ιδιαιτέρως την Δρ. Χαρά Σπηλιοπούλου για τη συμβολή της στο περιεχόμενο αυτού του οδηγού, καθώς και για όλη τη συνεργασία και την υποστήριξη στη δραστηριοποίησή μας για την καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας. Νίκος Μπάρδας, Πανελλήνιος Υπεύθυνος για την Σεξουαλική και Αναπαραγωγική Υγεία και Δικαιώματα συμπ. HIV/AIDS 2023/24 Ελένη Κολυμπιανάκη, Πανελλήνια Υπεύθυνη για την Σεξουαλική και Αναπαραγωγική Υγεία και Δικαιώματα συμπ. HIV/AIDS 2022/23

Μοιράσου τον Οδηγό και βοήθησε στην καταπολέμηση της έμφυλης βίας!

Το έργο στο οποίο εντάσσεται η διαμόρφωση, διανομή και κοινοποίηση του οδηγού υποστηρίζεται από το Πρόγραμμα Ενδυνάμωσης των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της Iσότητας των Φύλων και της Ενδυνάμωσης των Γυναικών, το οποίο σχεδιάστηκε και υλοποιείται από το Social Dynamo, το NGO Hub του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

Publisher Hellenic Medical Students’ International Committee (HelMSIC) General Secretariat Mikras Asias 75 Athens 11527 Greece Phone: +302107462033 E-mail: info@helmsic.gr www.helmsic.gr

Copyright © 2024 - HelMSIC