nieuws * * *
* * * NR
50! *
*
* *
*
Actuele ontwikkelingen en activiteiten in het onderwijs in Den Haag en omgeving.
50
Juni 2017
* *
*
Spelende van overgang aar 3 groep 2 n Werken aan een TOPKLAS op de Koos Meindertschool
‘Stel jezelf als voorbeeld’ Leerlingen aan het woord over Acadin
ijs w r e d n O d Passen maken succesvol Column Leony Coppens
‘School is een plek waar een kind met een trauma kan herstellen.’
Van de redactie In juni 2003 verscheen de eerste editie van HCO Nieuws. Nu ligt de 50e editie voor u. De frequentie, vorm en inhoud zijn in die 14 jaar veranderd. De doelen zijn nog hetzelfde: actuele ontwikkelingen in het onderwijs toelichten, praktijkverhalen en tips delen. Daarbij geven we graag het woord aan al die mensen die dagelijks werken in de kinderopvang en onderwijs. In deze HCO Nieuws gaan we op zoek naar de invulling van passend onderwijs in de praktijk. Van een verhaal over de nieuwe koers van SPPOH tot een interview met een leerkracht die nieuwkomers begeleidt met speciale onderwijsbehoeften. Laat u inspireren! Wij wensen u een mooie en ontspannen zomer toe.
Kort nieuws
TALKX – Sprekend Kind 2017 in Den Haag Onze leerlingen hebben een boodschap en niet zo maar
Raad van Kinderen voor het HCO
één, aldus Maurice Keane en
Een organisatie die het onderwijs duurzaam wil
Senne Donders, de direc-
helpen verbeteren, kan dat niet doen zonder het
teuren van de Erasmusschool
perspectief van kinderen. Vanuit die gedachte gaat
en de Petrus Donderschool.
het HCO een samenwerking aan met Missing Chapter
Op woensdag 24 mei
Foundation (MCF), de initiatiefnemers van de Raad
presenteerden 12 leerlingen
van Kinderen.
van deze scholen hun eigen
Met ingang van het schooljaar 2017-2018 gaat het HCO samenwerken
‘talk’ op het podium van
met een Raad van Kinderen. Daarnaast gaan het HCO en MCF samen
Theater Dakota. De setting was vergelijkbaar met de bekende TEDX talks:
aan activiteiten werken die gericht zijn op het vergroten van kinder-
iedere spreker vertelt in 10 tot 20 minuten een eigen persoonlijk verhaal.
participatie in Den Haag en omgeving.
Prachtige, aangrijpende, en waargebeurde verhalen kwamen langs.
De samenwerking gaat voorlopig om een periode van drie jaar, waarin
Elk verhaal had een speciale boodschap voor de volwassenen in de zaal.
het HCO verschillende dilemma’s kan voorleggen aan de Raad van
Niet alleen waren deze kinderen heel dapper om hun verhaal te vertellen,
Kinderen. Met de adviezen van de Raad van Kinderen beoogt de organisatie
ook de organisatie was voor een groot gedeelte in handen van de
haar dienstverlening aan het onderwijs verder te verbeteren. De bevin-
leerlingen. Onder de 125 aanwezigen waren o.a. directeuren van andere
dingen van de kinderen worden ook breder gedeeld in het onderwijsveld.
basisscholen, beleidsmedewerkers van de gemeente Den Haag en het
Om recht te doen aan de diversiteit van de scholen en leerlingen in Den
ministerie van Onderwijs, leerkrachten, wijkagenten, familie, vrienden,
Haag en omgeving wordt met meer dan één school samengewerkt in dit
TV Discus en andere geïnteresseerden. Het publiek was onder de indruk.
traject. Daarom wisselt gedurende de drie jaar de
De volwassenen kregen door de pure en soms emotionele verhalen écht
Raad van Kinderen per jaar van school. Binnen-
een goed beeld van de belevingswereld van de kinderen.
kort wordt bekend met welke scholen het HCO gaat
De bijeenkomst TALKX – Sprekend Kind 2017 komt voort uit een samen-
samenwerken. Stuur voor meer informatie een mail
werking tussen de Erasmusschool, de Petrus Donderschool en Stichting
naar raadvankinderen@hco.nl.
Talkx. Het is een initiatief vanuit de Brede Buurtschool Kleurrijk in
v.l.n.r.: Aya, Safaa, Namideysha, Bidhanee
samenwerking met de Stichting Brede Buurtschool.
Conferentie Westland over executieve functies Op school, tijdens het buitenspelen of thuis; het brein gebruikt voortdurend
NSCCT vervangt VGO
geavanceerde vermogens om activiteiten te organiseren, te focussen en
Met ingang van het schooljaar 2017-2018 gaat het HCO niet langer het Vijfde
impulsen onder controle te houden. Deze vermogens noemen we executieve
Groep Onderzoek (VGO) aanbieden. Ter vervanging is gekozen voor het
functies. Op donderdag 8 juni organiseerde de gemeente Westland een
onderzoeksinstrument de NSCCT, de Niet Schoolse Cognitieve Capaciteiten
conferentieavond rond dit thema voor ruim 200 leerkrachten in het PO en
Test. Dit instrument bestond al langer, maar is onlangs geheel herzien en
VO en medewerkers in de kinderopvang. Het HCO was gevraagd deze avond
voldoet aan alle actuele standaarden. Het DGO blijft wel in gebruik.
inhoudelijk te helpen invullen. De keynote werd verzorgd door Mark Mieras.
Alles rondom de uitvoering van het onderzoek wordt nog steeds vanuit
Dat was heel inspirerend en een mooie opwarmer voor de workshops die
het HCO geregeld. De NSCCT wordt net als het VGO door de leerkracht zelf
daarna merendeels door HCO-adviseurs werden verzorgd. De bijeenkomst
afgenomen. De rapportage en nabespreking op school worden net als bij
was een groot succes.
het VGO door het HCO verzorgd.
Colofon
Redactie: Laura Bron, Lieke de Jonge, Anna-Marie Kooiman, Brenda van der Meer, Eline Rottier, Susanne Reiss,
HCO Nieuws is een uitgave van het
Marjolein Wennekers Eindredactie: Gaby Ammerlaan
HCO en verschijnt 3x per jaar.
Redactieadres: communicatie@hco.nl Fotografie: Bart van Vliet
Postadres: Postbus 53509,
Vormgeving: Inc. Communicatie & design
2505 AM Den Haag Bezoekadres: Zandvoortselaan 146,
Blijf op de hoogte van onze activiteiten en de actuele ontwikkelingen in het onderwijs in Den Haag en
Den Haag
omgeving. Volg HCO op social media of meld u aan voor een HCO e-nieuwsbrief via www.hco.nl/nieuwsbrief.
T: 070 448 28 28 E: info@hco.nl I: www.hco.nl
HCO maakt deel uit van de Bazalt Groep en werkt daarin samen met partners Bazalt en RPCZ.
Interview
Passend Onderwijs succesvol maken Stichting Passend Primair Onderwijs Haaglanden (SPPOH) heeft na twee jaar de eigen werkwijze geëvalueerd en maakt de komende jaren een duidelijke omslag. Er is een nieuw ondersteuningsplan opgesteld met inbreng van vele betrokkenen. De afgelopen periode is de nieuwe werkwijze in een pilot met 25 scholen uitgeprobeerd. In bijeenkomsten zijn de wijzigingen toegelicht. Een gesprek met Irene van der Kaaij, beleidsmedewerker en orthopedagoog bij SPPOH, en Volkert Zaal, HCO-onderwijsadviseur, over de nieuwe koers.
‘Vanuit vertrouwen, verbinden, verantwoorden.’
Uit de evaluaties bleek dat de procedures en
is nodig om elk kind onderwijs te kunnen laten
criteria rond het toekennen van arrangementen
volgen op de meest passende school en zo nodig
en toelaatbaarheidsverklaringen als belastend
met extra ondersteuning. SPPOH heeft daarom
en bureaucratisch werden ervaren. Irene: ‘Scho-
aan het HCO gevraagd om scholen te helpen
len zijn verantwoordelijk voor het bieden van
zicht te krijgen op hoe handelingsgericht ze nu
passende zorg aan hun leerlingen, maar bij het
werken en wat ze nog kunnen verbeteren.’
aanvragen van extra ondersteuning voelden zij
Volkert licht toe: ‘We bieden scholen een scan
alle betrokkenen het plan, succesvol passend
hierin niet de regie. Dat werd door scholen als
aan. Op basis van deze ingevulde scan doen
onderwijs, ten uitvoer kunnen brengen.’
frustrerend ervaren. Ook kwam naar voren dat
we scholen aanbevelingen op welke van de 7
niet alle mogelijkheden van het stelsel Passend
punten van HGW ze zich nog kunnen verbeteren.
Drie niveaus van ondersteuning
Onderwijs werden benut. Zo kwamen leerlingen
Daarnaast komt er een open scholingsaanbod
Het samenwerkingsverband onderscheidt drie
alleen in aanmerking voor een arrangement
HGW. Na de zomer starten we dit scholingsaan-
niveaus van ondersteuning:
indien ze toelaatbaar waren voor het s(b)o.’
bod dat facultatief is en een ondersteunend
- Ondersteuningsniveau 1: basisondersteuning,
karakter heeft. Scholen bepalen zelf of ze deze Irene vervolgt: ‘We willen werken vanuit drie
scan invullen en aan het open scholingsaanbod
kernwaarden: vertrouwen, verbinden, verant-
deelnemen. We verwachten dat het centraal
woorden. Er gaat voor scholen veel veranderen.
stellen van onderwijsbehoeften van leerlingen
Bijvoorbeeld de mogelijkheid om te werken
en het komen tot een constructieve samenwerk-
met eigen documenten of formats vanuit het
ing tussen ouders en school de uitgangspunten
samenwerkingsverband. Daarmee wordt de
zijn waarop de meeste behoefte is aan scholing.’
bureaucratie onderdrukt. Scholen krijgen in
Irene van der Kaaij en Volkert Zaal
inclusief preventieve en licht curatieve interventies - Ondersteuningsniveau 2: extra ondersteuning, arrangementen - Ondersteuningsniveau 3: extra ondersteuning, een lesplaats in het SBO of SO In het nieuwe ondersteuningsplan is uitgewerkt wat er onder deze niveaus wordt verstaan. Als
de nieuwe werkwijze de regie en er ontstaat
Informatiebijeenkomsten in alle stadsdelen
er voor een leerling, leerkracht en/of ouder
meer ruimte en vrijheid voor de professionals.
Om voor meer verbinding te zorgen tussen de
interventies nodig zijn die boven het niveau van
Er is geen rol meer voor het Expertiseteam. Het
scholen en schoolbesturen onderling, heeft
de basisondersteuning uitstijgen, kan in een
samenwerkingsverband faciliteert in geld en
SPPOH een forse impuls gegeven aan de stads-
Multidisciplinair Overleg (MDO) een arrangement
menskracht. Elke school heeft een vaste adviseur
deelbijeenkomsten voor intern begeleiders en
op maat worden vormgegeven. Ook de besluit-
Passend Onderwijs die inhoudelijk meedenkt,
directeuren.
vorming over een toelaatbaarheidsverklaring
scholen met elkaar verbindt en feedback geeft,
Irene: ‘We hebben in alle stadsdelen informa-
S(B)O vindt in een MDO plaats. Aan de samen-
gericht op het verbeteren van de kwaliteit van
tiebijeenkomsten georganiseerd. Als het niet
stelling van een MDO zijn eisen gesteld die staan
de (basis)ondersteuning en op de samenwerk-
lukte om bij de bijeenkomst in je stadsdeel aan
beschreven in het ondersteuningsplan.
ing onderling. Daarnaast blijft het belangrijk dat
te sluiten, waren er extra bijeenkomsten op het
scholen zich actief naar elkaar en naar SPPOH
HCO. Ook voor deskundigen die werkzaam zijn
Voor leerlingen die extra ondersteuning nodig
verantwoorden. Hierin zal de monitor vanuit het
in het werkgebied van SPPOH organiseren we
hebben, is het verplicht om een Ontwikkelings-
samenwerkingsverband een rol spelen.’
informatiebijeenkomsten. Daarnaast hebben
perspectiefplan (OPP) op te stellen. Hierin moe-
we animatiefilmpjes ontwikkeld bij het nieuwe
ten o.a. de te bieden ondersteuning en begelei-
Handelingsgericht werken als basis
ondersteuningsplan en het denk- en werkkader
ding en eventuele afwijkingen van het reguliere
Irene: ‘Handelingsgericht Werken (HGW) is
voor arrangementen en toelaatbaarheidsver-
onderwijsprogramma uitgewerkt zijn. Nieuw is
opgenomen in de basisondersteuning, omdat
klaringen. Deze zijn beschikbaar op de website
dat per 1 augustus 2017 ouders een instem-
de uitgangspunten ervan zo cruciaal zijn in het
van SPPOH. Met al deze activiteiten willen we
mingsrecht hebben op dit onderdeel van het OPP.
vormgeven van succesvol passend onderwijs. Het
breed draagvlak creëren zodat we samen met
Kijk voor meer informatie op www.sppoh.nl. juni 2017 | HCO nieuws
3
Gedrag en groepssfeer in beeld
Op weg naar een topklas
‘Wees zelf het goede voorbeeld’
Sanne Alblas is fulltime leerkracht van groep 5 op de Koos Meindertschool in Houtwijk in Den Haag. In het afgelopen schooljaar heeft ze hard gewerkt om van haar groep een topklas te maken, door bewust aandacht te besteden aan gedrag en een positieve sfeer. Nu tegen het
Sanne Alblas
einde van het schooljaar zijn er minder versto-ringen, werken de kinderen beter
4
ook op gedragsdoelen. Na een valse start ben ik
Vanaf het begin zijn de ouders van de leerlin-
samen en is er sprake van een fijne
opnieuw begonnen met de groep en heb ik deze
gen betrokken bij alle activiteiten. Sanne licht
groepssfeer. Wat zijn de succesfactoren in
zien groeien.’
toe: ‘Ik stuur wekelijks een nieuwsbrief waarin
haar aanpak?
Ondanks de positieve veranderingen die in gang
ik ze informeer. In de rapportgesprekken kwam
werden gezet, had Sanne het idee dat ze nog
het ook er sprake. Ik had echt het gevoel dat ze
‘Toen ik na de zomer startte met deze klas, was
iets extra’s nodig had. ‘Veel leraren vinden het
achter me stonden. Dat was heel prettig.’
de groep een beetje als los zand: er waren geen
moeilijk hulp te vragen. Ik dacht niet zozeer: het
In de loop van het schooljaar heeft Sanne vaste
hechte groepjes, veel ruzietjes, de kinderen
lukt niet, maar dacht wel: dit kan beter.’ Samen
manieren gevonden om aandacht te blijven
waren erg op zichzelf. Ik miste sfeer en gezel-
met Wilma van der Vlugt, onderwijsadviseur en
besteden aan de sociale verbondenheid. Ze
ligheid. Intussen moest ik hard werken om mijn
gedragsexpert bij het HCO, ging zij verder aan de
maakt bijvoorbeeld gebruik van coöperatieve
lessen te kunnen geven. De kinderen waren niet
slag. Wilma gaf Sanne tips en samen bereidden
werkvormen bij de reguliere lessen. En elke
gewend om samen te werken, vonden dat
ze de klassenbijeenkomsten voor. Vooral de
week staat er een half uur ‘sociaal’ ingeroosterd.
moei-lijk. Er waren dagen bij dat ik het gevoel
coaching met behulp van filmbeelden uit haar
Sanne: ‘Soms houden we dan een klassen-
had de hele dag als een politieagent op te
eigen lespraktijk (red. SVIB) vond Sanne waarde-
vergadering, een andere keer besteed ik de tijd
optreden. Ik was uitgeput en realiseerde me dat
vol. Sanne: ‘Je ziet jezelf dingen doen waar je je
aan de introductie van een nieuwe groepsregel,
ik iets anders moest doen. Toen ben ik met de
niet bewust van bent. Zo zag ik bijvoorbeeld dat
of we gaan we aan de slag met complimenten.’
klas gaan vergaderen. We gingen in gesprek over
op het moment dat ik individueel een leerling
‘Deze klas houdt mij scherp. Het blijft nodig
vragen zoals: “Wat vinden we belangrijk bij het
aansprak op ongewenst gedrag, de aandacht
om aandacht te besteden aan hun gedrag en de
omgaan met elkaar? Welke afspraken kunnen we
in de groep direct verslapte.’ Wilma gaf mij de
groepssfeer. Maar elke dag is een nieuwe dag
maken? Waar moeten we samen aan werken?”.’
tip zo’n leerling op een andere manier of ander
met nieuwe kansen. Dat vertel ik de kinderen
moment aan te spreken. Ook werd ik me ervan
ook. Ik ben me erg bewust geworden van mijn
Van daaruit heeft Sanne samen met haar leer-
bewust dat ik nog veel meer complimenten kon
voorbeeldfunctie. Als ik positief ben en veel
lingen klassenregels geformuleerd. Ze verwijst
geven, gericht op het gewenste gedrag: “Ik zie
complimenten maak, gaan de kinderen dat zelf
naar het bord waarboven zeven gedragsregels
dat jullie nu goed zitten”, of: “Het valt me op
ook doen. Het omgekeerde geldt ook , als ik
hangen. ‘Elke week stond er een andere klas-
dat jullie goed aan het werk gaan”. Als je
een baaldag heb en de hele dag door waar-
senregel centraal. Stap voor stap probeerden
benoemt wat je ziet, heeft dat al een enorm
schuwingen geef, doen zij dat ook bij elkaar en
we samen regels af te vinken, als we ze hadden
effect op de kinderen.’
ontstaat er snel een negatieve sfeer. Ik heb veel
behaald. Ik stelde beloningen in het vooruit-
Sanne liet de leerlingen ook een anonieme
geleerd dit jaar en ben ook erg verbonden
zicht. Als we bijvoorbeeld twee regels hadden
enquête invullen over de groepssfeer. Daarna
geraakt met deze groep.’
afgevinkt, gingen we een keer naar de speeltuin.
ging ze met de klas in gesprek over de uit-
Het hoeven geen grote dingen zijn. Soms onder-
komsten. ‘Het was mooi om te merken dat ze
Zelf werken aan een topklas?
schat je hoe belangrijk het is voor de kinderen
zelf met ideeën en oplossingen kwamen om
Wij helpen u graag op weg. HCO-adviseurs
om met zijn allen iets langer te mogen kletsen
de sfeer te verbeteren. Dan vroegen ze
hebben het traject Op weg naar een TOPKLAS
of buitenspelen. Ik merkte dat ik mijn focus
bijvoorbeeld: “Kunnen we niet eens vaker
ontwikkeld. Kijk voor meer informatie op
niet alleen op leerdoelen moet hebben, maar
samen een spel doen?”. ’
www.hco.nl/topklas.
juni 2017 HCO nieuws
Oog voor peuters en kleuters
Van groep 2 naar groep 3 De overgang van groep 2 naar groep 3 is een grote stap voor kinderen. Ze gaan leren lezen, schrijven, rekenen en dat moet allemaal op hun eigen stoel gebeuren. Deze overgang zal een van de grootste zijn die een kind op de basisschool gaat maken. Veel leerkrachten uit de onderbouw staan in de periode voor de
Annemieke de Jong en Natalie de Leede een extra jaar cognitief en sociaal-
hebben van wat er op school aangeboden wordt.
zomervakantie voor een belangrijke beslis-
emotioneel rijpen, bijdraagt aan het leren
En daarom, vindt Natalie, moet je echt naar het
sing. Is een leerling klaar om door stromen
en ontwikkelen van kinderen waar twijfels
geheel kijken en niet alleen focussen op sociaal
over zijn. Natalie vertelt: ‘Kleuterleerkrachten
emotioneel en taakgerichtheid. Kijk ook naar
zeggen wat mij betreft te makkelijk; het
de motorische ontwikkeling en de omgang met
gaat om de sociaal emotionele ontwikkeling.
leeftijdsgenoten en met de leerkracht.
naar groep 3 of blijft het nog een jaar in groep 2? En hoe verloopt die overgang? We vroegen HCO onderwijsadviseurs Annemieke de Jong en
Je moet breder kijken. Het gaat om de totale
Natalie de Leede naar hun visie.
ontwikkeling.’ Annemieke vindt dat als de
Spelend leren
overweging is om een kind langer te laten
Natalie constateert in de overgang van groep 2
Leerrijp? Kijk naar het kind!
kleuteren, dat dan duidelijk en concreet
naar groep 3 een voorzichtige verandering van
In hun advieswerkzaamheden bij scholen
moet zijn wat de reden is en hoe er aan
klassikaal les naar spelend leren. Natalie: ‘Leren
denken Annemieke en Natalie mee over leerlin-
gewerkt gaat worden. ‘Niet alleen; hij is
hoeft niet altijd aan een tafeltje. Laat kinderen
gen en schoolbeleid. Natalie: ‘Het belangrijkste
sociaal emotioneel nog niet zo ver. Nee, wát
bijvoorbeeld een verhaal naspelen. Of richt een
is dat we naar het kind kijken. In de ontwik-
is er dan te jong, hoe wordt dat met een jaar
themahoek in met materialen waar kinderen
kelingspsychologie zijn de meeste kinderen leer-
langer kleuteren aangepakt en gaat het kind
woorden leren toepassen.’ Annemieke ziet
rijp rond 7 jaar, terwijl ze al op jongere leeftijd
na dat jaar wel qua ontwikkeling mee met
rekenen als goed voorbeeld van een vakgebied
moeten gaan leren. Een herfstkind is nog maar
de rest van de groep of is dan de conclusie
dat je ook door te spelen kunt leren in plaats van
5 jaar als het naar groep 3 gaat. Voor deze groep
dat het nog steeds niet voldoende is? De
uit een boek. ‘Het huidige systeem is zo ingericht
kinderen geldt daarom weer een aparte bena-
vraag daarbij is ook of het kind diezelfde
dat je in groep 3 aan een tafeltje gaat zitten
dering in dit vraagstuk. Er is een grote focus op
vaardigheden of rijping niet ook in groep
en dan het leren begint. Laten we daar een
cognitieve vaardigheden. Er wordt niet gezegd;
3 zou kunnen opdoen en of daarvoor extra
overgangssituatie van proberen te maken.’
dat kind kan zo goed spelen! Terwijl dat juist de
kleuteren noodzakelijk is.’
wijze is waarop een kind zich ontwikkelt totdat het leerrijp is en waaruit je als leerkracht ook
Maar hij leest al..
kunt observeren of ze bepaalde vaardigheden
Ouders spelen ook een rol. Natalie: ‘Ouders
beheersen. En niet ieder kind is leerrijp rond
hebben veel waardering voor meetbare
7 jaar.’ Collega Annemieke vult aan: ‘Een kind
dingen, zoals lezen. ‘Ja maar hij leest al’,
langer laten kleuteren, betekent dat hij later niet
krijgen leerkrachten te horen. Dat zegt niet
nog eens kan blijven zitten, want de kinderen
alles, want dat kan ook een trucje zijn.
uit de klas zullen dan 2 of 3 jaar jonger zijn.
Tegelijkertijd geldt dat als een kind struc-
Hiermee wordt eigenlijk al jong bepaald dat een
tureel actief aan het leren lezen is, dat wel
kind een groep niet nog een keer kan doen,
een indicatie is voor de leerrijpheid van een
mocht dat nodig zijn.’ Naast de leeropbrengsten
kind.’ Annemieke: ‘Klopt. Maar als een kind
telt het welbevinden van een kind ook mee. In
uit zichzelf nog geen interesse heeft getoond
welke groep voelt het kind zich het beste thuis?
in letters, is dat geen reden om te blijven in
Tips voor leerkrachten •
Betrek ouders, de intern begeleider en de leerkrachten uit groep 3 bij de beslissing.
•
Maak duidelijke overgangsafspraken en bespreek wat jullie doen bij kinderen waarover twijfel is.
•
Laat je een kind langer kleuteren, weet dan precies waar je aan werkt en hoe dat wordt gedaan.
• • •
Zorg dat je twijfelkinderen eerder in kaart hebt Vraag ouders wat het kind thuis laat zien Bekijk welke mogelijkheden er zijn voor spelend leren in groep 3
•
Maak gebruik van observatie instrumenten
de kleuterklas. Kinderen die thuis een andere
Spelend leren bij u op school?
Sociaal emotioneel nog niet zo ver
taal spreken, moeten bijvoorbeeld voor het
Neem contact op met onderwijsadviseur
Leraren veronderstellen vaak ten onrechte dat
leren van klanken en letters het vaak
Natalie de Leede via 070 448 28 28 juni 2017 | HCO nieuws
5
Column In elke HCO Nieuws laten we een of meer experts aan het woord over een actueel onderwijsthema. Deze keer Leony Coppens over trauma’s bij kinderen en het belang van traumasensitief lesgeven.
‘School is een plek waar een kind met een trauma kan herstellen.’ Leony Coppens
Verminderde concentratie, druk of juist terug-
aard van de gebeurtenis speelt een rol. Als een
de stress, gaat het gedrag vanzelf ook beter. Als
getrokken gedrag, angstig voor op het eerste
kind, als toeschouwer of direct slachtoffer, te
je bijvoorbeeld de toon waarop je tegen het
gezicht ‘gewone’ dingen. Dit type gedragsveran-
maken krijgt met geweld tussen personen, is
kind praat verlaagt, kan dat kalmerend werken.
deringen kunnen een teken zijn dat een kind
er een groter risico op een trauma dan bij een
Getraumatiseerde kinderen hebben hulp nodig
met een trauma kampt. In mijn werk als klinisch
ongeval of natuurramp. Daarom moeten we
bij zelfregulatie; om hun emoties de baas te
psycholoog krijg ik weleens kinderen in behan-
aandacht blijven vestigen op de bescherming
blijven en controle te houden over hun gedrag.
deling met een diagnose zoals ADHD of autisme,
van kinderen tegen huiselijk geweld.
Als ze worden getriggerd dan reageren ze met een
zonder dat de link is gelegd met wat zij heb-
Ten slotte vergroot het verlies van een hech-
stressreactie: vechten, vluchten of bevriezen. Het
ben meegemaakt. Soms blijkt dat hun gedrag of
tingsfiguur het risico op een trauma. Dat kan
denkende deel van het brein is dan min of meer
problemen te maken hebben met traumatische
een vader of moeder zijn, maar ook een ander
uitgeschakeld, waardoor ze zichzelf in die situatie
ervaringen. Dat vraagt om een andere aanpak en
persoon aan wie het kind erg gehecht is. Op zich
niet bij kunnen sturen.
behandeling. De afgelopen jaren is er geluk-
hoeft het verlies van een ouder niet traumatisch
Het beste kun je oefenen op momenten dat
kig meer aandacht voor traumaverwerking bij
te zijn. Dat ligt aan de omstandigheden. Als een
een kind niet in de stress zit. Geef een kind ook
kinderen. Door kennis hierover te delen, kunnen
kind veel steun ervaart rondom een verlies kan
zoveel mogelijk controle terug. Een ingrijpende
leraren het gedrag van deze kinderen beter
het dit beter verwerken.
gebeurtenis is vaak een confrontatie met totaal
begrijpen en leren ze dit ook te hanteren.
verlies van controle en met machteloosheid. Kinderen met traumaklachten hebben profes-
De combinatie van werken aan zelfcontrole en
Risicofactoren
sionele hulp en behandeling nodig. Dat kun je
actieve sociale steun zijn bij het herstel van een
Je hoort soms pubers verzuchten: “Daar krijg ik
als leraar niet bieden. Maar je kunt wel rekening
trauma belangrijk. Zo leert een kind langzamer-
echt een trauma van”. Trauma is een lastig
houden met de speciale behoeften van deze
hand de wereld weer vertrouwen. Dat kan een
begrip. Niet iedereen die een ingrijpende
kinderen. Bij traumasensitief lesgeven draait het
proces van lange adem zijn, ook over school-
gebeurtenis meemaakt, houdt hier een trauma
juist hier om.
jaren heen. De samenwerking binnen school,
aan over. Ook kan iemand die een minder heftige
met ouders en zorgprofessionals is daarbij erg
gebeurtenis meemaakt, wel een trauma oplopen.
Onzichtbare koffer
We weten uit onderzoek wat de risicofactoren
Getraumatiseerde kinderen dragen vaak een
zijn. Ten eerste speelt de factor leeftijd een rol.
onzichtbare koffer met negatieve overtuigingen
Je kunt ervan uit gaan dat op elke school getrau-
Vaak is de aanname dat jonge kinderen ergens
met zich mee: “ik ben niet de moeite
matiseerde kinderen zitten. Het is belangrijk dat
minder aan over houden. Dat klopt niet. Bij trau-
waard”, “de ander is niet te vertrouwen”. Hun
je je toegerust voelt om hiermee om te gaan.
matische ervaringen op pre-verbale leeftijd, zoals
vertrouwen en gevoel van veiligheid is geschaad.
misbruik of getuige zijn van huiselijk geweld,
Het kost veel tijd en inzet om dat te herstel-
Over Leony Coppens
worden herinneringen in het impliciete geheu-
len. Juist in het dagelijkse leven zijn dan vaste
Leony Coppens is klinisch psycholoog-
gen opgeslagen. En daar kan een kind later last
routines, voorspelbaarheid en het nakomen van
/orthopedagoog en expert op het gebied
van krijgen. Een bepaalde geur of geluid kan dan
beloften heel belangrijk. Als een leraar hier oog
van chronisch trauma bij kinderen. Ze heeft
een trigger zijn en bijvoorbeeld angst oproepen.
voor heeft, kan school voor een kind met een
diverse publicaties uitgebracht en geeft
Als je klein bent, heb je ook nog minder
trauma een veilige setting zijn om te herstellen.
trainingen aan professionals in de zorg en het
vaardigheden om een ervaring te “plaatsen”.
6
belangrijk.
basisonderwijs. In het afgelopen jaar was ze
Het tweede risico is gebrek aan sociale steun. Als
Zelfcontrole en sociale steun
betrokken bij het pilotproject van SPPOH voor
je een ingrijpende gebeurtenis meemaakt, maar
Leraren zijn vaak gericht op het veranderen
het ontwikkelen van onderwijs- en zorgar-
je ondervindt direct daarna steun en begrip,
van bijvoorbeeld onrustig of ongeconcentreerd
rangementen voor kinderen met een trauma.
vermindert dit de kans op een trauma. Ook de
gedrag. Maar als je focust op het verlagen van
Daarbij heeft zij ook leraren en adviseurs van het HCO geschoold. www.leonycoppens.nl.
juni 2017 HCO nieuws
Passend onderwijs voor nieuwkomers Steeds meer scholen krijgen te maken met nieuwkomers: migranten en vluchtelingkinderen. Wat als blijkt dat een nieuwkomer moeite
‘Ik wil de kinderen eigenwaarde meegeven.’
heeft met leren? Anja Douw draait sinds januari 2015 een nieuwkomersgroep voor SBO-leerlingen op OBS De Springbok. Nieuwkomers
Anja Douw
met leer- en/of gedragsproblemen kunnen bij haar in de groep terecht om de Nederlandse taal te leren.
alle hoeken van de wereld. Ieder kind heeft weer een andere aanpak nodig. Om in deze complexe situatie toch tot resultaat te komen, werkt
Voor SBO-scholen is het moeilijk om nieuwkomers op te nemen, simpelweg
Anja veel coöperatief, met circuits en in niveaugroepen. Ze werkt thema-
omdat zij niet de mogelijkheid hebben om deze kinderen eerst Nederlands
gericht en met diverse methodieken zoals Horen, zien en schrijven,
te leren. Een SBO-groep waarin eerst de taal aangeboden wordt, biedt een
Hotel Hallo, Taaltrap, Logo3000, Woorden in Prenten en Zien is Snappen.
uitkomst. Het eerste jaar is de groep gestart als pilot vanuit de gemeente
En ook gebruikt ze materialen zoals Smartgames, Piccolo en Loco. ‘Ik vind
Den Haag met begeleiding vanuit het HCO. Nu is er een groepsarrangement
het heel belangrijk om de kinderen in normaal Nederlands toe te spreken
vanuit SPPOH en is er een officiële nieuwkomersgroep gevestigd bij OBS De
en de taal niet te versimpelen of heel langzaam te praten.’
Springbok.
Een groot voordeel van een plek binnen een reguliere school is volgens Anja ook dat de leerlingen betrokken worden bij activiteiten zoals LKP,
Problemen met leren of gedrag
buitenspel en het verkeersexamen. Haar schoolverlaters gaan bijvoor-
Anja vertelt: ‘De groep was in eerste instantie bedoeld voor kinderen met
beeld mee op kamp. Ook dat helpt bij de ontwikkeling van hun
een lagere intelligentie. Op basis van een intelligentietest worden ze bij mij
eigenwaarde en het vinden van een plek in de samenleving.
in de groep geplaatst.’ Nu de groep een arrangement heeft, komen er ook kinderen met sociaal emotionele- en gedragsproblemen. Vaak zijn dit leer-
Ruimte voor eigen invulling
lingen met ernstige trauma’s, waardoor ze niet tot leren kunnen komen.
In deze klas is veel ruimte voor vrijheid en eigen invulling van het
Maar ook kinderen met een grote onderwijsachterstand kunnen in de groep
programma door de leerkracht omdat de druk op het programma niet
terecht.
zo hoog is. Weliswaar worden de CITO M- en E-toetsen afgenomen en
Anja’s hart ligt bij het werken met kinderen met een ontwikkelingsachter-
werkt Anja met groepsplannen voor spelling, woordenschat, rekenen en
stand. ‘Veertien jaar lang heb ik op cluster 4 scholen gewerkt, daarna kwam
begrijpend lezen. ‘Worden de doelen echter niet gehaald, dan niet.
ik op De Springbok terecht, waar ik te maken kreeg met kinderen met een
Ik wil en kan de kinderen niet overvragen’. Daardoor is er ook de moge-
taalachterstand. Toen de kans zich voor deed om deze groep te starten,
lijkheid om meer aandacht te besteden aan sociaal-emotionele
heb ik deze meteen gegrepen.’
ontwikkeling. Anja gaat de hele dag door in op situaties die zich voordoen.
Sommige leerlingen komen al met een indicatie voor extra zorg of
Daardoor leren de kinderen ook de pragmatische kant van de taal.
ondersteuning vanuit het buitenland. Zij kunnen direct in de groep geplaatst worden. Anderen worden aangemeld vanuit AZC-scholen of
Achterstanden inlopen op eigen tempo
nieuwkomersgroepen in Den Haag.
Na twee jaar stromen de meeste leerlingen uit naar SBO, praktijkonderwijs en enkelen naar het VMBO, omdat ze hun grote achterstand op
Veilige leeromgeving en aandacht voor de verschillen
eigen tempo bij hebben kunnen werken. ‘Vanmorgen liep ik met een
Het onderwijsprogramma in deze groep duurt twee jaar. Voor Anja is
aantal kinderen terug naar school. Twee meisjes waren met elkaar aan
het belangrijkste streven dat de leerlingen na deze twee jaar met meer
het praten. Hoor ik er één zeggen: “Meen je dat nu serieus?”. Heerlijk!
eigenwaarde de groep verlaten.
Dan ben ik echt trots, dat ze het zó goed doen.’
Een veilige leeromgeving is daarbij essentieel. ‘De taal komt dan ook makkelijker. Toch blijft de grootste uitdaging om de kinderen een goede
Meer weten over deze nieuwkomersgroep?
woordenschat en taalontwikkeling mee te geven, zodat hun zelfred-
Vanaf volgend schooljaar is er weer plek in de groep van Anja. Neem voor
zaamheid voldoende is. Het blijft altijd spannend of dat gaat lukken.’
meer informatie contact op met OBS de Springbok, Pretoriusstraat 123, Den
De groep is zeer divers. De leerlingen zijn 8 tot 13 jaar oud en komen uit
Haag, T: 070 3458605. Vraag naar Rebecka Buter of Anja Douw. juni 2017 | HCO nieuws
7
Agenda
Nieuw in de winkel
Kijk voor meer informatie en aanmelding op Pocketboek Vraagtechnieken in de klas
www.hco.nl/agenda
€ 16,30 augustus 2017 Training Kagan Level 2: Persoonlijke en sociale ontwikkeling stimuleren 6 september 2017 Training Vanzelf Sprekend presentatievaardigheden 6 september 2017 Training Kleuter PDO (verkort) 13 september 2017
Congres Leren zichtbaar maken in actie – met John Hattie
Training Taakspel 13 september 2017 Post hbo-opleiding Specialist Jonge kind
Locatie: De Woonindustrie, Nieuwegein
13 september 2017
2 november 2017: Op deze dag kunt u de training Leren
Post hbo-opleiding Leraar Nederlands voor
zichtbaar maken – de Grondslag volgen met exclusieve key
anderstaligen (NT2) in het primair onderwijs
note van professor John Hattie.
13 september 2017
3 november 2017: Deze dag draait om de 5 actiegebieden met
Training Executieve functies en kleuters
ruime keuze uit workshops, masterclasses en een praktijkplein.
13 september 2017
En natuurlijk een inleiding van professor John Hattie!
Training Kleuter PDO 13 september 2017
Kijk voor meer informatie en inschrijven op www.lerenzichtbaarmaken.nl
Netwerkbijeenkomst nieuwkomersleerkrachten in de omgeving van Den Haag 13 september 2017
Leerlingen aan het woord over Acadin
Speltraining Spelend op pad 15 september 2017
Acadin voor talenten in uw klas!
Is Acadin voor alle leerlingen?
Opleiding Leiding geven aan een PLG
Acadin is een digitale leeromgeving met
Astrid: ‘Het kan voor alle leerlingen zijn,
20 september 2017
verrijkende leeractiviteiten voor talentvolle
maar misschien ook wel voor de wat
Training Persoonlijk Leiderschap in
leerlingen (25% best presterende leerlingen,
slimmere leerlingen.’
Ouderbetrokkenheid
inclusief hoogbegaafde leerlingen). Acadin
20 september 2017
helpt leerkrachten deze kinderen te prikkelen
Kun je omschrijven wat je uitdagend vindt
Post hbo-opleiding Specialist Wetenschap en
met leerstof waar ze hun tanden in kunnen
aan Acadin?
Technologie in het basisonderwijs
zetten, maar ook met korte opdrachten voor
Hugo: ‘Soms moet je van alles maken en als
20 september 2017
de laatste 10 minuten van de les. Talentvolle
je denkt dat je het snapt, maar het dus
Training aandachtsfunctionaris Kindermis-
leerlingen zijn tenslotte slim en nieuwsgierig,
eigenlijk niet begrijpt, dan gaat alles ver-
handeling en Huiselijk geweld
ze hebben veel vragen en ze hebben vooral
keerd. Je moet goed opletten bij de uitleg.’
21 september 2017
uitdaging nodig.
Astrid: ‘Toen ik de brug maakte hadden we
Training Growth Mindsets
een hele grote fout gemaakt. We hadden
28 september 2017
We vroegen twee achtjarige Acadin gebrui-
teveel lijm gebruikt en we hadden te weinig
Training Synchroon coachen: coachen met het
kers van de Delftse Montessorischool naar
hout. Als het fout gaat dan word je misschien
oortje
hun ervaringen:
boos of verdrietig, maar dat hoeft eigenlijk
28 september 2017
Astrid: ‘Het is een soort van knutselen, maar
niet, want je kan het ook gewoon opnieuw
Pizzasessie 4. Taalkrachtige gymleerkracht
dan leren. Als je iets verkeerd doet, kun je
proberen!’
3 oktober 2017 Training Medezeggenschap in het onderwijs
het altijd nog opnieuw doen en dat is ook een beetje leren. Het gaat ook om samen-
Kiest u ook voor uitdagend onderwijs en
4 oktober 2017
werken en dat is leuk. Er staat bij wat je
talentontwikkeling op maat? Al 3.000 scholen
Training Zien is Snappen
moet doen. Bijvoorbeeld: je moet samen
gingen u voor!
4 oktober 2017
een brug maken van hout.’
HCO begeleidt scholen bij de implementatie
Intervisiebijeenkomst Taakspel
Hugo: ‘Ik kan het niet goed uitleggen,
en het gebruik van Acadin. Op 4 oktober is er
5 oktober 2017
maar het zijn lastige werkjes en veel
een Acadin bijeenkomst voor gebruikers en
Training Leidinggevende communicatie
uitdagingen. Het ligt eraan welke Acadin
geïnteresseerden. Kijk voor meer informatie
opdracht je doet.’
op www.acadin.nl.